ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VŨ THỊ HOA

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC
CHƢƠNG III CACBON- SILIC (HÓA HỌC LỚP 11) THEO ĐỊNH
HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH TRUNG
HỌCPHỔTHÔNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM HÓA HỌC

Hà Nội - 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VŨ THỊ HOA

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC
CHƢƠNG III CACBON- SILIC (HÓA HỌC LỚP 11) THEO ĐỊNH
HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINHTRUNG HỌC
PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SỸSƢ PHẠM HÓA HỌC
Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ mônHóa học
Mã số: 60.14.01.11

Cán bộ hƣớng dẫn: TS. Phạm Thị Kim Giang


CTĐH
DA

Chương trình định hướng
Dự án

DH
DHDA
DHTH

Dạy học
Dạy học dự án
Dạy học tích hợp

ĐC

Đối chứng

GD&ĐT

Giáo dục và đào tạo

GQVĐ
GV

Giải quyết vấn đề
Giáo viên

HS
HSHT


3. DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Sự khác biệt giữa dạy học tích hợp và dạy học một môn .........................19
Bảng 1.2. Nhóm nội dung phát triển các năng lực thành phần .................................23
Bảng 2.1. Cấu trúc nội dung chương Cacbon-Silic .. Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.2. Các nội dung liên quan của kiến thức chương “Cacbon - Silic” với các
môn học khác ............................................................ Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.3. Bảng tiêu chí chấm điểm nhóm ................ Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.4. Ma trận đề kiểm tra chủ đề “CO2 – Một số vấn đề thực tiễn”. ........ Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.5. Tiêu chí đánh giá tập san, bài trình chiếu . Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.6. Hướng dẫn cho điểm sản phẩm DA nhómError! Bookmark not defined.
Bảng 2.7. Phân công các nhóm HS thực hiện DA chủ đề 1Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.8. Phân công các nhóm HS thực hiện DA chủ đề 2Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.9. Ma trận đề kiểm tra về “Hợp chất của cacbon với một số vấn đề thực
tiễn” ........................................................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.10. Phân công các nhóm HS thực hiện DA chủ đề 3Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.11. Tiêu chí và các mức độ đánh giá năng lực hợp tácError! Bookmark not
defined.
Bảng 2.12. Bảng kiểm quan sát các mức độ của năng lực hợp tác trong dạy học tích
hợp ............................................................................. Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.13. Bảng hỏi học sinh về mức độ đạt được của năng lực hợp tác trong các
bài học theo chủ đề dạy học tích hợp ........................ Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.14. Hệ thống các tư liệu học tập sử dụng trong dự án chương Cacbon -Silic
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 3.1. Số liệu HS tham gia thực nghiệm và đối chứngError!


Hình 1.1. Sơ đồ cấu trúc chung của năng lực ...........................................................22
Hình 1.2. Sơ đồ phát triển năng lực là mục tiêu giáo dục .........................................22
Hình 1.3. Sơ đồ kĩ thuật khăn trải bàn ......................................................................32
Hình 2.1. Sơ đồ logic nghiên cứu chương Cacbon - SilicError!

Bookmark

not

defined.
Hình 2.2. Sơ đồ cấu trúc chủ đề dạy học tích hợp .... Error! Bookmark not defined.
Hình 2.3. Minh họa kĩ thuật 5W1H cho một DA học tậpError!

Bookmark

not

defined.
Hình 2.4. Người dân sử dụng than trong sinh hoạt tạo ra nhiều khí CO .......... Error!
Bookmark not defined.
Hình 2.5. Khói và bụi phát sinh từ nhà máy luyện thépError!

Bookmark

not

defined.
Hình 2.6. Cây xanh khu lò gạch bị héo úa ................ Error! Bookmark not defined.
Hình 2.7. Đá khô được sử dụng để làm lạnh đồ uống, bảo quản thực phẩm .... Error!
Bookmark not defined.

2

DANH MỤC CÁC BẢNG

3

DANH MỤC CÁC HÌNH

4

PHẦN MỞ ĐẦU

8

1.

