SKKN môn Địa lí

STT
1

2

3

MỤC LỤC
NỘI DUNG
1. MỞ ĐẦU

TRANG
3
1.1. Lý do chọn đề tài
3
1.2. Mục đích nghiên cứu
3
1.3. Đối tượng nghiên cứu
3
1.4. Phương pháp nghiên cứu
3
1.5. Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm.
3
4
2. NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
4
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh
4

7
2.3.2.4. Các nguyên tắc cần nhớ khi đưa ra ý kiến phản hồi
7
xây dựng
2.3.3. Các biện pháp thực hiện
7
2.3.3.1. Cách thực hiện
7
2.3.3.2. Ví dụ minh họa
8
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
17
2.4.1. Đối với hoạt động giáo dục
17
2.4.1. Đối với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
17
17
3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận
17
3.2. Những kiến nghị
18
3.3. Rút kinh nghiệm
18

Giáo viên: Nguyễn Thị Huyền

1



Áp dụng kĩ thuật sơ đồ tư
duy trong ôn luyện HSG ở
trường THPT Như Thanh 2

2.

Giáo viên: Nguyễn Thị Huyền

Cấp đánh giá
xếp loại
(Ngành GD cấp
huyện/tỉnh;
Tỉnh...)

Kết quả
đánh
giá xếp
loại
(A, B,
hoặc C)

Năm học
đánh giá
xếp loại
2010-2011

Cấp tỉnh

B


Xuât phát từ thực tiễn trên là lý do cấp thiết khiến tôi chọn đề tài này.
1.2. Mục đích nghiên cứu
- Mục đích cao nhất là nâng cao chất lượng giáo dục mũi nhọn của nhà trường.
- Hướng dẫn học sinh làm quen và thuần thục với các kĩ thuật dạy học tích cực
mà giáo viên đưa ra từ đó có ý thức cao trong học tập.
- Giúp cho giáo viên đổi mới phương pháp dạy học tích cực là lấy học sinh làm
trung tâm.
1.3. Đối tượng nghiên cứu
- Giáo viên trong việc giảng dạy học sinh giỏi lớp 11.
- Học sinh ôn luyện học sinh giỏi lớp 11.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
Từ thực tế trong 9 năm ôn luyện học sinh giỏi ở Trường THPT Như Thanh 2
tôi đã sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp quan sát: Quan sát kết quả đạt được từ thực tiễn ôn luyện học
sinh giỏi thời gian qua.
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tham khỏa ý kiến bạn bè, đồng nghiệp
- Phương pháp thử nghiệm.
- Phương pháp điều tra.
- Các phương pháp liên quan đến lý luận dạy học đổi mới.
1.5. Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm.
- Đề tài có thể sử dụng hoặc làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy địa lí nói
chung và ôn luyện học sinh giỏi nói riêng.
Giáo viên: Nguyễn Thị Huyền

3


SKKN môn Địa lí
- Khả năng áp dụng kĩ thuật dạy học tích cực trong ôn luyện học sinh giỏi từ đó
nâng cao chất lượng giáo dục mũi nhọn cho nhà trường.

Năm học 2017 - 2018 là năm đầu tiên nghành giáo dục Thanh hóa tổ chức thi
học sinh giỏi lớp 11. Do vậy đòi hỏi người dạy phải vận dụng tổng hợp các
phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực một cách khéo léo, linh hoạt, phù hợp
với đối tượng học sinh, từng thời điểm.
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1. Thực trạng chung
Năm học 2017 – 2018 là năm đầu tiên Sở giáo dục và đào tạo Thanh Hóa tổ
chức thi học sinh giỏi lớp 11, do vậy đã gây khá nhiều lúng túng cho giáo viên
trong ôn luyện, từ trước đến nay chủ yếu thi chương trình 12. Đây là thời điểm
mà ngành nói chung và giáo viên ôn luyện học sinh giỏi vừa thực hiện vừa rút
kinh nghiệm. Thực trạng trên thiết nghĩ bản thân là người trực tiếp ôn luyện nên
Giáo viên: Nguyễn Thị Huyền

