SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT VĨNH LỘC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ LÀM MỘT SỐ THÍ NGHIỆM
ĐƠN GIẢN TẠI NHÀ NHẰM CỦNG CỐ, KHẮC SÂU KIẾN
THỨC ĐÃ HỌC Ở TRÊN LỚP

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hồng Hạnh
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Vật lí

THANH HOÁ NĂM 2019


Mục Lục

STT

Mục

Trang

1

1. PHẦN MỞ ĐẦU

01


7

2.1. Cơ sở lí luận

02

8

2.2. Thực trạng vấn đề

03

9

2.3.Cách thức tiến hành một số thí nghiệm đơn giản tại nhà

03

10

2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

13

11

3. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

14


làm ở mọi nơi như ở nhà, khi đi chơi, đi du lịch…. Nhờ đó học sinh sẽ nhớ sâu
hơn, hiểu nhanh hơn và phát triển được óc thông minh sáng tạo, khơi dậy đam
mê học tập. Vì vậy,tôi tập trung nghiên cứu và chọn đề tài: “Hướng dẫn học
sinh tự làm một số thí nghiệm đơn giản tại nhà nhằm củng cố, khắc sâu
kiến thức đã học ở trên lớp”.
1.2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU: Đề tài được nghiên cứu để giúp học sinh có
thể tự làm thí nghiệm vật lí tại nhà từ đó có thể củng cố, khắc sâu được các kiến
thức đã học ở trên lớp.
1.3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU: Các thí nghiệm vật lí đơn giản.
1


1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
- Lập kế hoạch nghiên cứu.
- Chia giai đoạn nghiên cứu.
- Soạn thảo nội dung: Kiểm tra, giám sát những việc đã làm được trên thực
tế, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm.
2. NỘI DUNG
2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN
Thí nghiệm vật lí có thể được sử dụng trong tất cả các giai đoạn khác nhau
của tiến trình dạy học như đề xuất vấn đề nghiên cứu, giải quyết vấn đề (hình
thành kiến thức, kĩ năng mới...), củng cố kiến thức và kiểm tra đánh giá kiến
thức kĩ năng, kĩ xảo của học sinh [1].
Việc sử dụng thí nghiệm vật lí trong dạy học góp phần quan trọng vào việc
hoàn thiện những phẩm chất và năng lực của học sinh, đưa đến sự phát triển
toàn diện cho người học. Trước hết, thí nghiệm là phương tiện nhằm góp phần
nâng cao chất lượng kiến thức và rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo cho học sinh. Nhờ thí
nghiệm học sinh có thể hiểu sâu hơn bản chất vật lí của các hiện tượng, định
luật, quá trình... được nghiên cứu và do đó có khả năng vận dụng kiến thức vào
thực tiễn của học sinh sẽ linh hoạt và hiệu quả hơn [1].

Để có thể tự làm thí nghiệm vật lí tại nhà thì thì sự tích cực, tự giác của học sinh
là điều không thể thiếu. Tôi đã lấy phiếu thăm dò đối với 40 học sinh lớp 11B3
và kết quả như sau:
Số học sinh

Có thích làm thí
Đã từng tự làm
nghiệm vật lí không? thí nghiệm vật lí
chưa?

Có muốn làm thí
nghiệm vật lí tại
nhà không?

Có

35

25

40

Không

5

15

0


và nước sẽ tràn ra khắp nơi.
- Kiến thức ghi nhớ được: Lực li tâm.
Thí nghiệm 2: Bóng bay hút mẩu giấy nhẹ.
- Chuẩn bị: + 1 quả bóng bay
+ Một vài mẩu giấy vụn
- Cách làm: Thổi quả bóng, chà xát lên tóc và đưa lại gần những mẩu giấy xé
vụn, bạn sẽ thấy những mẩu giấy này bị hút vào
- Giải thích: Khi xát bóng bay vào tóc thì bóng bay bị nhiễm điện nên có thể hút
các vật nhẹ như mẩu giấy.
- Kiến thức ghi nhớ được: Vật nhiễm điện
Thí nghiệm 3: Thổi bong bóng xà phòng.
- Chuẩn bị: + 1 bát nước
+ Một ít xà phòng
+ 1 khung thổi bóng
- Cách làm: Cho xà phòng vào bát nước rồi quấy đều. Sau khi xà phòng tan hết
thì nhúng khung vào bát và đưa lên thổi. Ta sẽ thấy xuất hiện nhiều bong bóng
rất đẹp.
- Giải thích: Chúng ta thổi được bong bóng nhờ vào hiệu ứng gọi là sức căng bề
mặt của chất lỏng. Tuy nhiên, chỉ mỗi nước không tạo ra được bong bóng ổn
định. Xà phòng là chất hoạt động bề mặt, có tác dụng làm giảm sức căng bề mặt
của nước. Thêm xà phòng giúp ổn định trạng thái bong bóng, do đó ta có thể tạo
ra những bong bóng khó vỡ hơn.
- Kiến thức ghi nhớ được: Hiện tượng căng bề mặt.
4


