VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHẠM THỊ THU PHƯƠNG

GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP VỀ ĐƠN PHƯƠNG CHẤM
DỨT HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG THEO PHÁP LUẬT VIỆT
NAM TỪ THỰC TIỄN XÉT XỬ CỦA TÒA ÁN NHÂN
DÂN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Ngành: Luật Kinh tế
Mã số: 938 01 07

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2019


Công trình được hoàn thành tại
Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội – Học viện Khoa học Xã hội

Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS Bùi Anh Thủy

Phản biện 1: GS.TS. Lê Hồng Hạnh
Phản biện 2: PGS.TS. Lê Thị Châu
Phản biện 3: TS. Bùi Ngọc Cường

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện
họp tại ........
vào hồi giờ

Từ những lý do trên cho thấy việc nghiên cứu, đánh giá những
quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành và tiếp thu có chọn lọc
những điểm tiến bộ của pháp luật quốc tế và các nước trên thế giới để
đưa ra định hướng hoàn thiện pháp luật Việt Nam về vấn đề này là
rất cần thiết. Vì vậy, tác giả đã lựa chọn đề tài “Giải quyết tranh chấp
về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo pháp luật Việt Nam
từ thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân tại Thành phố Hồ Chí Minh”
làm đề tài Luận án Tiến sĩ Luật học.


2
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
Luận án làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn của
pháp luật về đơn phương và giải quyết tranh chấp đơn phương chấm
dứt hợp đồng lao động từ thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân hai
cấp tại thành phố Hồ Chí Minh để đề xuất những giải pháp hoàn
thiện pháp luật về đơn phương và giải quyết tranh chấp đơn phương
chấm dứt hợp đồng lao động.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1 Đối tượng nghiên cứu của luận án
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là:
Thứ nhất, quy định pháp luật lao động của Việt Nam về nội
dung (căn cứ, thủ tục và hậu quả pháp lý) của đơn phương chấm dứt
hợp đồng lao động và thủ tục tố tụng dân sự để giải quyết tranh chấp
đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của Tòa án nhân dân.
Thứ hai, thực tiễn giải quyết các tranh chấp đơn phương chấm
dứt hợp đồng lao động của Tòa án nhân dân hai cấp tại thành phố Hồ
Chí Minh.
3.2 Phạm vi nghiên cứu của luận án
Tác giả chỉ nghiên cứu pháp luật về đơn phương chấm dứt hợp

đồng lao động tại Tòa án nhân dân.
Thứ hai, luận án đánh giá một cách toàn diện và hệ thống về
thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật Việt Nam hiện
hành về đơn phương và giải quyết tranh chấp đơn phương chấm dứt
hợp đồng lao động tại Tòa án nhân dân để từ đó chỉ ra những vấn đề
còn vướng mắc và bất cập của pháp luật Việt Nam hiện hành.
Thứ ba, luận án đưa ra phương hướng và đề xuất các kiến nghị


4
cụ thể để hoàn thiện pháp luật Việt Nam hiện hành về đơn phương và
giải quyết tranh chấp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động tại
Tòa án nhân dân từ kinh nghiệm xét xử của Tòa án nhân dân hai cấp
tại thành phố Hồ Chí Minh.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Về phương diện lý luận, Luận án góp phần củng cố và hoàn
thiện cơ sở lý luận về đơn phương và giải quyết tranh chấp đơn
phương chấm dứt hợp đồng lao động theo pháp luật Việt Nam.
Về phương diện thực tiễn, luận án góp phần nâng cao hơn nữa
hiệu quả thực hiện hành vi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động
của các bên trong quan hệ lao động cũng như hiệu quả giải quyết
tranh chấp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động và quản lý của
cơ quan quản lý nhà nước về lao động.
7. Kết cấu của của luận án
Ngoài lời mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội
dung của luận án gồm 4 Chương:
Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết
của đề tài
Chương 2. Những vấn đề lý luận về pháp luật đơn phương
chấm dứt hợp đồng lao động và giải quyết tranh chấp đơn phương

ra các định hướng hoàn thiện pháp luật xoay quanh các nội dung:
hoàn thiện định hướng chung về pháp luật lao động, hoàn thiện các
quy định cụ thể về tố tụng lao động và hoàn thiện về các quy định cụ
thể trong BLLĐ.
1.1.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
Ở nước ngoài, vấn đề GQTC đơn phương chấm dứt HĐLĐ
cũng được nghiên cứu ở các khía cạnh và cấp độ khác nhau trong
những công trình nghiên cứu tổng hợp như: Năm 2003, tác giả
A.C.L. Davies đã xuất bản sách “Perspectives on Labour law”; Năm