Lí do chọn đề tài ...............................................................................................8

2.

Lịch sử nghiên cứu vấn đề ...............................................................................9

3.

Mục đích nghiên cứu ......................................................................................10

4.

Câu hỏi nghiên cứu ........................................................................................10


CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ

NGHIÊN CỨU
1.1.

14

Những vấn đề chung về dạy học tích hợp (DHTH) .......................................14

1.1.1. Đổi mới giáo dục phổ thông sau năm 2015 ở Việt Nam................................14
1.1.2. Khái niệm tích hợp và DHTH ........................................................................15
1.1.3. Mục tiêu của DHTH .......................................................................................17
1.1.4. Sự khác biệt giữa dạy học tích hợp và dạy học một môn ..............................19
1.2.

Năng lực và sự phát triển năng lực cho học sinh phổ thông ..........................20

1.2.1. Khái niệm năng lực ........................................................................................20
1.2.2. Đặc điểm của năng lực ...................................................................................21
1.2.3. Cấu trúc của năng lực .....................................................................................21
1.2.4. Năng lực chung và năng lực đặc thù môn học cần phát triển cho học sinh
trung học phổ thông ..................................................................................................23

6


1.3.

Năng lực hợp tác ............................................................................................24


2.1.1. Cấu trúc, nội dung của chương “Cacbon - Silic”Error!

Bookmark

not

defined.
2.1.2. Những điểm chú ý về nội dung và phương pháp dạy họcError! Bookmark not
defined.
2.1.3. Mục tiêu của chương .........................................Error! Bookmark not defined.
2.1.4. Những năng lực cần phát triển cho học sinh trong dạy học chương ........ Error!
Bookmark not defined.
2.2.

Xác định các nội dung liên quan của kiến thức chương “Cacbon – Silic” với

các môn học khác .........................................................Error! Bookmark not defined.
2.3.

Xây dựng các chủ đề dạy học tích hợp lồng ghép, liên hệError!

Bookmark

not defined.
2.3.1. Đề xuất nguyên tắc lựa chọn nội dung tích hợp ở trường phổ thông ....... Error!
Bookmark not defined.

7



2.5.1. Ý nghĩa, vai trò của việc xây dựng nguồn tư liệu trong dạy học tích hợpError!
Bookmark not defined.
2.5.2. Xây dựng hệ thống nguồn tư liệu học tập .........Error! Bookmark not defined.
2.5.3. Cách sử dụng nguồn tư liệu ...............................Error! Bookmark not defined.

2.6. CÁC Kế HOạCH BÀI DạY MINH HọAERROR! BOOKMARK NOT
DEFINED.
2.6.1. Chủ đề 1: CO – Khí than – Một số vấn đề thực tiễn (1 tiết)Error!

Bookmark

not defined.
2.6.2. Chủ đề 2: CO2 –Muối cacbonat - Một số vấn đề thực tiễn (2 tiết) ........... Error!
Bookmark not defined.
2.6.3. Chủ đề 3: Si – Hợp chất của Si - Một số vấn đề thực tiễn (2 tiết) ............ Error!
Bookmark not defined.

CHƢƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠMERROR!

BOOKMARK

NOT DEFINED.
3.1.

Mục đích thực nghiệm sư phạm ......................Error! Bookmark not defined.

3.2.

Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm ......................Error! Bookmark not defined.


Bookmark

not defined.
PHỤ LỤC 1.2. PHIẾU HỎI Ý KIẾN HỌC SINH ................. Error! Bookmark not defined.
PHỤ LỤC 1.3. PHIẾU HỎI Ý KIẾN HỌC SINH LỚP ĐỐI CHỨNGError! Bookmark not
defined.
PHỤ LỤC 1.4. PHIẾU HỎI Ý KIẾN HỌC SINH LỚP THỰC NGHIỆMError! Bookmark
not defined.
PHỤ LỤC 2. MA TRẬN, ĐÁP ÁN VÀ ĐỀ KIỂM TRA 15PH, 45PH

ERROR!

