MỤC LỤC

1


1. Mở đầu
1.1. Lý do chọn đề tài
Vấn đề phát triển nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện
đại hóa đã và đang trở thành một nhiệm vụ cấp thiết được Đảng, Nhà nước và xã
hội quan tâm. Trong Nghị quyết hội nghị lần thứ II, Ban chấp hành Trung ương
Đảng khoá VIII đã nhấn mạnh: “Muốn tiến hành công nghiệp hóa – hiện đại hóa
thắng lợi phải phát triển mạnh giáo dục đào tạo và phát huy nguồn lực con người
- yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh và bền vững”. Nghị quyết Hội nghị TW
8 Khoá XI về đổi mới căn bản toàn diện Giáo dục - Đào tạo đã khẳng định:
"Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát
huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người
học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy
cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật
kiến thức, kĩ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang
hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động ngoại khoá, nghiên cứu khoa
học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy và học".1
Nằm trong lộ trình đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh
giá ở các trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực của học sinh
trên tinh thần Nghị quyết 29 - NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và
đào tạo. Sau khi Quốc hội thông qua đề án đổi mới chương trình, sách giáo
khoa,giáo dục phổ thông, Bộ GD - ĐT tiếp tục chỉ đạo các cơ sở giáo dục tăng
cường bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên sẵn sàng đáp ứng
mục tiêu đổi mới, trong đó tăng cường dạy học theo định hướng phát huy năng
lực học sinh là một trong những vấn đề cần ưu tiên. Qua các đợt học tập chuyên
đề của Sở GD – ĐT tổ chức, tôi nhận thấy đây là vấn đề mới và khó, đòi hỏi
người giáo viên phải không ngừng bồi dưỡng, học tập để nâng cao năng lực

Nghiên cứu, xây dựng chủ đề dạy học “Sắt và hợp chất sắt” Hóa học 12,
nhằm nâng cao sự liên hệ giữa lý thuyết và thực tiễn của người học góp phần
thực hiện có hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học. Phát huy tính tích cực, chủ
động, phát triển phẩm chất và năng lực của người học, đồng thời hạn chế sự áp
đặt, truyền thụ kiến thức một chiều của người dạy. Nghiên cứu phương pháp tổ
chức, hỗ trợ nguời học tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức, khả năng giải quyết
vấn đề, khả năng giao tiếp, khả năng làm việc nhóm, phát triển những năng lực
chuyên biệt của bộ môn.
1.3. Đối tượng và phạm vinghiên cứu
- Áp dụng đối với học sinh khối 12 ở trường THCS và THPT Nghi Sơn, trong
năm học: 2018 - 2019.
-Xây dựng và tổ chức dạy học chủ đề “Sắt và hợp chất sắt”theo định hướng
phát triển năng lực sử dụng phương pháp dạy học dự án kết hợp với một số
phương pháp dạy học tích cực khác.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
Trong đề tài này, chúng tôi tiến hành các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu.
- Phương pháp chuyên gia.
- Phương pháp quan sát.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm.
- Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động (thông qua các bài tập, bài
kiểm tra của học sinh).
- Phương pháp phân tích, tổng hợp.
- Phương pháp thống kê.
2. Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1.Dạy học theo chủ đề
*Thế nào là dạy học theo chủ đề?
Dạy học theo chủ đề là hình thức tìm tòi những khái niệm, tư tưởng, đơn vị
kiến thức, nội dung bài học, chủ đề,… có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dựa

chủ động hỗ trợ, hợp tác của giáo viên
(Học sinh là trung tâm).

2- Nếu thành công có thể góp phần đạt
tới mức nhiều mục tiêu của môn học hiện
nay: chiếm lĩnh kiến thức mới thông qua
hoạt động, bồi dưỡng các phương thưc tư
duy khoa học và các phương pháp nhận
thức khoa học: phương pháp thực
nghiệm, phương pháp tượng tự, phương
pháp mô hình, suy luận khoa học…)

2- Hướng tới các mục tiêu: chiếm lĩnh
nội dung kiến thức khoa học, hiểu biết
tiến trình khoa học và rèn luyện các kĩ
năng tiến trình khoa học như: quan sát,
thu thập thông tin, dữ liệu; xử lý (so
sánh, sắp xếp, phân loại,liên hệ…thông
tin); suy luận, áp dụng thực tiễn.

3- Dạy theo từng bài riêng lẻ với một 3- Dạy theo một chủ đề thống nhất được
tổ chức lại theo hướng dạy học từ một
thời lượng cố định.
phần trong chương trình học.

