1.Mở đầu
1.1. Lí do chọn đề tài:
Môn Ngữ văn là môn học có lịch sử lâu đời và là môn học đặc biệt luôn
hướng tới các nhiệm vụ chủ yếu sau đây :
-Một là: giúp người học biết đọc, biết viết (biết chữ)
-Hai là giúp người đọc thấy được cái hay, cái đẹp và biết cảm nhận, thưởng thức
cái hay, cái đẹp của văn chương, nghệ thuật.
-Ba là thông qua hai nhiệm vụ trên nhằm mở mang tri thức, giáo dục tư tưởng,
tình cảm và rèn luyện nhân cách cho người học sinh.
Ngày nay, khi đất nước bước sang một giai đoạn mới, mục tiêu của giáo
dục nhà trường phổ thông đã xác định rõ trong luật giáo dục:“ Mục tiêu giáo
dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể
chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người
Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân,
chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham
gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc” (Luật Giáo dục – Điều 23)
Để thực hiện mục tiêu đó,việc học tập, rèn luyện tư tưởng, đạo đức, lối
sống và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là việc làm hết sức cần thiết.
Bởi vì tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là nền tảng của xã hội, là động lực vượt
qua khó khăn, thử thách để phát triển kinh tế đất nước, hoàn thiện nhân cách của
mỗi người.Chủ tịch Hồ Chí Minh - người con ưu tú của dân tộc, là danh nhân
văn hóa của thế giới. Người là kết tinh của tư tưởng “Đại nhân, Đại nghĩa”
Người để lại cho dân tộc ta một tư tưởng cách mạng, một nhân cách đạo đức cao
cả. Người đã làm “rạng rỡ non sông ta đất nước ta”. Suốt cuộc đời hi sinh vì sự
nghiệp giải phóng dân tộc giải phóng giai cấp. Hiện nay đất nước ta đang đẩy
mạnh sự nghiệp CNH-HĐH và đổi mới đất nước theo hướng tích cực, chủ động
hội nhập thế giới. Vừa giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc vừa chủ động hội nhập
quốc tế, tiếp thu có chọn lọc nền văn hóa thế giới. Vì vậy việc học tập, rèn luyện
tư tưởng, đạo đức, lối sống và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là việc
làm hết sức cần thiết.
Người giáo viên dạy Ngữ văn phải xác định cho mình nhiệm vụ là phải

thức dạy lồng ghép, tích hợp tốt nhất, đạt hiệu quả cao nhất. Đối với học sinh,
mỗi bài học giúp các em có thêm những hiểu biết về kiến thức về Bác, từ đó
nâng cao làm phong phú thêm tâm hồn, tình cảm và nhận thức của các em.
Ngoài việc giúp các em ý thức sâu sắc việc học tập và làm theo tấm gương đạo
đức Hồ Chí Minh thì đối với mỗi giáo viên ngày càng có nhiều kinh nghiệm
trong việc giảng dạy theo chủ đề tích hợp.
1.3. Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu SKKN: ‘Hướng dẫn học sinh học tập và làm theo
tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong dạy học môn ngữ văn lớp 6 ở trường
THCS Đông Hương’được vận dụng đối với học sinh trường THCS Đông
Hương lớp 6A, 6B năm học 2017 – 2018; và lớp 6A,6B năm học 2018-2019
(đến tháng 4 năm 2019).
Giáo viên hướng dẫn học sinh vào các giờ chính khóa, vào các buổi bồi
dưỡng chuyên đề do nhà trường tổ chức.
1.4.Phương pháp nghiên cứu
1.4.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Tìm hiểu bằng cách đọc, nghiên cứu tài liệu về phương pháp giảng dạy:
“Đổi mới sinh hoạt chuyên môn”; “Dạy học theo định hướng phát triển năng
lực”; Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội. Đảng Cộng sản
Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb. Chính trị quốc
gia, Hà Nội, 2001. "Hướng dẫn sử dụng tài liệu tích hợp học tập nội dung, học
tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào giảng dạy môn ngữ văn
cấp THCS" của Bộ giáo dục và đào tạo xuất bản năm 2010.
1.4.2. Phương pháp khảo sát, điều tra
Khảo sát đầu năm, điều tra qua phiếu học tập, qua sinh hoạt ngoại khóa.
1.4.3. Phương pháp đàm thoại
Đàm thoại trực tiếp trong giờ học, ra chơi, sinh hoạt đầu giờ, giữa giờ.
2



