TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ
======

NGUYỄN THỊ THƠM

VẬN DỤNG TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TỰ HỌC
VÀO NÂNG CAO HIỆU QUẢ TỰ HỌC CÁC MÔN
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CỦA SINH VIÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh

Hà Nội, 2019


TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ
======

NGUYỄN THỊ THƠM

VẬN DỤNG TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TỰ HỌC
VÀO NÂNG CAO HIỆU QUẢ TỰ HỌC CÁC MÔN
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CỦA SINH VIÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học

Khóa luận tốt nghiệp “chuyên ngành tƣ tƣởng Hồ Chí Minh với đề tài
“Vận dụng tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về tự học vào nâng cao hiệu quả tự học
các môn lý luận chính trị của sinh viên trƣờng Đại học sƣ phạm Hà Nội
2” đƣợc thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn của ThS. Vi Thị Lại. Tôi xin cam đoan
đây là công trình nghiên cứu của riêng cá nhân tôi. Các số liệu, kết quả nêu
trong khóa luận là trung thực và chƣa đƣợc công bố trong các công trình khác”.
Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm!

Hà Nội, ngày 5 tháng 5 năm 2019
Sinh viên

Nguyễn Thị Thơm


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................................ 2
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................ 3
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ................................................................. 3
5. Phƣơng pháp nghiên cứu ............................................................................... 4
6. Kết cấu của đề tài .......................................................................................... 4
CHƢƠNG 1: TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TỰ HỌC ............................... 5
1.1. Một số khái niệm cơ bản ............................................................................ 5
1.1.1. Khái niệm tự học ..................................................................................... 5
1.1.2.Hiệu quả của việc tự học .......................................................................... 8
1.1.3.Các môn lý luận chính trị ......................................................................... 9
1.2. Nội dung tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về tự học .............................................. 12
1.2.1. Quan điểm của Hồ Chí Minh về vị trí và vai trò của tự học ................. 12
1.2.2. Quan điểm của Hồ Chí Minh về mục đích của tự học .......................... 14

2.4.3. Lập và “thực hiện kế hoạch tự học tập các môn lý luận chính trị cho
bản thân mình” ................................................................................................ 38
2.4.4. Phát “huy các phƣơng pháp tự học các môn lý luận chính trị có hiệu
quả” ................................................................................................................. 39
KẾT LUẬN ..................................................................................................... 42
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................ 44
PHỤ LỤC


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Chủ “tịch Hồ Chí Minh là một nhà văn hoá lớn. Với quan niệm “Một
dân tộc dốt là một dân tộc yếu”, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng sự dốt nát
cũng là kẻ địch phải chống. Ngƣời chủ trƣơng phải phát triển nền giáo dục thì
mới xây dựng đƣợc chủ nghĩa xã hội, mới tiến kịp đƣợc sự phát triển chung
của nhân loại. Xác định rõ học tập để làm việc, làm ngƣời, để phụng sự Tổ
quốc, phục vụ nhân dân và nhân loại. Là nhà giáo dục vĩ đại, với tinh thần “Vì
lợi ích mƣời năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng ngƣời”.
Với mục tiêu của chiến lƣợc “trồng ngƣời” là “dạy dỗ con em của nhân dân
thành ngƣời công dân tốt, ngƣời lao động tốt, ngƣời chiến sĩ tốt, ngƣời cán bộ
tốt của nƣớc nhà”. “Theo Ngƣời, phải xây dựng một nền giáo dục toàn diện
để đào tạo những con ngƣời vừa có đức vừa có tài. Nền giáo dục đó phải kết
hợp chặt chẽ giữa học và hành, lý luận gắn liền với thực tiễn, gắn liền giáo
dục của nhà trƣờng với gia đình và xã hội, học suốt đời. Kết hợp tự học với
học trong nhà trƣờng, học trong sách vở và học trong cuộc sống”. Với quan
điểm về tự học “tự động học tập”. Ngƣời đã chỉ rõ việc học tập là do chính
bản thân ngƣời học quyết định, phải tự giác, tự chủ không cần ai nhắc nhở.
Ngƣời học tự vạch ra kế hoạch học tập cho chính mình chủ động tìm tòi tích
lũy kiến thức cho bản thân mình. Đây là một tƣ tƣởng giáo dục quý báu của
Hồ Chí Minh. Tƣ tƣởng đó đến nay vẫn còn nguyên giá trị, cần đƣợc nghiên