Thí nghiệm 4: Quả trứng chui vào trong chai.
- Chuẩn bị: + 1 tờ giấy
+ 1 quả trứng luộc đã bóc vỏ
+ 1 lọ cổ hẹp

5


- Mô hình thí nghiệm:

- Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả thí nghiệm: Vật nổi mà thấm nước sẽ ảnh
hưởng đến kết quả thí nghiệm. Vì thế phải chọn vật nổi không thấm nước.
- Kiến thức ghi nhớ được: Công thức tính khối lượng theo khối lượng riêng và
thể tích m = ρ V.
Thí nghiệm 2: Xác định hệ số ma sát.
- Chuẩn bị: + 1 tấm tôn cố định trên sàn nhà
+ 1 chiếc gậy gỗ nhẹ
+ 1 chiếc thước kẻ
- Cách làm: Dựng gậy theo phương thẳng đứng lên trên tấm tôn rồi nghiêng nó
từ từ và ấn mạnh vào đầu trên của nó theo hướng dọc theo chiều dài của gậy.
Khi gậy bắt đầu trượt trên tấm tôn thì giữ cố định. Đo khoảng cách b từ đầu gậy
đến tấm tôn và hình chiếu a của gậy lên tấm tôn ta sẽ xác định được hệ số ma sát
giữa gậy và tấm tôn là

.

- Giải thích: Gọi lực ấn của tay lên gậy là F. Khi gây bắt đầu trượt thì gậy
nghiêng góc α so với tấm tôn. Ta có F ms = Fcosα. Mà Fms = k.N = k.( P + Fsinα).
Bỏ qua trọng lượng của gậy. Ta có k = cotgα = .
- Mô hình thí nghiệm:

b
α
a
- Kiến thức ghi nhớ được: Công thức tính lực ma sát Fms = k.N

làm cho các tia sáng hội tụ thì thấu kính hội tụ có giá trị tuyệt đối của độ tụ lớn
hơn. Nếu hệ ấy làm cho các tia sáng phân kì thì thấu kính phân kì có giá trị tuyệt
đối của độ tụ lớn hơn
- Giải thích: Gọi D1 là độ tụ của thấu kính hội tụ. D 2 là độ tụ của thấu kính phân
kì. Khi ghép thấu kính thì Dhệ = D1 + D2. Nếu D1 > D2 thì Dhệ >0 nên chùm sáng
hội tụ. Nếu D2 > D1 thì Dhệ < 0 nên chùm sáng phân kì.

7


- Mô hình thí nghiệm:

- Kiến thức ghi nhớ được: Công thức tính độ tụ của hệ thấu kính ghép sát:
Dhệ = D1 + D2.
Thí nghiệm 5: Đo chiều cao một ngôi nhà.
- Chuẩn bị: + 1 hộp sắt rỗng
+ 1 đồng hồ bấm giây
- Cách làm: Thả cho hộp rơi từ nóc nhà. Bấm thời gian t từ lúc bắt đầu thả hộp
đến khi nghe tiếng hộp chạm đất.Chiều cao h của ngôi nhà được tính theo công
thức:

.

