SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

Đơn vò:–Có
Trườ
ng1000
THPT
Kếtnghiệm hay
Huongdanvn.com
hơn
sángĐoà
kiếnnkinh



BM01-BiaSKKN
Mã số:……

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG NGUN TẮC DẠY HỌC
LIÊN MƠN ĐỂ NÂNG CAO HIỆU
QUẢ BÀI GIẢNG LỊCH SỬ

Phan Hồng Ân

Người thực hiện:

Lónh vực nghiên cứu: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ

Có đính kèm:
 Mô hình

Khu 10, Thị trấn Tân Phú, Huyện Tân Phú, Tỉnh Đồng Nai

- Điện thoại:

DĐ: 0904509412

- Chức vụ:

Giáo viên

- Đơn vị công tác:

Tổ Sử, Công Dân - Trường THPT Đoàn Kết

II. TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO:
- Học vị:

Cử nhân khoa học

- Năm nhận bằng:

1995

- Chuyên ngành đào tạo:

Lịch sử

III. KINH NGHIỆM KHOA HỌC:
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy Lịch Sử
- Số năm có kinh nghiệm:

liệu tham khảo trong việc cụ thể hoá, làm phong phú thêm kiến thức của học
sinh. Theo tôi quan điểm thứ hai là hoàn toàn đúng. Vấn đề đặt ra là mức độ
và phương pháp sử dụng các loại tài liệu tham khảo sao cho thật hợp lí và
nâng cao được hiệu quả giáo dục và giáo dưỡng của bài giảng lịch sử.

-3-


Thực trạng của việc dạy và học Lịch sử trong nhà trường phổ thông
hiện còn những tồn tại là nội dung của nhiều bài giảng lịch sử rất khô khan
với nhiều sự kiện lịch sử nặng về chiến tranh cách mạng, ít đề cập về lịch sử
văn hóa, nghệ thuật… nên chưa tạo sự hứng thú học sử đối với học sinh. Học
sinh hiểu một cách rời rạc, nông cạn về kiến thức lịch sử, không nắm được
mối liên hệ hữu cơ giữa các tri thức thuộc lĩnh vực đời sống xã hội, về kiến
thức liên môn…thậm chí có sự nhầm lẫn “chết người” về kiến thức lịch sử
dân tộc như báo chí đã phản ánh nhiều sau mỗi một kỳ thi tuyển sinh đại học.
Mặt thuận lợi của việc dạy học hiện nay là sự tiến bộ của khoa học kỹ
thuật nhân loại, đặc biệt là công nghệ thông tin giúp mở rộng tầm nhìn của
con người về tri thức; chính sách ưu tiên phát triển giáo dục của Nhà nước ta,
đầu tư cơ sở vật chất phục vụ cho giảng dạy...
Yêu cầu hiểu biết lịch sử, nhu cầu cuộc sống hiện tại và tương lai đặt ra
cho giáo viên lịch sử nhiệm vụ: làm thế nào nâng cao chất lượng dạy và học
lịch sử, kích thích sự hứng thú học sử cho học sinh. Để hoàn thành nhiệm vụ
này đòi hỏi thầy giáo dạy sử không chỉ có có kiến thức vững vàng về bộ môn
lịch sử mà còn có những hiểu biết khá vững về các bộ môn địa lý, văn học
nghệ thuật và các bộ môn khác để vận dụng vào bài giảng lịch sử làm phong
phú và hấp dẫn thêm bài giảng.
Từ thực trạng của vấn đề như đã trình bày, tôi thấy cần thiết khi chọn
đề tài: “VẬN DỤNG NGUYÊN TẮC DẠY HỌC LIÊN MÔN ĐỂ NÂNG
CAO HIỆU QUẢ BÀI GIẢNG LỊCH SỬ”. Nhằm trao đổi với đồng nghiệp