6
2004, tác giả Catherine Barnard, Simon Deakin and Gillians Morris,
Oxford and Portland Oregon xuất bản sách The Future of Labour
law”; đặc biệt, năm 2006, tác giả John D. R. Craig và S. Michael
Lynk xuất bản sách “Globalization and the future of labour law”…
1.1.3 Đánh giá tổng quan về tình hình nghiên cứu đề tài
Thứ nhất, nhiều công trình đã làm rõ được một số vấn đề lý
luận về khái niệm và đặc điểm của pháp luật đơn phương và GQTC
đơn phương chấm dứt HĐLĐ nhưng vẫn còn bỏ ngỏ phần lý luận về
nội dung pháp luật điều chỉnh về vấn đề này.
Thứ hai, các nghiên cứu về thực tiễn áp dụng pháp luật đơn
phương chấm dứt HĐLĐ (áp dụng căn cứ, trình tự, thủ tục, hậu quả
pháp lý) được quan tâm rất nhiều nhưng phần thực tiễn áp dụng pháp
luật GQTC đơn phương chấm dứt HĐLĐ tại TAND (thẩm quyền,
thời hiệu, trình tự, thủ tục) còn rất hạn chế.
Thứ ba, về giải pháp hoàn thiện pháp luật về đơn phương và
giải quyết tranh chấp đơn phương chấm dứt HĐLĐ, một số công
trình đã đưa ra các kiến nghị cụ thể trên cơ sở phân tích thực trạng
pháp luật cũng như thực tế áp dụng.

Thứ sáu, lý thuyết về giới hạn quyền tự do của các bên trong
QHLĐ.
1.2.1. Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và kết quả
nghiên cứu
Câu hỏi nghiên cứu thứ nhất: Đặc trưng của tranh chấp đơn
phương chấm dứt HĐLĐ và các yêu cầu đối với việc GQTC đơn
phương chấm dứt HĐLĐ nói chung và GQTC tại TAND nói riêng?


8
Câu hỏi nghiên cứu thứ hai: Vai trò của việc GQTC đơn
phương chấm dứt HĐLĐ đối với sự ổn định sản xuất, ổn định xã hội
và phát triển kinh tế là gì?
Câu hỏi nghiên cứu thứ ba: Nội dung của pháp luật về đơn
phương chấm dứt HĐLĐ và GQTC đơn phương chấm dứt HĐLĐ
gồm những vấn đề gì?
Câu hỏi nghiên cứu thứ tư: Thực trạng quy định pháp luật về
GQTC đơn phương chấm dứt HĐLĐ và thực tiễn thực hiện tại TP.
HCM có gì bất cập? Nguyên nhân của những bất cập đó?
Câu hỏi nghiên cứu thứ năm: Việc hoàn thiện pháp luật về
GQTC đơn phương chấm dứt HĐLĐ cần đảm bảo các yêu cầu, định
hướng nào?
Câu hỏi nghiên cứu thứ sáu: Cần có các kiến nghị hoàn thiện
pháp luật và giải pháp tổ chức thực hiện pháp luật về GQTC đơn
phương chấm dứt HĐLĐ nào tại TAND từ kinh nghiệm của TAND
hai cấp tại TP. HCM?
1.2.2. Hướng tiếp cận của đề tài nghiên cứu
Tác giả tiếp cận đề tài từ góc độ Luật học và góc độ thực (pháp
luật về nội dung và pháp luật về tố tụng).
Kết luận Chương 1

hoặc trước khi công việc theo HĐLĐ được hoàn thành; đơn phương
chấm dứt HĐLĐ có hệ quả pháp lý đa dạng…
2.1.3 Ý nghĩa của đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động
Đối với NSDLĐ, quyền này góp phần loại bỏ những tiêu cực
trong quá trình sử dụng lao động, tạo cơ hội để NSDLĐ tuyển dụng
được nguồn nhân lực phù hợp với nhu cầu của mình.