học của sinh viên trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 theo tấm gương tự học
của Chủ tịch Hồ Chí Minh”, Đề tài khoa học cấp cơ sở, Trƣờng Đại học sƣ
phạm Hà Nội” 2.
- Lê “Thị Thanh Hoa (2008), Vận dụng tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về giáo dục
vào việc đổi mới giáo dục Cao đẳng ở Nghệ An giai đoạn hiện nay, Luận văn
Thạc sĩ chuyên ngành: Hồ Chí Minh học, Học viện chính trị - Hành chính
Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội”
- Nguyễn “Thị Linh ( 2016), Hồ Chí Minh với vấn đề tự học và vận dụng
cho sinh viên các trƣờng đại học, cao đẳng hiện nay, Luận văn Thạc sĩ chuyên
ngành: Hồ Chí Minh học, Học viện chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí
Minh, Hà Nội”.
- Tác giả Dƣơng Thị Linh (2010), “Một số vấn đề về hoạt động tự học của
sinh viên trong giai đoạn hiện nay”, tạp chí Giáo dục, số Đặc biệt, tháng 1.

2


- Lê Văn Yên (2006), “ Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về giáo dục”. Nxb Lao
động, Hà Nội
- Phan Ngọc Liên ( 2007), Hồ Chí Minh về giáo dục, Nxb Từ điển Bách
khoa
- Lê Văn Tích, Nguyễn Thị Kim Dung ( biên soạn) ( 2007), Hồ Chí Minh
về giáo dục đào tạo, Nxb Lao động – Xã hội
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu:
Làm “rõ quan điểm tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về tựhọc, vận dụng tƣ tƣởng đó
vào nâng cao hiệu quả tự học các môn Lý luận chính trị của sinh viên trƣờng
Đại học” sƣ phạm Hà Nội 2.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu:
Để “hoàn thành mục đích nghiên cứu đã đƣợc xác định ở trên, khóa


CHƢƠNG 1
TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TỰ HỌC
1.1. Một số khái niệm cơ bản
1.1.1. Khái niệm tự học
Tự học là phƣơng pháp học tập chủ động, lấy bản thân làm trung tâm.
Ngƣời học tự phát hiện và nghiên cứu vấn đề theo kế hoạch của bản thân. Tự
học sẽ giúp ngƣời học làm chủ đƣợc tiến trình, làm chủ tri thức, làm chủ bản
thân.
Theo “Từ điển Giáo dục học”: “Tự học là một bộ phận không thể tách
rời của quá trình giáo dục, là quá trình mà ngƣời học tự mình hoạt động lĩnh
hội tri thức khoa học và rèn luyện kỹ năng thực hành mà không có sự hƣớng
dẫn trực tiếp của giáo viên và sự quản lý trực tiếp của cơ sở giáo dục, đào tạo.
Đây là phƣơng thức học tập cơ bản của giáo dục không chính quy, giáo dục
thƣờng xuyên, đồng thời còn là bộ phận không thể tách rời của quá trình học
tập có hệ thống trong các trƣờng học nhằm đào sâu, mở rộng để nắm vững
kiến thức của học sinh” [14, tr458].
Nhà tâm lý học N.ARubakin khẳng định: “Tự tìm lấy kiến thức – có
nghĩa là tự học” [15, tr 55] . Tự “học tức là quá trình lĩnh hội tri thức, các kinh
nghiệm xã hội, lịch sử trong thực tiễn hoạt động cá nhân bằng cách thiết lập
các mối quan hệ cải tiến kinh nghiệm ban đầu, đối chiếu với các mô hình
phản ánh hoàn cảnh thực tại. Biến tri thức của loài ngƣời thành vốn tri thức,
kinh nghiệm, kỹ năng , kỹ xảo” của chủ thể.
Tác giả Nguyễn Kỳ: “Tự học là người học tích cực chủ động, tự mình tìm ra
tri thức kinh nghiệm bằng hành động của mình, tự thể hiện mình. Tự học là tự
đặt mình vào tình huống học, vào vị trí nghiên cứu, xử lí các tình huống, giải
quyết các vấn đề, thử nghiệm các giải pháp…Tự học thuộc quá trình cá nhân
hóa việc học”. [16, tr 69]
Trần Phƣơng cho rằng: “ Học bao giờ và lúc nào cũng chủ yếu là tự học,
tức là biến kiến thức khoa học tích lũy từ nhiều thế hệ của nhân loại thành

