CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Là nhóm tác giải của sáng kiến:
“Một số biện pháp giúp học sinh THCS tiếp cận với cuộc cách mạng
công nghiệp 4.0”.
Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục
Thời gian áp dụng: Năm học 2017-2018 và năm học 2018-2019.
NỘI DUNG SÁNG KIẾN
Lịch sử, con người đã trải qua 4 cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật lớn và đã
được các nhà nghiên cứu. Mỗi cuộc cách mạng đều đặc trưng bằng sự thay đổi về
bản chất của sản xuất và sự thay đổi này được tạo ra bởi các đột phá của khoa học
và công nghệ. Có thể mô phỏng sự phát triển ấy như sau:

Bản chất của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 (CMCN 4.0) là dựa trên nền
tảng công nghệ số và tích hợp tất cả các công nghệ thông minh để tối ưu hóa quy
trình, phương thức sản xuất với những đột phá chưa từng có về công nghệ, liên
quan đến kết nối Internet, điện toán đám mây, in 3D, công nghệ cảm biến, thực tế
0


ảo... Cuộc CMCN 4.0 đã đang tác động mạnh mẽ đến mọi quốc gia, người dân
khắp toàn cầu làm thay đổi căn bản cách chúng ta sống, làm việc và sản xuất, đồng
thời mở ra rất những cơ hội, thách thức cho mỗi quốc gia và từng cá nhân, đặc biệt
là các bạn trẻ - những chủ nhân tương lai của đất nước.
Giới trẻ nói chung và học sinh trường trung học cơ sở nói riêng hiểu thế nào
về CMCN 4.0 và những tác động của nó đối với việc học tập hàng ngày của học
sinh? Cách thức giúp học sinh tiếp cận cuộc cách mạng này thế nào? Qua thực tế
làm công tác quản quản lí và trực tiếp giảng dạy, chúng tôi mạnh dạn đề xuất sáng
kiến: “Một số biện pháp giúp học sinh THCS tiếp cận với cuộc cách mạng
công nghiệp 4.0”.

giáo dục, điều này đem lại những rào cản rất lớn, hạn chế tầm nhìn và sự hiểu biết
của giáo viên cũng như học sinh về xu thế phát triển đất nước, yêu cầu của cuộc
cách mạng công nghiệp 4.0, dẫn đến chất lượng giáo dục sẽ không được cải thiện
và nâng cao.
2. Giải pháp mới cải tiến
Trên cơ sở tìm hiểu thực trạng hiểu biết của học sinh các trường trung học
cơ sở trên địa bàn thành phố Ninh Bình. Từ đó đề xuất các biện pháp giúp học sinh
hiểu đúng, hiểu đầy đủ, hiểu sâu sắc về CMCN 4.0; thấy được sự cần thiết phải có
hiểu biết về CMCN 4.0 và biết cách khai thác, sử dụng các sản phẩm CMCN 4.0
để nâng cao hiệu quả việc học tập của mình. Qua đó, cũng xác định đúng vai trò,
sứ mệnh của mình để có định hướng đúng về nghề nghiệp trong tương lai trước sự
phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ.
Với mục đích đưa học sinh THCS đến gần hơn với cuộc CMCN 4.0, chúng
tôi đề xuất một số biện pháp sau:
2.1. Biện pháp 1: Khai thác tư liệu 3D, 4D và các sản phẩm công nghệ
phục vụ cho việc học tập
CMCN 4.0 đem lại sự kết hợp giữa hệ thống ảo và thực dựa trên nền tảng các
phát minh, phát kiến thuộc ba “đại xu hướng”: vật lý, số hóa, và sinh học. Những
sản phẩm công nghệ thông tin là thành quả của cuộc CMCN 4.0 đem lại nhằm phục
vụ nhu cầu học tập, sinh hoạt, giải trí nâng cao chất lượng cuộc sống. Trong quá
trình sử dụng các sản phẩm CNTT học sinh sẽ được tiếp cận và thấy được những tác
động, ảnh hưởng và hiệu quả vô cùng to lớn mà cuộc CMCN 4.0 đem lại.
Với hầu hết các môn học như: Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Lịch sử, Tiếng Anh …,
học sinh được phát huy tối đa các phẩm chất, năng lực để tiếp cận với cuộc CMCN 4.0 qua các
tiết dạy sinh động, thực hiện những thí nghiệm ảo; diễn biến lại một sự kiện lịch sử qua những
thước phim 3D, 4D; mô phỏng lại cuộc giải phẫu dưới hình ảnh 3D bởi sự tâm huyết, sáng tạo
không ngừng đổi mới phương pháp dạy học của các thầy, cô giáo…

