BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
----------------

NGUYỄN THỊ VÂN

TÁC ĐỘNG CỦA CHẤT LƯỢNG HỆ THỐNG
THÔNG TIN KẾ TOÁN ĐẾN HÀNH VI SỬ
DỤNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN
TRONG CÁC DOANH NGHIỆP TẠI ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP. Hồ Chí Minh_2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
----------------

NGUYỄN THỊ VÂN
TÁC ĐỘNG CỦA CHẤT LƯỢNG HỆ THỐNG
THÔNG TIN KẾ TOÁN ĐẾN HÀNH VI SỬ
DỤNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN
TRONG CÁC DOANH NGHIỆP TẠI ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành: Kế toán
Mã số: 8340301

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

PHẦN MỞ ĐẦU ................................................................................................................................ 1
1.

Lý do thực hiện đề tài: ......................................................................................................... 1

2.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu: ......................................................................................... 4

3.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: ..................................................................................... 5

4.

Tóm tắt phương pháp nghiên cứu: ..................................................................................... 6

5.

Đóng góp mới của đề tài ...................................................................................................... 7

6.

Kết cấu đề tài ........................................................................................................................ 7

CHƯƠNG 1.
1.1.

TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU ................................................................... 8



KẾT LUẬN CHƯƠNG 1................................................................................................................ 31
CHƯƠNG 2.
2.1.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT .......................................................................................... 33

Các khái niệm căn bản và các khái niệm nghiên cứu được sử dụng trong đề tài. ... 34

2.1.1.

Hệ thống thông tin.................................................................................................. 34

2.1.2.

Hệ thống thông tin kế toán (HTTTKT)................................................................ 34


2.1.3.

Chất lượng hệ thống thông tin kế toán ................................................................. 35

2.1.4.

Nhận thức tính tương thích công việc (PWC) ..................................................... 36

2.1.5.

Nhận thức tính hữu dụng HTTTKT (PU)............................................................ 37


Lý thuyết khuếch tán công nghệ. .......................................................................... 43

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2................................................................................................................ 45
CHƯƠNG 3.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...................................................................... 46

3.1.

Thiết kế nghiên cứu........................................................................................................ 46

3.2.

Quy trình nghiên cứu ..................................................................................................... 48

3.3.

Mô hình nghiên cứu và giả thuyết ................................................................................ 50

3.3.1.

Mô hình nghiên cứu ............................................................................................... 50

3.3.2.

Phát triển giả thuyết............................................................................................... 51

3.3.2.1.

Chất lượng HTTTKT..................................................................................... 52


3.5.1.3.

Kích thước mẫu .............................................................................................. 62

3.5.2.

3.6.

Mẫu nghiên cứu: .................................................................................................... 62

Phương pháp thu thập dữ liệu .............................................................................. 63

3.5.2.1.

Sự chuẩn bị bảng câu hỏi khảo sát ............................................................... 63

3.5.2.2.

Nghiên cứu thí điểm ....................................................................................... 63

3.5.2.3.

Phương pháp chọn mẫu ................................................................................. 64

3.5.2.4.

Công cụ thu thập dữ liệu ............................................................................... 65

Phương pháp phân tích dữ liệu..................................................................................... 65

4.1.2.4.

Nhân tố PEOU .................................................................................................... 75

4.1.2.5.

Nhân tố ASU ....................................................................................................... 76

4.1.3.

Phân tích nhân tố khám phá EFA ............................................................................ 78

4.1.4.

Phân tích nhân tố khẳng định CFA .......................................................................... 81

4.1.4.1.

Kiểm định sự phù hợp của mô hình ................................................................. 81

4.1.4.2.

Đánh giá độ tin cậy thang đo ............................................................................. 82

4.1.5.

Mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính SEM .................................................... 88

4.1.6.


KẾT LUẬN CHƯƠNG 4.............................................................................................................. 104
CHƯƠNG 5.

KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý................................................................................... 106

5.1.

Kết luận ......................................................................................................................... 106

5.2.

Hàm ý ............................................................................................................................ 109

5.3.