4


SKKN môn Địa lí
đòi hỏi phải không ngừng học hỏi, không ngừng đổi mới. Mặt khác nhiều giáo
viên không quan tâm đến việc đổi mới phương pháp và kĩ thuật dạy học nên
ngại ôn đội tuyển và đùn đẩy nhau, trốn tránh trách nhiệm.
2.2.2. Thực trạng ở trường THPT như Thanh 2
2.2.2.1. Về học sinh
Trường THPT Như Thanh 2 là ngôi trường trước đây đóng ở địa bàn Thị
trấn Như Thanh, nhưng từ năm 2008 đến nay trường đã chuyển về địa bàn thôn
Đồng Dẻ - xã Thanh Tân - huyện Như Thanh - tỉnh Thanh Hóa. Đây là một xã
thuộc diện đặc biệt khó khăn (135) của tỉnh. Học sinh ở đây có tới hơn 60% hộ
nghèo, địa hình đi lại cách trở, nhiều sông suối, nhận thức của đại bộ phận học
sinh, phụ huynh còn chưa tốt. Tất cả đã gây cản trở rất lớn cho giáo dục nhà
trường, đặc biệt là giáo dục mũi nhọn. Đầu vào gần đây là năm học vừa qua
điểm cao nhất của học sinh bao gồm cả điểm cộng là 20 điểm, còn lại đa phần

Giáo viên: Nguyễn Thị Huyền

5


SKKN môn Địa lí
* Các kiểu nghe
Căn cứ vào mục tiêu của hoạt động nghe người ta chia thành các kiểu nghe
như sau :
- Nghe giao tiếp xã hội.
- Nghe giải trí.
- Nghe có tính phân tích, đánh giá.
- Nghe để lĩnh hội thông tin, tri thức .
- Nghe để ra quyết định thương thuyết.
* Các cấp độ nghe.
- Không nghe.
- Nghe giả vờ.
- Nghe có chọn lọc.
- Nghe chăm chú.
- Nghe có hiệu quả.
2.3.1.3. Vai trò và lợi ích của lắng nghe
- Thỏa mãn nhu cầu của đối tượng, không có gì chán bằng khi mình nói mà
không có người nghe. Vì vậy khi bạn lắng nghe người ta nói chứng tỏ bạn biết
tôn trọng người khác và có thể thỏa mãn nhu cầu của người khác.
- Thu thập được nhiều thông tin hơn: Bằng cách khuyến khích người ta nói bạn
sẽ có thêm được các thông tin, càng có nhiều thông tin thì quyết định càng chính
xác.
- Tạo ra mối quan hệ tốt đẹp với người khác: Khi một người có cảm tình lắng
nghe nảy sinh mối quan hệ tốt đẹp. Lắng nghe giúp tình bằng hữu nảy sinh, phát
triển và kết quả là sự hợp tác trong hoạt động.