2


THTM, giáo viên sử dụng bảng tương tác, thường xuyên áp dụng bài giảng elearning trong dạy học, ứng dụng phần mềm mô phỏng, phần mềm thực hành, thí
nghiệm ảo trong dạy học. Việc tổ chức thi, kiểm tra được thực hiện trên máy tính
hoặc thiết bị cầm tay cá nhân... Còn đối với HS, học trong môi trường trực tuyến,
có sách giáo khoa điện tử và tương tác, nhận được sự trợ giúp của giáo viên, bạn
bè xung quanh. Đặc biệt, học sinh sẽ có thời gian hình thành, phát triển năng lực tự
học, tự nghiên cứu, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng phản biện, kỹ năng thuyết
trình, kỹ năng giao tiếp… để trở thành công dân toàn cầu.

Mô hình trường học thông minh

Đặc biệt, với mô hình giáo dục thực tế ảo lại giúp người học cảm nhận
không gian mô phỏng một cách chân thực nhờ kính nhìn 3 chiều (kính thực tế ảo).
Môi trường 3D ảo được tạo ra và điều khiển bởi một hệ thống máy tính; đặc biệt
một số hệ thống còn cho phép mô phỏng âm thanh, mùi vị chân thực, cho phép
người học tiếp cận thông tin một cách trực quan, tập trung cao độ và có thể tương
tác, sáng tạo.

4


Nhóm sinh viên Đại học Duy Tân (Đà Nẵng) thích thú với trải nghiệm thực tế áo 3D cho
môn học giải phẫu, một ứng dụng do các nhà nghiên cứu của trường phát triển

Trong mô hình đó, học sinh là trung tâm của qua trình dạy học, học sinh tự
tìm hiểu, trao đổi, bày tỏ ý kiến về các vấn đề học tập; có cái nhìn đa chiều về cùng
một nội dung nên giúp phát triển tư duy logic, khả năng, tranh luận, phản biện
cũng như có tư duy biện chứng trước mọi vấn đề quan tâm. Thầy, cô giáo là người
định hướng, tư vấn, giúp đỡ học sinh trong việc tìm tòi, khám phá tri thức mới.
Thông qua đó, học sinh sẽ có điều kiện hình thành, phát triển năng lực tự học, tự
nghiên cứu, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng thuyết trình, kỹ năng giao tiếp… là

những sản phẩm đầy chất trí tuệ, có tính ứng dụng cao. Đây cũng là cơ hội lớn để
học sinh thể hiện và phát triển năng lực của bản thân, tiếp cận với cuộc CMCN 4.0
một cách nhanh nhất. Từ đó học sinh tiếp tục tạo ra những sản phẩm công nghệ
phục vụ cuộc sống.
Qua khảo sát, chúng em nhận thấy giải pháp này đã được triển khai rất hiệu
quả tại một số trường THCS, THPT trên địa bàn tỉnh Ninh Bình. Nhiều dự án, sản
phẩm dự thi của học sinh đạt giải trong nước và khu vực như: Dự án “Sà lan thu
góm rác” đạt giải Nhì cuộc thi KHKT cấp quốc gia năm 2015; Dự án “Thiết bị tự
động cảnh báo sớm lũ quét và sạt lở đất” của học sinh trường THCS Lý Tự Trọng
6


đạt giải Nhất cuộc thi Sáng tạo dành cho thành thiếu niên và nhi đồng cấp Quốc gia
năm 2018; dự án “Máy sấy đa năng thông minh và tiết kiệm năng lượng” của
học sinh trường THCS Đinh Tiên Hoàng, đạt giải Khuyến khích cuộc thi KHKT
cấp Quốc gia năm 2017; Dự án “Robot thí nghiệm hóa học” của học sinh trường
THPT Hoa Lư A, đạt giải Nhất cuộc thi KHKT cấp Quốc gia năm 2018 …

