SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Đơn vò: Trường THPT Đoàn Kết


BM01-BiaSKKN
Mã số:……

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG NGUN TẮC DẠY HỌC
LIÊN MƠN ĐỂ NÂNG CAO HIỆU
QUẢ BÀI GIẢNG LỊCH SỬ

Người thực hiện:
Phan Hồng Ân
Lónh vực nghiên cứu: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
LỊCH SỬ

Có đính kèm:
 Mô hình
vật

 Phần mềm

 Phim ảnh

Năm học: 2011 - 2012

-1-

 Hiện

- Đơn vị công tác:

Tổ Sử, Công Dân - Trường THPT Đoàn Kết

II. TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO:
- Học vị:

Cử nhân khoa học

- Năm nhận bằng:

1995

- Chuyên ngành đào tạo:

Lịch sử

III. KINH NGHIỆM KHOA HỌC:
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy Lịch Sử
- Số năm có kinh nghiệm:

15 năm

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:
1. Ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả bài giảng lịch sử
2. Một số phương pháp tạo biểu tượng trong dạy học Lịch sử ở trường phổ
thông

-2-



sinh hiểu một cách rời rạc, nông cạn về kiến thức lịch sử, không nắm được
mối liên hệ hữu cơ giữa các tri thức thuộc lĩnh vực đời sống xã hội, về kiến
thức liên môn…thậm chí có sự nhầm lẫn “chết người” về kiến thức lịch sử
dân tộc như báo chí đã phản ánh nhiều sau mỗi một kỳ thi tuyển sinh đại học.
Mặt thuận lợi của việc dạy học hiện nay là sự tiến bộ của khoa học kỹ
thuật nhân loại, đặc biệt là công nghệ thông tin giúp mở rộng tầm nhìn của
con người về tri thức; chính sách ưu tiên phát triển giáo dục của Nhà nước ta,
đầu tư cơ sở vật chất phục vụ cho giảng dạy...
Yêu cầu hiểu biết lịch sử, nhu cầu cuộc sống hiện tại và tương lai đặt ra
cho giáo viên lịch sử nhiệm vụ: làm thế nào nâng cao chất lượng dạy và học
lịch sử, kích thích sự hứng thú học sử cho học sinh. Để hoàn thành nhiệm vụ
này đòi hỏi thầy giáo dạy sử không chỉ có có kiến thức vững vàng về bộ môn
lịch sử mà còn có những hiểu biết khá vững về các bộ môn địa lý, văn học
nghệ thuật và các bộ môn khác để vận dụng vào bài giảng lịch sử làm phong
phú và hấp dẫn thêm bài giảng.
Từ thực trạng của vấn đề như đã trình bày, tôi thấy cần thiết khi chọn
đề tài: “VẬN DỤNG NGUYÊN TẮC DẠY HỌC LIÊN MÔN ĐỂ NÂNG
CAO HIỆU QUẢ BÀI GIẢNG LỊCH SỬ”. Nhằm trao đổi với đồng nghiệp
về những kinh nghiệm mà tôi đã tích luỹ được qua thực tiễn nhiều năm giảng
dạy lịch sử, qua học hỏi đồng nghiệp.
Nội dung mà đề tài quan tâm tuy không mới nhưng là nhiệm vụ mà mỗi
giáo viên đã và đang thực hiện. Thiết nghĩ có trăn trở và quan tâm đến thì bản
thân người thực hiện đề tài cũng có dịp nói lên chính kiến và kinh nghiệm bản
thân để trao đổi với đồng nghiệp để rồi có sự thống nhất và vận dụng trong
giảng dạy nhằm nâng cao hiệu quả bài giảng lịch sử.

-4-




kích thích sự hứng thú, chủ động học tập của học sinh, góp phần nâng cao
chất lượng dạy và học bộ môn lịch sử.
2. NỘI DUNG, BIỆN PHÁP THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ
TÀI:
a. Những yêu cầu về vận dụng nguyên tắc dạy học liên môn:
- Người thầy giáo dạy sử phải có cái nhìn tổng thể và toàn diện về xã
hội loài người và lịch sử phát triển của xã hội loài người. Các lĩnh vực của đời
sống con người có liên quan mật thiết với nhau, bổ sung cho nhau tạo nên đời
sống toàn diện, phong phú của xã hội loài người. Sẽ không đầy đủ và phiến
diện nếu như trình bày lịch sử mà chỉ chú ý đến một lĩnh vực, một mặt nào đó
của xã hội loài người.
- Người thầy giáo dạy sử không chỉ có có kiến thức vững vàng về bộ
môn lịch sử mà còn có những hiểu biết khá vững về các bộ môn địa lý, văn
học nghệ thuật và các bộ môn khác để vận dụng vào bài giảng lịch sử làm
phong phú và hấp dẫn thêm bài giảng.
- Người thầy giáo dạy sử luôn có ý thức tìm tòi, khai thác trong từng
chương, bài, mục có nội dung lịch sử có liên quan các bộ môn khác để có kế
hoạch khai thác, sử dụng tư liệu từ các bộ môn đó đưa vào bài giảng lịch sử.
b. Một số phương pháp vận dụng nguyên tắc dạy học liên môn đối
với một số bộ môn cụ thể:
Có nhiều loại tài liệu tham khảo mà ta có thể sưu tầm để nghiên cứu và
phục vụ tốt cho việc dạy học liên môn trong dạy học lịch sử ở trường phổ
thông như: Tài liệu văn học, tài liệu về các tác phẩm nghệ thuật như hội hoạ,
kiến trúc, điêu khắc, sân khấu, điện ảnh… Các loại tài liệu này có nhiều tại
các nhà sách, thư viện, đặc biệt là trên mạng Internet với công cụ tìm kiếm
Google, ta có thể download nhiều trang tư liệu quí, xây dựng kho tư liệu học
mở của nhóm, tổ để dùng chung vào việc soạn giảng.