Bác Hồ” [21, tr.143] đã nêu lên những kết luận rút ra từ tấm gƣơng tự đào tạo
của Hồ Chí Minh:
+ Ý chí tự đào tạo mãnh liệt, bền bỉ, bắt nguồn từ lý tƣởng cách mạng
và từ trong thực tiễn đấu tranh.
+ Cốt lõi của việc tự đào tạo là tự học, mà công cụ quan trọng nhất là sách.
6


Từ đó, tác giả cho rằng đứng trƣớc nhiệm vụ mới của công cuộc xây
dựng đất nƣớc thì sự suy nghĩ, gƣơng tự học, tự giáo dục và những lời dạy
của Bác về tự học, tự giáo dục cần đƣợc mỗi ngƣời lĩnh hội đầy đủ trong sự
nghiệp chống nạn thất học, nâng cao dân trí.
Từ “các cách hiểu trên ta thấy việc học có cốt lõi là tự học, tự học là
công việc chính của ngƣời học vì không thể ai học thế cho mình đƣợc. Tự học
là để tự mình khẳng định chính mình, vƣợt qua mọi hoàn cảnh, hoà nhập
với cuộc sống và sống tốt hơn”.
Nhƣ vậy, mỗi tác giả ở từng góc độ nghiên cứu khác nhau có những
quan điểm khác nhau về tự học . Tuy nhiên các nhà nghiên cứu đều nhất trí
rằng: tự học phải đƣợc xem là một bộ phận không thể thiếu của việc học trong
nhà trƣờng.
Ở nƣớc ta “vấn đề tự học đƣợc phát động nghiên cứu nghiêm túc, rộng
rãi từ khi nền giáo dục cách mạng ra đời (1945), mà Chủ tịch Hồ Chí Minh
vừa là ngƣời khởi xƣớng vừa nêu tấm gƣơng về tinh thần và phƣơng pháp học
và dạy học”.
Sinh “ra trong một gia đình nhà nho khoa bảng, lại đƣợc tiếp thu truyền
thống hiếu học của quê hƣơng, đất nƣớc. Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức coi
trọng vai trò của giáo dục. Ngƣời đã khởi đầu sự nghiệp cách mạng bằng công
việc giáo dục quần chúng nhân dân, nhất là lực lƣợng thanh thiếu niên, hiểu
rõ con đƣờng phải đi để giành lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Trong quá
trình tổ chức và lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Ngƣời đã nêu những luận đề

tr.360]. Hồ Chí Minh luôn phê phán việc thụ động trong học tập. Theo
Ngƣời việc tự học là không ai thay đƣợc cho mình phải tự học ở mọi nơi
mọi lúc, biến tri thức khoa học đƣợc tích lũy từ nhiều thế hệ nhân loại
thành kiến thức của mình và tự học là yếu tố quan trọng nhất của quá trình
ấy.
Nhƣ vậy, tự học là quá trình ngƣời học tự ý thức, tự nỗ lực chiếm lĩnh tri
thức bằng hành động của chính mình hƣớng tới mục đích nhất định. Nó còn
là “quá trình tự giác tích cực chiếm lĩnh lĩnh hội tri thức, hình thành kỹ năng
kỹ xảo của bản thân ngƣời học. Trong quá trình đó, ngƣời học thực sự là chủ
thể của nhận thức, nỗ lực huy động các chức năng tâm lý” nhằm đạt đƣợc
những mục tiêu đã định. Trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, khái niệm tự học có
nhiều điểm tƣơng đồng với quan niệm của giáo dục học hiện đại.
1.1.2.Hiệu quả của việc tự học