4- Kiến thức thu được là các khái niệm
4- Kiến thức thu được rời rạc, hoặc chỉ trong một mối liên hệ mạng lưới với
có mối liên hệ tuyến tính (một chiều theo nhau.
thiết kế chương trình học).
5- Trình độ nhận thức có thể đạt được

* Những điểm cần lưu ý khi xây dựng chủ đề dạy học3
- Chủ đề dạy học được soạn theo yêu cầu hình thành một số năng lực nào đó cho
học sinh trong thực tiễn. Các năng lực này tùy vào tình hình thực tế tại cơ sở và
trình độ của học sinh mà có thể thay đổi.
- Công cụ của dạy học theochủ đề là: giáo án về chủ đề đó, có thể là một bài,
nhiều bài, một chương nhiều chương hoặc lớn hơn nữa. Trong quá trình này,
phương pháp dạy học có thể sử dụng chính các phương pháp tích cực trong dạy
học hiện nay để khai thác chủ đề (phương pháp dự án, thảo luận…). Đồng thời,
chú trọng đến yếu tố Công nghệ thông tin như một phương tiện hỗ trợ đắc lực
khi khai thác chủ đề.
* Yêu cầu của chủ đề dạy học:
Việc xây dựng các chuyên đề dạy học phải đảm bảo mục tiêu của chương trình
giáo dục phổ thông, phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, địa phương;
- Bám sát chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ của chương trình giáo dục phổ
thông; Nội dung chuyên đề là 1 chương/ nhiều bài/ một bài.
- Định hướng phát triển năng lực cho học sinh (cả trong dạy học và kiểm tra
đánh giá);
- Chủ đề là một sản phẩm hoàn chỉnh và được triển khai thực hiện.
*Các bước cơ bản xây dựng chủ đề và thiết kế tiến trình dạy học
3Được

5

tham khảo từ TLTK số [5]


Theo tìm hiểu bước đầu của tác giả, để xây dựng một chủ đề đảm bảo tính khoa
học và đáp ứng các mục tiêu dạy học, có thể tiến hành tuần tự theo các bước sau:
Bước 1. Xác định chủ đề
Bước 2. Xác định mục tiêu cần đạt của chủ đề

cập tới xu thế đạt được một kết quả nào đó của một công việc cụ thể.Vậy không
tồn tại năng lực chung chung.
* Phân loại năng lực
- Năng lực chung: Năng lực chung là những năng lực cơ bản, thiết yếu hoặc cốt
lõi… làm nền tảng cho mọi hoạt động của con người trong cuộc sống và lao
động nghề nghiệp. Các năng lực chung của học sinh THPT là: Năng lực tự học,
năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tư duy, năng
lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền
thông, năng lực tính toán.
- Năng lực chuyên biệt: Là những năng lực được hình thành và phát triển trên cơ
sở các năng lực chung theo định hướng chuyên sâu, riêng biệt trong các loại
hình hoạt động, công việc hoặc tình huống, môi trường đặc thù, cần thiết cho
những hoạt động chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu hạn hẹp hơn của một hoạt động
như: Toán học, Âm nhạc, Mĩ thuật, Thể thao, Lịch sử…
Các năng lực chuyên biệt môn hóa học là: Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học,
năng lực thực hành hóa học, năng lực tính toán hóa học, năng lực vận dụng kiến
thức hóa học vào cuộc sống, năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn hóa học.

2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
2.2.1. Nhận thức của giáo viên đối với dạy học chủ đề.
Trong quá trình thực hiện đề tài, để tìm hiểu về nhận thức, thái độ và phương
pháp xây dựng và tổ chức dạy học chủ đề, tôi đã tiến hành phỏng vấn, trao đổi ý
kiến với các giáo viên đang giảng dạy ở một số trường trong huyện : THPT Tĩnh
Gia 1 , THPT Tĩnh Gia 2, … Kết quả như sau:
Về nhận thức: phần lớn số giáo viên được điểu tra có nhận thức đầy đủ và
đúng đắn về xây dựng các chủ đề dạy học (70%), còn lại 30% giáo viên nhận
thức tương đối đầy đủ và chưa đầy đủ.
Về thái độ: 80% giáo viên có thái độ tích cực đối về xây dựng các chủ đề dạy
học. Tuy nhiên vẫn còn một bộ phận giáo viên chưa có thái độ đúng đắn trong
việc xây dựng các chủ đề. Nhìn chung số giáo viên có thái độ tích cực phần lớn

