Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh với việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý
luận chính trị trong trường đại học ở Hà Nội hiện nay
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Dân tộc Việt Nam qua hàng nghìn năm văn hiến có truyền thống hiếu học,
truyền thống tôn sư trọng đạo. Học trước hết là để làm người và sau đó để góp
sức mình vào xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Từ xa xưa, nhân dân ta có câu: “Nửa
bụng chữ bằng một hũ vàng” là biểu hiện của tinh thần ham học hỏi, cầu thị.
Văn bia ở Văn Miếu ghi rằng: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí
thịnh thì đất nước mạnh và càng lớn lao; nguyên khí suy thì đất nước yếu, mà
càng xuống thấp”. Từ Việt Nam đi ra thế giới, hòa nhập vào đại dương trí tuệ
của thời đại, Hồ Chí Minh đã chắt lọc tinh hoa của nền giáo dục nhân loại, vận
dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta và từng
bước xây dựng nền giáo dục mới. Sự cống hiến của Người về lý luận và thực
tiễn giáo dục là vô giá, đem lại thành tựu và niềm vinh quang cho giáo dục Việt
Nam, góp phần đưa nước ta sánh vai cùng các cường quốc năm châu trong công
cuộc hội nhập quốc tế.
Đảng ta đã khẳng định phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu để xây
dựng một xã hội phát triển nhanh và bền vững. Nhiệm vụ cao cả của giáo dục là
đào tạo và phát triển nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn, có kỹ năng, có
phẩm chất đạo đức góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển nền kinh tế tri
thức.
Trong công cuộc đổi mới đất nước, giáo dục Việt Nam nói chung và giáo
dục đại học nói riêng đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận, tuy nhiên vẫn
còn tồn tại nhiều “bất cập về khả năng đáp ứng của hệ thống giáo dục đại học
đối với yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện
đại hoá và nhu cầu học tập của nhân dân”. Nguyên nhân quan trọng làm ảnh
hưởng đến chất lượng giáo dục chưa cao, gây nhiều những vấn đề nhức nhối
như: học giả bằng thật…Vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng và đạt hiệu
quả cao trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực có trình độ là một đòi hỏi lớn
đối với các trường đại học, góp phần thực hiện tốt Nghị quyết Đại hội X đã đề

5/2001); Bùi Đình Phong: tư tưởng Hồ Chí Minh về nền giáo dục cách mạng
Việt Nam, Tạp chí Cộng sản, số 11 (tháng 6/2004);…
Những công trình này đã đề cập nhiều khía cạnh khác nhau với nội dung
khá đa dạng về tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, nhìn tổng thể trong
Sinh viên: Lê Trung Kiên 2 Lớp Tư tưởng Hồ Chí Minh K26B
Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh với việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý
luận chính trị trong trường đại học ở Hà Nội hiện nay
tất cả các công trình trên, chưa có một công trình nào tập trung nghiên cứu về
phương pháp giáo dục một cách đầy đủ, các công trình mới chỉ bàn đến một số
khía cạnh nhất định, mà đây lại là vấn đề rộng lớn có ý nghĩa tác động trực tiếp
đến vấn đề giáo dục và yêu cầu xã hội đòi hỏi.
2.2. Các công trình nghiên cứu về chất lượng giáo dục đại học Việt Nam
Các công trình đã được xuất bản như: Lương Gia Ban (chủ biên): Góp
phần nâng cao chất lượng giảng dạy và đổi mới nội dung chương trình các
môn khoa học Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2002; Phạm Văn Đồng: Giáo dục - quốc sách hàng đầu, tương lai của
dân tộc, Nxb. Giáo dục, Hà Nội, 1999; Phạm Ngọc Liên: Đổi mới phương pháp
dạy học theo hướng hoạt động hoá người học, Thông báo khoa học, Bộ Giáo
dục và Đào tạo, 1994; Nguyễn Văn Sơn: Trí thức giáo dục đại học Việt Nam
thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà
Nội, 2002…Các công trình này đều nêu cụ thể, toàn diện tình hình và phương
hướng đổi mới giảng dạy các môn lý luận chính trị các trường chuyên nghiệp
nước ta. Tuy vậy, chưa có công trình nào quán triệt phương pháp giáo dục Hồ
Chí Minh vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy đại học.
Do đó, nghiên cứu “phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh với việc nâng
cao chất lượng giảng dạy các môn lý luận chính trị trong trường đại học ở Hà
Nội hiện nay” vừa có ý nghĩa lý luận vừa thiết thực đối với công tác giáo dục
đại học.
3. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
3.1. Mục đích

văn gồm 2 chương như sau:
- Chương I: Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh và yêu cầu của việc đổi
mới phương pháp giảng dạy đại học hiện nay.
- Chương II: Vận dụng phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh vào việc
nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị trong trường đại học ở Hà Nội
hiện nay.
Sinh viên: Lê Trung Kiên 4 Lớp Tư tưởng Hồ Chí Minh K26B
Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh với việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý
luận chính trị trong trường đại học ở Hà Nội hiện nay
NỘI DUNG
CHƯƠNG I
PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC HỒ CHÍ MINH VÀ YÊU CẦU CỦA VIỆC
ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY ĐẠI HỌC HIỆN NAY
1.1. Giáo dục và yêu cầu của việc đổi mới phương pháp giảng dạy đại học
hiện nay
1.1.1. Các khái niệm cơ bản
Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, Giáo dục là: 1. Quá trình đào tạo con
người một cách có mục đích, nhằm chuẩn bị cho con người tham gia đời sống
xã hội, tham gia lao động sản xuất, nó được thực hiện bằng cách tổ chức việc
truyền thụ và lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử - xã hội của loài người.
Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc trưng của xã hội loài người. Giáo
dục nảy sinh cùng với xã hội loài người, trở thành một chức năng sinh hoạt
không thể thiếu được và không bao giờ mất đi ở mọi giai đoạn phát triển của xã
hội. Giáo dục là một bộ phận của quá trình tái sản xuất mở rộng sức lao động xã
hội, một trong những nhân tố quan trọng nhất thúc đẩy xã hội phát triển về mọi
mặt. Giáo dục mang tính lịch sử cụ thể, tính chất, mục đích, nhiệm vụ, nội dung,
phương pháp và tổ chức giáo dục biến đổi theo các giai đoạn phát triển của xã
hội, theo các chế độ chính trị - kinh tế của xã hội; 2. Hệ thống các biện pháp,
các tổ chức đào tạo và giáo dục của một nước.
Phương pháp dạy học (PPDH) là cách thức hợp tác của thầy và trò, trong

học, nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu, nâng cao các kỹ năng cần thiết về
nghề nghiệp, kỹ năng làm việc với người khác, kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông
tin, kỹ năng trình bày, thuyết phục, kỹ năng tự phát triển.
Chất lượng dạy học đại học là một khái niệm khó có thể định nghĩa một
cách tường minh. Có lẽ sẽ rất khó khăn trong việc đưa ra các tiêu chí để xác
định chất lượng dạy học đại học bởi vì dưới nhiều góc độ khác nhau người ta có
thể đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau (và đôi khi chúng mâu thuẫn nhau). Mặt
khác, chất lượng trong giáo dục không phải là một đại lượng bất biến, mà nó
mang tính chất lịch sử cụ thể, phụ thuộc vào một hệ thống giáo dục nhất định và
Sinh viên: Lê Trung Kiên 6 Lớp Tư tưởng Hồ Chí Minh K26B
Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh với việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý
luận chính trị trong trường đại học ở Hà Nội hiện nay
thay đổi theo chính sách giáo dục của từng giai đoạn cụ thể của đất nước.
Nhưng có một điều dễ được chấp nhận hơn cả là thước đo của chất lượng dạy
học đại học chính là chất lượng giáo dục đại học. Chất lượng giáo dục đại học là
sự phù hợp với mục tiêu đề ra và mục tiêu đó phải phù hợp với yêu cầu xây
dựng, phát triển xã hội hiện tại và tương lai. Chất lượng giảng dạy đại học là
một bộ phận quan trọng cấu thành chất lượng giáo dục đại học.
