SKKN: Tự làm dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong dạy – học Vật Lý THCS
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Bộ môn Vật Lý là bộ môn khoa học thực nghiệm. Tư tưởng chủ đạo
của các sách giáo khoa Vật Lý trung học cơ sở là nội dung kiến thức mới
được hình thành phần lớn thông qua các thí nghiệm và thực hành. Điều đó
không chỉ tích cực hoá việc học tập của học sinh mà còn rèn luyện kỹ năng
sử dụng thiết bị, đồ dùng trong cuộc sống, rèn luyện thái độ, đức tính kiên
trì, tác phong làm việc của những người làm khoa học trong thời đại công
nghệ
Thực tế dạy học trong nhiều năm qua, chất lượng thiết bị, thời gian
thí nghiệm, thói quen có rất nhiều hạn chế, gây nhiều lúng túng cho giáo
viên và học sinh. Mặt khác, trong chương trình Vật Lý trung học cơ sở,
ngoài các bài thí nghiệm được chỉ định tối thiểu và đã có các thiết bị đi
kèm, thì rất nhiều nội dung thí nghiệm khác trong sách giáo khoa chưa có
dụng cụ thí nghiệm. Điều đó đòi hỏi sự sáng tạo, tích cực của giáo viên và
học sinh để tạo ra những dụng cụ phục vụ nội dung bài học. Việc giáo viên
và học sinh tự làm đồ dùng dạy học là hoạt động có ý nghĩa đối với giáo
viên Vật Lý.
Việc giáo viên và học sinh tự thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ
thí nghiệm đơn giản để tiến hành các thí nghiệm Vật Lý còn có nhiều tác
dụng:
Tăng cường tính trực quan, góp phần nâng cao chất lượng lĩnh hội và
nắm vững kiến thức, phát triển nâng cao năng lực tư duy, độc lập và sáng
tạo của học sinh. Việc tiến hành thí nghiệm, giải thích hoặc tiên đoán kết
quả thí nghiệm đòi hỏi học sinh phải phát huy, huy động các kiến thức đã
học ở nhiều thành phần khác nhau của Vật Lý. Do đó, các kiến thức mà học
sinh đã lĩnh hội được củng cố đào sâu, mở rộng và hệ thống hoá - việc sử
Người viết : Phạm Đăng Long – Trường THCS Cao Minh 1
SKKN: Tự làm dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong dạy – học Vật Lý THCS
dụng các dụng cụ thí nghiệm tự làm trong dạy học Vật Lý ở trung học cơ
sở là rất cần thiết. Vì trong nhiều trường hợp, các chi tiết của các thiết bị thí

PHẦN II. NỘI DUNG
A. Hình thức sử dụng các dụng cụ thí nghiệm tự làm trong dạy học Vật
Lý ở trường trung học cơ sở.
Các dụng cụ thí nghiệm tự làm có thể sử dụng dưới nhiều hình thức đa
dạng và phong phú ở tất cả các khâu của quá trình dạy học.
- Đặt vấn đề
- Hình thành kiến thức mới.
- Củng cố và vận dụng
và cũng có thể dùng để kiểm tra, đánh giá kiến thức và kỹ năng của học
sinh
- Sử dụng trong chương trình chính khoá hoặc ngoại khoá, trên lớp hoặc ở
nhà.
Việc chế tạo, sử dụng dụng cụ thí nghiệm tự làm có thể giao cho từng học
sinh hoặc nhóm ở nhà.
Cùng một nội dung kiến Vật Lý, giáo viên có thể tiến hành thí nghiệm trên
lớp với dụng cụ sẵn có ở phòng thí nghiệm của trường. Học sinh tiến hành
lại với các dụng cụ thí nghiệm tự làm để nghiên cứu sâu hơn kiến thức.
B. Thiết kế, chế tạo một số dụng cụ thí nghiệm tự làm đơn giản.
Người viết : Phạm Đăng Long – Trường THCS Cao Minh 3
SKKN: Tự làm dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong dạy – học Vật Lý THCS
1. Thí nghiệm về “Sự đối lưu trong không khí” ở vật Lý 8.
Bài 23 “ Đối lưu – bức xạ nhiệt” Vật Lý 8
a. Mục đích:
Quan sát sự đối lưu của luồng khí nóng, giúp tìm hiểu nguyên tắc hoạt
động của đèn kéo quân, nắp ống thông hơi của các toà nhà, bếp đun rơm rạ,
củi cải tiến có ống khói của các nhà dân trong xã…
b. Vật liệu: 2 vỏ lon bia, 1 trục quay, hai cây nến.
c. Chế tạo: Gắn trục quay cố định dọc theo trục thẳng đứng của một vỏ lon
bia- lấy vỏ lon bia kia bẻ thành 8 cánh quạt. Để cánh quạt lên trục quay.
Đốt hai cây nến đối xứng ở hai bên không khí xung quanh nóng lên, nhẹ

