BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH


LÂM MINH NHẬT

MỨC ĐỘ ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC THÀNH TỐ
ĐẾN TÍNH HỮU HIỆU CỦA
HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG
CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP. Hồ Chí Minh - Năm 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH


LÂM MINH NHẬT

MỨC ĐỘ ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC THÀNH TỐ
ĐẾN TÍNH HỮU HIỆU CỦA
HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG
CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành


LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
DANH MỤC CÁC HÌNH
TÓM TẮT - ABSTARCT
PHẦN MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ............................................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu ................................................................................................. 2
2.1 Mục tiêu chung .................................................................................................... 2
2.2 Mục tiêu cụ thể .................................................................................................... 2
3. Câu hỏi nghiên cứu ................................................................................................... 2
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................................ 2
5. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................................... 2
6. Ý nghĩa, đóng góp của đề tài .................................................................................... 3
7. Kết cấu luận văn ....................................................................................................... 3
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ............................... 4
1.1 Nghiên cứu khoa học công bố ở nước ngoài .......................................................... 4
1.2 Nghiên cứu khoa học công bố trong nước .............................................................. 9
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 ........................................................................................... 15
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT .............................................................................. 17


2.1 Tổng quan về hệ thống KSNB .............................................................................. 17
2.1.1 Khái niệm: ...................................................................................................... 17
2.1.2 Các bộ phận cấu thành hệ thống KSNB ......................................................... 20
2.1.3 Lợi ích và hạn chế .......................................................................................... 25
2.2 Tính hữu hiệu của hệ thống KSNB....................................................................... 28
2.2.1 Tính hữu hiệu của hệ thống KSNB ................................................................ 28
2.2.2 Các tiêu chí đánh giá tính hữu hiệu của hệ thống KSNB ............................... 30

5.2.5 Giải pháp hoàn thiện về Hệ thống thông tin và truyền thông ........................ 80
5.3 Hạn chế của đề tài và định hướng các nghiên cứu tiếp theo trong tương lai ....... 81
KẾT LUẬN CHƯƠNG 5............................................................................................... 82
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BCTC

: Báo cáo tài chính

COSO

: Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission

DN

: Doanh nghiệp

DNNVV

: Doanh nghiệp nhỏ và vừa

KSNB

: Kiểm soát nội bộ

NQL




Bảng 4.19: Bảng Kiểm định KMO và Kiểm định Bartlett (Lần 2)................................ 59
Bảng 4.20: Bảng giải thích thành tố trích (Lần 2) ........................................................ 59
Bảng 4.21: Bảng Ma trận xoay thành tố (Lần 2) .......................................................... 61
Bảng 4.22: Bảng Kiểm định KMO và Kiểm định Bartlett............................................. 62
Bảng 4.23: Bảng giải thích thành tố trích ..................................................................... 63
Bảng 4.24: Bảng Ma trận xoay thành tố ....................................................................... 63
Bảng 4.25: Kết quả phân tích tương quan Pearson ........................................................ 65
Bảng 4.26: Tóm tắt mô hình với biến phụ thuộc là tính hữu hiệu của hệ thống KSNB 66
Bảng 4.27: Kết quả phân tích ANOVA ......................................................................... 66
Bảng 4.28: Kết quả phân tích hệ số hồi quy .................................................................. 67
Bảng 4.29: Kết quả kiểm định các giả thuyết ................................................................ 72


DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 2.1 Mô hình mối quan hệ giữa mục tiêu và các thành tố ...................................... 20
Hình 2.2 Bộ 17 nguyên tắc của COSO 2013 ................................................................. 21
Hình 3.1 Mô hình tác động của các thành tố của hệ thống KSNB ................................ 38
Hình 4.1 Đồ thị phân bố ngẫu nhiên của phần dư chuẩn hóa ........................................ 68
Hình 4.2 Biểu đồ tần suất của phần dư chuẩn hoá ......................................................... 69
Hình 4.3 Đồ thị so sánh với phân phối chuẩn (p-p) của phần dư chuẩn hóa ................. 70


TÓM TẮT
Các doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tỷ trọng rất lớn trong nền kinh tế ngày nay,
là nơi tạo ra nguồn thu nhập khổng lồ cho nền kinh tế, tuy nhiên các doanh nghiệp này
chưa nhận thức được tầm quan trọng, cũng như chưa xây dựng được một hệ thống kiểm
soát nội bộ hữu hiệu. Điều này chính là một thách thức lớn cho các doanh nghiệp nhỏ và
vừa nói chung và đặc biệt cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh

quantitative methods; using SPSS 20 software to analyze and process data collected from
167 survey derived from small and medium-sized enterprises in Ho Chi Minh City. Since
then, it has been discovered that factors affecting the effectiveness of the internal control
system include the Control Environment, Control Activities, Risk Assessment,
Monitoring and Information and Communication Systems, in which, the Control
environment has the strongest impact on this effectiveness. At the same time, draw out
the strengths and weaknesses of the internal control system of small and medium-sized
enterprises in Ho Chi Minh City and recommend solutions to improve. However, the
results of the regression model explain only 61% of the effectiveness of the internal
control system depending on the five factors in the article, the remaining 39% are due to
other factors that need further study.
Keywords: Internal control, Effectiveness, Control environment
.