Hạn chế và hướng nghiên cứu trong tương lai .......................................................... 110

KẾT LUẬN CHƯƠNG 5......................................................................................................... 112
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................................................ 113
PHỤ LỤC ....................................................................................................................................... 113


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT Tên đầy đủ
1

Tên viết tắt

Tính tương thích công việc (Work WC
Compatibility)

CNTT

8

Chất lượng hệ thống thông tin kế toán

ASQ

9

Hành vi sử dụng hệ thống thông tin kế ASU
toán

10

Thành phố Hồ Chí Minh

TPHCM

11

Hệ thống hoạch định nguồn lực doanh ERP
nghiệp

12

Tác động cùng cùng chiều

13



Châu Âu

EU

19

Sự phù hợp giữa nhiệm vụ và công nghê TTF

20

Hệ thống quản lý tri thức

KMS

21

Và

&

22

Mô hình hệ thống thông tin thành công

D&M

của

Delone


27

Phân tích nhân tố khẳng định

CFA

28

Hệ số kiểm định sự phù hợp của mô hình KMO

29

Lớn hơn

>

30

Lớn hơn hoặc bằng

>=

31

Nhỏ hơn



Bảng 4.7 Kết quả đánh giá độ tin cậy của thang đo ASU lần 1 ........................... 76
Bảng 4.8 Kết quả đánh giá độ tin cậy của thang đo ASU lần 2 .......................... 77
Bảng 4.9 Kiểm định KMO ................................................................................... 79
Bảng 4.10 Kết quả EFA cho thang đo nhân tố..................................................... 80
Bảng 4.11 Các chỉ số đánh giá sự phù hợp của mô hình với dữ liệu nghiên cứu 81
Bảng 4.12 Độ tin cậy tổng hợp và tổng phương sai rút trích các nhân tố............ 82
Bảng 4.13 Các hệ số chưa chuẩn hóa và đã chuẩn hóa ....................................... 83
Bảng 4.14 Đánh giá giá trị phân biệt ................................................................... 84
Bảng 4.15 Tổng phương sai rút trích (AVE) của các nhân tố............................. 85
Bảng 4.16 Ma trận tương quan giữa các khái niệm ............................................. 85
Bảng 4.17 Kết quả phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính SEM ......................... 90
Bảng 4.18 Kết quả ước lượng bootstrap so với ước lượng .................................. 93


Bảng 4.19 Kết quả phân tích mối quan hệ trực tiếp giữa ASQ và ASU .............. 95
Bảng 4.20 Kết quả phân tích mối quan hệ trung gian của PWC giữa ASQ và ASU
.............................................................................................................................. 96
Bảng 4.21 Kết quả phân tích mối quan hệ trung gian của PU giữa ASQ và ASU ..
.............................................................................................................................. 98


DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 2.1 Khung lý thuyết của nghiên cứu ........................................................... 33
Hình 2.2 Mô hình chấp nhận công nghệ TAM .................................................... 39
Hình 2.3 Mô hình hệ thống thông tin thành công ................................................ 40
Hình 2.4 Mô hình tổng quát của lý thuyết sự phù hợp giữa nhiệm vụ và công nghệ
.............................................................................................................................. 42
Hình 2.5 Mô hình tích hợp TTF và TAM ............................................................ 43
Hình 3.1 Quy trình nghiên cứu ............................................................................ 49

thuyết sự phù hợp giữa nhiệm vụ và công nghệ (TTF) để xây dựng mô hình
và phát triển các giả thuyết. Tiếp đến, thu thập dữ liệu qua bảng câu hỏi khảo
sát. Sau đó, kiểm định thang đo, mô hình và giả thuyết bằng các kỹ thuật
Cronbach’s alpha, EFA, CFA, SEM.
+ Kết quả nghiên cứu: Kết nối và cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối
quan hệ chất lượng HTTTKT và nhận thức tính tương thích công việc. Đồng


thời phân tích vai trò trung gian của biến nhận thức tính tương thích công việc
trong mối quan hệ giữa chất lượng HTTTKT và hành vi sử dụng HTTTKT.
+ Kết luận và hàm ý: Giúp cho nhà quản lý nhận ra hành vi sử dụng HTTTKT
bị tác động bởi chất lượng HTTTKT thông qua các các biến trung gian nhận
thức nhân viên kế toán. Từ đó giúp cho doanh nghiệp có thể dự báo được hành
vi sử dụng HTTTKT của nhân viên góp phần vào sự thành công cho cho các
dự án HTTTKT trong giai đoạn sau khi triển khai và đi vào sử dụng.
Từ khóa: Mô hình hệ thống thông tin thành công, Nhận thức tính tương thích công
việc; Mô hình chấp nhận công nghệ, Hệ thống thông tin kế toán