thể, phong phú của sự kiện lịch sử mà người học cần thu nhận. Tài liệu tham
khảo giúp người học khắc phục việc “ hiện đại hóa “ lịch sử, hoặc hư cấu sai
sự kiện lịch sử. Ngoài ra việc sử dụng tài liệu tham khảo còn giúp người học
có thêm cơ sở để nắm vững bản chất sự kiện, hình thành khái niệm, hiểu rõ
những qui luật, bài học lịch sử, rèn luyện cho người học thói quen nghiên cứu
-5-


khoa học, phát triển tư duy lịch sử. Thầy giáo dạy sử luôn có ý thức vận dụng
nguyên tắc dạy học liên môn để cung cấp cho học sinh nguồn kiến thức toàn
diện về xã hội loài người và lịch sử của xã hội loài người. Tài liệu tham khảo
là phương tiện có hiệu quả để giúp giáo viên làm rõ nội dung sách giáo khoa,
kích thích sự hứng thú, chủ động học tập của học sinh, góp phần nâng cao
chất lượng dạy và học bộ môn lịch sử.
2. NỘI DUNG, BIỆN PHÁP THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ
TÀI:
a. Những yêu cầu về vận dụng nguyên tắc dạy học liên môn:
- Người thầy giáo dạy sử phải có cái nhìn tổng thể và toàn diện về xã
hội loài người và lịch sử phát triển của xã hội loài người. Các lĩnh vực của đời
sống con người có liên quan mật thiết với nhau, bổ sung cho nhau tạo nên đời
sống toàn diện, phong phú của xã hội loài người. Sẽ không đầy đủ và phiến
diện nếu như trình bày lịch sử mà chỉ chú ý đến một lĩnh vực, một mặt nào đó
của xã hội loài người.
- Người thầy giáo dạy sử không chỉ có có kiến thức vững vàng về bộ
môn lịch sử mà còn có những hiểu biết khá vững về các bộ môn địa lý, văn
học nghệ thuật và các bộ môn khác để vận dụng vào bài giảng lịch sử làm
phong phú và hấp dẫn thêm bài giảng.
- Người thầy giáo dạy sử luôn có ý thức tìm tòi, khai thác trong từng
chương, bài, mục có nội dung lịch sử có liên quan các bộ môn khác để có kế
hoạch khai thác, sử dụng tư liệu từ các bộ môn đó đưa vào bài giảng lịch sử.

Các loại tư liệu văn học có thể sử dụng chủ yếu bao gồm: Văn học dân
gian, các tác phẩm ra đời vào thời kì xảy ra sự kiện lịch sử, tiểu thuyết lịch sử,
hồi kí cách mạng…Tuy nhiên giáo viên cần xác định được loại tài liệu nào
phục vụ được mục đích, yêu cầu bài giảng và phải phù hợp với trình độ nhận
thức của học sinh

-7-


Văn học dân gian ra đời sớm và rất phong phú bao gồm các câu
chuyện thần thoại, truyền thuyết, cổ tích, ca dao, dân ca…góp phần cung cấp
cho học sinh những nhận thức về người xưa, về tự nhiên, xã hội, về cuộc đấu
tranh vật lộn với thiên nhiên để dựng nước và giữ nước của các thế hệ cha
ông. Các tài liệu này góp phần làm sáng tỏ thêm những sự kiện lịch sử, giáo
dục tinh thần đấu tranh của nhân dân chống áp bức, chống ngoại xâm để bảo
vệ nền độc lập tự do cho dân tộc…
Ví dụ: Khi giảng về thời đại bình minh vừa dựng nước vừa giữ nước
của dân tộc, chúng ta không thể minh họa Truyền thuyết về Sự tích Trăm
trứng nở trăm con, Thánh Gióng, Sơn Tinh - Thủy Tinh, vì chúng phản ánh
cuộc sống và đấu tranh của cha ông ta thời đó.
Sự tích Trăm trứng nở trăm con giải thích về một dòng giống chung
của các dân tộc Việt Nam là Con cháu Tiên Rồng, Thánh Gióng nói lên từ
buổi sơ khai đó cha ông ta đã phải sớm đương đầu với giặc ngoại xâm.
Truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh phản ánh sự đoàn kết của cư dân
Việt trong chế ngự thiên nhiên.
Bánh chưng, bánh dày phản ánh nhiều khía cạnh của đời sống xã hội
và tinh thần của dân tộc thời Hùng Vương…
Các tác phẩm văn học yêu nước, cách mạng luôn phản ánh các sự
kiện lịch sử chiến tranh cách mạng, khắc họa hình tượng cụ thể về các chiến
sĩ yêu nước và các nhà cách mạng Việt Nam. Giáo viên dạy sử có thể khai