Dự án “Robot thí nghiệm hóa học”

Dự án “Sà lan thu góm rác”

Dự án “Thiết bị luyện tập đa năng”

Dự án “Thiết bị tự động cảnh báo sớm
lũ quét và sạt lở đất”

Yêu thích sự sáng tạo, đam mê nghiên cứu khoa học là tiền đề quan trọng
cho việc ứng dụng và tiếp cận với xu thế phát triển của cuộc CMCN 4.0 trong học
sinh hiện nay. Các cuộc thi trên có sức lan tỏa lớn trong cộng đồng, tuyên truyền

Trí tuệ
nhân
tạo

Sử dụng
sách
giáo
khoa
điện tử

Internet
vạn vật

Học sinh được trang bị 4.0
ĐIỀU KIỆN VÀ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG SÁNG KIẾN
* Về con người
- Các cấp lãnh đạo quản lí giáo dục, chính quyền địa phương, giáo viên, phụ
huynh, học sinh có nhận thức đầy đủ về tác động, ý nghĩa của cuộc CMCN 4.0 đối
với đời sống và thế hệ trẻ, đồng thời thấy được vai trò sứ mệnh của giáo dục đào
tạo trong việc đưa mục đích tiếp cận cuộc cách mạng này đến gần học sinh hơn.
- Cán bộ giáo viên cần không ngừng đổi mới, sáng tạo trong công tác quản lí
giảng dạy tích cực sử dụng các sản phẩm công nghệ 4.0 vào thực tế quản lí và dạy
học.
* Về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học
Cần có sự đầu tư về các điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học đặc
biệt là các phương tiện công nghệ cao đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.
* Khả năng áp dụng của sáng kiến
Sáng kiến đã được áp dụng tại trường trung học cơ sở Lý Tự Trọng, thành
phố Ninh Bình trong 2 năm học 2017-2018; năm học 2018-2019 và đã thu được
kết quả rất khả quan. Sáng kiến đã tạo hứng thú học tập các môn học cho học sinh


3 năm

1031/1248
82,61%
11/1248

1079/1304
82,8%
10/2304

1137/1371
82,93%
11/1371

Năm sau cao

0,88%

0,77%

0,8%

Tỉ lệ HS xếp HK

1248/1248

1304/1304

1371/1371

Nhất
Nhất
Nhất
Nhất

Cấp QG
Nhì
Giải nhà

Thi sáng tạo dành cho TTN
Cấp TP

Cấp tỉnh

Cấp QG

Nhì
Ba

Nhì
KK

Ba

01 - Nhất

01 - Nhất

Nhất



Nguyễn Trung Kiên

PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TP NINH BÌNH
XÁC NHẬN

10


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.PGS., TS. Nguyễn Cúc (2017), Tác động của cuộc CMCN 4.0 đối với cơ
sở giáo dục đại học ở Việt Nam và gợi ý chính sách cho Việt Nam - Học viện Chính
trị khu vực I.
2. Chỉ thị số 16/CT-TTg ngày 04/05/2017 về việc tăng cường năng lực tiếp
cận cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4
3.csnd.vn/home/cach-mang-cong-nghiep 4.0 và-nhung-van-de-dat-ra-voivie-nam.
4.GS. Phan Văn Trường, Cố vấn của Chính phủ Pháp về thương mại quốc
tế, ngành Giáo dục “đón đầu” cuộc Cách mạng 4.0 ra sao? Báo điện tử
baoquocte.vn, ngày 14/4/2017;
5. Một số bài viết, công trình nghiên cứu về ảnh hưởng cuộc cách mạng 4.0
ở Việt nam giai đoạn hiện nay.