-6-

-7-


dục tinh thần đấu tranh của nhân dân chống áp bức, chống ngoại xâm để bảo
vệ nền độc lập tự do cho dân tộc…
Ví dụ: Khi giảng về thời đại bình minh vừa dựng nước vừa giữ nước
của dân tộc, chúng ta không thể minh họa Truyền thuyết về Sự tích Trăm
trứng nở trăm con, Thánh Gióng, Sơn Tinh - Thủy Tinh, vì chúng phản ánh
cuộc sống và đấu tranh của cha ông ta thời đó.
Sự tích Trăm trứng nở trăm con giải thích về một dòng giống chung
của các dân tộc Việt Nam là Con cháu Tiên Rồng, Thánh Gióng nói lên từ
buổi sơ khai đó cha ông ta đã phải sớm đương đầu với giặc ngoại xâm.
Truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh phản ánh sự đoàn kết của cư dân
Việt trong chế ngự thiên nhiên.
Bánh chưng, bánh dày phản ánh nhiều khía cạnh của đời sống xã hội
và tinh thần của dân tộc thời Hùng Vương…
Các tác phẩm văn học yêu nước, cách mạng luôn phản ánh các sự
kiện lịch sử chiến tranh cách mạng, khắc họa hình tượng cụ thể về các chiến
sĩ yêu nước và các nhà cách mạng Việt Nam. Giáo viên dạy sử có thể khai
thác nội dung của các tác phẩm này để minh hoạ cho những nội dung lịch sử.
Ví dụ: Khi giảng mục 3 “Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc”, Bài 12,
Lịch Sử 12 trang 81, để minh hoạ cho sự kiện Nguyễn Ái Quốc tìm đến với
chủ nghĩa Mác – Lê Nin, niềm vui tột đỉnh khi Người tìm ra con đường cứu
nước đúng đắn cho cách mạng Việt Nam là con đường cách mạng vô sản,
giáo viên có thể sử dụng một đoạn trong bài thơ “Người đi tìm hình của
nước” của Chế Lan Viên:
“Luận cương đến với Bác Hồ
Và Người đã khóc
Lệ Bác Hồ rơi trên chữ LêNin



-9-


thức được sự phát triển xã hội một cách liên tục, thống nhất, thấy được mối
liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội, hiểu được tính toàn diện
của lịch sử, khắc phục được tính rời rạc tản mạn trong kiến thức.
Tuy nhiên khi sử dụng các tài liệu văn học giáo viên cần phải nghiên
cứu kỹ và chắt lọc những trích đoạn thơ văn thật ngắn, có nội dung tiến bộ,
phản ánh lịch sử một cách chân thực nhất, phù hợp với yêu cầu giáo dục và
giáo dưỡng của bài học, tránh ôm đồm làm loãng nội dung bài lịch sử.
Việc sử dụng các tài liệu văn học minh hoạ làm cho bài giảng lịch sử
sinh động, vừa kích thích hứng thú học tập lịch sử vừa làm phong phú thêm
những kiến thức hiểu biết của học sinh.
 Sử dụng tư liệu về các tác phẩm nghệ thuật hội hoạ, kiến trúc,
điêu khắc, sân khấu, điện ảnh…
Hội hoạ, kiến trúc, điêu khắc, sân khấu…là kết quả sáng tạo của xã hội
loài người, phản ánh khát vọng và trình độ của con người trong quá trình
vươn tới những giá trị chân – thiện – mĩ. Một hình ảnh nghệ thuật có giá trị
của cả ngàn từ và giúp người học sử dụng trí tưởng tượng của mình tập trung
vào những điểm quan trọng, từ đó làm bộ não của họ phấn chấn hơn. Trong
sách Lịch sử bậc THPT có nhiều kênh hình thuộc các loại hình nghệ thuật này
như là những đồ dùng trực quan đòi hỏi giáo viên phải khai thác để tạo biểu
tượng cho học sinh.
Học sinh tiếp nhận kiến thức lịch sử qua tranh ảnh, đồ dùng trực quan
kết hợp với bài viết sách giáo khoa và các loại tài liệu tham khảo sẽ nhớ lâu
và hứng thú hơn. Để việc khai thác tranh ảnh có hiệu quả, phát huy tính tích
cực của học sinh, giáo viên cần nghiên cứu kỹ mục tiêu và nội dung của hình
ảnh trong bài học, tư liệu thuyết minh hình ảnh. Cần chú ý rèn cho học sinh kĩ
năng quan sát, nhận xét, mô tả, tường thuật, phân tích, nhận định, đánh giá.