BOOKMARK NOT DEFINED.

Phụ lục 2.1. Đề kiểm tra: “Hợp chất của cacbon với một số vấn đề thực tiễn” .. Error!
Bookmark not defined.
Phụ lục 2.2. Ma trận đề kiểm tra chương “Cacbon - Silic”Error!

Bookmark

not

defined.

PHỤ LỤC 3. MỘT SỐ HÌNH ẢNH HỌC SINH THAM GIA BÀI HỌC
TÍCH HỢP LỒNG GHÉP

ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.

5. PHẦN MỞ ĐẦU

Tích hợp trong dạy học là sự kết hợp, sự hòa nhập và mối liên quan ở nhiều khía
cạnh, nhiều vấn đề giữa các môn học hoặc giữa các phân môn trong một môn học
(còn gọi là liên môn, xuyên môn) [13].
Thực tế dạy môn hóa học ở trường phổ thông tôi nhận thấy có thể kết hợp
kiến thức ở mô ̣t số phầ n của một số môn khoa học tự nhiên như Vật lí

, Hóa học ,

Sinh học, Công nghê ̣, Địa lí… vào thành các chủ đề tích hợp liên môn như: Cacbon
– nguồn khoáng sản tự nhiên – Khai thác và sử dụng than; Hợp chất của cacbon –
Khí thải công nghiệp – Biến đổi khí hậu – Quá trình quang hợp ở cây xanh – Sự hô
hấp ở người, động vật và thực vật; Silic – Công nghệ bán dẫn; Hợp chất Silic –
Công nghiệp Silicat: thủy tinh, xi măng, sợi thủy tinh , sợi quang… Những chủ đề
trên đều có nhiều kiến thức liên quan đến các môn học khác nhau đồng thời cũng là

10


những chủ đề gần gũi , thiết thực trong đời sống và lao động sản xuất

. Vâ ̣n du ̣ng

quan điể m tích hơ ̣p vào giảng da ̣y Hóa ho ̣c ph ổ thông là một nhiệm vụ cấp bách đối
với công cuô ̣c đổ i mới da ̣y và ho ̣c hiê ̣n nay .
Vì những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài: “Vận dụng quan điể m tích hợp trong
dạy học chương III Cacbon -Silic(Hóa học lớp 11) theo đi ̣nh hướng phát triể n năng
lựccho học sinh phổ thông”.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Trên thế giới, đã có nhiều hội nghị Quốc tế bàn về việc phát triển chương
trình theo hướng tích hợp. Nhiều nước đã thực hiện quan điểm này ở những mức độ

những kế t quả da ̣y ho ̣c đáng khić h lê ̣ trong công cuô ̣c đổ i mới nà
y. Với Tô Thi ̣
Diễm Quỳnh [22] cũng dạy học tích hợp theo chủ đề Phân bón – Hóa học lớp 9 đã
cho ho ̣c sinh thấ y đươ ̣c sự gầ n gũi củ a Hóa ho ̣c với cuô ̣c số ng sản xuấ t , mố i quan hê ̣
mâ ̣t thiế t giữa môn sinh ho ̣c vớ i môn hóa ho ̣c . Với bộ sách [23] do Đỗ Hương Trà
(Chủ biên) đã nghiên cứu và thiết kế được một số chủ đề tích hợp ở các mức độ
lồng ghép, liên môn, xuyên môn. Bộ sách là tài liệu tham khảo hữu ích, giúp cho
giáo viên chủ động, tự tin và sáng tạo trong việc dạy học, góp phần tích cực vào
việc đổi mới phương pháp dạy và học ở các trường phổ thông hiện nay.
Dự thảo “Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể”dự kiến dạy học tích
hợp thực hiện năm 2018 sẽ được áp dụng cho cả cấp THCS và THPT. Vì vậy, với
đề tài của mình, tôi sẽ tập trung vào nghiên cứu thiết kế và tổ chức hoạt độngdạy
học theo quan điểm tích hợp ở mức độ lồng ghép, liên hệ.
3. Mục đích nghiên cứu
Xây dựng tài liệu hướng dẫn trong dạy học chương III môn hóa học l ớp 11
nhằm nâng cao chất lượng của việc dạy và học hoá học ở trường THPT theo định
hướng phát triển năng lực.
Nghiên cứu vận dụng quan điểm tích hợp vào thiết kế mô ̣t số chủ đề trong
chương “Cacbon - Silic” nhằm phát triển một số phẩm chất và năng lực cho HS.
4. Câu hỏi nghiên cứu
-