8


Hiệu quả của việc tự học đƣợc hiểu là kết quả của việc tự học đạt đến
mức độ nhƣ thế nào. Hiểu quả của việc tự học thƣờng đƣợc căn cứ trên các
tiêu chí cơ bản sau:
Thứ nhất, “tự học có giúp cho sinh viên có cái nhìn đúng đắn về vị trí,
vai trò của các môn học trong việc tích lũy tri thức để phát triển con ngƣời
một cách toàn diện, khả năng ứng xử linh hoạt trong cuộc sống, khả năng khái
quát, hình thành kỹ năng sống phù hợp với xu hƣớng hội nhập quốc tế hiện
nay. Tự học chính là cách thức học tập nhằm khai thác triệt để quỹ thời gian
nhàn rỗi trong sinh viên và là cơ hội để sinh viên đào sâu suy nghĩ, nghiền
ngẫm ôn lại những kiến thức mà giảng viên đã hƣớng dẫn, giảng giải trên
lớp”.
Thứ hai, tự “học giúp sinh viên phát huy tính tự giác của mình, tích
cực và năng lực đọc giáo trình, sách, báo, văn kiện, tạp chí… để tìm tòi,

tƣởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa Xã hội khoa học, Lịch sử Đảng, Triết học,...
tại tất cả các trƣờng Đại học”.
Thực hiện công văn 2488/BGDĐT – ĐH & SĐH: “Sinh viên tất cả các
trƣờng đại học phải học 4 môn học lý luận chính trị bắt buộc gồm:Những
nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin, Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, Lịch
sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Đƣờng lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt
Nam. Thời lƣợng dạy - học các môn Lý luận chính trị là 10 tín chỉ (gồm 15
đơn vị học trình)”
Không có lĩnh vực nào của “đời sống xã hội lại đứng ngoài chính trị,
từ vấn đề phát triển kinh tế, văn hóa đến xây dựng đạo đức, lối sống; từ sự
đánh giá về quá khứ, đến dự báo tƣơng lai... đều phải có định hƣớng chính trị
rõ ràng. Theo đó, nội dung của các môn lý luận chính trị là rất rộng, từ lý luận
chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, đƣờng lối của Đảng, chính
sách và pháp luật của Nhà nƣớc trên các lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an
ninh, đối ngoại”...
Đối với sinh viên, việc học tập các môn lý luận chính trị và quán triệt
nghiêm túc nội dung lý luận chính trị có ý nghĩa quan trọng:
Thứ nhất, góp phần phát triển con ngƣời toàn diện: Cùng “với việc học
tập các kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp cho bản thân, sinh viên
phải đƣợc trang bị hệ thống tri thức lý luận chính trị đúng đắn. Bởi kiến thức
lý luận chính trị là kim chỉ nam chỉ phƣơng hƣớng rèn luyện phẩm chất chính
10


trị, đạo đức hƣớng các em đến hành động thực tiễn nhân văn, tiến bộ, khoa
học. Hun đúc cho sinh viên lòng yêu nƣớc chân chính; có tinh thần kiên định,
vững vàng”.
Thứ hai, góp phần “nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu
của sự nghiệp đổi mới: Học tập và quán triệt nội dung các môn lý luận chính
trị giúp sinh viên có trình độ và năng lực tƣ duy lý luận khoa học. Có quan

