ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN XUÂN BẠCH

GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG
CỦA HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN NA HANG, TỈNH TUYÊN QUANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

THÁI NGUYÊN - 2019


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN XUÂN BẠCH

GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG
CỦA HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN NA HANG, TỈNH TUYÊN QUANG
Ngành: Kinh tế nông nghiệp
Mã số: 8620115

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. ĐINH NGỌC LAN

THÁI NGUYÊN - 2019


Tác giả
Nguyễn Xuân Bạch


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ..................................................................................................... ii
MỤC LỤC ......................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT ..................................................... vi
DANH MỤC CÁC BẢNG ................................................................................. vii
TRÍCH YẾU LUẬN VĂN THẠC SỸ ............................................................... viii
MỞ ĐẦU............................................................................................................ 1

1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài ..................................................................... 3
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài ................................................ 3
4. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài .................. 3
Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI ........................................... 5
1.1. Cơ sở lý luận của đề tài .............................................................................. 5
1.1.1. Khái niệm về HTX .................................................................................. 5
1.1.2. Khái niệm về HTX nông nghiệp ............................................................. 7
1.1.3. Vai trò của hợp tác xã nông nghiệp ........................................................ 7
1.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài ......................................................................... 10
1.2.1. Cơ sở thực tiễn, quá trình phát triển của hợp tác xã trên Thế giới
và ở Việt Nam ....................................................................................... 10
1.2.2. Thực trạng phát triển HTX tại Việt Nam giai đoạn hiện nay ............... 14
1.3. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan ................................. 21
Chương 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ....... 24

3.1.3. Tình hình hoạt động của các HTX nông nghiệp ................................... 42
3.1.4. Các Hợp tác xã phân theo địa bàn hoạt động........................................ 43
3.1.5. Các Hợp tác xã theo lĩnh vực hoạt động ............................................... 44
3.2. Kết quả nghiên cứu các HTX nông nghiệp tại huyện Na Hang .............. 45
3.2.1. Công tác tổ chức quản lý và trình độ cán bộ trong các HTX nông nghiệp ... 45
3.2.2. Tài sản vốn quỹ của các hợp tác xã nông nghiệp.................................. 47
3.2.3. Tình hình cấp ĐKKD và con dấu của các HTX nông nghiệp .............. 49
3.2.4. Trình độ quản lý của các HTX nông nghiệp ......................................... 50
3.2.5. Thực trạng về sử dụng lao động tại các HTX nông nghiệp .................. 52


v

3.2.6. Thực trạng về đóng BHXH của các HTX Nông nghiệp ....................... 54
3.2.7. Thực trạng cơ sở vật chất của các HTX nông nghiệp ........................... 55
3.2.8. Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của các HTX nông nghiệp ..... 56
3.2.9. Kết quả thực hiện nghĩa vụ thuế đối với nhà nước ............................... 61
3.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của cá HTX nông nghiệp ở
huyện Na Hang...................................................................................... 61
3.3.1. Định hướng phát triển HTX nông nghiệp ở huyện Na Hang................ 61
3.3.1.1. Cơ sở của những định hướng ............................................................. 61
3.3.1.2. Định hướng và mục tiêu nâng cao hiệu quả hoạt động của các
Hợp tác xã trên địa bàn huyện Na Hang ............................................... 63
3.3.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động Hợp tác xã
nông nghiệp ở huyện Na Hang ............................................................. 66
3.3.2.1. Giải pháp về đổi mới chính sách đào tạo, nâng cao trình độ
chuyên môn cho cán bộ quản lý Nhà nước và cán bộ quản lý của
các Hợp tác xã ....................................................................................... 66
3.3.2.2. Giải pháp tăng cường sự lãnh đạo của Nhà nước đối với Hợp tác
xã nông nghiệp ...................................................................................... 66

: Chủ nghĩa tư bản

CNH, HĐH

: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

HTX NN

: HTX nông nghiệp

HTXPNN

: HTX Phi nông nghiệp

THT

: Tổ hợp tác

KTHT

: Kinh tế hợp tác

KTTT

: Kinh tế tập thể

ICA

: Liên minh HTX Quốc tế


: Sản xuất kinh doanh

LHQ

: Liên hiệp quốc

XHCN

: Xã hội chủ nghĩa


vii

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1:

Cơ cấu kinh tế huyện Na Hang giai đoạn 2015 -2017.............. 27

Bảng 2.2.