ABSTRACT
Title. Quality of accounting information system, Perceived of accountant , behavior
usage accounting information system.
Abstract:
+ Reason for writing: In the context of businesses focusing on building and
developing accounting information systems, increasing competition and
improving operational efficiency. However, many large projects have failed.
After deploying the main cause due to user reaction (Rajan and Baral, 2015).
Thereby, it is found that the behavior of usage information systems has an
important role in affecting the success of the organization's deployment and
use of information systems.


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do thực hiện đề tài:
Môi trường kinh doanh đang thay đổi từng ngày. Các công ty luôn phải đối mặt
với sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Việc nâng cao hiệu quả hoạt động giúp cho
doanh nghiệp có thể tồn tại và đứng vững trên thị trường. Sự tiến bộ nhanh chóng
của công nghệ số và HTTT đang tiếp tục làm thay đổi môi trường làm việc, các
tổ chức và xã hội (Brynjolfsson và McAfee, 2014). Công nghệ thông tin có thể
làm gia tăng hiệu quả hoạt động của tổ chức, giúp tổ chức tạo ra được lợi thế vượt
qua đối thủ cạnh tranh (Wei và Wang, 2004). Hệ thống thông tin (HTTT) có tác
động rất lớn đến các công việc cá nhân, tổ chức và hiệu suất chung. Sự ra đời của
nó có ý nghĩa như cuộc cách mạng công nghiệp làm thay đổi thế giới (Agarwal
và Lucas Jr, 2005). Kế toán là một công cụ quan trọng không thể thiếu trong quá
trình quản lý hoạt động của tổ chức. Hệ thống thông tin kế toán được đánh giá là
một hệ thống quan trọng trong hệ thống thông tin (Gelinas và cộng sự, 2011). Hệ
thống thông tin kế toán cung cấp thông tin cho các nhà quản lý bên trong doanh
nghiệp (nhà quản lý, hội đồng quản trị, cổ đông…) và những người bên ngoài
doanh nghiệp (nhà đầu tư, nhà cung cấp, ngân hàng…) để họ ra quyết định phù
hợp (Bodnar và Hopwood, 2010). Để tạo ra lợi thế cạnh tranh, nâng cao hiệu quả
hoạt động của doanh nghiệp và tuân thủ các chính sách (báo cáo thuế điện tử, hóa
đơn điện tử…), hiện tại các công ty rất chú trọng đến xây dựng và phát triển hệ
thống thông tin kế toán (HTTTKT).
Để xây dựng và phát triển HTTT, các công ty đã đầu tư một khoản chi phí không
hề nhỏ và họ mong đợi nhận được lợi ích hoạt động hoặc hiệu suất đáng kể từ
chúng. Hệ thống ERP có thể được triển khai hiệu quả từ góc độ kỹ thuật, nhưng
các yếu tố tác động đến thành công cũng phụ thuộc vào hành vi của người dùng
cuối và việc sử dụng thực tế của hệ thống (Kwahk và Lee, 2008). Nghiên cứu gần
đây của McKinsey năm 2012 trên 5400 dự án HTTT cho thấy 56% các dự án công
nghệ thông tin lớn không cung cấp được giá trị kỳ vọng của họ (Bloch và cộng
sự, 2012). Không thể không thừa nhận những lợi ích ERP đem lại , nhưng hơn hai

ngoài hay môi trường tổ chức tác động tới sự ảnh hưởng, (7) quản lý công nghệ
thông tin tác động tới sự ảnh hưởng, (8) hệ thống thông tin tác động tới niềm tin
hoặc thái độ, (9) yếu tố bên ngoài hoặc môi trường của tổ chức tác động tới niềm