nổi tiếng là Iliát và Ôđixê, hay trong lịch sử Ấn Độ có thời kì Vêđa (nửa sau
thiên niên kỷ II TCN đến đầu thiên niên kỷ I TCN) mang tên bộ kinh Vêđa…
Còn ở thời lịch sử thế giới cận đại: trong tác phẩm “Chiến tranh và hoà
bình”, nhà văn Nga Lép Tônxtôi với chủ nghĩa hiện thực phê phán đã chống
lại trật tự xã hội phong kiến Nga hoàng, ca ngợi phẩm chất của người dân

-9-


Nga trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Lê Nin đã đánh giá tác
phẩm của Tônxtôi như “tấm gương phản chiếu cách mạng Nga”.
Nói chung các tác phẩm văn học là tấm gương phản ánh đời sống xã
hội loài người qua các thời đại lịch sử, mà giáo viên có thể vận dụng có hiệu
quả để khôi phục hình ảnh quá khứ và giáo dục tư tưởng đạo đức và truyền
thống cho học sinh. Việc vận dụng kiến thức liên môn giúp người học nhận
thức được sự phát triển xã hội một cách liên tục, thống nhất, thấy được mối
liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội, hiểu được tính toàn diện
của lịch sử, khắc phục được tính rời rạc tản mạn trong kiến thức.
Tuy nhiên khi sử dụng các tài liệu văn học giáo viên cần phải nghiên
cứu kỹ và chắt lọc những trích đoạn thơ văn thật ngắn, có nội dung tiến bộ,
phản ánh lịch sử một cách chân thực nhất, phù hợp với yêu cầu giáo dục và
giáo dưỡng của bài học, tránh ôm đồm làm loãng nội dung bài lịch sử.
Việc sử dụng các tài liệu văn học minh hoạ làm cho bài giảng lịch sử
sinh động, vừa kích thích hứng thú học tập lịch sử vừa làm phong phú thêm
những kiến thức hiểu biết của học sinh.
 Sử dụng tư liệu về các tác phẩm nghệ thuật hội hoạ, kiến trúc,
điêu khắc, sân khấu, điện ảnh…
Hội hoạ, kiến trúc, điêu khắc, sân khấu…là kết quả sáng tạo của xã hội
loài người, phản ánh khát vọng và trình độ của con người trong quá trình
vươn tới những giá trị chân – thiện – mĩ. Một hình ảnh nghệ thuật có giá trị

“Tình cảnh nông dân Pháp
trước cách mạng” nhưng diễn
tả đầy đủ tình hình nước Pháp về các mặt kinh tế, chính trị, xã hội vào thời
gian này.
Giáo viên hướng dẫn học sinh: quan sát bức tranh, ta thấy có 3 nhân
vật: Đó là đại biểu của 3 đẳng cấp trong xã hội Pháp lúc bấy giờ. Hai người
ngồi trên lưng người già là tăng lữ (ngồi trước) và quí tộc (ngồi sau, mang
- 11 -


