B GIÁO DCăVÀăÀOăTO
TRNGăI HC KINH T TP. H CHÍ MINH

NGUYN HU BÌNH

Nả ảNG CA H THNG KIM SOÁT NI B HU HIU
N CHT LNG H THNG THÔNG TIN K TOÁN CA
CÁC DOANH NGHIP TI TP. H CHÍ MINH.
LUNăVNăTHCăSăKINHăT
TP. H Chí Minh ậ Nmă2014 B GIÁO DCăVÀăÀOăTO
TRNGăI HC KINH T TP. H CHÍ MINH

ni b hu hiỐ đn chỏ ệng h thng thông tin k toán ca các doanh nghip ti
TP. H Cểí Minể” là công trình nghiên cu ca riêng tôi. Các kt qu nghiên cu
trong lun vn là trung thc và cha tng đc công b trong công trình nào khác
trc đây.

Hc viên Nguyn Hu Bình
MC LC

TRANG PH BÌA
LI CAM OAN
MC LC
DANH MC CH VIT TT
DANH MC CÁC BNG
DANH MC HÌNH V,  TH
PHN M U
Chngă1.ăTng quan v các nghiên cu có liên quan 5
1.1. Gii thiu v các nghiên cu có liên quan 5
1.1.1. Nghiên cu v h thng kim soát ni b hu hiu 5
1.1.2. Nghiên cu v nhng yu t nể ểnỂ đn chỏ ệng h thng thông
tin k toán 8
1.1.3. Nghiên cu v mi quan h gia h thng kim soát ni b hu hiu và
h thng thông tin k toán 9
1.2. ánh giá các nghiên cu và xác đnh hng nghiên cu cho lun vn 11
Chngă2.ăCăs lý thuyt 14

4.1.2.2. ánể Ểiá Ểiá ỏr ỏểanỂ đo 59
4.1.3. Kim tra các gi đnh trong mô hình 66
4.1.4. Kt qu kim đnh gi thuyt nghiên cu 71
4.2. Bàn lun các vn đ có liên quan đn kt qu nghiên cu 73
Chngă5.ăKt lun và Kin ngh 77
5.1. Kt lun 77
5.2. Kin ngh 78
5.2.1. Kin ngh đi vi vic nâng cao tính hu hiu ca h thng kim soát ni
b 78
5.2.2. Kin ngh đi vi viẾ đy mnh ng dng công ngh thông tin 84
5.3. Hn ch và đnh hng nghiên cu trong tng lai 87
TÀI LIU THAM KHO
PH LC
DANH MC CH VIT TTAICPA
:
American Institute of Certified Public Accountants ậ Hip hi K
toán viên công chng Hoa K
CNTT
:
Công ngh thông tin
COSO

Ma trn nhân t cho thang đo HTKSNB hu hiu
Bng 4.5
Communalities cho thang đo HTKSNB hu hiu
Bng 4.6
Nhân t và phng sai trích cho thang đo HTKSNB hu hiu
Bng 4.7
Kim đnh KMO và Bartlett cho thang đo cht lng HTTTKT
Bng 4.8
Communalities cho thang đo cht lng HTTTKT
Bng 4.9
Nhân t và phng sai trích cho thang đo cht lng HTTTKT
Bng 4.10
Kim đnh phng sai các sai s không đi
Bng 4.11
H s phóng đi phng sai - VIF
Bng 4.12
Bng tóm tt mô hình hi qui
Bng 4.13
Bng ANOVA
Bng 4.14
Bng trng s hi qui DANH MC HÌNH V,ă THHình 2.1