Kết quả thực hiện các chỉ tiêu kinh tế - xã hội năm 2017 ........ 29

Bảng 3.1.

Tình hình chuyển đổi và thành lập mới hợp tác xã nông
nghiệp giai đoạn 2015 - 2017 ................................................... 42

Bảng 3.2:


Bảng 3.10.

Số lượng các hợp tác xã đã có trụ sở ........................................ 55

Bảng 3.11.

Doanh thu của các HTX nông nghiệp ...................................... 56

Bảng 3.12.

Tình hình lợi nhuận của các HTX nông nghiệp ....................... 57

Bảng 3.13.

Thu nhập BQĐN/tháng của các lao động tại HTX nông nghiệp ..58

Bảng 3.14.

Kết quả xếp loại hợp tác xã nông nghiệp ................................. 60


viii

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN THẠC SỸ

Họ và tên: Nguyễn Xuân Bạch

Sinh ngày 22/11/1979

Mã HV: TNU17860620115058


HTX thành lập mới tăng lên; các HTX đã phát triển đa dạng hơn cả về ngành
nghề, quy mô và trình độ; củng cố một bước về tổ chức quản lý, bước đầu
khẳng định vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của huyện.
Tuy nhiên, nhìn tổng thể, HTX nông nghiệp ở Na Hang vẫn chưa thoát
khỏi tình trạng yếu kém kéo dài. Tiềm lực kinh tế khu vực này còn yếu, tài
sản vốn, quỹ ít, năng lực trình độ quản lý điều hành, hiệu quả hoạt động của
các HTX còn thấp; sự liên kết, hợp tác của các HTX chưa chặt chẽ, cơ sở vật
chất kỹ thuật nghèo nàn và lạc hậu, năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý điều
hành còn hạn chế, hiệu quả sản xuất - kinh doanh đạt thấp.
Vì vậy việc nghiên cứu luận văn “Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt
động của Hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Na Hang, tỉnh Tuyên
Quang” là cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn.
3. Mục đích nghiên cứu
- Đánh giá được thực trạng về tổ chức và hiệu quả hoạt động sản xuất
kinh doanh của các HTX nông nghiệp tại huyện Na Hang.
- Phân tích được các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động của các
HTX trên địa bàn huyện.
- Đề xuất được một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển các HTX
nông nghiệp trên địa bàn phù hợp với đặc điểm, điều kiện phát triển kinh tế xã hội của huyện Na Hang.
4. Phương pháp nghiên cứu
Sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp thu thập thông tin gồm thu thập tài liệu thứ cấp và thu
thập tài liệu sơ cấp.
- Phương pháp xử lý số liệu
- Phương pháp phân tích gồm: Phương pháp phân tích SWOT; Phương
pháp phân tổ thống kê; Phương pháp so sánh...


x



1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Hợp tác xã là thành phần kinh tế bao gồm những người lao động tự
nguyện góp vốn, cùng kinh doanh, tự quản lý theo nguyên tắc tập trung, bình
đẳng, cùng có lợi. Phát triển HTX nông nghiệp không chỉ góp phần thúc đẩy
kinh tế hộ phát triển, thúc đẩy tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông
nghiệp, nông thôn mà còn góp phần tạo sự ổn định về chính trị - xã hội trên
địa bàn thông qua tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, xóa đói,
giảm nghèo.
Hợp tác xã là nhân tố quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội,
huy động các nguồn lực xã hội vào sản xuất kinh doanh, tạo thêm việc làm,
cải thiện đời sống nhân dân, góp phần giữ vững ổn định chính trị, xã hội tại
địa phương, là chỗ dựa tin cậy của các hộ sản xuất nhỏ, kinh tế hộ gia đình.
Đây cũng là nội dung quan trọng, góp phần hoàn thành mục tiêu thực hiện
chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.
Sự hình thành và phát triển của Hợp tác xã nhằm mục đích phát huy
sức mạnh của các thành viên cùng nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động
sản xuất kinh doanh, tăng sức cạnh tranh, nâng cao thu nhập cho xã viên và
người lao động, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Đó cũng
là yêu cầu của hoạt động sản xuất, kinh doanh trong nền kinh tế thị trường và
hội nhập quốc tế.
Trong những năm qua, Đảng và Chính phủ đã ban hành nhiều chủ
trương, chính sách tạo điều kiện cho Hợp tác xã phát triển như: Quyết định số
2261/QĐ-TTg ngày 15/12/2014 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương
trình hỗ trợ phát triển HTX giai đoạn 2015 - 2020; Nghị định số
193/2013/NĐ-CP ngày 21/11/2013 quy định chi tiết một số điều của Luật