Như vậy, chất lượng giảng dạy đại học được đo một cách cơ bản ở các
tiêu chí: Chất lượng đội ngũ giảng viên (chủ thể của giáo dục); Nội dung
chương trình, phương pháp giảng dạy; Chất lượng học tập của sinh viên; Cơ sở
vật chất kỹ thuật phục vụ hoạt động giảng dạy; Quản lý hoạt động dạy - học
trong trường đại học,…
1.1.2. Yêu cầu của việc đổi mới phương pháp giảng dạy đại học hiện nay
1.1.2.1. Yêu cầu khách quan
Giáo dục - đào tạo đóng vai trò chủ yếu trong việc giữ gìn, kế thừa và
phát triển những giá trị thành tựu của nền văn minh nhân loại. Trong thời đại
cách mạng khoa học công nghệ ngày nay, tri thức trở thành động lực chính của
sự tăng tốc phát triển. Giáo dục - đào tạo được coi là nhân tố quyết định sự
thành bại của mỗi quốc gia trên trường quốc tế và sự thành đạt của mỗi thành

nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Trong xu thế toàn cầu hoá, mối
quan hệ kinh tế ngày càng gia tăng, nhiều công ty đa quốc gia ra đời, hình thành
một nền kinh tế không biên giới, tạo áp lực hợp tác và cạnh tranh toàn cầu. Mối
giao lưu văn hoá tăng rất nhanh, các phương tiện truyền thông, mạng viễn
thông, internet đã cải biến xã hội một cách sâu sắc, “đưa thế giới vào mỗi gia
đình”. Mối liên hệ hợp tác về đào tạo, nghiên cứu đã phá vỡ các phương thức
giảng dạy truyền thống để thay thế bằng những phương pháp giáo dục - đào tạo
kiểu mới theo tư duy năng động hơn và hiệu quả hơn gấp bội.
“Đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục Đại học Việt Nam giai đoạn 2006
-2020” là mối quan tâm hàng đầu của toàn xã hội. Lý do vì: “giáo dục đại học là
hệ thống máy cái của khoa học công nghệ và nền kinh tế quốc dân, là nhân tố
quyết định sự thành bại của mỗi quốc gia”; “sự tụt hậu của đại học nước ta so
với thế giới là nghiêm trọng hơn nhiều so với giáo dục phổ thông” (Giáo sư
Hoàng Tụy, 2006). “Khi có được cách giảng dạy và học mới thì có thể đào tạo
cấp tốc nhân sự cho đại học kiểu mới theo một giáo trình mới”; “cần phải thay
Sinh viên: Lê Trung Kiên 8 Lớp Tư tưởng Hồ Chí Minh K26B
Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh với việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý
luận chính trị trong trường đại học ở Hà Nội hiện nay
đổi ngay từ cách đào tạo giáo viên ở các trường sư phạm vì nếu không làm được
việc đó thì mọi sửa đổi ở các đại học chuyên môn khác đều không có tác dụng
(Giáo sư Võ Tòng Xuân, 2006); Chưa bao giờ nhiệm vụ nâng cao chất lượng
giáo dục đại học cần thiết và cấp bách như hiện nay (Thạc sỹ Nguyễn Thị Hoài
Minh, 2006).
Theo thống kê năm 2000 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hàng năm có
khoảng 25.000 sinh viên tốt nghiệp đại học và cao đẳng. Trong số này, chỉ có
50% sinh viên tốt nghiệp kiếm được việc làm sau khi tốt nghiệp; và trong số tìm
được việc, chỉ có 30% tìm được việc đúng ngành nghề. Hơn nữa đa số sinh viên
sau khi ra trường ở lại Hà Nội để xin việc. Đây cũng là thực trạng đáng buồn,
cần xem xét và đổi mới lại cả quá trình đào tạo đại học ở các trường hiện nay.
1.1.2.2. Yêu cầu chủ quan

từng trường đại học ở Hà Nội và giáo dục nước ta.
1.2. Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh
1.2.1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của giáo dục
Hồ Chí Minh luôn coi giáo dục là nền tảng của sự nghiệp cách mạng, sự
nghiệp phát triển và bảo vệ Tổ quốc. Vì vậy, Người luôn đặt giáo dục ở vị trí
đầu tiên và quan trọng nhất của sự nghiệp cách mạng.
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục được xem là một trong những
khâu quan trọng nhất của việc đào tạo nhân tài, phát triển nguồn nhân lực, góp
phần trực tiếp vào tiến trình lịch sử của dân tộc và thời đại. Nhân tài được Hồ
Chí Minh biệt chú ý, xem như vốn quý của dân tộc. Người tài thời nào cũng
cần, nhưng muốn có số lượng lớn phải nhờ vào công tác giáo dục. Giáo dục là
một nhân tố quan trọng hàng đầu trong việc nhân rộng, phát triển thêm ra những
nhân tài cho đất nước. Đó cũng là tư tưởng giáo dục của Khổng Tử, trong một
dân tộc, giáo dục không thể thiếu được. Đây là một trong những yếu tố tạo nên
sự cường thịnh của chính dân tộc ấy. Theo Hồ Chí Minh, việc học dẫn con
người đến với hiểu biết, đến với cái thiện, học sẽ mở mang trí tuệ của con người
cũng như hiểu biết của cả dân tộc.