nói chung và h thng thông tin k toán nói riêng. Chính vì th, cht lng ca h thng
thông tin k toán đang tr thành mt ch đ đc nhiu nhà khoa hc quan tâm nghiên cu
thi gian gn đây (Al-Hiyari, et al., 2013; Anggadini, 2013; Sačer & Oluić, 2013; Fardinal,
2013; Rapina, 2014). Bi vì, mt h thng thông thông tin k toán có cht lng s góp
phn đm bo cho cht lng thông tin đc to ra t h thng, đm bo s tha mãn ca
ngi dùng h thng t đó dn đn nâng cao hiu qu công vic ca các nhân viên và thành
qu hot đng ca doanh nghip (DeLone & McLean, 1992; Myers, et al., 1997).
Theo s tìm hiu ca tác gi, trong s nhng yu t nh hng đn cht lng h thng
thông tin k toán đã đc nghiên cu, có rt ít các nghiên cu  trong và ngoài nc đánh
giá mt cách đy đ v nh hng ca kim soát ni b đn cht lng h thng thông tin
k toán. Trong khi đó, kim soát ni b ậ mt khái nim ra đi t rt lâu, đã ngày càng tr
nên quen thuc đi vi các doanh nghip. Vai trò ca h thng kim soát ni b ngày càng
đc th hin rõ rt trong vic phát hin, ngn chn các ri ro, sai sót, gian ln,ầ trong h
thng thông tin k toán cng nh trong các hot đng ca doanh nghip, t đó góp phn h
tr vic qun tr doanh nghip. Tuy nhiên, có mt thc t rng, tm quan trng ca h thng
kim soát ni b cha đc nhn thc và quan tâm đúng mc ti các doanh nghip Vit
Nam. T đó dn đn vic doanh nghip cha quan tâm đu t đúng mc cho vic xây dng
mt h thng kim soát ni b đm bo cht lng. Bên cnh đó, hin nay cng có rt ít
nghiên cu v tm nh hng ca h thng kim soát ni b đi vi doanh nghip nói
chung và đi vi h thng thông tin k toán nói riêng. Theo s tìm hiu ca tác gi, phn
2 ln các lun vn liên quan đn kim soát ni b hin nay ch dng li  vic đánh giá h
thng kim soát ni b ti mt doanh nghip c th. Chính vì th, tác gi đã la chn đ tài
“nh hng ca h thng kim soát ni b hu hiu đn cht lng h thng thông tin
k toán ca các doanh nghip ti TP. H Chí Minh” làm đ tài lun vn ca mình.
2. Mc tiêu nghiên cu
Nghiên cu đc thc hin nhm đt đc 4 mc tiêu, bao gm: (1) xác đnh mt h
thng kim soát ni b đc xem là hu hiu và nhng yu t tác đng đn s hu hiu ca

này, tác gi s dng phng pháp nghiên cu đnh lng. Da vào các lý thuyt và nhng
nghiên cu trc đây đ đa ra các gi thuyt nghiên cu, xây dng mô hình nghiên cu.
Sau đó, s dng d liu s cp thông qua kho sát đ kim đnh các gi thuyt bng mô
hình hi qui bi.
 đt đc mc tiêu th ba, nghiên cu cn tr li đc tng thành phn ca h thng
kim soát ni b hu hiu nh hng nh th nào đn cht lng h thng thông tin k toán.
 gii quyt vn đ này, tác gi s dng phng pháp nghiên cu đnh tính. Tng kt các
lý thuyt có liên quan, xây dng dàn bài tho lun và tin hành các cuc tho lun tay đôi
(phng vn các chuyên gia có liên quan đn vn đ nghiên cu), phân tích d liu đnh tính,
t đó đa ra gi thuyt (lý thuyt) nhm tr li cho câu hi nghiên cu. Nhng gi thuyt
đc xây dng trong phn này s đc kim đnh bng nghiên cu thc nghim trong tng
lai.
5. óngăgópămi caăđ tài
Nghiên cu này đc thc hin vi mong mun s có nhng đóng góp mi v mt lý
lun và thc tin liên quan đn nhng vn đ mi quan h gia h thng kim soát ni b
hu hiu, và mc đ ng dng công ngh thông tin trong công tác k toán vi cht lng h
thng thông tin k toán đc kim đnh bng nghiên cu thc nghim. Ngoài ra, nghiên cu
cng mong mun s đóng góp v mt lý lun vi vic xây dng thang đo (s b) cho các
thành phn ca h thng kim soát ni b hu hiu và xây dng đc gi thuyt (lý thuyt)
v mi quan h tác đng ca nhng thành phn này đi vi cht lng h thng thông tin k
toán.
4 6. Kt cu caăđ tài
Kt cu ca lun vn bao gm nhng ni dung sau:
Phn m đu
Trình bày v tính cp thit ca đ tài, mc tiêu nghiên cu, đi tng và phm vi nghiên
cu, phng pháp nghiên cu, đóng góp mi ca đ tài, và kt cu ca đ tài.
Phn ni dung: bao gm 5 chng, c th nh sau:

1.1.1. Nghiên cu v h thng kim soát ni b hu hiu
Mt trong nhng công c thit yu cho vic kim soát hot đng kinh doanh ca các
doanh nghip chính là vic to ra mt h thng kim soát ni b hu hiu ậ mt h thng
đc thit lp trong nhng điu kin kinh t hin đi nhm cung cp các điu kin cho vic
đt đc các li th cnh tranh so vi các doanh nghip khác (Lakis & Girinas, 2012). Bi
vì, ắmt trong nhng phòng tuyn tt nht chng li s tht bi trong kinh doanh, cng nh
là mt c s quan trng ca thành qu kinh doanh, là có mt h thng kim soát ni b hu
hiu, giúp qun lý ri ro và cho phép s sáng to và bo tn các giá tr. Các t chc thành
công bit cách làm th nào đ tn dng đc li th ca nhng c hi và đi phó vi các
6 mi đe da, trong nhiu trng hp thông qua vic áp dng các th tc kim soát hu hiu,
và do đó ci thin đc thành qu ca h” (IFAC, 2012, p. 4). Mc đích ca các công ty khi
xây dng h thng kim soát ni b là nhm bo v tài sn ca h, đng thi h tr cho vic
to ra báo cáo tài chính chính xác và đáng tin cy. Do đó, nu các công ty thiu mt h
thng kim soát ni b mnh s không th cho thy các khu vc có vn đ hoc có ri ro
(Wang & Huang, 2013). Chính vì th ắh thng kim soát ni b trong các doanh nghip
đc xem là phòng tuyn đu tiên trong vic bo v cht lng thông tin k toán” (Wang &
Huang, 2013, p. 76). Mt h thng kim soát ni b có th giúp các công ty đt đc ba
mc tiêu chính là đ tin cy ca báo cáo tài chính, các hot đng hu hiu và hiu qu, và
đm bo vic tuân th lut pháp và các quy đnh (COSO
1
, 2013). Qua đó có th thy rng h
thng kim soát ni b hu hiu đóng vai trò quan trng trong s thành công ca các công
ty. ó là lỦ do vì sao các nhà qun lý cn phi thit lp mt h thng kim soát ni b hu
hiu trong công ty.
H thng kim soát ni b là mt h thng quan trng ca các công ty đ có th giúp
công ty hot đng hiu qu. Vic duy trì mt h thng kim soát ni b hu hiu có tác
đng đn nhiu khía cnh trong hot đng ca các công ty. C th, s hu hiu ca h thng

đc cho là có th giúp doanh nghip đt đc nhng mc tiêu ca kim soát ni b và đt
đc hot đng liên tc. Ngoài ra, cng có nghiên cu tip cn di góc đ phng tin đ
đt đc kim soát ni b hiu qu. ó chính là các th tc kim soát đc thit lp đ
kim tra tính chính xác, tính toàn vn và kh nng ca hot đng, và kt qu ca mt h
thng kim soát ni b hu hiu là đ tin cy ca thông tin tài chính (Poel & Vanstraelen,
2011).
Theo COSO (2013) điu kin quan trng đ đt đc s hu hiu ca h thng kim
soát ni b là mi mt thành phn cùng vi nhng nguyên tc tng ng ca nó phi thc
s hin hu, đng thi, c nm thành phn ca h thng kim soát ni b phi hot đng
cùng nhau mt cách hu hiu. T đó có th thy rng, s hin hu và hu hiu ca nm
thành phn chính là nhng yu t quyt đnh, chi phi đn s hu hiu ca h thng kim
soát ni b. Quan đim này đc cng c qua nhng nghiên cu thc nghim ca Amudo &
Inanga (2009) và Jokipii (2010) khi kt qu nghiên cu cho thy rng chính s hin din
đy đ và thc hin đúng chc nng ca nm thành phn liên quan đn tng loi mc tiêu
ca t chc s đm bo cho s hu hiu ca h thng kim soát ni b. Ngoài ra, kt qu
thc nghim cng cho thy rng công ngh thông tin cng đc xem là mt nhân t có nh
hng đáng k đn s hu hiu ca h thng kim soát ni b (Amudo & Inanga, 2009).
8 1.1.2. Nghiên cu v nhng yu t nh hng đn cht lng h thng thông tin k
toán
H thng thông tin k toán là mt công c, đc thit k đ h tr vic qun lý và kim
soát lnh vc kinh t - tài chính ca t chc (Soudani, 2012). Nó có mt chc nng quan
trng trong t chc, và đc xem nh là đòn by đ giúp nâng cao tính hu hiu và hiu qu
ca các hot đng và h tr hot đng qun lý bao gm c vic ra quyt đnh qun lý (Ulric
J. Gelinas & B. Dull, 2008). Vi vai trò đó, h thng thông tin k toán là thc s cn thit
cho tt c các t chc, k c t chc li nhun và phi li nhun (Wilkinson, et al., 2000). H
thng thông tin k toán là mt trong nhng nhân t quan trng trong vic to dng thành
qu ca t chc thông qua vic thu thp, lu tr và x lý d liu tài chính và k toán và