vận động phát triển của lịch sử”
Sinh viên là những ngƣời đang trong quá trình phát “triển về trí tuệ và
nhân cách. Đây là giai đoạn mà họ đang khẳng định vai trò, vị trí và trách
nhiệm của mình với xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh sự mạnh dạn, dám nghĩ, dám
làm, khát khao lý tƣởng và hành động để thực hiện lý tƣởng của mình, hƣớng
tới những giá trị xã hội mới, sinh viên lại cũng có cả tính bồng bột, thậm chí
liều lĩnh, mạo hiểm, chƣa đủ kinh nghiệm và từng trải để có cách suy xét,
đánh giá các giá trị, lựa chọn giá trị theo tinh thần duy lý... Thông qua học tập
các môn lý luận chính trị, sinh viên có nhận thức cần thiết về hệ tƣ tƣởng xã
hội chủ nghĩa; niềm tin vững chắc vào sự lãnh đạo của Đảng, vào sự nghiệp
đổi mới đi lên chủ nghĩa xã hội ở nƣớc ta hiện nay. Từ đó, sẽ quyết định
khuynh hƣớng, mục đích và hiệu quả hoạt động của sinh viên trong học tập,
lao động; có lý tƣởng cách mạng trong sáng, làm chủ bản thân, giàu lòng yêu
quê hƣơng, đất nƣớc, xây dựng và củng cố vững chắc mục tiêu lý tƣởng của”
bản thân
1.2. Nội dung tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về tự học
1.2.1. Quan điểm của Hồ Chí Minh về vị trí và vai trò của tự học
Tự “học có vị trí và vai trò quan trọng trong giáo dục. Khi nói về tự học,
Hồ Chí Minh cũng khẳng định rất rõ tầm quan trọng của việc tự học đối với
quá trình học tập và sự phát triển của con ngƣời. Ngƣời khẳng định đối với
việc học tập thì tự học có vai trò rất quan trọng, là yếu tố quyết định chất
lƣợng học tập của bản thân mỗi cá nhân. Theo Ngƣời trong học tập là “ lấy tự
học làm cốt” [4, tr 273] , lấy tự học làm cốt tức là lấy việc mình tìm tòi , học
tập làm điều cơ bản , quyết định . Câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng
định vai trò , giá trị , tầm quan trọng của tự học có ý nghĩa quyết định của
việc học tập . Ngƣời khẳng định vai trò to lớn của việc tự học vì tri thức là vô
hạn”.
Tự học “cũng chính là hoạt động tiếp thu tri thức của mỗi cá nhân, là tiền
đề quan trọng dẫn tới sự phát triển ở mỗi con ngƣời. Quá trình học tập bao


lập xây dựng kế hoạch, phƣơng pháp học tập, tự tìm hiểu, phân tích những
kiến thức trong sách vở, tài liệu để tiến tới làm chủ tri thức. Nếu thiếu sự kiên
trì, lòng quyết tâm và sự nghiêm túc của bản thân, thì sẽ không thể thực hiện
đƣợc kế hoạch học tập do mình đặt ra. Chính việc tự học sẽ giúp mỗi ngƣời

13


nhớ lâu và vận dụng những kiến thức đã học một cách có ích vào cuộc sống.
Và, tự học còn giúp cho mỗi ngƣời trở nên năng động, sáng tạo, không phụ
thuộc vào ngƣời khác, từ đó hạn chế những khuyết điểm và hoàn thiện bản
thân. Càng cố gắng tự học, con ngƣời càng trau dồi đƣợc nhân cách và tri
thức”.
1.2.2. Quan điểm của Hồ Chí Minh về mục đích của tự học
Tự học “là hoạt động có mục đích của con ngƣời, là điều cần thiết trong
quá trình tiếp nhận tri thức . Với Chủ tịch Hồ Chí Minh, tự học có vị trí và vai
trò đặc biệt quan trọng.Khi bàn về tự học, Hồ Chí Minh cũng đã khẳng định tự
học có mục đích riêng nhằm thực hiện mục tiêu chung” của việc học tập.
Trước hết, Người khẳng định mục đích của tự học là nhằm nâng cao sự
hiểu biết của bản thân mình để phát triển và hoàn thiện nhân cách. Theo Hồ Chí
Minh, tri thức của nhân loại là vô cùng vô tận, vì vậy việc học hỏi là vô cùng.
Trên hành trình tìm đƣờng cứu nƣớc giải phóng dân tộc, không có nhiều điều
kiện để học tập chính quy, Hồ Chí Minh phải tiến hành tự học để nâng cao hiểu
biết của mình. Ngƣời quan niệm “học hỏi là vô cùng”, và theo Ngƣời, để có một
trình độ hiểu biết uyên thâm thì nhất định phải tiến hành tự học. Thông qua tự
học, hiểu biết của ngƣời học ngày càng đƣợc nâng cao. Nội dung của tự học
phong phú và đa dạng, do vậy tự học làm cho kiến thức của ngƣời học không
những đƣợc nâng cao mà còn góp phần hình thành và phát triển nhân cách.
Ngƣời cho rằng “học tập để phát triển ƣu điểm, sửa chữa khuyết điểm” [4,
tr.143] hay “phải ra sức học tập, tu dƣỡng, tự cải tạo để tiến bộ mãi” [6, tr.602].