các HTX còn thấp; sự liên kết, hợp tác của các HTX chưa chặt chẽ, cơ sở vật
chất kỹ thuật nghèo nàn và lạc hậu, năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý điều
hành còn hạn chế, hiệu quả sản xuất - kinh doanh đạt thấp.


3

Với những lý do trên tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Giải pháp nâng
cao hiệu quả hoạt động của Hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Na
Hang, tỉnh Tuyên Quang”.
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
- Hệ thống hóa được các vấn đề lý luận về HTX nông nghiệp.
- Đánh giá được thực trạng về tổ chức và hiệu quả hoạt động sản xuất
kinh doanh của các HTX nông nghiệp tại huyện Na Hang.
- Đề xuất được một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển các HTX
nông nghiệp trên địa bàn phù hợp với đặc điểm, điều kiện phát triển kinh tế xã hội của huyện Na Hang.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
3.1. Đối tượng nghiên cứu
HTX nông nghiệp trên địa bàn huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Về nội dung: Nghiên cứu những vấn đề liên quan đến nội dung, phương
thức tổ chức hoạt động, phương thức tổ chức quản lý điều hành, phương thức
tổ chức sản xuất kinh doanh… của các HTX nông nghiệp.
Về không gian: Đề tài nghiên cứu HTX nông nghiệp trên địa bàn huyện
Na Hang, tỉnh Tuyên Quang.
Về thời gian: Đánh giá hiệu quả hoạt động của các HTX nông nghiệp
trong thời gian từ năm 2015 - 2017.
4. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Phân tích và chỉ ra những nhân tố tác động, ảnh hưởng đến hiệu quả
hoạt động sản xuất kinh doanh của HTX nông nghiệp trên địa bàn huyện Na

"HTX là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất
07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt
động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của
thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong
quản lý HTX.
So với Luật HTX năm 1996 và 2003 thì Luật HTX năm 2012 đã làm rõ
được bản chất của HTX là một tổ chức kinh tế thuộc thành phần kinh tế tập
thể thành lập trên tinh thần tự nguyện, nhằm lợi ích chung của các thành viên.
Luật HTX năm 2012 đã bỏ quy định “HTX hoạt động như một loại hình
doanh nghiệp”, quy định này đã gây ra hai luồng ý kiến. Đa số ý kiến cho
rằng, HTX là tổ chức kinh tế tự chủ do các thành viên tự nguyện thành lập
nhằm đáp ứng nhu cầu chung của mình mà từng thành viên đơn lẻ không thực
hiện được hoặc thực hiện kém hiệu quả hơn. Một số ít ý kiến khác cho rằng:
Cần khẳng định “HTX hoạt động như một loại hình doanh nghiệp” như được
quy định tại Luật HTX năm 2003 vì thực chất HTX hoạt động như một loại
hình doanh nghiệp đặc thù, cần được bảo đảm hoạt động bình đẳng với mọi
loại hình doanh nghiệp khác và có quyền kinh doanh một số ngành nghề mà
pháp luật không cấm. Trong quá trình hình thành và phát triển HTX, khái