cách ở trẻ. Chính sự đẩy nhanh tốc độ cả về cơ thể lẫn nhân cách là bước chuyển
từ trạng thái trẻ em sang người lớn. Sự phụ thuộc vào cha mẹ và người lớn dần
phải được thay thế định hướng cho trẻ hướng tới tương lai của chính bản thân
của các em.
Chính vì vậy, giáo viên phải ý thức rằng, những phát triển trong cơ thể trẻ
lúc này diễn ra chưa đồng bộ và với diện mạo “to cao” bên ngoài của các em.
Các em vẫn chưa là người lớn thực thụ về tất cả các chức năng trong cơ thể. Về
trí tuệ, ở giai đoạn lứa tuổi này, tiếp tục diễn ra sự phát triển của trí nhớ, tư duy
lôgic và trừu tượng cũng phát triển mạnh.
Với những đặc điểm tâm sinh lý trên, ở lứa tuổi học sinh THCS là khó
dạy, các em phát triển bình thường hay không trong tương lai phụ thuộc vào
chính sự quan tâm và cách giáo dục của người lớn với trẻ. Vấn đề chỉ thực sự
được giải quyết kết hợp từ nhiều phía: nhà trường, gia đình, xã hội.
Học sinh THCS hoàn toàn có thể tiếp thu tích cực các kiến thức khoa học
bộ môn trong nhà trường và giải quyết các tình huống có vấn đề trong cuộc
sống. Cho nên, việc tích hợp kiến thức về giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí
Minh vào giảng dạy nói chung và bộ môn Ngữ văn nói riêng là phù hợp và cần
thiết.
Vì thế, các thầy cô giáo cần biết về sự phát triển của học sinh, vận dụng
chúng trong giao tiếp, trong giải quyết các vấn đề liên quan đến các sản phẩm
giáo dục của mình. Có như vậy, quan hệ thầy – trò mới trở thành nền tảng, để từ
đó xây dựng các lâu đài đầy ắp tri thức cho trẻ.
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN
2.2.1. Thuận lợi
Trường THCS Đông Hương ở địa phận phường Đông Hương –Thành phố
Thanh Hóa,năm học 2017 đã được công nhận là trường chuẩn quốc gia. Cơ sở
vật chất, trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học tương đối đầy đủ. Trong
những năm gần đây, kinh tế xã hội phát triển, đời sống của nhân dân được nâng
cao nên phần lớn phụ huynh học sinh quan tâm đến việc học của con em mình.
4

Trong nhà trường, với đặc trưng của môn KHXH & NV và với tính giáo
dục thẩm mỹ, môn Ngữ văn giúp học sinh bồi dưỡng năng lực tư duy, làm giàu
xúc cảm thẩm mỹ và định hướng thị hiếu lành mạnh để hoàn thiện nhân cách
cho học sinh.
Về mặt lý tưởng, tình cảm cách mạng các em hoạt động trong thực tế đã
thực hiện được việc "Sống và học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại", đã thực hiện
tốt 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên nhi đồng. Có khoảng 95% học sinh từ Tiểu học
đến Trung học phổ thông đều có những hiểu biết cơ bản về tư tưởng Hồ Chí
Minh thông qua học tập các môn KHXH, sinh hoạt Đoàn, Đội, tiếp nhận những
thông tin đại chúng, tiến hành các hoạt động ở cộng đồng xã hội.
Đối với học sinh THCS, ở mức độ nhất định, các em nhận thức được vai
trò, công lao to lớn của Bác với dân tộc, nhân loại đối với gia đình và bản thân
mỗi em.Nội dung SGK với việc giáo dục đạo đức tư tưởng Hồ Chí Minh cho
học sinh THCS là thuận lợi vì có rất nhiều văn bản có nhiều nội dung nói lên vẻ
đẹp tâm hồn, tình cảm và nhân cách của Người.
5


2.2.2.Khó khăn
Về phía học sinh,do xu thế đô thị hóa tác động đến địa phương,từ một địa
phương có số dân làm nghề nông chiếm hơn 50%,hiện nay người làm nghề nông
chỉ còn chiếm một tỉ lệ khá khiêm tốn.Một số người chọn công việc ở các khu
công nghiệp hoặc công việc tự do phải đi làm xa gia đình.Vì vậy,dẫn tới ảnh
hưởng đến quỹ thời gian dành cho con em mình. ít thời gian quan tâm đến việc
học của các em.Ngoài ra do sự thiếu ý thức trách nhiệm trong hôn nhân dẫn đến
tình trạng bố mẹ ly hôn hoặc do ảnh hưởng của tệ nạn xã hội về ma túy mà học
sinh đôi khi phải chịu sự thiếu vắng bố hoặc mẹ thiếu sự động viên,giám sát kịp
thời từ gia đình.
Bên cạnh đó,để tiếp cận một bài giảng Ngữ văn THCS, ngoài kỹ năng
nghe, nói, đọc, viết; học sinh còn cần có khả năng quan sát, nhận xét, tưởng