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Ở mỗi nền kinh tế, các DNNVV có thể giữ những vai trò với mức độ khác nhau,
song nhìn chung, các DNNVV thường chiếm tỷ trọng lớn, thậm chí áp đảo trong tổng số
DN - ở TP. HCM chỉ xét các DN có đăng ký thì tỷ lệ này là trên 97%, vì vậy, đóng góp
của nó vào giá trị nền kinh tế và tạo việc làm là rất đáng kể.
Tuy nhiên, để các DNNVV có thể hoàn thành sứ mệnh của mình, cũng như thỏa
mãn được mục đích kinh doanh của chủ sở hữu, đòi hỏi DN không chỉ vận hành hệ thống
kinh doanh đạt lợi nhuận cao mà còn giải quyết được những rủi ro hiện hữu và rủi ro
tiềm tang hiện đang tồn tại nội bộ đơn vị. Những rủi ro này xuất phát từ chính bên trong
của DN, cũng có thể xuất phát từ các yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội bên ngoài. Vì vậy,
bất cứ DN nào muốn tồn tại và phát triển bền vững cũng cần phải xây dựng cho mình
một hệ thống KSNB hữu hiệu.


-

Đo lường mức độ ảnh hưởng của các thành tố đến tính hữu hiệu của hệ thống
KSNB trong các DNNVV tại TP. HCM.

3. Câu hỏi nghiên cứu
-

Câu hỏi 1: Hệ thống KSNB tại các DNNVV tại TP. HCM hoạt động như thế nào?

-

Câu hỏi 2: Mức độ ảnh hưởng của các thành tố đến tính hữu hiệu của hệ thống
KSNB trong các DNNVV tại TP. HCM như thế nào?

-

Câu hỏi 3: Giải pháp nào để hoàn thiện, nâng cao hiệu quả hệ thống KSNB của
các DNNVV này?

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
-

Đối tượng nghiên cứu: mức độ ảnh hưởng của các thành tố đến tính hữu hiệu của
hệ thống kiểm soát nội bộ trong các DNNVV.

-

Phạm vi nghiên cứu: TP. HCM.

-

Luận văn đã trình bày cụ thể nội dung về KSNB bao gồm các nội dung: khái niệm,
các nhân tố tác động đến hệ thống KSNB.

Về thực tiễn
-

Luận văn đã nghiên cứu khảo sát về thực trạng hệ thống KSNB tại DNNVV tại
TP. HCM, nhận dạng những ưu điểm và nhược điểm còn tồn tại trong hệ thống
KSNB tại đơn vị;

-

Từ kết quả trên, trình bày những giải pháp cụ thể để nâng cao tính hữu hiệu của
hệ thống KSNB tại các DNNVV tại TP. HCM nhằm giúp các đơn vị này hoàn
thiện và xây dựng hệ thống KSNB hữu hiệu, ổn định hoạt động sản xuất kinh
doanh.

7. Kết cấu luận văn
Luận văn gồm 5 chương, cụ thể như sau:
Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu
Chương 2: Cơ sở lý luận về KSNB
Chương 3: Phương pháp nghiên cứu
Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận
Chương 5: Kết luận và kiến nghị


4



(2006).

Kết quả

Khe hổng

nghiên cứu

nghiên cứu

dụng Đưa

ra

Chưa định

bảng câu hỏi những

ưu lượng

effectiveness of

để khảo sát 3 điểm

và mức độ tác

internal control

công ty vừa khuyết điểm động

động,

hệ


5

thống quản lý
gần

giống

nhau,… nên
chưa thể tổng
quát

hoá

được

hệ

thống KSNB
hữu hiệu.
2

3

Evaluation of


in Greek Hotel

thập khảo

động quan

khảo

sát

Business

sát, sử dụng

trọng đến

được

phát

hệ số

tính hữu

nhưng chỉ có

Cronbach’s

hiệu của hệ


bằng thống

của doanh

kê mô tả

nghiệp.

G. (2011).

Số

lượng

khiêm

A proposed

Mrs. C. T.