tin k toán đc điu hành bi nhng nhà qun lý có kin thc và nhn đc s h tr t
nhng nhà qun lý cp cao, s là mt h thng thông tin có cht lng (Komala, 2012).
1.1.3. Nghiên cu v mi quan h gia h thng kim soát ni b hu hiu và h
thng thông tin k toán
Kim soát ni b là mt quá trình đc thc hin bi tt c các thành viên trong t chc
ậ t nhng nhà qun lý cp cao cho ti các nhân viên. iu đó cho thy rng kim soát ni
b hin din và nh hng đn mi hot đng ca t chc, trong đó có hot đng ca h
thng thông tin k toán. Mi quan h gia h thng kim soát ni b nói chung và h thng
kim soát ni b hu hiu nói riêng vi h thng thông tin k toán đã đc nghiên cu trên
nhiu khía cnh khác nhau.
Trong bt k h thng k toán nào ậ h thng k toán th công hay h thng k toán
máy, đ ngn chn hay phát hin nhng sai sót, hay đm bo an toàn cho tài sn, thông
tin thì điu cn thit là phi thit k các th tc kim soát ni b (Henry, 1997). Vào tháng
5 nm 2013, COSO đã phát hành khuôn mu kim soát ni b cp nht. Theo khuôn mu
này thì kim soát ni b là mt quá trình đc thit k nhm cung cp mt s đm bo hp
lý trong vic đt đc các mc tiêu liên quan đn hot đng hu hiu và hiu qu, đ tin cy
ca báo cáo ậ gm c báo cáo tài chính và báo cáo phi tài chính, tuân th pháp lut và các
quy đnh (COSO, 2013). Nh vy, có th thy rng, mt h thng kim soát ni b hot
đng hu hiu s góp phn làm tng đ tin cy ca các báo cáo trong h thng thông tin k
toán. H thng báo cáo trong mt công ty không th hu ích nu nó đc lp da trên
10 nhng ghi chép các giao dch không đáng tin cy và không chính xác (Elmaleh, 2012). Nh
vào s hot đng hu hiu ca h thng kim soát ni b, s cung cp mt s đm bo cho
vic qun lý đ tin cy ca các s liu k toán đc s dng trong vic to ra thông tin h
tr vic ra quyt đnh ca các nhà qun lý (Amaka, 2012; Sačer & Oluić, 2013). Bi vì, mt
h thng thông tin k toán vi h thng kim soát ni b đc thit k thích hp s giúp bo
v h thng khi nhng sai sót, gian ln, li h thng hay nhng thm ha (Romney &
Steinbart, 2012). Chính vì vy, mt h thng kim soát ni b hu hiu là mt yu t quyt