3

tin hoặc thái độ. Nhưng các bài nghiên cứu về mối quan hệ giữa hệ thống thông
tin với việc sử dụng chỉ chiếm 3.54% và có xu hướng đang tăng từ 2.18% đến
4.29% (tương ứng với giai đoạn 2001-2008, 2008-2015) (Shuraida và cộng sự,
2018). Qua đó thấy được rằng mới quan hệ giữa hệ thống thông tin và việc sử
dụng là vấn đề quan trọng, đang thu hút được nhiều sự quan tâm, vẫn còn những
khe hổng nghiên cứu và tác giả lựa chọn chủ đề này để thực hiện đề tài. Chủ đề
này chưa được thực hiện nhiều ở Việt Nam (Nguyễn Phước Bảo Ấn và cộng sự,
2017). Trong lĩnh vực nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán, hành vi sử dụng
hệ thống thông tin kế toán là một vấn đề mới, đang được giới nghiên cứu quan
tâm (Nguyễn Xuân Hưng và Lương Đức Thuận, 2018a). Một trong nghiên cứu
nổi bật gần đây về hành vi sử dụng hệ thống thông tin kế toán gần đây phải kể
đến:Nguyễn Phước Bảo Ấn và cộng sự (2017); Nguyễn Xuân Hưng và Lương
Đức Thuận (2018b); Lương Đức Thuận và Nguyễn Xuân Hưng (2019); Nguyễn
Phước Bảo Ấn và Võ Văn Nhị (2019); Phạm Trà Lam và Võ Văn Nhị (2018).
Đo đó, có thế nhận thấy mối quan hệ chất lượng hệ thống tin kế toán và hành vi
sử dụng hệ thống thông tin kế toán là vấn đề khá mới nhưng đã được nghiên cứu,
nhưng khoảng trống nghiên cứu ở đâu? Các nghiên cứu giải thích hành vi sử dụng
hệ thống thông tin kế toán dựa trên hai lý thuyết nền: mô hình chấp nhận công
nghệ TAM (Davis, 1989), mô hình hệ thống thông tin thành công của Delone và
McLean (DeLone và McLean, 1992, 2003, 2016) và các nền tảng lý thuyết liên
quan khác. Tuy nhiên, theo sự tìm hiểu của tác giả có ít nghiên cứu xem xét đến
yếu tố “nhận thấy tính tương thích công việc” hoặc TTF. Tầm quan trọng của nhận
thức tính tương thích công việc khi được kết hợp vào mô hình Tam đã được chứng

tính tương thích công việc, nhận thức tính hữu dụng và nhận thức tính dễ
sử dụng.
→ Kiểm định tác động trực tiếp nhận thức tính tương thích công việc, nhận
thức tính hữu dụng, nhận thức tính dễ sử dụng với hành vi sử dụng
HTTTKT.
→ Kiểm định vai trò trung gian của của nhận thức tính hữu dụng và nhận
thức tính tương thích công việc của mối quan hệ giữa chất lượng HTTTKT
và hành vi sử dụng HTTTKT.


5

Trên cơ sở mục tiêu nghiên cứu chi tiết tác giả đưa ra các câu hỏi nghiên cứu
như sau:
Câu hỏi 1: Có sự tác động của chất lượng HTTTKT đối với hành vi sử dụng
HTTTKT?
Câu hỏi 2: Có sự tác động của chất lượng HTTTKT đối với nhận thức tính
tương thích công việc, nhận thức tính hữu dụng và nhận thức tính dễ sử dụng
?
Câu hỏi 3: Có sự tác động của nhận thức tính tương thích công việc, nhận
thức tính hữu dụng và nhận thức tính dễ sử dụng của HTTTKT đến hành vi sử
dụng HTTTKT?
Câu hỏi 4: Nhân tố nhận thức tính tương thích, nhận thức tính hữu dụng có vai
trò trung gian trong mối quan hệ Chất lượng HTTTKT và hành vi sử dụng
HTTTKT?

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu: tác động của chất lượng thông tin kế toán đến hành vi sử
dụng hệ thống thông tin kế toán thông quan các biến trung gian: nhận thức tính
tương thích công việc, nhận thức tính hữu dụng và nhận thức tính dễ sử dụng tại

nghiên cứu. Thang đo chính thức được chuyển thành bảng hỏi khảo sát và được gởi
tới các đối tượng khảo sát: nhân viên kế toán và nhà quản lý tham gia sử dụng
HTTTKT trong các doanh nghiệp tại địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Nghiên cứu
được lấy mẫu theo phương pháp phi xác suất bằng kỹ thuật chọn mẫu thuận tiện với
cỡ mẫu thu được 220. Thang đo được sử dụng cho các biến quan sát là thang đo likert
5 mức độ. Các dữ liệu sau khi được thu thập được xử lý bằng công cụ Excel, SPSS,
AMOS với các kỹ thuật: phân tích hệ số Cronbach’s Alphal, phân tích khám phá
EFA, mô hình cấu trúc tuyến tính CB_SEM.
Dựa trên kết quả phân tích, tác giả bàn luận về kết quả nghiên cứu, kết luận, đưa ra
hàm ý nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu trong tương lai.