7

niệm HTX đã được hoàn thiện và dần tiếp cận với khái niệm của quốc tế về
HTX và chúng ta đang hướng tới khi HTX, liên hiệp HTX phát triển đến trình
độ cao hơn thì sẽ hình thành các doanh nghiệp của HTX, liên hiệp HTX;
doanh nghiệp của HTX, liên hiệp HTX hoạt động theo Luật doanh nghiệp
(Điều 3- Luật HTX 2012).
1.1.2. Khái niệm về HTX nông nghiệp
HTX nông nghiệp là tổ chức kinh tế tập thể do nông dân, hộ nông dân
(sau đây gọi chung là thành viên) đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít

nhau của những người nông dân, những người sản xuất, khinh doanh, những
người lao động trong các ngành nghề khác nhau, đồng thời là một khu vực
kinh tế, một lực lượng xã hội mang tính liên kết và tổ chức cộng đồng cao,
gắn kết chặt chẽ với địa bàn dân cư, các HTX nông nghiệp đóng vai trò thiết
thực, quan trọng đối với sự phát triển về kinh tế và cải thiện đời sống của các
thành viên cũng như sự phát triển chung về KT - XH của địa phương và cả
nước theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cụ thể như sau:
Thứ nhất, các HTX nông nghiệp đóng vai trò “Bà đỡ” cho các thành
viên phát triển kinh tế, đồng thời có những đóng góp trực tiếp, quan trọng vào
sự tăng trưởng, phát triển chung của nền kinh tế.
Được các thành viên tự nguyện cùng nhau thành lập nên nhằm giải
quyết những vấn đề mà từng thành viên không thể tự mình giải quyết, các
HTX nông nghiệp có vai trò to lớn trong việc hỗ trợ họ phát triển kinh tế. Vai
trò đó thể hiện trước hết và chủ yếu ở những lợi ích kinh tế mà chúng mang
lại cho họ. Trong lĩnh vực nông nghiệp, các HTX nông nông nghiệp tập trung
vào các khâu dịch vụ thiết yếu hỗ trợ hộ xã viên phát triển sản xuất như dịch
vụ thủy lợi; dịch vụ làm đất; bảo vệ thực vật; cung ứng vật tư, phân bón;
khuyến nông, tổ chức sản xuất, tiêu thụ sản phẩm… Đặc biệt, các HTX nông
nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ xã viên chuyển giao tiến bộ
khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo
hướng sản xuất hàng hóa có hiệu quả kinh tế cao hơn. Trong lĩnh vực công
nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và thương mại - dịch vụ, các HTX nông nghiệp


9

cũng đem lại nhiều lợi ích thiết thực cho các thành viên thông qua các hình
thức liên kết trong hoạt động kinh tế và cung cấp những dịch vụ thiết yếu
phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh của họ.
Vai trò “Bà đỡ” của HTX nông nghiệp là căn cứ đặc biệt quan trọng và

vậy, HTX nông nghiệp có vai trò quan trọng trong công cuộc xóa đói, giảm
nghèo ở nước ta. Vai trò đó được thể hiện thông qua việc cung cấp cho xã
viên và người dân trong cộng đồng, đặc biệt là những người nghèo các điều
kiện thiết yếu để tổ chức sản xuất, hỗ trợ vốn, tư vấn và hướng dẫn kỹ thuật,
cung cấp thông tin, tổ chức tiêu thụ sản phẩm, tạo cơ hội việc làm… nhằm
giúp họ phát triển kinh tế gia đình, vươn lên thoát khỏi đói nghèo.
Ngoài ra, các HTX nông nghiệp đều coi trọng việc hỗ trợ trực tiếp về
kinh tế cho người nghèo và các đối tượng yếu thế…
Thứ ba, cung cấp và hỗ trợ cho các thành viên và cộng đồng dân cư tiếp
cận các dịch vụ về an sinh xã hội. Nhiều HTX nông nghiệp cung cấp các dịch
vụ xã hội cơ bản cho xã viên và cộng đồng dân cư, như: dịch vụ nước sạch,
dịch vụ điện, dạy nghề … Hoạt động của các HTX nông nghiệp này thể hiện
xu thế mới trong hợp tác nhằm cung cấp và hỗ trợ các thành viên và cộng
đồng dân cư tiếp cận các dịch vụ thiết yếu về an sinh xã hội, nâng cao chất
lượng cuộc sống, cải thiện các điều kiện sinh hoạt về văn hóa, tinh thần. Tùy
theo điều kiện cụ thể và khả năng tài chính của mình, các HTX hỗ trợ xã viên,
người lao động trong HTX như chăm sóc y tế, giáo dục và trong các trường
hợp khó khăn khác; hỗ trợ tiếp cận các chính sách an sinh xã hội của Nhà
nước thông qua các biện pháp cụ thể như mua hoặc hỗ trợ mua bảo hiểm xã
hội, bảo hiểm y tế…; bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm tai nạn, bảo hiểm tài sản
thông qua quỹ bảo hiểm tương hỗ.
1.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài
1.2.1. Cơ sở thực tiễn, quá trình phát triển của hợp tác xã trên Thế giới và ở
Việt Nam
1.2.1.1. Liên minh hợp tác xã quốc tế (ICA)
Liên minh Hợp tác xã quốc tế (ICA) được thành lập ngày 19/8/1895 tại
Vương quốc Anh. Trụ sở của ICA đóng tại Geneve (Thụy Sỹ). ICA là một