Theo Hồ Chí Minh, giáo dục có vai trò vô cùng quan trọng đối với việc
xây dựng con người phát triển toàn diện, cải tạo con người và định hướng phát
triển con người thành người có ích. Hồ Chí Minh đặc biệt chú ý đến công tác
đào tạo con người mới thông qua giáo dục bằng cách thức tỉnh, tổ chức, đoàn
Sinh viên: Lê Trung Kiên 10 Lớp Tư tưởng Hồ Chí Minh K26B
Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh với việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý
luận chính trị trong trường đại học ở Hà Nội hiện nay
kết, huấn luyện rồi đưa họ ra đấu tranh giành độc lập, tự do. Chỉ có nền giáo dục
cách mạng mới có thể giáo dục, bồi dưỡng và đào tạo những người có ý thức
cách mạng. Lớp người này thấm nhuần chủ nghĩa yêu nước trên một tầm cao
mới, thống nhất tinh thần dân tộc với lòng yêu thương những con người cùng
khổ, thống nhất chủ nghĩa yêu nước truyền thống với chủ nghĩa quốc tế vô sản.
Hồ Chí Minh gọi đó là những con người mới xã hội chủ nghĩa.

nữa trong sự nghiệp cách mạng, trong sự nghiệp xây dựng đất nước, xây dựng
nền văn hóa mới, con người mới và bảo vệ đất nước.
1.2.2. Phương châm giáo dục của Hồ Chí Minh
1.2.2.1. Giáo dục toàn diện
Tư tưởng Hồ Chí Minh về về mục đích của giáo dục có ý nghĩa lớn lao
trong suốt quá trình cách mạng Việt Nam, góp phần quan trọng quyết định
thắng lợi của cách mạng tháng Tám, đến việc hoàn thành công cuộc kháng
chiến kiến quốc và góp phần đắc lực trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội
ở miền Bắc, đấu tranh giải phóng miền Nam thống nhất đất nước. Thực tiễn đó
đã nói lên nhãn quan sâu sắc và tri thức uyên bác của Người được đúc kết trong
nội dung và phương châm, phương pháp giáo dục. Nhưng nội dung và phương
châm, phương pháp giáo dục của Hồ Chí Minh không phải là cái gì cao siêu, xa
lạ mà rất dung dị và gần gũi. Nó bao hàm trong đó tinh thần truyền thống và
hiện đại, sự cô đọng, khái quát mang đậm hơi thở của cuộc sống.
Thứ nhất, giáo dục tinh thần yêu nước, nâng cao trình độ lý luận
chính trị cho mọi người. Nội dung này được thể hiện hầu hết các bài phát biểu,
bài viết, việc làm và hành động của Hồ Chí Minh. Đó là những quan điểm về ý
chí đấu tranh ngoan cường cho độc lập thống nhất Tổ quốc, cho tự do và hạnh
phúc của nhân dân. Đây không chỉ là lòng ham muốn tột bậc của Người, mà còn
là lẽ sống ở đời. Hồ Chí Minh khẳng định: “Chân lý là cái gì có lợi cho Tổ
quốc, cho nhân dân. Cái gì trái với lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân tức là
không phải chân lý. Ra sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân - tức là phục
tùng chân lý” [14,tr.216]. Để chân lý ấy ăn sâu vào đời sống tinh thần của nhân
dân lao động, trước hết cần phải giáo dục tinh thần yêu nước và nâng cao trình
độ lý luận chính trị cho mọi người.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, tinh thần yêu nước là niềm tự hào dân tộc và
là truyền thống lâu đời của dân tộc Việt Nam. Chính vì thế, giáo dục đào tạo con
Sinh viên: Lê Trung Kiên 12 Lớp Tư tưởng Hồ Chí Minh K26B
Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh với việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý
luận chính trị trong trường đại học ở Hà Nội hiện nay

Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh với việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý
luận chính trị trong trường đại học ở Hà Nội hiện nay
Theo Hồ Chí Minh, đạo đức và tài năng của của cán bộ không bỗng dưng
có, mà phải trải qua quá trình học tập, đào tạo, tu dưỡng rèn luyện mà thành,
“như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”. Do đó, mà trong tư
tưởng giáo dục Hồ Chí Minh thì chủ trương của Người là xây dựng một nền giáo
dục theo hướng dân tộc, hiện đại, nhân văn, lấy mục tiêu phục vụ Tổ quốc, phục
vụ nhân dân làm động lực. Người yêu cầu dạy và học bao giờ cũng phải phục vụ
cho một mục đích nhất định. Mỗi một thời kỳ lịch sử có một nhiệm vụ riêng, giáo
dục cũng vì thế mà thay đổi sao cho phù hợp với yêu cầu của thời kỳ ấy.