[1, tr.272]. Làm cách mạng giải phóng dân tộc chính là mục đích của tự
học trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh; sự nghiệp cách mạng của dân tộc chính là
trƣờng học lớn của Ngƣời để Ngƣời hoàn thiện, trau dồi kỹ năng phục vụ
cách mạng.
Thứ ba, tự học để khẳng định mình. “Trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh,
giải phóng con ngƣời là mục tiêu cao nhất. Để giải phóng con ngƣời trƣớc
hết phải hình thành ở con ngƣời năng lực làm chủ và khả năng tự giải
phóng. Năng lực làm chủ chính là khả năng tự khẳng định bản thân mình
trong các mối quan hệ với tự nhiên, xã hội và với chính mình. Theo Ngƣời,
tự học là một biểu hiện sinh động của ý thức tự chủ; thông qua tự học,
ngƣời học khẳng định đƣợc giá trị của mình. Tự học chính là tự chủ vì “ý
thức làm chủ không phải chỉ tỏ rõ ở tinh thần hăng hái lao động mà còn
phải tỏ rõ ở tinh thần say mê học tập để không ngừng nâng cao năng lực

15


làm chủ của mình” [7, tr.527]. Bằng say mê tự học, tự nghiên cứu, ngƣời
học” có đƣợc sự hiểu biết về tự nhiên và xã hội, từ đó có những hoạt động
thích hợp đáp ứng yêu cầu của cuộc sống, khẳng định giá trị của bản thân
ngƣời học. Ý nghĩa nhân văn, quyền con ngƣời nằm ngay trong quan điểm
phát huy tính chủ thể ở ngƣời học. Muốn vậy, mỗi ngƣời phải biết không
ngừng tự học, tự đào tạo, tự khẳng định mình. Tƣ tƣởng đó rất gần với tƣ
tƣởng giáo dục hiện đại ngày nay: học để biết, học để làm, học để chung
sống, học để khẳng định mình.
1.2.3. Quan điểm của Hồ Chí Minh về môi trường, đối tượng tự học
1.2.3.1. Quan điểm của Hồ Chí Minh về môi trường tự học
Về môi trƣờng tự học, theo Hồ Chí Minh là phải “triệt để tận dụng mọi hoàn
cảnh, mọi phƣơng tiện, mọi hình thức để tự học”. Ngƣời thƣờng đặt câu hỏi: Học
ở đâu? và khẳng định: “Học ở trƣờng, học ở sách vở, học lẫn nhau và học nhân

Hồ Chí Minh có một nguyên tắc là, học đến đâu, luyện tập và thực hành đến
đó, học đƣợc chữ nào là tìm cách ghép câu để dùng ngay, cho nên sau một
thời gian ngắn, Ngƣời viết đƣợc báo và sách bằng tiếng nƣớc ngoài. Bằng
cách đó, dần dần Ngƣời đã học đƣợc rất nhiều ngoại ngữ”.
Để tự học đạt kết quả tốt, “theo Hồ Chí Minh phải có tinh thần vƣợt
gian khổ để học tập. Thời gian sống ở Thủ đô Pa-ri (Pháp), Ngƣời chỉ thuê
phòng trọ nhỏ trong một khách sạn rẻ tiền, mỗi sáng nấu cơm trong một cái
nồi nhỏ đặt trên ngọn đèn dầu. Cơm ăn với một con cá mắm hoặc một ít thịt,
ăn một nửa còn một nửa dành đến chiều. Có khi một miếng bánh mì với một
miếng pho-mai là đủ ăn cả ngày. Mùa đông lạnh, buổi sáng trƣớc khi đi làm,
Ngƣời để một viên gạch vào lò bếp của khách sạn, chiều về lấy ra, bọc nó vào
trong những tờ báo cũ, để xuống nệm cho đỡ rét. Thƣờng thƣờng, Ngƣời chỉ
làm việc nửa ngày vào buổi sáng để kiếm tiền, còn buổi chiều đi đến thƣ viện
hoặc dự những buổi nói chuyện. Tối đến, Ngƣời đi dự các cuộc mít-tinh và
thƣờng xuyên phát biểu ý kiến, khéo lái những vấn đề thảo luận sang vấn đề
thuộc địa. Hồ Chí Minh làm quen với những nhà chính trị, nhà văn để nâng
cao trình độ chính trị, văn học của mình, đồng thời làm phong phú thêm vốn
từ ngữ mới và cũng là điều kiện để vận dụng những từ đã học, trau dồi thêm
vốn hiểu biết của mình về ngoại ngữ”.
Sau này, “trên cƣơng vị cao nhất của Đảng và Nhà nƣớc, dù bận trăm
công nghìn việc, khi tuổi cao, sức khỏe giảm, Hồ Chí Minh vẫn không ngừng
tự học tập, đọc thêm nhiều tài liệu, sách báo trong nƣớc và nƣớc ngoài. Bác
luôn khuyên cán bộ, đảng viên phải không ngừng học tập để có trình độ hiểu
17