Qui trình xây dựng tài liệu hướng dẫn dạy học tích hợp chương III cho học

sinh lớp 11 như thế nào?
-

Tài liệu hướng dẫn dạy học tích hợp chương III cho học sinh lớp 11 gồm

những nội dung nào, cách trình bày?


Nghiên cứu cơ sở lí luận về việc phát triển phẩm chất vànăng lực cho học

sinh, đặc biệt những năng lực theo định hướng mới của Bộ Giáo dục.
-

Nghiên cứu về thực tiễn của quá trình dạy học một số môn khoa học tự nhiên

ở trường phổ thông.
-

Nghiên cứu chương trình, mục tiêu của các chủ đề trong chương “Cacbon -

Silic” và các vấn đề liên quan.
-

Lựa chọn nội dung, phương pháp dạy học, thiết kế bài dạy tích hợp, xây

dựng hệ thống câu hỏi, và cách kiểm tra đánh giá theo chủ đề trong chương
“Cacbon - Silic”, nhằm đinh
̣ hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh.
-

Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá tính phù hợp và hiệu quả của việc sử

dụng dạy ho ̣c tích hợptheo chủ đề trong chương “Cacbon - Silic”.
-

Rút ra kết luận khoa học và đề xuất một số khuyến nghị.



Về thời gian: Đề tài thực hiện từ tháng 11/2015 đến tháng 10/2016.

-

Về không gian: Đề tài thực hiện ở trường THPT Kim Anh; THPT Minh Phú

đều thuộc huyện Sóc Sơn – Hà Nội.
9. Phƣơng pháp nghiên cứu
Sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau:
9.1.

Phương pháp nghiên cứu lý luận

Thu thập tài liệu, tiến hành đọc, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát
hóacác nguồn tài liệu lý luận và thực tiễn có liên quan:
-

Nghiên cứu cơ sở lí luận về quan điểm dạy học tích hợp.

-

Nghiên cứu cơ sở lí luận về hoạt động nhận thức của học sinh trong quá trình

dạy học và sự phát triển các năng lực cho học sinh.
-

Nghiên cứu mối quan hệ nội dung kiến thức trong chủ đề ở các môn khoa

học tự nhiên có liên quan.

hợp; NL và phát triển NLHT cho học sinh ( HS) trung học phổ thông (THPT).
-

Thiết kế một số chủ đề DHTH lồng ghép trong chương “Cacbon – Silic” -

Hóa học 11.

14


-

Xây dựng kế hoạch tổ chức dạy học một số chủ đề TH lồng ghép đã xây

dựng ở trên.
-

Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực HT cho GV và HS.

11. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo,phụ lục, nội
dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương:
Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu
Chƣơng 2: Xây dựng tiến trình DHTH chủ đề “Cacbon - Silic” trong
chương trình lớp 11
Chƣơng 3: Thực nghiệm sư phạm

15



nhiên và các kiến thức về khoa học xã hội như Sử, Địa, Đạo đức, Giáo dục công dân
thành thành môn Tìm hiểu xã hội hoặc Khoa học xã hội[9].
Những quan điểm định hướng này đã tạo cơ sở và môi trường pháp lí thuận

16


lợi cho việc đổi mới đồng bộ mục tiêu PPDH, nội dung, kiểm tra đánh giá theo định
hướng phát triển năng lực người học.
1.1.2. Khái niệm tích hợp và DHTH
1.1.2.1. Khái niệm tích hợp
Tích hợp (theo tiếng Anh, tiếng Đức, tiếng Pháp: Integration) có nguồn gốc
từ tiếng Latinh: Integration với nghĩa: xác lập cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất
trên cơ sở những bộ phận riêng lẻ. Theo từ điển tiếng Anh – Integration có nghĩa là
kết hợp những phần, những bộ phận với nhau trong một tổng thể. Những phần,
những bộ phận có thể khác nhau nhưng tích hợp với nhau. Nội hàm khoa học khái
niệm tích hợp có thể hiểu một cách khái quát là sự hợp nhất các bộ phận khác nhau
để đưa tới một đối tượng mới thống nhất trên những nét bản chất nhất của các thành
phần đối tượng, chứ không phải là phép cộng giản đơn những thuộc tính của các
thành phần ấy.
Như vậy tích hợp có hai tính chất cơ bản liên hệ mật thiết với nhau, quy định
lẫn nhau, đó là tính liên kết và tính toàn vẹn. Nhờ có tính liên kết mà tạo nên được
thực thể toàn vẹn và tính toàn vẹn được xác lập bởi sự thống nhất các thành phần
liên kết.
1.1.2.2. Khái niệm dạy học tích hợp
Theo “Từ điển giáo dục học”:
Trong quá trình nghiên cứu kinh nghiệm giáo dục thế giới, một số quan niệm
về dạy học tích hợp (tích hợp môn học) đã được đưa ra ở Việt Nam. Sau đây là một
số cơ sở khoa học và những quan niệm về DHTH đã được tổng kết trong “Từ điển
Giáo dục học”, Từ điển Bách khoa [26].

nhau thành một tập hợp kiến thức thống nhất.
-

Tích hợp kỹ năng: hành động liên kết, rèn luyện hai hoặc nhiều kĩ năng thuộc

cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực gần nhau để nắm vững một thể.
1.1.2.3. Một số quan điểm về dạy học tích hợp
Khi nói đến dạy học tích hợp cần hiểu rõ các dạng tích hợp trong chương
trình học. Có thể tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về tích hợp, nhiều cách trình
bày khác nhau, sau đây là một số quan điểm về tích hợp.
a. Quan điểm của Xavier Rogier[33]
-

Tích hợp là một quan điểm lí luận dạy học, tích hợp có nghĩa là sự hợp nhất,

sự kết hợp, sự hòa nhập…
-

Tích hợp môn học có những mức độ khác nhau từ đơn giản đến phức tạp, từ

thấp đến cao nhưng tựu chung lại có 4 loại chính như sau:
+ Tích hợp trong nội bộ môn học: ưu tiên các nội dung của các môn học, tức
nhằm duy trì các môn học riêng rẽ.
+ Tích hợp đa môn: Một đề tài có thể nghiên cứu theo nhiều môn học khác
nhau.
+ Tích hợp liên môn: trong đó chúng ta phối hợp sự đóng góp của nhiều môn
học để nghiên cứu và giải quyết một tình huống.
+ Tích hợp xuyên môn: trong đó chúng ta tìm cách phát triển ở học sinh
những kĩ năng xuyên môn, nghĩa là những kĩ năng có thể áp dụng ở mọi nơi.
b. Quan điểm của Susan M Drake [35]

khác với liên môn là: Ngữ cảnh cuộc sống thực, dựa vào vấn đề, học sinh là người
đưa ra vấn đề học sinh là nhà nghiên cứu.
Quan điểm này thống nhất với quan điểm của Xavier Rogier.
c. Các mức độ tích hợp trong dạy học các môn khoa học tự nhiên[23]
Có thể đưa ra ba mức độ tích hợp trong dạy học các môn khoa học tự nhiên
như sau:
-