Từ những quan điểm trên, Hồ Chí Minh đưa ra nội dung giáo dục về đạo
đức hết sức mới mẻ và sâu sắc. Đó là đạo đức cách mạng. Người đã giải thích:
“đạo đức cách mạng là ra sức phấn đấu để thực hiện mục tiêu của Đảng, hết sức
trung thành phục vụ giai cấp công nhân và nông dân lao động, tuyệt đối không
thể lừng chừng…Đạo đức cách mạng là vô luận trong hoàn cảnh nào, cũng phải
quyết tâm đấu tranh, chống mọi kẻ địch…và thực hiện được nhiệm vụ cách
mạng…Đạo đức cách mạng là hòa mình với quần chúng thành một khối, tin quần
chúng, hiểu quần chúng, lắng nghe ý kiến của quần chúng” [15,tr.286-290].
Nội dung giáo dục tư tưởng đạo đức ở Hồ Chí Minh thật bao quát, rộng
lớn nhưng lại hết sức cụ thể, thiết thực gắn liền với cuộc sống, việc làm và hành
động của mỗi người. Trong nội dung giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh rằng:
“Cần, Kiệm, Liêm, Chính là nền tảng của đời sống mới, nền tảng của “Thi đua
ái quốc” [17,tr.329]. Bởi “trời có bốn mùa”,“đất có bốn phương” và “người có
bốn đức” lớn là cần, kiệm, liêm, chính. Nếu “thiếu một mùa không thành trời,
thiếu một phương không thành đất, thiếu một đức không thành người”. Nhờ
thực hiện Cần, Kiệm, Liêm, Chính mà nhân ta “đánh thắng được giặc lụt, giặc
dốt, giặc thực dân và giặc đói”.
Người cho rằng, giáo dục tình cảm cách mạng là một trong những
nội dung đặc biệt quan trọng của giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên.
Đó là giáo dục lòng tin yêu đối với Đảng, giai cấp công nhân, nhân dân lao

nâng cao trình độ giác ngộ chính trị cho mọi người. Trong thư gửi Đại hội Giáo
dục toàn quốc tháng 7 năm 1951, Người viết: “Đại hội nên làm thế nào cho việc
giáo dục liên hệ với đời sống của nhân dân, với công cuộc kháng chiến và kiến
quốc của dân tộc làm thế nào để phối hợp việc giáo dục của trường học với việc
tuyên truyền và giáo dục chính trị chung của nhân dân” [8,tr.33].
Sinh viên: Lê Trung Kiên 15 Lớp Tư tưởng Hồ Chí Minh K26B
Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh với việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý
luận chính trị trong trường đại học ở Hà Nội hiện nay
Thấm nhuần quan điểm của Lênin: chúng ta không thể giữ quan điểm
giáo dục cũ rích cho rằng giáo dục không cần chính trị, muốn tổ chức được
công tác giáo dục thì không thể tách rời chính trị. Hồ Chí Minh chỉ rõ: nếu
không học tập hoá, không có trình độ văn hoá thì không thể tiếp thu khoa học
kỹ thuật và chuyên môn nghiệp vụ, nếu chỉ học văn hoá, khoa học kỹ thuật mà
không học tập chính trị thì chẳng khác nào nhắm mắt mà đi. Trong bài nói
chuyện với giáo viên tại một lớp học chính trị, Hồ Chí Minh nhắc nhỏ: “Ta là
cán bộ chuyên môn, có chuyên môn mà không có chính trị giỏi thì dù học giỏi
mấy dạy trẻ con cũng hỏng. Chính trị là linh hồn, chuyên môn là cái xác. Có
chuyên môn mà không có chính trị thì chỉ còn cái xác không hồn. Phải có chính
trị trước rồi có chuyên môn” [15,tr.492].
Hồ Chí Minh cho rằng, trong việc học tập chính trị cần đặc biệt coi trọng
các bộ môn lý luận Mác - Lênin, vì đó là đỉnh cao của trí tuệ, văn hoá, khoa học,
đó là chủ nghĩa chân chính nhất và khoa học nhất. Với Người, chủ nghĩa Mác -
Lênin không phải là cái gì cao xa, mà là những vấn đề thiết thực, cụ thể, là sống
với nhau có nghĩa có tình, hết lòng phục vụ Tổ quốc, phụng sự nhân dân.