biết mọi mặt nhằm nâng cao chất lƣợng công tác. Cần tự học để nâng cao
trình độ của bản thân, coi đây là tiêu chuẩn, giá trị đạo đức của mỗi ngƣời và
là nhu cầu, thói quen hằng ngày của cán bộ, đảng viên. Những cán bộ, đảng
viên lƣời học, lƣời suy nghĩ, không thƣờng xuyên cập nhật thông tin mới, hiểu


Tƣ tƣởng này cũng trùng hợp với quan điểm ngày nay là : Xây dựng xã hội
học tập, học tập cho mọi ngƣời và học suốt đời.
Theo Hồ Chí Minh, tự học là yêu cầu, là nhiệm vụ của tất cả mọi ngƣời,
không loại trừ một đối tƣợng nào. Bởi lẽ, thế giới luôn luôn vận động và ngày
càng đổi mới, tri thức nhân loại ngày càng phong phú, khoa học kỹ thuật ngày
càng phát triển,... Tất cả tiến bộ rất nhanh, những ai không muốn mình bị đào
thải, bị đẩy ra khỏi guồng quay ấy thì phải học hỏi không ngừng. Hồ Chí Minh
nhấn mạnh: “Học không bao giờ cùng. Học mãi để tiến bộ mãi. Càng tiến bộ,
càng thấy càng phải học thêm” [3, tr.61].
1.2.4. Quan điểm của Hồ Chí Minh về thái độ tự học
Tự học với “thái độ đúng và phương pháp đúng”. Theo “Hồ Chí Minh,
muốn việc học tập nói chung và tự học nói riêng đạt kết quả cao thì điều căn
bản là ngƣời học phải có “thái độ đúng và phƣơng pháp đúng” [1, tr.94]. Ngƣời
chỉ ra rằng, một mặt phải có kế hoạch chặt chẽ, khoa học, phải sắp xếp thời
gian và nội dung kiến thức cho khéo, mạch lạc. Mặt khác, phải kiên trì thực
hiện kế hoạch tới cùng, cố gắng không lùi bƣớc trƣớc bất kỳ khó khăn, gian
khó nào”; “Phải tự nguyện, tự giác xem công tác học tập cũng là một nhiệm vụ
mà ngƣời cán bộ cách mạng phải hoàn thành cho đƣợc, do đó mà tích cực, tự
động hoàn thành kế hoạch học tập” [10, tr.98]; “không phải có thầy thì học,
thầy không đến thì đùa. Phải biết tự động học tập” [5, tr.360]. Đặc biệt là phải
“nêu cao tác phong độc lập suy nghĩ và tự do tƣ tƣởng” [10, tr.98].
Tự học phải có quyết tâm. Khi tham dự “Đại hội VII Quốc tế Cộng sản tại
Mát-xcơ-va vào tháng 8 năm 1935, Bác đã khai trong lý lịch: “Họ và tên: Lin.
Trình độ học vấn: Tự học”. Còn trong tập Nhật ký trong tù của Bác có bài” “Nghe
tiếng giã gạo” hết sức độc đáo:
“Gạo đem vào giã bao đau đớn
Gạo giã xong rồi trắng tựa bông
Sống ở trên đời ngƣời cũng vậy
Gian nan rèn luyện mới thành công”.