- Giải thích: Thời gian t bao gồm thời gian rơi t 1 của hộp và thời gian t 2 để tiếng
hộp chạm đất truyền đến tai người ở nóc nhà. Chiều cao h của nóc nhà:
và h = t2v ( v là vận tốc âm trong không
khí ). Ta có:
. Vì nóc nhà không cao lắm nên bỏ qua số hạng

Vậy


.
lượng

nước

chảy

từ

vòi

trong

một

đơn

vị

thời

gian:

. Từ đó suy ra
- Mô hình thí nghiệm:

9





- Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả thí nghiệm: Bếp bếp ga cháykhông đều và
sự tỏa nhiệt ra bên ngoài sẽ ảnh hưởng đến kết quả thí nghiệm. Vì thế nên làm
thí nghiệm khi bếp ga cháy ổn định và không có các yếu tố ngoài trời ảnh
hưởng đến nơi làm thí nghiệm.
- Kiến thức ghi nhớ được: Công thức tính nhiệt hóa hơi
.
Thí nghiệm 8: Xác định nhiệt độ trong phòng.
- Chuẩn bị: + 1 khay đá lạnh
+ 1 bộ pin
+ 1 vôn kế, 1 ampe kế
+ 1 cuộn dây đồng.
- Cách làm: Mắc nối tiếp nguồn điện, cuộn dây và ampe kế. Sau đó mắc vôn kế
vào để đo hiệu điện thế hai đầu cuộn dây.Từ đó tính điện trở R t của cuộn dây ở
nhiệt độ phòng t. Sau đó vùi cuộn dây vào khay đá lạnh đến khi đá bắt đầu tan ra
ở 00C. Mắc cuộn dây vào mạch điện như trên tính điện trở R 0 của cuộn dây ở
00C. Nhiệt độ của không khí trong phòng được tính theo công thức:
. ( α là hệ số nhiệt điện trở của dây đồng).

- Giải thích: Điện trở của cuộn dây ở nhiệt độ phòng:
Điện trở của cuộn dây ở 00C:
Mà

. Suy ra

- Mô hình thí nghiệm:

ξ,r
R

. Từ đó suy ra:

- Kiến thức ghi nhớ được: Định luật bảo toàn động lượng và định lí động năng.
Thí nghiệm 10: Xác định vận tốc viên đạn tại nòng súng.
- Chuẩn bị: + 1 khẩu súng đồ chơi
+ 1 thước dây
- Cách làm: Hướng nòng súng lên trên theo phương thẳng đứng rồi bắn. Đo độ
cao lớn nhất h ( so với nòng súng) mà đạn lên được. Vận tốc viên đạn tại nòng
súng là

.

- Giải thích: Áp dụng định luật bảo toàn cơ năng:

. Từ đó suy ra

.
- Kiến thức ghi nhớ được: Định luật bảo toàn cơ năng.

12


2.4. HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Sau khi áp dụng các bài thí nghiệm ở nhà trên trong một năm học, tôi lấy
phiếu thăm dò đối với 40 học sinh lớp 11B3 với các câu hỏi như ban đầu và thu
được kết quả như sau:
Số học sinh

Có thích làm thí
Đã từng tự làm



3. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận:
Sau khi áp dụng hướng dẫn làm một số thí nghiệm đơn giản tại nhà tôi
thấy học sinh nắm được bài trên lớp tốt hơn, thích thú với môn vật lí hơn. Quan
trọng nhất là các em có thêm các kĩ năng cần thiết để tự tin khẳng định mình.
Đây là kinh nghiệm của bản thân, tôi rất mong sự đóng góp chân thành của bạn
bè và đồng nghiệp để sáng kiến kinh nghiệm được đầy đủ và hoàn thiện hơn.
3.2.Kiến nghị:
Bên cạnh việc hướng dẫn học sinh tự làm các thí nghiệm vật lí tại nhà, tôi
có một số kiến nghị như sau:
+ Nhà trường cần tăng cường cơ sở vật chất cho phòng thí nghiệm.
+ Nhà trường và tổ bộ môn cần tổ chức các câu lạc bộ vật lí đặc biệt là các câu
lạc bộ thí nghiệm vui. Thường xuyên tổ chức các hoạt động ngoại khóa để học
sinh cùng nhau làm các thí nghiệm vật lí.
+ Tạo ra các diễn đàn trao đổi kinh nghiệm về dạy học thực hành vật lí giữa các
đồng nghiệp trong huyện, trong khu vực...

XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 15 tháng 05 năm 2019
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung của
người khác.
Người thực hiện

Nguyễn Thị Hồng Hạnh


một số mô hình hoạt
động Đoàn nhằm thúc
đẩy sự phát triển toàn
diện của Đoàn viên
thanh niên trường
THPT Cẩm Thủy 2.

Cấp tỉnh

Kết quả
Năm học
đánh giá xếp đánh giá xếp
loại ( A, B
loại
hoặc C)
Loại C

2016 -2017

Tỉnh Thanh
Hóa

2