kiếm dài) là những đẳng cấp có đặc quyền, đặc lợi. Người nông dân già thuộc
đẳng cấp thứ 3, tay chống chiếc cuốc, khòm lưng cõng trên mình hai tên tăng
lữ, quí tộc to béo (Nói lên điều gì? Thể hiện gánh nặng phong kiến đang đè
nặng trên vai người nông dân nghèo khổ). Trong túi quần, túi áo của người
nông dân lại thòi ra mấy tờ giấy: đó là văn tự, khế ước, vì nợ nần, vì tô thuế,
vì vay nặng lãi họ phải cầm cố chút tài sản nhỏ của mình và vay nợ. Bức tranh
còn diễn tả cảnh suy đồi về nông nghiệp của nước Pháp trước cách mạng:
(chiếc cuốc mà người nông dân chống tượng trưng cho điều gì? Nền nông
nghiệp lạc hậu Pháp rất lạc hậu) Trong bức tranh còn có thỏ, chuột và chim
bồ câu. Chuột đang phá hoại mùa màng, thỏ và bồ câu là của quí tộc địa chủ
thả tự do ăn thóc lúa của nông dân mà nông dân không được quyền bắt giết,
nếu vi phạm sẽ bị trừng phạt (thể hiện một đặc quyền của phong kiến, bị áp
bức bóc lột nặng nề).
Giáo viên chốt ý: Bức tranh diễn tả đầy đủ tình hình nước Pháp về các
mặt kinh tế, chính trị, xã hội vào thời gian này. Vậy em hiểu như thế nào câu
nói: Nước Pháp đang ở đêm trước của một cuộc cách mạng tư sản (gắn với
nội dung bài học)? (Nước Pháp là nơi hội đủ các tiền đề cần thiết cho một
cuộc cách mạng tư sản nổ ra và giành được thắng lợi: mâu thuẫn xã hội
Pháp gay gắt, người nông dân không thể tiếp tục sống mãi trong cảnh cùng
cực, các đẳng cấp tăng lữ quí tộc không thể thống trị như cũ, đẳng cấp thứ ba

gian. Khối kiến trúc gỗ đá được phù trợ bởi cảnh quan, có ao, có cây cối đã
tạo nên sự gần gũi, tinh khiết mà vẫn thanh
lịch. Cảm giác thanh cao của kiến trúc như
chia xẻ, hoà đồng với trời nước, và màu xanh
của cây lá khiến con người rũ sạch ưu phiền,
đạt tới sự trong sáng của tâm hồn. So với các
công trình kiến trúc Phật giáo của Trung
Quốc, Ấn Độ, chùa Một Cột của ta có nét độc
đáo riêng biệt đó là toàn bộ ngôi chùa được

- 13 -


đặt trên một cột đá, tạo dáng như một bông sen vươn lên từ mặt hồ nước. Chỉ
ở Việt Nam mới có chùa Một Cột, ở các quốc gia khác không có. Ngôi chùa
thể hiện nét kiến trúc đặc sắc và tài năng sáng tạo trong nghệ thuật kiến trúc
Phật giáo của cha ông ta cách đây gần 10 thế kỉ.
Với hình thức trực quan sinh động những hình ảnh như trên, giáo viên
đã biến những tri thức lịch sử khô khan thành sự kiện sống động, hấp dẫn đối
với học sinh. Ngoài việc tạo biểu tượng, những hình ảnh trực quan sinh động
giúp học sinh nhớ kỹ, hiểu sâu những hình ảnh, kiến thức lịch sử; giúp các em
phát triển kỹ năng khai thác hình ảnh (quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và
ngôn ngữ). Từ đó hình thành ở các em thái độ trân trọng những giá trị văn hóa
nhân loại và ý thức bảo vệ; lòng tự hào về truyền thống đấu tranh của dân tộc,
coi trọng vai trò quần chúng là người sáng tạo ra lịch sử; bồi dưỡng tinh thần
yêu hoà bình, chống chiến tranh…
Sân khấu, điện ảnh
Sân khấu, điện ảnh thuộc loại hình nghệ thuật tổng hợp, nó vận dụng tất
cả các phương thức và phương tiện của các nghệ thuật độc lập khác như văn
học, âm nhạc, hội họa, trang trí, kiến trúc… Trong dạy học lịch sử việc chọn