31
7,7

Không gặp
khó khăn
0
0

- Số liệu trên cho thấy:
+ Học sinh chưa được làm quen nhiều với việc học tập các chủ đề dạy học
+ Học sinh còn lúng túng với dạng bài tập “mở” khi đọc hiểu để trả lời câu hỏi
hoặc vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Do vậy, qua nghiên cứu, thể nghiệm thành công dạy học chủ đề ở đơn vị công
tác tôi muốn chia sẻ một số kinh nghiệm trong việc đổi mới xây dựng chủ đề
dạy học qua chủ đề “Sắt và hợp chất sắt” trong chương trình hóa học lớp 12
cho các đồng nghiệp cùng tham khảo và vận dụng.
2.3. Giải pháp để thực hiện chủ đề
2.3.1. Mục tiêu
* Kiến thức6
HS biết:
- Vị trí, cấu tạo nguyên tử của sắt.
- Tính chất vật lí và tính chất hoá học của sắt và một số hợp chất quan trọng của
sắt.
- Thành phần, tính chất và ứng dụng của gang thép.
- Nguyên tắc và quy trình điều chế sản xuất gang, thép và ảnh hưởng của quá
trình sản xuất gang thép đến môi trường.
HS hiểu
- Nguyên nhân tính khử của các hợp chất sắt (II) và tính oxi hoá của các hợp chất
sắt (III).
* Kĩ năng

- Ngoài những năng lực chung cần hướng tới sự phát triển các năng lực chuyên
biệt cho HS:Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học;Năng lực thực hành hóa học;
Năng lực tính toán hóa học;Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống;
Năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn hóa học.
2.3.2. Kế hoạch thực hiện chủ đề.
* Kế hoạch chung:
Nội dung
Công việc
Khởi động

Hình thức
tổ chức
dạy học
Trên lớp

Thời
lượng

Thời điểm

Thiết bị DH,
Học liệu

Đầu tiết

Máy tính, máy
chiếu...

45’
-Thảo luận nội dung

ảnh,…
- Các tư liệu
- sgk
- dụng cụ thực
hành
- Báo cáo kết
quả


cử đại diện báo cáo
Học sinh báo cáo kết
quả làm việc

Trên lớp

45’

Tiết ppct: 53

Học sinh báo cáo kết
quả làm việc

Trên lớp

45’

Tiết ppct: 54

Học sinh báo cáo kết
quả làm việc

ảnh, …
GV định hướng
nội dung
- máy chiếu,
máy tính, tranh
ảnh, …
GV định hướng
nội dung
- máy chiếu,
máy tính, tranh
ảnh, dụng cụ,
hóa chất và kết
quả thí nghiệm
thu được …
GV định hướng
nội dung
- máy chiếu,
máy tính, tranh
ảnh, …
GV định hướng
nội dung
HS tự nghiên
cứu, gv làm cố
vấn hoặc tư vấn
cách
nghiên
cứu.

45’


phân công nhiệm vụ
cụ thể, các nhóm
xây dựng kế hoạch
làm việc.

Hoạt động
2:
Thực
hiện
các
nhiệm vụ
học tập

Tiết 2, Hoạt động
3,4 và 3: Báo cáo
5
kết quả làm
việc
của
các nhóm.
Đánh giá
kết
quả
thực hiện

11

Hoạt động của
học sinh


kế
hoạch hoạt động
của nhóm.
- HS hoàn thành
các công việc GV
giao, GV và HS
có thể hỏi đáp
thêm một số vấn
đề để làm rõ nội
dung chủ đề và
các công việc cần
thực hiện.
GV trợ giúp HS
trong quá trình
học sinh giải
quyết nhiệm vụ
học tập.

Kết quả/ sản
phẩm
dự
kiến (tên và
yêu cầu của
sản
phẩm;
tiêu chí đánh
giá)
- Thành lập
được nhóm.
- Bản kế


Hoạt động của
học sinh

Hỗ trợ của
giáo viên

Kết quả/ sản
phẩm
dự
kiến (tên và
yêu cầu của
sản
phẩm;
tiêu chí đánh
giá)

tìm hiểu.
Hoạt động- HS làm bài tập đánh
giá của GV.
4:
Luyện - Đánh giá chéo kết
tập. Tổng quả báo cáo của các
kết. Đánh nhóm.
Tiết 6
giá kết quả- Đánh giá hoạt động
của chủ đề của các thành viên
trong nhóm.