Lồng ghép: Đó là đưa các yếu tố nội dung gắn với thực tiễn, gắn với xã hội,

gắn với các môn học khác vào dòng chảy chủ đạo của nội dung bài học của một
môn học.Ở mức độ lồng ghép, các môn học vẫn dạy riêng rẽ. Tuy nhiên, giáo viên
có thể tìm thấy mối quan hệ giữa kiến thức của môn học mình đảm nhận với nội
dung của các môn học khác và thực hiện việc lồng ghép các kiến thức đó ở những
thời điểm thích hợp.
-

Vận dụng kiến thức liên môn: Ở mức độ này, hoạt động học diễn ra xung

quanh các chủ đề, ở đó người học cần đến các kiến thức của nhiều môn học để giải
quyết vấn đề đặt ra. Các chủ đề khi đó được gọi là các chủ đề hội tụ.
-

Hòa trộn: Đây là mức độ cao nhất của DHTH. Ở mức độ này, tiến trình dạy

học là tiến trình “không môn học”, có nghĩa, nội dung kiến thức trong bài học không
thuộc riêng về một môn học nhưng lại thuộc về nhiều môn học khác nhau, do đó,
các nội dung thuộc chủ đề tích hợp sẽ không cần dạy ở các môn học riêng rẽ. Mức
độ tích hợp này dẫn đến sự hợp nhất kiến thức của hai hay nhiều môn học.
Trong quá trình thiết kế, sẽ có những chủ đề, trong đó,các năng lực cần hình

tập tiếp theo.
Trong thực tế nhà trường có nhiều điều chúng ta dạy cho HS nhưng không
thật sự có ích, ngược lại có những năng lực cơ bản không được dành đủ thời gian.
Chẳng hạn ở tiểu học, HS được biết nhiều quy tắc ngữ pháp nhưng không biết đọc
diễn cảm một bài văn, HS biết có bao nhiên centimét trong một kilômét nhưng lại
không chỉ ra được một mét áng chừng dài bằng mấy gang tay.
1.1.3.3. Dạy sử dụng kiến thức trong tình huống cụ thể
Thay vì tham nhồi nhét cho HS nhiều kiến thức lí thuyết đủ loại, DHTH chú
trọng tậpdượt cho HS vận dụng các kiến thức kĩ năng học được vào các tình huống
thực tế, có ích cho cuộc sống sau này làm công dân, làm người lao động, làm cha
mẹ, có năng lực sống tự lập.
1.1.3.4. Lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học
Trong quá trình học tập, HS có thể lần lượt học những môn học khác nhau,
những phần khác nhau trong mỗi môn học nhưng HS phải biểu đạt các khái niệm đã
học trong những mối quan hệ logic trong phạm vi từng môn học cũng như giữa các
môn học khác nhau. Thông tin càng đa dạng, phong phú thì tính hệ thống phải càng
cao, có như vậy thì các em mới thực sự làm chủ được kiến thức và mới vận dụng
được kiến thức đã học khi phải đương đầu với một tình huống thách thức, bất ngờ,

20


chưa từng gặp.
Như vậy, DHTH là một trong những quan điểm giáo dục nhằm nâng cao NL
của người học, giúp đào tạo những người có đầy đủ phẩm chất và NL để giải quyết
các vấn đề của cuộc sống hiện đại. Dạy học theo hướng TH phát huy được tính tích
cực của học sinh, góp phần đổi mới nội dung và phương pháp dạy học.
1.1.4. Sự khác biệt giữa dạy học tích hợp và dạy học một môn
Theo [23], giữa DHTH và dạy học một môn có một số điểm khác biệt sau:
Bảng 1.1. Sự khác biệt giữa dạy học tích hợp và dạy học một môn


dung của một môn học.

nhiều môn học.
Tổ chức

Hoạt động học thường xuất phát từ vấn

Hoạt động học thường

dạy học

đề cần giải quyết hoặc một dự án cần

được cấu trúc chặt chẽ

thực hiện, Việc giải quyết vấn đề cần căn theo tiến trình đã dự
cứ vào các kiến thức, kĩ năng của các

kiến(trước khi thực hiện

môn học khác nhau.

hoạt động).