sử và làm sáng tỏ hơn những kiến thức mà học sinh được học trong mỗi bộ
môn. Dạy học liên môn làm cho người học nhận thức được sự phát triển xã
hội một cách liên tục, thống nhất, thấy được mối liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh
vực của đời sống xã hội, hiểu được tính toàn diện của lịch sử, khắc phục được
tính rời rạc tản mạn trong kiến thức. Dạy học liên môn giúp cho việc tạo biểu
tượng lịch sử dễ dàng hơn và nâng cao hiệu quả giáo dục và giáo dưỡng của
bài giảng lịch sử.
Để vận dụng tốt phương pháp dạy học liên môn, thầy giáo dạy sử
không chỉ có kiến thức chuyên môn sử vững vàng mà còn có những hiểu biết
khá vững về các bộ môn địa lý, văn học nghệ thuật và các bộ môn khác để
vận dụng vào bài giảng lịch sử làm phong phú và hấp dẫn thêm.

- 15 -


Giáo viên cần phải nghiên cứu kỹ và chắt lọc những kiến thức liên môn
có nội dung tiến bộ, phản ánh lịch sử một cách chân thực nhất, phù hợp với
yêu cầu giáo dục và giáo dưỡng của bài học, tránh ôm đồm làm loãng nội
dung bài giảng lịch sử.
Kho tàng tri thức nhân loại thật phong phú. Giáo viên dạy sử luôn có ý
thức tự tích lũy, cập nhật kiến thức vận dụng có hiệu quả cho chuyên môn
giảng dạy của mình, thì chắc chắn giờ học lịch sử sẽ không còn khô khan,
phiến diện đối với người học.
Những thuận lợi cho việc ứng dụng phương pháp dạy học liên môn vào
dạy học bộ môn lịch sử trong nhà trường phổ thông hiện nay đó là sự tiến bộ
của khoa học kỹ thuật nhân loại, đặc biệt là sự bùng nổ của công nghệ thông
tin giúp mở rộng tầm nhìn của con người về tri thức, là cầu nối các vùng văn
hoá khác nhau trên thế giới…Nhà nước ta có sự ưu tiên phát triển giáo dục,
đầu tư cơ sở vật chất phục vụ cho giảng dạy, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà
giáo. Sách giáo khoa có sự cải cách về nội dung và hình thức: kênh hình




Trang

b. Cơ sở thực tiễn

2. NỘI DUNG, BIỆN PHÁP THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA

3

ĐỀ TÀI

5

a. Những yêu cầu về vận dụng nguyên tắc dạy học liên môn
b. Một số phương pháp vận dụng nguyên tắc dạy học liên môn đối với

4

một số bộ môn cụ thể

5

 Sử dụng tài liệu văn học

5

 Sử dụng tư liệu về các tác phẩm nghệ thuật hội hoạ, kiến trúc, điêu
khắc, sân khấu, điện ảnh…


Tên sáng kiến kinh nghiệm: VẬN DỤNG NGUYÊN TẮC DẠY HỌC
LIÊN MÔN ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ BÀI GIẢNG LỊCH SỬ
Họ và tên tác giả:
PHAN HỒNG ÂN
Đơn vị:
Tổ Sử - Công Dân
Lĩnh vực:
Phương pháp dạy học bộ môn
1. Tính mới:
- Có giải pháp hoàn toàn mới:

- Có giải pháp cải tiến, đổi mới từ giải pháp đã có:

2. Hiệu quả:
- Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng trong toàn ngành có hiệu quả cao

- Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng
trong toàn ngành có hiệu quả cao

- Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả cao

- Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng tại
đơn vị có hiệu quả cao

3. Khả năng áp dụng:
- Cung cấp được các luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách:
Tốt 
Khá 
Đạt 