- Phiếu đánh


12


Một số hình ảnh về Sắt, hợp chất sắt và hợp kim sắt

Quặng Hematit đỏ

Chảo gang

Nước bị ô nhiễm sắt và ảnh hưởng của nước ô nhiễm đến sức khỏe conngười
- Yêu cầu học sinh nhận xét:
- Giáo viên nhận xét và vào chủ đề: Sắt và hợp kim sắt có ứng dụng rộng rãi
trong thực tiễn; hợp chất sắt có nhiều tính chất quan trọng và có những ảnh
hưởng nhất định đến cuộc sống. Vậy sắt, hợp chất sắt, hợp kim của nó có tính
chất, ứng dụng ra sao là nội dung chính của chủ đề này.
Bước 1: Giáo viên và học sinh cùng thảo luận để xác định các nội dung của
chủ đề.
13


Nội dung 1: Sắt.
Nội dung 2: Hợp chất của sắt.
Nội dung 3: Một số thí nghiệm về tính chất hóa học của sắt và hợp chất của sắt.
Nội dung 4: Hợp kim sắt
Bước 2: Thành lập nhóm
- GV công bố kết quả sắp xếp nhóm theo tổ.
- Các nhóm thảo luận bầu nhóm trưởng, thư kí, đặt tên cho nhóm.
Bước 3:Giáo viên giao nhiệm vụ cho từng nhóm, hướng dẫn lập kế hoạch
nhóm

- Rèn ý thức tự học, tự nghiên cứu
- Tạo hứng thú niềm say mê về hóa học.
- Có ý thức bảo vệ những đồ dùng bằng sắt và hợp kim của sắt làm sao để có
kết quả tốt nhất
*Thời gian: Tuần 1đến 3 - tiết thứ 2, 3, 4, 5.
* Nhiệm vụ của học sinh
- Báo cáo các nội dung chủ đề theo sự phân công.
- Thảo luận và chuẩn bị các câu hỏi cho các nhóm khác.
14


- Hoàn thành phiếu thu nhận thông tin cho thành viên nhóm khác (phụ lục)
* Nhiệm vụ của giáo viên
- Dẫn dắt vấn đề, tổ chức thảo luận
- Quan sát, đánh giá
- Hỗ trợ, cố vấn.
* Cách thức tiến hành hoạt động
Bước 1: Giáo viên phát cho học sinh và các đại biểu tham dự phiếu đánh giá
và tự đánh giá sản phẩm của các nhóm.
Bước 2. Các nhóm cử đại diện báo cáo các nội dung chủ đề theo sự phân công
Nhóm 1- Sắt(Hình thức báo cáo: Thuyết trình + thảo luận. Sản phẩm: Bản đồ
tư duy, Word)
Nhóm 2 - Hợp chất của sắt.(Hình thức báo cáo: Thuyết trình + thảo luận, sản
phẩm: PowerPoint, word)
Nhóm 3 – Một số thí nghiệm về tính chất hóa học của sắt và hợp chất của
sắt (Hình thức báo cáo: thuyết trình sơ đồ + thảo luận, Sản phẩm )
Nhóm 4 – Hợp kim của sắt(Hình thức báo cáo: Thuyết trình + thảo luận. Sản
phẩm: Power point bản word.)9
Formosa thảm họa ô nhiễm môi trường biển
miền trung Việt Nam

Bước 1: Giáo viên khởi động tấn công não học sinh bằng trò chơi lật tranh từ
chìa khóa. Đồng thời hoàn thành các câu hỏi củng cố lý thuyết.
Bước 2: Giáo viên yêu cầu học sinh trình bày các bài tập thực tiễn, thực hành
kiến thức liên môn và phát huy các năng lực của hs mà GV đã giao nhiệm vụ từ
tiết trước.
Bước 3: GV theo dõi hoạt động của hs và hỗ trợ kịp thời nếu nhận định thấy cần
thiết.
Bước 3: Hs hoàn thành nhiệm vụ học tập.
Bước 4: GV phát cho HS và các đại biểu tham dự phiếu đánh giá và tự đánh giá
sản phẩm của các nhóm.
Tham gia trò chơi lật tranh trước khi luyện tập
Bước 5.Thu hồi lại phiếu nhận xét đánh giá của học sinh và GV
Bước 6.Tổng hợp kết quả
(Trong lúc GV tổng hợp kết quả thì tiến hành cho HS xem một số tư liệu vềsắt
và hợp chất, hợp kim sắt, hình ảnh ô nhiễm môi trường đất, nước và không khí
hoặc tiến hành một số trò chơi trải nghiệm sáng tạo)
Bước 7.Thông báo kết quả, khen thưởng, cho điểm các nhóm có sản phẩm tốt và
trình bày báo cáo tốt.
2.3.3.4. Hoạt động vận dụng
*Mục tiêu:
- Vận dụng kiến thức đã học giải quyết bài tập và giải thích các vấn đề của
thực tiễn.
- Phát huy cách làm việc tích cực, chủ động, sáng tạo và các năng lực được
hình hành trong quá trình học tập để học phần khác, môn khác.
* Nhiệm vụ học sinh:
- Dựa vào sgk, những kiến thức đã học và hiểu biết bản thân để trình bày.
- Tích cực hợp tác với các thành viên trong nhóm, tương tác với giáo viên, tìm
kiếm thông tin để hoàn thành thành nhiệm vụ học tập.
* Cách thức tiến hành
- GV giao nhiệm vụ:


sắt

Nhóm 2: Hợp chất của sắt.

Nhóm 3: Một số thí nghiệm về tính chất hóa học của sắt và hợp chất của sắt.

Điều chế FeCl2

10Được

17

Điều chế Fe(OH)2

tham khảo từ TLTK số [7]

Thí nghiệm Fe và CuSO4


Nhóm 4: Hợp kim của sắt

Bài giảng Powerpoint của nhóm 4 - Thuyết trình say mê
2.4.Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
Trong quá trình thực hiện đề tài, người viết đã tiến hành thực nghiệm ở trường
THCS và THPT Nghi sơn, huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa. Chọn 2 lớp để ứng
dụng đề tài 12 A1, 12A3.
- Kết quả thực nghiệm:
Sau khi tiến hành dạy thử nghiệm, giáo viên đã thăm dò ý kiến và qua kết quả
kiểm tra, thu được như sau:

3

Tỉ lệ
%
8,6
9,1

Không thích
Số
lượng
0
1

Tỉ lệ
%
0,0
3,0

Bảng: Mức độ nắm kiến thức của HS sau giờ kiểm tra thường xuyên
Lớp

18

Sĩ
số

>,= 8 điểm

6,5 – 8 điểm


12A3 33

13
14

37,1
42,4

14
15

40,0
45,5

7
4

20,0
11,1

1
0

2,9
0,0

Kết quả thực nghiệm chứng tỏ rằng, dạy học chủ đề đã mang lại hiệu quả:
+ Kết quả thể hiện học sinh không chỉ nắm bắt được những nội dung kiến thức
trong chương trình mà còn hiểu rộng hơn, sâu hơn nhiều vấn đề. Tự phát hiện và
giải quyết các vấn đề trong nội dung kiến thức, biết cách tập hợp, xâu chuỗi kiến

học sinh có thể rèn luyện khả năng tự học, tư duy sáng tạo,hình thành và phát
triển các năng lực, tố chất của người lao động trong thời đại mới.
Rút ra quy trình xây dựng và tổ chức thực hiện một chủ đề dạy học, gồm các
bước sau: Xác định chủ đề; xác định mục tiêu cần đạt của chủ đề; xây dựng kế
hoạch thực hiện chủ đề; tổ chức thực hiện chủ đề.
Tiến trình dạy học cần có các hoạt động: khởi động, hình thành kiến thức, luyện
tập, vận dụng, tìm tòi, sáng tạo. Với mỗi hoạt động cần có: mục đích, nhiệm vụ
học tập của HS,cách thức tiến hành.
3.2. Kiến nghị.
- Nhà trường cần tăng cường đưa chủ đề dạy học vào các dịp hội giảng.
- Đưa hoạt động trên trường học kết nối vào hoạt động bắt buộc với các tổ bộ
môn và giáo viên hằng năm.
- Giáo viên cần chủ động trong việc tiếp cận chủ đề dạy học.
- Tích cực cho học sinh tham gia các cuộc thi liên quan đến chủ đề dạy học, liên
môn,… mà bộ đã phát động.
- Tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên được giao lưu với các đơn vị trên địa bàn
thông qua các cuộc hội thảo chuyên đề.
Trên đây là một số kinh nghiệm về việc xây dựng các chủ đề dạy học theo
hướng dạy học tích cực. Với năng lực có hạn, chắc rằng kinh nghiệm của tôi sẽ
không tránh khỏi thiếu sót. Rất mong sự đóng góp, chia sẻ, góp ý chân thành của
các bạn, đồng nghiệp và các cấp quản lý giáo dục để sáng kiến kinh nghiệm của
tôi được hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 25 tháng 5 năm 2019
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết, không sao chép nội dung của người
khác.