nông dân lại thòi ra mấy tờ giấy: đó là văn tự, khế ước, vì nợ nần, vì tô thuế,
vì vay nặng lãi họ phải cầm cố chút tài sản nhỏ của mình và vay nợ. Bức tranh
còn diễn tả cảnh suy đồi về nông nghiệp của nước Pháp trước cách mạng:
- 11 -


(chiếc cuốc mà người nông dân chống tượng trưng cho điều gì? Nền nông
nghiệp lạc hậu Pháp rất lạc hậu) Trong bức tranh còn có thỏ, chuột và chim
bồ câu. Chuột đang phá hoại mùa màng, thỏ và bồ câu là của quí tộc địa chủ
thả tự do ăn thóc lúa của nông dân mà nông dân không được quyền bắt giết,
nếu vi phạm sẽ bị trừng phạt (thể hiện một đặc quyền của phong kiến, bị áp
bức bóc lột nặng nề).
Giáo viên chốt ý: Bức tranh diễn tả đầy đủ tình hình nước Pháp về các
mặt kinh tế, chính trị, xã hội vào thời gian này. Vậy em hiểu như thế nào câu
nói: Nước Pháp đang ở đêm trước của một cuộc cách mạng tư sản (gắn với
nội dung bài học)? (Nước Pháp là nơi hội đủ các tiền đề cần thiết cho một
cuộc cách mạng tư sản nổ ra và giành được thắng lợi: mâu thuẫn xã hội Pháp
gay gắt, người nông dân không thể tiếp tục sống mãi trong cảnh cùng cực,
các đẳng cấp tăng lữ quí tộc không thể thống trị như cũ, đẳng cấp thứ ba sẵn
sàng nổi dậy lật đổ chế độ phong kiến. Tình thế cách mạng đã chín muồi…)
Kiến trúc, điêu khắc
Kiến trúc là loại hình nghệ thuật sử dụng hình dáng, đường nét, mảng,
khối để biểu đạt ý tưởng và cảm xúc. Một yếu tố ngôn ngữ nữa của loại hình
nghệ thuật này là tỷ lệ giữa các bộ phận với nhau và giữa bộ phận với toàn
thể. Tỷ lệ góp phần tạo dáng và nhịp điệu không gian, gợi cảm xúc thẩm mĩ.
Trên các công trình kiến trúc, các họa tiết hoa văn thể hiện rõ nét trạng thái
tâm hồn, lối sống của con người trong một hoàn cảnh và thời đại nhất định.
Các tác phẩm điêu khắc thường có hai loại chính: tượng tròn và tượng
đắp nổi (phù điêu), hay còn gọi là tượng đài và tượng trang trí. Hình trượng
điêu khắc thường thể hiện ở việc xây dựng tư thế, động tác tư thế, động tác

không có. Ngôi chùa thể hiện nét kiến trúc đặc sắc và tài năng sáng tạo trong
nghệ thuật kiến trúc Phật giáo của cha ông ta cách đây gần 10 thế kỉ.
Với hình thức trực quan sinh động những hình ảnh như trên, giáo viên
đã biến những tri thức lịch sử khô khan thành sự kiện sống động, hấp dẫn đối
với học sinh. Ngoài việc tạo biểu tượng, những hình ảnh trực quan sinh động