soát ni b vi cht lng h thng thông tin k toán đc thc hin trên các b và các c
quan nhà nc ti Indonesia cho thy rng, h thng kim soát ni b có nh hng đáng k
đn cht lng h thng thông tin k toán và cht lng thông tin k toán (Fardinal, 2013).
1.2. ánhăgiáăcácănghiênăcuăvƠăxácăđnh hng nghiên cu cho lunăvn
Kt qu tng kt các nghiên cu có liên quan đã phn nào cho thy đc tm quan trng
ca h thng thông tin k toán trong vic h tr vic ra quyt đnh và qun tr doanh nghip
ca nhà qun lý (Soudani, 2012; Sajady, et al., 2008), cng nh nhng nh hng ca h
thng thông tin k toán đi vi hot đng ca mt t chc (Onaolapo & Odetayo, 2012;
Wilkinson, et al., 2000). T đó cho thy nhu cu cn thit phi xây dng mt h thng
thông tin k toán có cht lng trong các công ty hin nay.
Có khá nhiu nhng nghiên cu v nhng nhân t tác đng đn cht lng h thng
thông tin k toán nh: vn hóa t chc và c cu t chc (Rapina, 2013; Anggadini, 2013),
cht lng d liu và cam kt thc hin ca nhà qun lý (Al-Hiyari, et al., 2013; Rapina,
2014), kin thc ca nhà qun lý công tác k toán và s h tr ca nhà qun lý cp cao
(Komala, 2012), nhng đc tính ca con ngi nh: s ci m, s hp tác, s tn tâm, cng
nh s tha mãn và kinh nghim làm vic vi các phn mm tài chính ca nhng ngi
dùng h thng (Dehghanzade, et al., 2011).
Tuy nhiên, có mt thc t rng, hin nay có rt ít nhng nghiên cu thc nghim v mi
quan h gia h thng kim soát ni b hu hiu và cht lng h thng thông tin k toán.
Mc dù tm quan trng ca h thng kim soát ni b hu hiu đã đc th hin trên nhiu
khía cnh nh: h tr các công ty trong vic qun tr ri ro, tránh nhng tht bi trong kinh
doanh và nâng cao thành qu hot đng (IFAC, 2012; Adams, 1993; Carter, et al., 2012;
Yang, et al., 2011; Stoel & Muhanna, 2011), đt đc hot đng hu hiu và hiu qu, tuân
12 th lut pháp và các quy đnh (COSO, 2013), giúp bo v và nâng cao cht lng thông tin
k toán (Wang & Huang, 2013), hay nh hng đn vic qun lý tài chính ca công ty
(Amaka, 2012). Phn ln các nghiên cu có liên quan đn mi quan h gia h thng kim
soát ni b và h thng thông tin k toán ch đ cp đn nhng tác đng riêng l ca h

quan đn đ tài. T đó, làm c s đ tác gi xác đnh vn đ nghiên cu và đnh hng
nghiên cu ca lun vn. Ngoài ra, kt qu tng kt nghiên cu cng h tr cho tác gi
trong vic xây dng nên các gi thuyt nghiên cu, cng nh đánh giá đc các phng
pháp nghiên cu đã s dng.  đt đc mc đích đt ra, tác gi đã t chc các nghiên cu
có liên quan thành ba phn: phn th nht là nhng nghiên cu đã thc hin liên quan đn
h thng kim soát ni b hu hiu; phn th hai, tác gi tng kt nhng yu t nh hng
đn cht lng h thng thông tin k toán đã đc nghiên cu trc đây; phn th ba là
nhng nghiên cu đã thc hin v mi quan h gia h thng kim soát ni b hu hiu và
h thng thông tin k toán. Sau đó, da trên c s nhng nghiên cu đã tng kt, tác gi tin
hành đánh giá các nghiên cu và xác đnh vn đ nghiên cu cng nh đnh hng nghiên
cu cho lun vn. ng thi, đa ra mc tiêu nghiên cu và các câu hi nghiên cu mà lun
vn cn gii quyt.

14 Chngă2.ăCăs lý thuyt

2.1. Tng quan v h thng kim soát ni b và kim soát ni b hu hiu
2.1.1. Khái nim
Kim soát ni b là mt khái nim bt đu xut hin vào đu th k 20 xut phát t nhu
cu phc v cho các kim toán viên trong vic kim toán báo cáo tài chính. Chính vì th,
mc tiêu ca kim soát ni b khi mi ra đi ch đn gin là bo v tin, bo v tài sn ca
doanh nghip. Vào nm 1929, thut ng kim soát ni b đc đ cp chính thc trong mt
Công b ca Cc D tr Liên bang M, theo đó, kim soát ni b đc đnh ngha là mt
công c đ bo v tin và tài sn khác, đng thi thúc đy nâng cao hiu qu hot đng.
Cùng quan đim này, vào nm 1936, AICPA
2
đã đnh ngha kim soát ni b ắầ là các
bin pháp và cách thc đc chp nhn và đc thc hin trong mt t chc đ bo v tin