2.3.2.2. Các kiểu phản hồi
Có 2 kiểu phản hồi :
- Phản hồi xây dựng: Là đưa ra những thông tin cụ thể, trọng tâm vào vấn đề và
dựa trên sự quan sát, nêu lên những điểm tích cực và những điểm cần cải thiện.
- Phản hồi theo kiểu " khen và chê ": Là những đánh giá mang tính cá nhân,
chung chung, không rõ ràng, chú trọng vào con người và dựa trên quan điểm,
cảm nhận của người đưa ra ý kiến phản hồi.
2.3.2.3. Tầm quan trọng của phản hồi tích cực
- Kĩ năng phản hồi là phần rất quan trọng trong kĩ năng giao tiếp hằng ngày nói
chung và trong môi trường học tập nói riêng.
- Khi một người nhận được những phản hồi mang tính tích cực nó sẽ giúp cho
họ sẵn sàng thay đổi để hoàn thiện mình hơn và tối đa hóa khả năng của mình.
- Trong quá trình học tập có khi học sinh nhận được phản hồi tích cực từ thầy cô
nhưng cũng có khi chính học sinh là người đưa ra ý kiến phản hồi cho chính
thầy cô. Nhưng dù ở vai trò nào học sinh cũng sẽ cố gắng để không bị rơi vào
cái bẫy của kiểu phản hồi "khen và chê".
2.3.2.4. Các nguyên tắc cần nhớ khi đưa ra ý kiến phản hồi xây dựng.
- Chỉ đưa ra ý kiến phản hồi khi có sự chấp thuận của người nhận.
- Đưa ý kiến phản hồi càng sớm càng tốt.
- Chọn địa điểm thích hợp, đặc biệt khi đưa ý kiến phản hồi mang tính cá nhân
cần chọn chỗ riêng tư.
- Người đưa ra phản hồi cần đưa ra những hành vi cụ thể, những hiện tượng vừa
quan sát và ghi chép được thể hiện phản hồi, không tự đánh giá, áp đặt hoặc suy
diễn.
- Hãy bắt đầu bằng cách nêu ra những ưu điểm trước.
- Không nên nêu ra bốn điểm cần cải thiện trong một lần phản hồi.
- Khuyến khích người nhận phản hồi tự đưa ra giải pháp.
- Phản hồi là vì người nhận, không vì người đưa phản hồi.
- Đi thẳng vào vấn đề tránh vòng vo.
- Chân thành, tránh dùng câu phức: Sự chân thành nói lên mối quan tâm, trân

đúng ý định của người thực hiện.
- Bước 3: Đưa ra ý kiến đóng góp của mình: Xác nhận và thừa nhận những ưu
điểm (cần giải thích tại sao khi đánh giá đó là những ưu điểm). Đưa ra các ý để
hoàn thiện và nâng cao.
2.3.3.2. Ví dụ minh họa
*Ví dụ 1: Lắng nghe và phản hồi tích cực trong một bài dạy cụ thể
- Trước khi truyền tải kiến thức bài: Hoa kỳ- Tiết 1- Tự nhiên, dân cư và xã hội
tới học sinh, giáo viên yêu cầu học sinh ngồi lại với nhau theo nhóm và đưa ra
câu hỏi: Em hãy trình bày đặc điểm vị trí địa lí, tài nguyên thiên nhiên và dân cư
xã hội của Hoa Kì và yêu cầu học sinh làm theo " sơ đồ tư duy ".
- Trong khoảng thời gian các em đang làm bài tôi là người quan sát bằng hình
thức đứng cạnh từng học sinh một và hỏi: " Làm được không gái? hay thông
minh như "Nguyệt Sún" mà làm chậm thế? "Thảo Lý" hôm nay sao thế em?
Nghĩa là tôi đặt cho mỗi học sinh một biệt hiệu để tạo cho học sinh cảm giác
đáng yêu và gần gũi.
- Sau khi học sinh làm bài xong tôi yêu cầu từng học sinh lên bảng trình bày
theo "sơ đồ tư duy ".

Giáo viên: Nguyễn Thị Huyền

8


SKKN môn Địa lí

HS trình bày sơ đồ tư duy

Giáo viên: Nguyễn Thị Huyền

HS nhận xét bài làm của bạn

dạy không hay, không có phương pháp... Cô không nghĩ mình kém cỏi đến như
thế. Thế rồi học sinh tỏ ra lúng túng, thực sự nhiều khi tôi cảm thấy như thế thật
" bất lực" vì không thuyết phục được học sinh.