11


PHỤ LỤC 1

PHIẾU ĐIỀU TRA
Để tìm hiểu sự quan tâm đến cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đối với lứa tuổi
học sinh THCS, chúng tôi đang nghiên cứu dự án “Biện pháp giúp học sinh trung

Câu 5: Bạn có ý kiến như thế nào với cách hiểu sau về CMCN 4.0: “CMCN đầu

tiên sử dụng năng lượng nước và hơi nước để cơ giới hóa sản xuất. Cuộc cách
mạng lần hai diễn ra nhờ ứng dụng điện năng để sản xuất hàng hóa hàng loạt. Cuộc
cách mạng lần ba sử dụng điện tử và CNTT để tự đông hóa sản xuất. Bây giờ
cuộc CMCN 4.0 đang nảy nở từ cuộc CMCN lần 3, nó kết hợp công nghệ lại với
nhau làm mờ ranh giới giữa vật lí, kĩ thuật số và sinh học”
Đồng ý
Không đồng ý
Đồng ý một phần
Câu 6:Mô hình giáo dục nào dưới đây là sản phẩm của CMCN 4.0.
Lớp học ảo
Trường học mới
Câu 7: Bạn có cho rằng:Trường học thông minh (THTM) hoạt động trên nền tảng ứng dụng
CNTT và truyền thông trong quản lý, điều hành, tổ chức các hoạt động GD; đồng thời xây dựng
môi trường tương tác trên không gian mạng giữa nhà trường - gia đình - xã hội là đúng.
Đồng ý
Không đồng ý
Câu 8: Bạn có cho rằng CMCN 4.0 phát triển trên 3 trụ cột chính: Kĩ thuật số, công

nghệ sinh học và vật lí.
Đồng ý
Không đồng ý
Câu 9: Theo bạn, trí tuệ nhân tạo (AI), vạn vật kết nối (IoT) và dữ liệu lớn (Big

Data) là những yếu tố cốt lõi của?
Kĩ thuật số

13


hiểu biết, sự linh hoạt trong học tập, tiếp cận tri thức mới và có kế hoạch cụ thể
thực hiện từng mục tiêu cá nhân?
Đồng ý
Không đồng ý
Câu 15: Đâu là những khó khăn, trở ngại đối với học sinh trong việc tiếp cận CMCN

14


4.0? Bạn sẽ học gì để không thất nghiệp trong tương lai?
………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………..
……………
Câu 16: Bạn biết gì về robot Sophia?Và làm gì để trả lời câu hỏi: “10 năm nữa liệu
bạn có thể thắng được robot?”
…………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………….
………………

PHỤ LỤC 2
KẾT QUẢ SAU KHI THỰC HIỆN TÁC ĐỘNG CÁC BIỆN PHÁP

Qua thực nghiệm, chúng em khảo sát 100 học sinh lớp 9 năm học 20182019 của 12 trường THCS trong thành phố Ninh Bình thu được kết quả như sau:
Câu 1: Bạn có nghe nói đến cách mạng công nghiệp 4.0 chưa?
Nghe thường xuyên (95 hs)
Chưa bao giờ (0 hs)

Thỉnh thoảng (5 hs)



15


Câu 7: Bạn có cho rằng:Trường học thông minh (THTM) hoạt động trên nền tảng ứng dụng
CNTT và truyền thông trong quản lý, điều hành, tổ chức các hoạt động GD; đồng thời xây dựng
môi trường tương tác trên không gian mạng giữa nhà trường - gia đình - xã hội là đúng.
Đồng ý (75 hs)
Không đồng ý (25 hs)
Câu 8: Bạn có cho rằng CMCN 4.0 phát triển trên 3 trụ cột chính: Kĩ thuật số, công

nghệ sinh học và vật lí.
Đồng ý (76 hs)

Không đồng ý (24 hs)

Câu 9: Theo bạn, trí tuệ nhân tạo (AI), vạn vật kết nối (IoT) và dữ liệu lớn (Big

Data) là những yếu tố cốt lõi của?
Kĩ thuật số (65 hs)
Công nghệ sinh học (10 hs)

Vật lí (25 hs)

Câu 10: Theo bạn, nghiên cứu để tạo ra những bước nhảy vọt trong nông nghiệp,

thủy sản, y dược, chế biến thực phẩm, bảo vệ môi trường, năng lượng tái tạo, hóa
học, và vật liệu trên lĩnh vực công nghệ sinh học có thuộc mục tiêu của CMCN 4.0
hay không?
Có (81 hs)

4.0? Bạn sẽ học gì để không thất nghiệp trong tương lai?

16


17