11


12

nhiều lĩnh vực kinh tế, xã hội: Tổ chức HTX nông nghiệp quốc tế (ICAO),
Hiệp hội Ngân hàng HTX quốc tế (ICBA), Tổ chức HTX tiêu dùng quốc tế
(CCI), Tổ chức HTX nghề cá quốc tế (ICFO), Tổ chức HTX y tế quốc tế
(IHCO), Tổ chức HTX nhà ở quốc tế (ICA Housing), Liên đoàn bảo hiểm
HTX và bảo hiểm tương hỗ quốc tế (ICMIF), Tổ chức HTX công nghiệp, thủ
công và sản xuất quốc tế (CICOPA), Hiệp hội du lịch HTX quốc tế (TICA).
ICA là một trong những tổ chức quốc tế đầu tiên được LHQ công nhận
và hợp tác. Từ năm 1946 đến nay, ICA là đối tác tư vấn về các vấn đề kinh tế,
xã hội của LHQ.
Đại hội đồng LHQ đã nhiều lần thông qua các báo cáo của Tổng thư ký
về HTX và ban hành các nghị quyết về HTX. LHQ khẳng định vai trò to lớn
của HTX trong giải quyết các vấn đề kinh tế, xã hội và môi trường, thực hiện
những mục tiêu thiên niên kỷ, đặc biệt là tạo việc làm hữu ích, xoá đói giảm
nghèo, nâng cao khả năng hội nhập xã hội và tiến bộ của phụ nữ. Nghị quyết
A/58/497 ngày 19/1/2004 về “HTX trong sự phát triển xã hội” Đại hội đồng
LHQ đã “công nhận các HTX đang trở thành một nhân tố cơ bản của phát triển
kinh tế và xã hội” và đề nghị các nước “tạo môi trường thuận lợi cho phát triển
HTX”, “xem xét sửa đổi chính sách quốc gia về HTX cho phù hợp”.
Công nhận vai trò quan trọng và những đóng góp to lớn của trào lưu
HTX quốc tế trong phát triển kinh tế- xã hội và củng cố hoà bình trên toàn thế
giới, ngày 16/12/1992, LHQ đã ra Nghị quyết 47/90 quyết định ngày thứ bảy
đầu tiên của tháng 7 hàng năm là “Ngày quốc tế HTX” của thế giới.
1.2.1.2. Phát triển hợp tác xã ở một số nước trên thế giới
Sự phát triển của nhân loại, nhất là ở các nước phát triển chứng tỏ Hợp
tác xã là thể chế không thể thiếu được trong sự phát triển của một đất nước
hài hòa về tất cả các mặt kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa; là tất yếu đối với
việc thúc đẩy phát triển kinh tế hộ gia đình, kinh tế tư nhân, cá thể ở cả vùng

là HTX tín dụng ở Đức, năm 1887 là HTX cung ứng vật tư nông nghiệp ở Hà
Lan và sau đó xuất hiện các loại hình HTX chế biến và HTX tiêu thụ nông
sản ở nhiều nước.