Giáo viên nói chuyện với học sinh
Giáo viên: Nguyễn Thị Huyền

Con đường tới nhà học sinh
11


SKKN môn Địa lí
- Hai hôm sau tôi đến gặp phụ huynh học sinh như ở ví dụ số 2 qua thực hiện
cách nói chuyện và khả năng lắng nghe cũng như phản hồi tích cực của tôi tới
học sinh và phụ huynh có hiệu quả bất ngờ. Khoảng một tuần sau đó cả phụ
huynh và học sinh đã gặp trực tiếp tôi để xin theo học.
- Việc kết hợp nhịp nhàng giữa lắng nghe và phản hồi tích cực đã cho tôi kết quả
không ngờ. Thầm cảm ơn cuốn sách nói về kĩ thuật này đã cho tôi biết trong
cuộc sống ta cần phải có " tấm lòng " và thực sự đôi khi phải khéo léo, mềm
dẻo, cương, nhu, đúng lúc, đúng chỗ và quan trọng cho chúng ta cách sống
"đẹp" giữa người với người mặc dù chỉ thông qua giao tiếp.
* Ví dụ 4 : Lắng nghe và phản hồi tích cực trong quá trình hướng dẫn học
sinh học nhóm với nhau
- Trước hết nhóm học sinh giỏi có 5 học sinh và đủ số lượng để thành lập một
nhóm. Tôi giao nhiệm vụ cho học sinh một bài cụ thể chẳng hạn như bài: Liên
Bang Nga - Tiết 1 - Tự nhiên, dân cư và xã hội. Tôi yêu cầu học sinh làm việc
với nhau và kết quả là lập thành sơ đồ tư duy trên bảng.
- Trong quá trình làm việc nhóm tôi yêu cầu học sinh phải hợp tác với nhau. Mỗi
buổi học thường xuyên thay đổi nhóm trưởng và thư ký, sau khi hoạt động nhóm
xong tôi yêu cầu học sinh tự trình bày sản phẩm và trao đổi với nhau. Theo sơ

Hình ảnh giáo viên nhận xét bài làm của học sinh
- Tôi đã phải khéo léo ngay cả khi nhận xét bài làm của học sinh, hạn chế thấp
nhất chê bai học sinh ngay cả khi học sinh làm chưa tốt, tôi chỉ sử dụng những
từ như : Tại sao câu này em không làm được? Em là học sinh thông minh kia mà
sao lại làm như thế này? Cô tin em sẽ làm tốt ở bài sau đúng không? Em sẽ làm
tốt hơn nữa chứ?...
- Nhiều lúc học sinh nói: " Sao cô không bao giờ chửi bọn em ngay cả khi bọn
em làm sai ". Tôi chỉ cười và nói: "Bọn em lớn cả rồi, có tự trọng riêng của
mình, cô luôn tôn trọng mấy đứa vì cô tin bọn em sẽ không làm cô thất vọng ".
* Ví dụ 6: Lắng nghe và phản hồi tích cực trong quá trình tham mưu với ban
giám hiệu
- Để đạt kết quả cao hơn trong quá trình ôn luyện tôi đã tham mưu với ban giám
hiệu về một số vấn đề như: Thời gian ôn luyện, vị trí dành cho đội tuyển ôn
luyện, tăng mức thưởng, ban giám hiệu thường xuyên gặp gỡ đội tuyển để động
viên giáo viên và học sinh ôn luyện để từ đó có động lực hơn .
Giáo viên: Nguyễn Thị Huyền

13


SKKN môn Địa lí

Hình ảnh giáo viên tham mưu với ban giám hiệu
- Sau khi tham mưu cá nhân cũng luôn lắng nghe một cách tích cực trước sự chỉ
đạo của ban chuyên môn và có những phản hồi mang tính xây dựng để ban
chuyên môn quan tâm hơn nữa đến đội tuyển, tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất
về vật chất và tinh thần cho các em.
* Ví dụ 7: Lắng nghe và phản hồi tích cực với từng cá nhân học sinh
- Ngoài việc thuyết phục được học sinh vào đội tuyển , nhiều khi tôi còn đóng
vai trò là " bác sĩ tâm lí " trong giải quyết chuyện tình cảm của học sinh, ở lứa