Trung tâm

Nhấn mạnh đặc biệt đến sự phát triển và

Đặc biệt nhằm tới việc


như tình cảm. Hoạt động học dẫn đến

đặc thù của môn học.

việc tích hợp các kiến thức đã tiếp nhận.

21


Các tình huống trong DHTH thường gắn với thực tiễn cuộc sống, gần gũi và
hấp dẫn với người học; người học cần phải giải thích, phân tích, lập luận hoặc tiến
hành các thí nghiệm, xây dựng các mô hình,…để giải quyết vấn đề. Chính qua đó,
tạo điều kiện phát triển các phương pháp và kỹ năng cơ bản ở người học như: lập kế
hoạch, phân tích, tổng hợp thông tin, đề xuất các giải pháp một cách sáng tạo,…;
tạo cơ hội kích thích động cơ, lợi ích và sự tham gia vào các hoạt động học, thậm
chí với cả các học sinh trung bình và yếu về năng lực học.
DHTH không chỉ đánh giá kiến thức đã lĩnh hội được, mà chủ yếu đánh giá
xem học sinh có năng lực sử dụng kiến thức hay không. Nói cách khác, người học
phải có khả năng huy động có hiệu quả kiến thức và năng lực của mình để giải
quyết một cách hữu ích một vấn đề xuất hiện, hoặc có thể đối mặt với một cái khó
khăn bất ngờ, một tình huống chưa từng gặp.
1.2. Năng lực và sự phát triển năng lực cho học sinh phổ thông
1.2.1. Khái niệm năng lực
Khái niệm năng lực (compentency) có nguồn gốc Latinh: “competentia” có
nghĩa là “gặp gỡ”. Ngày nay khái niệm năng lực được hiểu dưới nhiều cách tiếp cận
khác nhau [23].
Theo cách tiếp cận truyền thống (tiếp cận hành vi – behavioural approach)
thì năng lực là khả năng đơn lẻ của cá nhân, được hình thành dựa trên sự lắp ghép
các mảng kiến thức và kỹ năng cụ thể. Trong thập kỷ gần đây, NL đang được nhìn

chung chung).
1.2.3. Cấu trúc của năng lực
Theo [11, tr. 14,15], để hình thành và phát triển năng lực cần xác định các
thành phần và cấu trúc của chúng. Có nhiều loại năng lực khác nhau, việc mô tả cấu
trúc và các thành phần năng lực cũng khác nhau. Nhưng cơ bản cấu trúc năng lực
hành động (thực hiện) được mô tả là sự kết hợp của 4 NL thành phần sau:
NL chuyên môn: Khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng như
đánh giá kết quả một cách độc lập, có PP và chính xác về mặt chuyên môn (Bao
gồm cả khả năng tư duy logic, phân tích, tổng hợp và trừu tượng, khả năng nhận
biết các mối quan hệ hệ thống và quá trình).
NL phƣơng pháp: Là khả năng hành động có kế hoạch, định hướng mục
đích trong việc giải quyết các nhiệm vụ và vấn đề.
Trung tâm của năng lực PP là những phương thức nhận thức, xử lý, đánh giá,
truyền thụ và giới thiệutrình bày tri thức. Nó được tiếp nhận qua việc học phương
pháp luận – giải quyết vấn đề.
NL xã hội: Là khả năng đạt được mục đích trong những tình huống xã hội
cũng như trong những nhiệm vụ khác nhau với sự phối hợp chặt chẽ với những
thành viên khác. Trọng tâm là:
-

Ý thức được trách nhiệm củabản thâncũng như của những người khác, tự

chịu trách nhiệm, tự tổ chức.

23