6


- Trong nhà trường với đặc trưng của môn Khoa học xã hội và nhân văn, với tính
giáo dục thẩm mỹ, môn Ngữ văn giúp học sinh bồi dưỡng năng lực tư duy, làm
giàu xúc cảm thẩm mỹ và định hướng thị hiếu lành mạnh để hoàn thiện nhân
cách cho học sinh.
2.3.2. Hiểu được mục đích tích hợp giáo dục tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh trong chương trình ngữ văn THCS:
- Trang bị cho học sinh những hiểu biết cần thiết, cơ bản về đạo đức Hồ Chí
Minh, trên cơ sở đó các em có được nhận thức, thái độ và hành vi tích cực theo
tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.
- Giáo dục ý thức quan tâm đến việc học tập, làm theo tấm gương đạo đức Hồ
Chí Minh, tạo thành thói quen và nếp sống của học sinh.
- Phát triển kỹ năng thực hành, kỹ năng phát hiện và ứng xử tích cực trong việc
học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.
- Góp phần giáo dục cho học sinh trở thành người công dân tốt, biết sống và làm
việc theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh và có trách nhiệm với đất nước.
2.3.3. Vận dụng nguyên tắc tích hợp giáo dục tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh
- Với giáo viên dạy ngữ văn THCS, nội dung tích hợp giáo dục tấm gương đạo
đức Hồ Chí Minh trở thành nội dung bắt buộc trong chương trình, điều đó thể
hiện trong kế hoạch dạy học bộ môn ở nhà trường.
- Mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục về tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh ở các cấp học, bậc học phải phù hợp với mục tiêu giáo dục của các cấp
học, bậc học tương ứng, góp phần thực hiện mục tiêu của giáo dục phổ thông
nói chung, bám sát chuẩn kiến thức kĩ năng của môn học.
- Giáo dục về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh phải phù hợp với đặc điểm tâm
sinh lý lứa tuổi học sinh, được triển khai theo hướng tích hợp vào các môn học

+ Tích hợp giáo dục bộ phận (một phần của bài học)
+ Tích hợp giáo dục bằng liên hệ vào nội dung bài học.
- Trong thực tế giảng dạy, giáo viên có thể ít chú ý đến việc đưa nội dung tích
hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào thiết kế hoạt động dạy và học
trong giáo án.. Nhiều khi giáo viên tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh chưa triệt để,
chưa khoa học, dẫn đến chưa đạt mục tiêu giáo dục môn học, cấp học. Hiệu quả
giáo dục tư tưởng đạo đức cho học sinh còn nhiều hạn chế. Bài giảng chưa rõ
các phương pháp và kỹ thuật dạy học, chưa rõ nội dung tích hợp giáo dục tư
tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, chưa rõ mức độ tích hợp.
2.3.6. Nắm được nội dung giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong
chương trình Ngữ văn THCS
Theo cuốn "Hướng dẫn sử dụng tài liệu tích hợp học tập nội dung, học tập
và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào giảng dạy môn ngữ văn cấp
THCS" của Bộ giáo dục và đào tạo xuất bản năm 2010, tổng số 24 bài có thể
tích hợp nội dung giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh.
* Lớp 6 bài: Con Rồng, cháu Tiên, Thánh Gióng, Đêm nay Bác không ngủ, Lòng
yêu nước.
* Lớp 7 bài: Sông núi nước Nam, Cảnh khuya, Rằm tháng giêng, Tinh thần yêu
nước của nhân dân ta, Đức tính giản dị của Bác Hồ, Những trò lố hay là Va-ren
và Phan Bội Châu.
* Lớp 8 bài: Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác, Đập đá ở Côn Lôn, Tức cảnh
Pắc Bó, Ngắm trăng, Đi đường, Hịch tướng sĩ, Nước Đại Việt ta, Thuế máu.
* Lớp 9 bài: Phong cách Hồ Chí Minh, Đấu tranh cho một thế giới hòa bình,
Tiếng nói của văn nghệ, Viếng lăng Bác.
- Những nội dung tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong môn
Ngữ văn THCS được thể hiện cụ thể trong các văn bản văn học. Mỗi bài học có
chủ để tích hợp cụ thể. Nội dung tích hợp phong phú, đa dạng:
- Lòng yêu thiên nhiên của Bác, lối sống thanh cao giản dị: Cảnh khuya, Rằm
tháng giêng, Ngắm trăng, Đi đường...
- Lòng yêu quê hương, đất nước gắn với độc lập dân tộc, tinh thần quốc tế trong

kết, lòng tương thân, tương ái.
Tiết 93,94:

Đêm nay Bác không ngủ
(Minh Huệ)
- Chủ đề: Lòng thương dân, hy sinh quên mình vì nhân dân.
- Mức độ: Toàn bộ
- Nội dung tích hợp: Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng Bác Hồ trong bài
thơ với tấm lòng yêu thương mênh mông, sự chăm sóc ân cần đối với các chiến
sĩ và đồng bào, tình yêu thương nhân loại. Sự hi sinh quên mình vì hạnh phúc
dân tộc, lối sống giản dị, đức tính khiêm tốn.Thấy được tình cảm yêu quí, kính
trọng của người chiến sĩ đối với Bác Hồ.
Tiết 108:

Văn bản: Lòng yêu nước
(I-li-a Ê-ren-bua)
- Chủ đề: Lý tưởng độc lập dân tộc: Lòng yêu nước bắt nguồn từ lòng yêu
những gì gần gũi, thân thuộc của quê hương. Sức mạnh của lòng yêu nước được
bộc lộ rõ trong cuộc chiến đấu bảo vệ đất nước.
- Mức độ: Liên hệ

9