10
Đối với NLĐ, quyền này tạo cơ hội để họ có thể tìm được công
việc và NSDLĐ phù hợp với mình hơn, giúp thực hiện quyền tự do
lao động của NLĐ.
Đối với Nhà nước, khi điều chỉnh việc đơn phương chấm dứt
HÐLÐ, pháp luật bảo vệ và định hướng cho sự phát triển của các
quan hệ này theo ý chí chủ quan của Nhà nước, tạo khung pháp lý để
hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của đơn phương chấm dứt HÐLÐ
về phương diện kinh tế, xã hội.
2.1.4 Nội dung pháp luật điều chỉnh về đơn phương chấm dứt hợp
đồng lao động
2.1.4.1 Căn cứ đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động
Căn cứ đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NLĐ, gồm: Điều
kiện lao động không đúng với HĐLĐ (bố trí công việc, địa điểm và
điều kiện làm việc…); NLĐ không được trả lương đầy đủ và đúng
thời hạn; và, NLĐ tuy có sự phụ thuộc về pháp lý vào NSDLĐ nhưng
NSDLĐ không có quyền ngược đãi, xúc phạm danh dự, nhân phẩm
ép buộc NLĐ làm công việc trái với mong muốn của họ.
Căn cứ đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ gồm:
Nguyên nhân đơn phương chấm dứt HĐLĐ xuất phát từ phía NLĐ;
Nguyên nhân đơn phương chấm dứt HĐLĐ xuất phát từ phía
NSDLĐ; Nguyên nhân đơn phương chấm dứt HĐLĐ xuất phát từ

thuẫn, đối kháng xảy ra giữa NLĐ và NSDLĐ khi thực hiện quyền
đơn phương chấm dứt HĐLĐ. Tranh chấp đơn phương chấm dứt
HĐLĐ thực chất là tranh chấp về lợi ích giữa các bên trong QHLĐ.


12
2.2.1.2 Đặc điểm của tranh chấp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao
động
Gồm các đặc điểm sau: Tranh chấp đơn phương chấm dứt
HĐLĐ là tranh chấp giữa các bên có mối quan hệ phụ thuộc lẫn
nhau; tranh chấp đơn phương chấm dứt HĐLĐ xuất từ ba nguyên
nhân chủ yếu; tranh chấp đơn phương chấm dứt HĐLĐ có nhiều tác
động đối với các bên trong QHLĐ và xã hội.
2.2.2 Khái niệm, đặc điểm của giải quyết tranh chấp đơn phương chấm dứt
hợp đồng lao động
2.2.2.1 Khái niệm giải quyết tranh chấp đơn phương chấm dứt hợp
đồng lao động
GQTC đơn phương chấm dứt HĐLĐ là việc các tổ chức, cơ
quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện những thủ tục theo quy định
nhằm giải quyết các tranh chấp phát sinh về đơn phương chấm dứt
HĐLĐ nhằm mục đích khôi phục các quyền, lợi ích bị xâm hại, giải
quyết mâu thuẫn giữa NLĐ và NSDLĐ, duy trì củng cố QHLĐ và ổn
định sản xuất.
2.2.2.2 Đặc điểm của giải quyết tranh chấp đơn phương chấm dứt
hợp đồng lao động
Thứ nhất, GQTC đơn phương chấm dứt HĐLĐ phải dựa trên
nguyên tắc chung của giải quyết TCLĐ.
Thứ hai, GQTC đơn phương chấm dứt HĐLĐ có thể thực hiện
bằng nhiều phương thức khác nhau.
Thứ ba, quá trình GQTC đơn phương chấm dứt HĐLĐ có sự