- 13 -


giúp học sinh nhớ kỹ, hiểu sâu những hình ảnh, kiến thức lịch sử; giúp các em
phát triển kỹ năng khai thác hình ảnh (quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và
ngôn ngữ). Từ đó hình thành ở các em thái độ trân trọng những giá trị văn hóa
nhân loại và ý thức bảo vệ; lòng tự hào về truyền thống đấu tranh của dân tộc,
coi trọng vai trò quần chúng là người sáng tạo ra lịch sử; bồi dưỡng tinh thần
yêu hoà bình, chống chiến tranh…
Sân khấu, điện ảnh
Sân khấu, điện ảnh thuộc loại hình nghệ thuật tổng hợp, nó vận dụng tất
cả các phương thức và phương tiện của các nghệ thuật độc lập khác như văn
học, âm nhạc, hội họa, trang trí, kiến trúc… Trong dạy học lịch sử việc chọn
lọc một đoạn phim tư liệu, phim truyện, kịch lịch sử để minh chứng cho sự
kiện lịch sử hay tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh có tác dụng rất lớn trong
việc nâng cao hiệu quả giáo dục và giáo dưỡng của bài giảng lịch sử. Ngày
nay với sự hỗ trợ của phương tiện CNTT, giáo viên có thể thực hiện điều này
một cách dễ dàng, bài học lịch sử không còn khô khan nữa mà trở nên sinh
động và tạo niềm hứng thú cho học sinh hơn.
Tóm lại: Lịch sử là một khoa học phản ánh tiến trình phát triển của xã
hội loài người trên mọi lĩnh vực, người giáo viên lịch sử phải có kiến thức
tổng hợp để phục vụ tốt cho việc giảng dạy. Để làm tốt điều này người giáo
viên phải có sự đầu tư cho công tác tự bồi dưỡng, trao đổi học hỏi ở đồng
nghiệp trong nhà trường, qua các sách báo, tạp chí, Internet… về các lĩnh vực

có nội dung tiến bộ, phản ánh lịch sử một cách chân thực nhất, phù hợp với
yêu cầu giáo dục và giáo dưỡng của bài học, tránh ôm đồm làm loãng nội
dung bài giảng lịch sử.
Kho tàng tri thức nhân loại thật phong phú. Giáo viên dạy sử luôn có ý
thức tự tích lũy, cập nhật kiến thức vận dụng có hiệu quả cho chuyên môn
giảng dạy của mình, thì chắc chắn giờ học lịch sử sẽ không còn khô khan,
phiến diện đối với người học.

- 15 -


Những thuận lợi cho việc ứng dụng phương pháp dạy học liên môn vào
dạy học bộ môn lịch sử trong nhà trường phổ thông hiện nay đó là sự tiến bộ
của khoa học kỹ thuật nhân loại, đặc biệt là sự bùng nổ của công nghệ thông
tin giúp mở rộng tầm nhìn của con người về tri thức, là cầu nối các vùng văn
hoá khác nhau trên thế giới…Nhà nước ta có sự ưu tiên phát triển giáo dục,
đầu tư cơ sở vật chất phục vụ cho giảng dạy, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà
giáo. Sách giáo khoa có sự cải cách về nội dung và hình thức: kênh hình nhiều
hơn, tài liệu hướng dẫn và sách tham khảo ngày càng phong phú hơn. Từ năm
học 2011-2012 nội dung chương trình học có sự điều chỉnh để phù hợp với
chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương trình giáo dục phổ thông, phù hợp với
thời lượng dạy học và điều kiện thực tế các nhà trường, góp phần nâng cao
chất lượng dạy học.
V. TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Phan Ngọc Liên - Trần Văn Trị, Phương pháp dạy học Lịch Sử, NXB
Giaó dục, 2004
- Ngô Minh Oanh, Một số vấn đề đổi mới nội dung và phương pháp dạy
học lịch sử ở trường trung học phổ thông, ĐHSP TP.Hồ Chí Minh,
2006
- Nguyễn Xuân Trường (chủ biên), Hướng dẫn sử dụng kênh hình trong

5

b. Cơ sở thực tiễn

5

2. NỘI DUNG, BIỆN PHÁP THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA
ĐỀ TÀI
a. Những yêu cầu về vận dụng nguyên tắc dạy học liên môn

6

b. Một số phương pháp vận dụng nguyên tắc dạy học liên môn đối với

6

một số bộ môn cụ thể

6

 Sử dụng tài liệu văn học

7

 Sử dụng tư liệu về các tác phẩm nghệ thuật hội hoạ, kiến trúc, điêu
khắc, sân khấu, điện ảnh…

10

III. HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI

Phương pháp dạy học bộ môn
1. Tính mới:
- Có giải pháp hoàn toàn mới:

- Có giải pháp cải tiến, đổi mới từ giải pháp đã có:

2. Hiệu quả:
- Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng trong toàn ngành có hiệu quả cao

- Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng
trong toàn ngành có hiệu quả cao

- Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả cao

- Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng tại
đơn vị có hiệu quả cao

3. Khả năng áp dụng:
- Cung cấp được các luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách:
Tốt 
Khá 
Đạt 
- Đưa ra các giải pháp khuyến nghị có khả năng ứng dụng thực tiển, dễ thực hiện và
dễ đi vào cuộc sống: Tốt 
Khá 
Đạt 
- Đã được áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoặc có khả năng áp dụng đạt hiệu quả
trong phạm vi rộng:
Tốt 
Khá 