7

5. Đóng góp mới của đề tài
Sau khi đạt được những mục tiêu nghiên cứu, tác giả hi vọng nghiên cứu này đóng
góp một số ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tế. Cụ thể như sau:
Về mặt lý thuyết:
➢ Đưa ra bằng chứng thực nghiệm khẳng định lại vai trò quan trọng của khái
niệm nhận thức tính tương thích công việc khi được tích hợp trong mô hình
TAM (Sun và cộng sự, 2009) được ứng dụng trong HTTTKT.
➢ Trong khuôn khổ sự tìm hiểu của tác giả thì đề tài này lần đầu tiên kết nối
và cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ chất lượng HTTTKT
và nhận thức tính tương thích công việc. Đồng thời phân tích vai trò trung
gian của biến nhận thức tính tương thích công việc trong mối quan hệ giữa
chất lượng HTTTKT và hành vi sử dụng HTTTKT..
Về mặt thực tiễn:
➢ Làm rõ hơn về mối quan hệ: chất lượng HTTTKT, nhận thức của nhân viên
kế toán và hành vi sử dụng HTTTKT trong bối cảnh các doanh nghiệp ứng
dụng CNTT vào HTTTKT.

thành công quan trọng thúc đẩy thành công của hệ thống thông tin và cung cấp
hướng dẫn đo lường và đánh giá cho các học giả. Mô hình được công bố lần đầu
vào năm 1992. Sau đó, có những đề xuất điều chỉnh mô hình (Seddon, 1997). Tác
giả cập nhật phiên bản mới bằng cách thêm thành phần chất lượng dịch vụ vào
mô hình (DeLone và McLean, 2003).

Hình1.1: Mô hình hệ thống thông tin thành công (DeLone và McLean, 2003)
Thị trường thường biến đổi nhanh chóng nhu cầu về thông tin, công nghệ … ngày
càng gia tăng. Để đáp ứng những phản hồi ấy hệ thống thông tin cần được nâng cấp
và cập nhật thêm những yếu tố mới. Từ ý tưởng đó, Delone và McLean đã tiếp tục
cập nhật phiên bản mới lần thứ 2 bằng cách thêm các tác động mới đến từ sự phản


9

hồi: việc sử dụng hệ thống và sự thỏa mãn của người sử dụng tác động ngược trở lại
chất lượng hệ thống, chất lượng thông tin và chất lượng dịch vụ. Đồng thời tác giả
mở rộng thước đo điểm cuối của hệ thống thông tin thành công bằng cách: thay biến
“lơi ích thuần” bằng “ tác động thuần”. Theo sự tìm hiểu cảu tác giả có rất nhiều dòng
nghiên cứu khác nhau dựa trên nền tảng mô hình hệ thống thông tin thành công của
Delone và McLean. Tuy nhiên, trong phần này tác giả chỉ tập trung vào dòng nghiên
cứu kết hợp mô hình hệ thống thông tin thành công Delone và McLean và TTF để
làm rõ các vấn đề mà các tác giả trước nghiên cứu. Từ đó có thể xác định khe hổng
nghiên cứu cho đề tài này. Tiếp theo, tác giả trình bày một số nghiên cứu theo dòng
nghiên cứu này.
Để đánh giá tác động của ứng dụng ngân hàng qua điện thoại đối với hiệu suất từng
cá nhân, Tam và Oliveira (2016) đã đề xuất mô hình kết hợp giữa mô hình HTTT
thành công của Delone và McLean (D&M) và mô hình sự phù hợp giữa nhiệm vụ và
công nghệ (TTF). Tác giả đặt ra giả thuyết nghiên cứu: chất lượng hệ thống, chất
lượng thông tin và chất lượng dịch vụ đều tác động cùng chiều đến sự phù hợp giữa