Thứ tư, giáo dục truyền thống lịch sử. Trong vấn đề giáo dục toàn diện,
cần giáo dục cho người học truyền thống lịch sử của dân tộc. Hồ Chí Minh nói:
“Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”
Giáo dục để nhân dân thấy được lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam,
để được như ngày hôm nay, nhiều người con trung hiếu của đất nước đã ngã

con người” [22,tr.53]. Sức khỏe có vị trí, tầm quan trọng hết sức lớn lao trong
việc xây dựng con người mới, xã hội mới. Ngoài ra, phải chú ý giáo dục thẩm
mỹ cho mọi người.
Tóm lại, phải luôn luôn nhớ rằng giữa giáo dục trí dục và giáo dục đức
dục có mối quan hệ mật thiết với nhau, không nên phân biệt máy móc sự khác
nhau giữa chúng. Và nhất là trong giáo dục ở trường đại học, phải dạy cho
người học nếp suy nghĩ, nghiên cứu, lòng ham học tập, ham khoa học kỹ thuật.
Giáo viên và nhà trường cần cho họ “cái chìa khoá” để mở những kho tàng tri
thức của loài người.
Sinh viên: Lê Trung Kiên 17 Lớp Tư tưởng Hồ Chí Minh K26B
Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh với việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý
luận chính trị trong trường đại học ở Hà Nội hiện nay
1.2.2.2. Lý luận gắn liền với thực tiễn; học đi đôi với hành
* Thứ nhất, lý luận gắn liền với thực tiễn
Trong giáo dục, lý luận chính là nội dung các môn học. Nó là sự đúc kết
từ thực tiễn, từ nghiên cứu khoa học thành tri thức, phạm trù, quy luật… Thực
tiễn là một sự tồn tại khách quan của thế giới vật chất, của hoạt động con người,
thậm chí cả sự vận dụng lý luận.
Trong quá trình giáo dục và chỉ đạo giáo dục, Hồ Chí Minh thường nhắc
nhở mọi người phải tránh căn bệnh lý luận suông, hoặc coi thường lý luận. Có
kinh nghiệm mà không có lý luận, cũng như một mắt sáng một mắt mờ, làm mà
không có lý luận thì như đi trong đêm tối phải mò mẫm không thấy đường.
“Học là để áp dụng vào việc làm. Làm mà không có lý luận thì không khác gì đi
mà trong đêm tối, vừa chậm chạp vừa hay vấp váp” [12,tr.47]. Hồ Chí Minh
nhắc lại ý kiến của Lênin: lý luận cách mạng không phải là giáo điều, nó là kim
chỉ nam cho hành động cách mạng. Lý luận không phải là cái gì đó cứng nhắc,
nó đầy tính sáng tạo. Lý luận được bổ sung bằng những kết luận mới rút ra từ
thực tiễn sinh động. Việc học tập lý luận nhằm mục đích học để vận dụng chứ
không phải học lý luận vì lý luận do vậy mà không phải học thuộc lòng câu chữ.
Chúng ta muốn cải tạo thế giới và cải tạo xã hội thì trước hết phải cải tạo bản

học là một chuyện. Học để làm là một chuyện khác. Học để quán triệt các kết
quả và các mục đích của hành động lại là một chuyện khác nữa” [24,tr.15].
Mục đích của việc học là để hành, để tồn tại và phát triển. “Hành” có
nhiều nghĩa, từ lời nói, hành vi ứng xử, đến lao động, cao hơn là xác định
phương hướng, đường lối… cho cuộc sống. Tiếng Việt có thành ngữ “học
hành”- tức học gắn với hành. Học và hành là hai khâu của quá trình nhận thức,
hai khâu này bổ sung cho nhau, bản thân nó cũng là một phương pháp học: học
để hành cũng là để học.
Là một nhà giáo dục, Hồ Chí Minh nhìn thấy ý nghĩa to lớn của việc kết
hợp học với hành. Học và hành không chỉ là sự củng cố mà còn mở ra những
triển vọng mới trong việc nhận thức thực tiễn, cải tạo thực tiễn, hình thành nhân
cách con người mới. Ngay từ năm 1947 trong Sửa đổi lối làm việc, Người đã
nói: “ Một người học xong đại học có thể gọi là có tri thức… Song công việc
thực tế y không biết gì cả. Thế là y chỉ có trí thức một nửa. Tri thức của y là tri
Sinh viên: Lê Trung Kiên 19 Lớp Tư tưởng Hồ Chí Minh K26B
Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh với việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý
luận chính trị trong trường đại học ở Hà Nội hiện nay
thức học sách, chưa phải tri thức hoàn toàn; Y muốn thành người tri thức hoàn
toàn phải đem tri thức đó áp dụng vào thực tế” [23,tr.235].