Phân tích dữ

Đánh giá sự

Mặc dù hiện

research

Gamage


nhánh

ngân

internal control

mềm SPSS,

KSNB tại

hàng

đang

system in state

(a) Thống kê

ngân hàng

hoạt động tại

commercial

mô tả: Trung

thương mại

Sri


& Hồi quy.

và

Lanka,

64

nhánh

cứu

chi
chủ

yếu đặt tại
hai tỉnh trong
số chín tỉnh
của

Sri

Lanka, chưa
thể đại diện
cho tổng thể.
4

Interrelationship Ekaterina

Sử dụng


nhân tố của

thiếu các đề

pháp Lý

hệ thống

tài

thuyết cơ sở.

KSNB.

cứu tương tự;

internal control.

Có mối liên

Chưa

so
được

vì

nghiên


bao

gồm các giải
thích thực tế
của người trả
lời.
5

Examining the

Buthaya

Thu thập dữ

Tính hiệu

Bài nghiên

Effect of the

Mahadeen,

liệu từ 151

quả của một

cứu thực

Organization’s


viên tại

Effectiveness:

(2016).

Jordanian

của hệ

Jordanian, do

khảo sát trên


8

A Jordanian

thông qua

thống kiểm

đó chưa thể

Empirical

bảng câu hỏi

soát nội bộ,


hiệu của tổ
chức.

Kiến nghị
để xây dựng
hệ thống
KSNB.

6

The Research of Ho T.V. (2016)

Sử dụng

Factors

phương pháp tố tác động

Affecting the

định tính và

đến tính hữu ngân hàng

Effectiveness of

định lượng

hiệu của hệ


Viet Nam

Các nhân

Nam bao
gồm Môi
trường kiểm
soát, Hoạt
động kiểm
soát, Đánh

Chưa đề
cập đến các

nước ngoài


9

giá rủi ro,
Giám sát,
Thông tin
và truyền
thông, Lợi
ích nhóm,
Chính trị.
1.2 Nghiên cứu khoa học công bố trong nước
Trước đây, những bài nghiên cứu khoa học về đề tài hệ thống KSNB đa phần chú
trọng vào việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống KSNB dựa trên việc hệ thống các lý

nghiên cứu

nghiên cứu

dụng Đánh

giá

Bài nghiên

thực trạng hệ cứu sử dụng

các DN vừa và (2012).

pháp thống thống

mẫu

nhỏ,

nhỏ trên địa bàn

kê mô tả, KSNB, đồng chưa

thể

TP. HCM.

phương



Chưa định

DNNVV tại

lượng được

TP.

HCM

các nhân tố

qua

tác động đến

thông

bảng câu hỏi

hệ

khảo

KSNB để từ

sát

thống


KSNB.
2

Xây

dựng

và Đoàn

Thanh Sử

hoàn

thiện

hệ Mai (2013).

phương

dụng Đánh
những

giá

Chưa định

ưu lượng được

thống KSNB cho


bằng dựng

hệ pháp

trực

phương

thống

pháp phỏng KSNB, đồng

rút

tiếp hơn.

ra


11

vấn, trả lời thời đưa ra
bảng câu hỏi những

giải

và số liệu pháp

giúp

thống

KSNB.

Thương
Binh Xã hội.
3

Các yếu tố ảnh Nguyễn
hưởng đến sự Phương

Thị Phối

hợp Xác

định

Mẫu

Dung giữa phương được mức độ nghiên cứu

hữu hiệu của hệ (2016).

pháp

thống KSNB tại

tính và định của

các DN có vốn


Trung I.

dựa
thang

thống đa dạng của

trên KSNB,
đo trong

các
đó trong

DN
khu

Likert 5 mức Đánh giá rủi chế xuất, bài
độ
đánh

nhằm ro

có

tác nghiên cứu

giá động mạnh chưa thể đưa

mức độ ảnh mẽ nhất, từ ra

phù những chính

sự hữu hiệu hợp để hoàn sách

KSNB.

đề

tư

trong
vi

nước nghiên cứu.

và ngoài

tại

phân

tích Khu

chế

nhân

tố xuất

Linh

thống kiểm soát

hợp

nội bộ tại các

thuyết, xây nhân tố tác doanh chuỗi

kinh doanh chuỗi

dựng thang động đến sự cửa

cửa hàng bán lẻ

đo

hữu hiệu của bán lẻ.

TP. HCM.

Phương

hệ

pháp

hưởng còn nhỏ, 24

lý của


phân
nhân

tích mẽ

nhất.

tố

khám phá và
xác định mô
hình

hồi

quy.

5

Đo lường mức độ Nguyễn

Thị Phương

Xác

định Mẫu nghiên

ảnh hưởng các Thủy (2016).

pháp


dựng thang động đến sự

thủy

đo

hữu hiệu của

Phương

hệ

sản

Khánh Hòa.

tỉnh

pháp

thống

định KSNB,

lượng: đánh trong

đó

giá độ tin Đánh giá rủi