c. Chế tạo dụng cụ và tiến hành thí nghiệm:
Đục lỗ trên thân chai nhựa ở 3 vị trí cách nhau (hình 3)
Đỗ nước đầy vào chai nhựa và đặt vào chậu nhựa. Nước ở chai nhựa sẽ
phun ra ở các lỗ chai theo hình dạng Parabôn khác nhau. Càng gần đáy chai
thì tia nước phun ra càng mạnh, có nghĩa là các điểm ở gần dưới đáy chai
có áp suất cao hơn so với các điểm ở trên. Điều đó chứng tỏ rằng áp suất
phụ thuộc vào độ sâu cột nước.
4.Thí nghiệm về “ Sự truyền áp suất trong lòng khối chất lỏng - định
luật Paxcan - Vật lý 8.
a. Mục đích thí nghiệm
Cho học sinh thấy được áp suất tác dụng lên chất lỏng đựng trong
bình kín được chất lỏng truyền đi nguyên vẹn theo mọi tình huống.
b.Vật liệu:
1 chai nhựa lớn, 1 hộp nhựa, hai quả bóng cao su ( đường kính 5 – 6cm).
Hai đoạn ống nhựa có đường kính 5 -7 mm, 1 ít vỏ bút bi và keo dán.
c. Chế tạo dụng cụ và tiến hành thí nghiệm.
* Thí nghiệm ( hình 4a)
Người viết : Phạm Đăng Long – Trường THCS Cao Minh
H 3
6
SKKN: Tự làm dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong dạy – học Vật Lý THCS
Dùi nhiều lỗ( đường kính 2 – 3mm) trên quả bóng cao su. Một đầu ống cao
su nối đỉnh của quả bóng, đầu kia nối với chai nhựa lớn ( dùng keo hàn thật
kín các mối nối) đổ nước vào chai nhựa lớn, nước truyền đến quả bóng và
phun ra qua tất cả các lỗ xung quanh.
Điều đó chứng tỏ: áp suất tác dụng lên chất lỏng được chất lỏng truyền đi
theo hướng.
* Thí nghiệm (hình 4b)
Dùng keo dán gắn thật kín các bút bi xuyên qua nắp chai nhựa đựng nước
sao cho các ống có những độ cao khác nhau và quay theo các hướng khác

số học sinh bởi học sinh chưa có thói quen làm và thực hiện thí nghiệm tự
làm, nhất là ở nhà. Tuy nhiên, một số học sinh tiến hành tuy kết quả chưa
cao nhưng đã có hứng thú hơn với môn học, với kết quả do mình tạo ra. Do
vậy công việc này còn phải tiếp tục nghiên cứu triển khai, tạo phong trào
mới.
PHẦN III. KẾT LUẬN
Việc thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ thí nghiệm tự làm đơn
giản là một hoạt động mang tính sáng tạo của giáo viên và học sinh. Nó
góp phần trong việc nâng cao củng cố trình độ của học sinh, giáo viên.
Giúp học sinh nắm chắc kiến thức, kích thích sự say mê học tập, yêu thích
môn học, ham hiểu biết, phát triển năng lực tư duy, rèn luyện được tính độc
lập, chủ động và phát huy tính sáng tạo cao nhất của thầy và trò trong quá
trình sáng chế, cải tiến đồ dùng dạy học.
Người viết : Phạm Đăng Long – Trường THCS Cao Minh 9
H 5
SKKN: Tự làm dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong dạy – học Vật Lý THCS
Như vậy, ngoài việc góp phần tích cực nâng cao chất lượng dạy và
học (như đã phân tích) việc thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ thí
nghiệm tự làm đơn giản trong dạy học vật lý( mặc dù bây giờ dụng cụ thí
nghiệm trong phòng thí nghiệm của nhà trường đã hiện đại và nhiều hơn)
còn có ý nghĩa về mặt kinh tế trong dạy học. Trong điều kiện hiện tại, nó
giải quyết vấn đề vừa mang tính cấp thiết, vừa lâu dài.Tính đơn giản của
các dụng cụ thí nghiệm và tính định tính của các thí nghiệm đơn giản
không làm lu mờ vai trò phát huy tính độc lập, năng động sáng tạo trong
hoạt động dạy và học vật lý của thầy và trò.
Để cho hoạt động này đem lại hiệu quả thiết thực cần được góp ý của các
đồng nghiệp.Được sự quan tâm của ban giám hiệu, chuyên môn.
PHẦN IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên trung học cơ sở chu kỳ
III