Theo Hồ Chí Minh, học và hành là hai khâu luôn luôn gắn bó nhau. Học
để hành. Học để làm việc. Muốn hành tốt phải hiểu kỹ, từ đó mới có thể sáng
tạo nên cái mới. Người cho rằng lời nói phải đi đôi với hành động, nói để mà
làm. Như vậy học không chỉ để tìm hiểu thế giới mà còn là cải tạo thế giới nữa.
Người thường xuyên nhắc nhở: “Học để hành, học với hành phải đi đôi với
nhau. Học mà không hành thì học vô ích. Hành mà không học thì hành không
trôi chảy” [25,tr.50] và “học để hành ngày ngày càng tốt hơn” [4,tr.331]. Người
khuyên học sinh không nên học gạo, học vẹt.
Ngày 21/10/1964 nói chuyện với cán bộ giảng dạy và sinh viên trường
Đại học Sư phạm Hà Nội, Người nói: “Các cháu học sinh không nên học gạo,
không nên học vẹt… học phải suy nghĩ, học phải liên hệ với thực tế, phải có thí

vai trò quan trọng. Phương pháp giảng dạy bao gồm nhiều vấn đề mà trước hết
và quan trọng nhất là khơi dậy ở người học sự say mê học tập, sự khát khao
hướng về cái thiện và làm cho họ hứng thú trong công việc tìm tòi khám phá cái
mới, cái đẹp. Việc giảng dạy không nên dừng lại ở mục đích bình thường là
truyền thụ kiến thức mà phải nhằm mục đích cao hơn là phát triển tài năng của
người được giáo dục. Sự đánh giá kết quả của thầy cô giáo không dừng lại ở
chỗ mang lại sự hiểu biết cho học sinh mà vươn tới chỗ phát triển và bồi dưỡng
tài năng, động viên sức mạnh nội tâm của mỗi người. Chính vì lẽ đó những
người làm công tác giáo dục theo Hồ Chí Minh phải biết tìm tòi, vận dụng các
phương pháp giáo dục tốt để thực hiện công tác giáo dục của mình. Người
khuyên: “Các thầy giáo, cô giáo phải tìm cách dạy. Dạy cái gì, dạy thế nào để
học trò hiểu chóng, nhớ lâu, tiến bộ nhanh” [14,tr.138]. Tất cả mọi ngành muốn
tiến lên chủ nghĩa xã hội, muốn cho dân giàu nước mạnh thì phải thi đua. Giáo
viên ta cũng phải thi đua dạy tốt, trước kia lu bù nhồi sọ, bây giờ phải tìm cách
dạy sao cho hiệu quả nhất.
Hồ Chí Minh đưa ra một số phương pháp giáo dục cụ thể nhằm làm cho
mục tiêu giáo dục và nội dung giáo dục trở thành hiện thực, biểu hiện ở sự phát
triển hài hòa sức mạnh của lý trí, tình cảm, của kiến thức, kỹ năng và thái độ
của con người. Điều này giúp người học hoạt động một cách tự giác và tích cực
để tiếp thu nội dung giáo dục, chuyển hóa nội dung giáo dục thành phẩm chất
tốt đẹp của nhân cách.
Sinh viên: Lê Trung Kiên 21 Lớp Tư tưởng Hồ Chí Minh K26B
Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh với việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý
luận chính trị trong trường đại học ở Hà Nội hiện nay
1.2.3.1. Phương pháp giáo dục phù hợp với đặc điểm đối tượng, gắn giáo
dục vào ứng dụng nghiên cứu khoa học và sản xuất
* Thứ nhất, sử dụng phương pháp giáo dục phù hợp với đặc điểm của
người học
Đây cũng được coi là một nguyên tắc rất cơ bản. Giáo dục phải đảm bảo
tính vừa sức, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, đồng thời đảm bảo tính hệ thống,

- Thưa Bác, hay lắm.
- Có hiểu không?
Họ ấp úng:
- Thưa Bác, nhiều cái khó quá, không hiểu được.
Học như thế là phí công phí của” [18,tr.95].
Người phê bình những giảng viên thao thao bất tuyệt nào là chủ quan,
khách quan, biện chứng…mà không chú ý những người dự lớp huấn luyện là
anh chị em dân quân vừa mới xoá xong mù chữ. Đây là câu chuyện điển hình
cho việc dạy và học lý luận.