cung cp mt s đm bo hp lý nhm đt đc các mc tiêu liên quan đn nhóm sau:
- Hot đng hu hiu và hiu qu
- Báo cáo tài chính đáng tin cy
- Các lut l và quy đnh đc tuân th
Hai mi nm sau k t khi khuôn mu kim soát ni b 1992 ca COSO ra đi, môi
trng hot đng và kinh doanh đã thay đi nhanh chóng, ngày càng tr nên phc tp, chu
nh hng bi công ngh, và trong phm vi toàn cu (COSO, 2013).  phn ánh kp thi
nhng thay đi này, COSO đã ban hành khuôn mu tích hp kim soát ni b nm 2013.
Trong khuôn mu này, khái nim kim soát ni b, v mt bn cht, không thay đi so vi
khuôn mu kim soát ni b 1992. Tuy nhiên, mc tiêu ca kim soát ni b đã có s m
rng đi vi mc tiêu liên quan đn hot đng và mc tiêu báo cáo.
Khái nim v kim soát ni b theo báo cáo COSO (2013) nhn mnh đn bn ni dung
quan trng, bao gm:
- Quá trình: kim soát ni b không phi là mt s kin hay mt tình hung riêng l
mà bao gm mt chui các hot đng có mi liên h vi nhau, hin din  mi b
phn, mi hot đng ca t chc (COSO, 2013). ắKim soát ni b t ra hu hiu
nht khi nó đc xây dng nh mt phn c bn trong hot đng ch không phi là
mt s b sung cho hot đng ca doanh nghip, hoc là mt gánh nng b áp đt bi
các c quan qun lý hay th tc hành chính. Quá trình kim soát là mt phng tin
16 giúp cho các đn v đt đc mc tiêu” (B môn H thng thông tin k toán, 2012,
trang 55).
- Con ngi: kim soát ni b b nh hng bi yu t con ngi, chính con ngi
thit lp ra các mc tiêu; xây dng các chính sách, th tc và vn hành chúng đ đt
đc nhng mc tiêu. Con ngi  đây bao gm hi đng qun tr, nhà qun lý và
các nhân viên trong mt t chc. Trong đó, hi đng qun tr là mt yu t quan
trng ca kim soát ni b, tm quan trng này th hin qua trách nhim giám sát ca
hi đng qun tr thông qua vic đa ra nhng li khuyên và nhng hng dn đi

a. Môiătrng kim soát
Môi trng kim soát là tp hp các tiêu chun, các quy trình, và các cu trúc làm c s
cho vic thc hin kim soát ni b trong t chc. Hi đng qun tr và qun lý cp cao
thit lp sc thái t cp trên liên quan đn tm quan trng ca kim soát ni b và nhng
tiêu chun v đo đc đc mong đi. Môi trng kim soát bao gm tính chính trc và các
giá tr đo đc ca t chc; b ch dn cho phép hi đng qun tr thc hin trách nhim
giám sát qun lý ca mình; c cu t chc và phân đnh quyn hn và trách nhim, đm bo
nng lc nhân viên; chính sách nhân s. Chính vì th, môi trng kim soát có nh hng
lan ta lên toàn b h thng kim soát ni b. Nó to ra c s h tr cho vic đánh giá ri ro
trong vic đt đc mc tiêu ca t chc, thc hin các hot đng kim soát, s dng h
thng thông tin và truyn thông, và cách qun lý các hot đng giám sát.
Nm nguyên tc liên quan đn môi trng kim soát đc gii thiu trong khuôn mu
2013, bao gm:
- Nguyên tc 1: t chc
3
phi chng t s cam kt v tính chính trc và giá tr đo đc
- Nguyên tc 2: hi đng qun tr phi chng t đc s đc lp vi nhà qun lý và
đm nhim chc nng giám sát vic thit k và vn hành kim soát ni b
- Nguyên tc 3: nhà qun lý thit lp c cu t chc, trách nhim báo cáo, phân đnh
quyn hn và trách nhim cho tng mc tiêu di s giám sát ca hi đng qun tr.

3
Cm t ắt chc”  đây đc s dng đ thay th cho hi đng qun tr, ban giám đc và các nhân viên nh đã trình
bày trong đnh ngha kim soát ni b.

Trích đoạn Xây d ng gi thuy t và mô hình nghiên cu Kim tra các gi đ nh trong mô hình

---