những cử chỉ âu yếm, lắng nghe, thấu hiểu, chia sẻ, tâm sự, động viên và giúp
đỡ các em.
* Ví dụ 8: Lắng nghe và phản hồi tích cực trong quá trình học hỏi kinh
nghiệm của bạn bè, đồng nghiệp
- Việc áp dụng "kĩ thuật lắng nghe và phản hồi tích cực" trong quá trình học
hỏi kinh nghiệm của bạn bè, đồng nghiệp luôn được tôi ưu tiên. Với những bài
dạy khó, những câu hỏi mở, tư duy đòi hỏi giáo viên phải hỏi đồng nghiệp, bạn
bè, liên môn qua đó mới đủ kiến thức để truyền đạt cho học sinh. Thậm chí
nhóm tôi còn chọn người dạy theo từng phần, giáo viên nào có lợi thế về lí
thuyết sẽ đảm nhận, giáo viên nào chắc phần kĩ năng sẽ đảm nhận phần thực
hành.
- Trong quá trình lắng nghe ý kiến đóng góp tôi luôn nêu cao tinh thần "cầu thị"
lắng nghe chăm chú và khéo léo hỏi lại đồng nghiệp những vấn đề mình chưa rõ.

Hình ảnh giáo viên trao đổi với đồng nghiệp
Sau đó tôi có sự phản hồi một cách tích cực, mang tính tiếp thu tất nhiên có
chọn lọc. Sau mỗi buổi thảo luận chuyên môn như thế tôi là tổ trưởng và nói với
các anh em: " Cảm ơn các đồng chí rất nhiều vì những ý kiến đóng góp chuyên
Giáo viên: Nguyễn Thị Huyền

16


SKKN môn Địa lí
môn cho môn Địa Lý, cá nhân tôi sẽ tiếp thu và thực hiện thật tốt, chân thành
cảm ơn mọi người một lần nữa".
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm.
2.4.1. Đối với hoạt động giáo dục.
- Việc áp dụng kĩ thuật trên đã góp phần không nhỏ vào nâng cao chất lượng
giáo dục mũi nhọn.

quan trọng trong việc ôn luyện học sinh giỏi môn Địa lí. Đối với học sinh lớp 11
kỹ thuật này có tác dụng thúc đẩy tính tích cực, tự giác trong học tập, giúp các
em chủ động, sáng tạo, độc lập tự mình phân tích khai thác kiến thức. Ngoài
việc chủ động trong học tập, yêu thương và giúp đỡ nhau các em còn biết tự
mình trau dồi kĩ năng sống cho bản thân, biết lắng nghe và phản hồi tích cực.
Giáo viên có thêm nhiều kinh nghiệm và trải nghiệm khi đi thực tế, hiểu rõ đặc
Giáo viên: Nguyễn Thị Huyền

17


SKKN môn Địa lí
điểm hoàn cảnh từng gia đình học sinh, văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số từ
đó có cách điều chỉnh cách dạy phù hợp.
Từ kết quả đạt được như trên theo tôi là rất khả quan nên trong thời gian tới sẽ
tiếp tục áp dụng " kĩ thuật lắng nghe và phản hồi tích cực " trong quá trình ôn
luyện học sinh giỏi.
Vận động giáo viên, các cá nhân, các nhà hảo tâm quyên góp "quỹ vì học sinh
nghèo Trường THPT Như Thanh 2" để trích một phần giúp đỡ các em ôn đội
tuyển .
3.2. Những kiến nghị
- Từ những việc làm được cũng như những tồn tại do điều kiện khách quan tôi
có một số kiến nghị sau đây:
- Đề nghị ban giám hiệu, ban chuyên môn, sở giáo dục và đào tạo quan tâm
nhiều hơn nữa đến những vấn đề có liên quan đến đổi mới phương pháp và kĩ
thuật trong dạy học.
- Tạo mọi điều kiện về thời gian, kinh phí và đặc biệt là tinh thần tới giáo viên
và học sinh ôn thi trong đội tuyển.
- Có chế tài khen thưởng kịp thời và cao hơn nữa để giáo viên và học sinh có
thêm động lực.

Giáo viên: Nguyễn Thị Huyền

19