Trên cơ sở đưa ra nguyên tắc phải bám sát đối tượng, Hồ Chí Minh xác
định rõ nhiệm vụ của các cấp học và yêu cầu cụ thể, trong đó đối với đại học là:
“- Đại học thì cần kết hợp lý luận khoa học với thực hành, ra sức học tập
lý luận và khoa học tiên tiến của các nước bạn, kết hợp với thực tiễn của nước
ta, để thiết thực giúp ích cho công cuộc xây dựng nước nhà”. [14,tr.81].
Tuy nhiên, trong giáo dục không chỉ xác định đúng đối tượng mà còn
phải tìm hiểu điều kiện, hoàn cảnh dạy và học cụ thể. Để có phương pháp dạy
học hiệu quả, thầy giáo phải có tầm nhìn khái quát, sâu sắc, nhạy bén về từng
đối tượng với hoàn cảnh khác nhau. Phương pháp giáo dục phải linh hoạt, mềm
dẻo phù hợp với từng đối tượng, công việc, trách nhiệm cụ thể của từng người.
Chỉ có cách dạy và học như vậy mới phát huy hết khả năng của thầy và khơi
dậy được toàn bộ tiềm năng trí tuệ của người học.
* Thứ hai, gắn giáo dục văn hóa và kỹ năng vào ứng dụng nghiên cứu
khoa học và sản xuất
Từ phương châm giáo dục học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực
tiễn, Hồ Chí Minh chỉ ra rằng phương pháp giáo dục văn hóa giáo dục kỹ năng
gắn liền với ứng dụng vào nghiên cứu khoa học và sản xuất là phương pháp
giáo dục không chỉ để tăng sản phẩm cho xã hội mà chủ yếu để tạo nên những
Sinh viên: Lê Trung Kiên 23 Lớp Tư tưởng Hồ Chí Minh K26B
Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh với việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý
luận chính trị trong trường đại học ở Hà Nội hiện nay

Sinh viên: Lê Trung Kiên 24 Lớp Tư tưởng Hồ Chí Minh K26B
Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh với việc nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý
luận chính trị trong trường đại học ở Hà Nội hiện nay
vừa ứng dụng kịp thời những thành tựu nghiên cứu, học tập vào sản xuất tạo ra
của cải xã hội. Mặt khác, nhờ ứng dụng vào sản xuất, thực hành sản xuất, mới
nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông theo yêu cầu ngày càng cao của sự
nghiệp công nghiệp cách mạng ở nước ta và tiến kịp cuộc cách mạng khoa học
kỹ thuật hôm nay trên thế giới.
Nói tóm lại, lý thuyết học được trong trường rất cần thiết, nhưng nếu
không đem ra thực tiễn áp dụng, thông qua lao động thì cũng chỉ là mớ kiến
thức vô bổ. Hơn nữa, lao động còn như một nhà kiểm duyệt những giá trị của tri
thức vừa học, đồng thời củng cố thêm hiểu biết của người học khi họ tham gia
vào quá trình lao động. Tính chất hữu ích của phương pháp học tập gắn liền với
lao động đã được chứng minh trên thực tế giáo dục đào tạo.
1.2.3.2. Phương pháp giáo dục phải thiết thực cơ bản, gợi trí thông minh và
tính sáng tạo của người học
* Thứ nhất, phương pháp giáo dục phải thiết thực cơ bản, rõ ràng, dễ
hiểu và không sáo rỗng
Trong huấn thị về công tác huấn luyện học tập (1950), Hồ Chí Minh đã
nêu rõ cách dạy học: “Cốt thiết thực, chu đáo hơn tham nhiều. Việc cốt yếu là
phải làm cho người học hiểu thấu vấn đề”. Khi thực hiện quá trình dạy, người
thầy cần chú ý việc gì cũng phải bắt đầu từ gốc, dần dần đến ngọn, từ ít đến
nhiều, từ hẹp đến rộng, không thể vội vàng, tham mau, tham nhiều trong một
lúc. Hồ Chí Minh nói: “Giáo dục cũng phải theo hoàn cảnh, điều kiện. Phải ra
sức làm nhưng làm vội không được. Từ đây ra cửa thì thứ nhất là bước thứ nhất,
thứ hai mới đến bước thứ hai rồi thứ ba mới đến bước thứ ba. Vội thì ngã. Làm
phải có kế hoạch, có từng bước” [14,tr.184].
Người cho rằng: “Hiểu thấu cũng có nhiều cách: có cách hiểu thấu một
cách tỉ mỉ, nhưng dạy theo cách đó thì tốn thì giờ. Trái lại cũng có cách dạy,
theo lối bao quát mà vẫn làm cho người học hiểu thấu được”.