14
2.2.4.3 Thời hiệu khởi kiện vụ án đơn phương chấm dứt hợp đồng lao
động
Cần chú ý ba nội dung: Thời hạn mà người khởi kiện được
quyền khởi kiện; thời điểm tính thời hiệu khởi kiện; và, hậu quả pháp
lý của việc khởi kiện quá thời hiệu quy định.
2.2.4.4 Trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp đơn phương chấm dứt
hợp đồng lao động tại Tòa án nhân dân
Trình tự, thủ tục GQTC đơn phương chấm dứt HĐLĐ tại
TAND mang những yếu tố đặc trưng của thủ tục tài phán tư pháp,
trong đó, TAND là chủ thể đóng vai trò trung tâm và có quyền ra
phán quyết cuối cùng để GQTC. Để trình tự, thủ tục này đạt hiệu quả
cao thì pháp luật về trình tự, thủ tục GQTC đơn phương chấm dứt
HĐLĐ phải được xây dựng dựa trên đặc điểm của đơn phương chấm
dứt HĐLĐ và tranh chấp đơn phương chấm dứt HĐLĐ và yêu cầu
điều chỉnh của pháp luật với quan hệ này.
Kết luận Chương 2
GQTC đơn phương chấm dứt HĐLĐ là yêu cầu cấp thiết để
đáp ứng những đòi hỏi của thực tiễn khách quan và mang nhiều ý
nghĩa. Bên cạnh những đặc điểm chung của giải quyết TCLĐ thì
GQTC đơn phương chấm dứt HĐLĐ tại TAND còn mang những đặc
điểm riêng tạo nên sự khác biệt với cách giải quyết TCLĐ khác như
thương lượng, hòa giải... Do đó, điều chỉnh pháp luật về GQTC đơn
phương chấm dứt HĐLĐ phải bao gồm nhiều vấn đề như nguyên tắc,
thẩm quyền, trình tự, thủ tục ... GQTC đơn phương chấm dứt tại
TAND.



đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động
Tác giả phân tích thực trạng ở các khía cạnh sau: Nguyên tắc
giải quyết tranh chấp đơn phương chấm dứt HĐLĐ tại TAND; thẩm
quyền giải quyết tranh chấp đơn phương chấm dứt HĐLĐ; thời hiệu
khởi kiện vụ án đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động; trình tự,
thủ tục giải quyết tranh chấp đơn phương chấm dứt HĐLĐ tại TAND
theo thủ tục tố tụng dân sự.
3.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật giải quyết tranh chấp đơn
phương chấm dứt hợp đồng lao động của Tòa án nhân dân hai
cấp tại thành phố Hồ Chí Minh
3.2.1 Khái quát về tình hình giải quyết tranh chấp đơn phương
chấm dứt hợp đồng lao động của Tòa án nhân dân hai cấp tại
thành phố Hồ Chí Minh
Số lượng vụ lao động luôn chiếm một tỷ lệ không nhỏ với
không ít khó khăn, bất cập trong giải quyết loại tranh chấp này.
TAND TP. HCM có thẩm quyền giải quyết các vụ án theo thủ
tục sơ thẩm và theo thủ tục phúc thẩm.
3.2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến giải quyết tranh chấp đơn phương
chấm dứt hợp đồng lao động của Tòa án nhân dân hai cấp tại
thành phố Hồ Chí Minh
Việc GQTC về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của TAND hai
cấp tại TP. HCM chịu ảnh hưởng bởi những yếu tố sau: do đặc điểm
của tình hình kinh tế, xã hội tác động đến tình hình sử dụng lao động
của của TP. HCM; số lượng cán bộ, Thẩm phán của TAND; chất
lượng đội ngũ HTND; điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương


17
tiện làm việc và ứng dụng công nghệ thông tin; công tác phối hợp
giữa các cơ quan nhà nước với Tòa án.

nhiều trường hợp khi hòa giải, xét xử TCLĐ, có đại diện cơ
quan BHXH yêu cầu đóng BHXH theo quy định pháp luật nhưng
tòa sơ thẩm chỉ buộc NSDLĐ có trách nhiệm đóng BHXH, chốt và
trả sổ BHXH cho NLĐ mà không buộc NLĐ cùng có trách nhiệm
đóng BHXH là thiếu sót, vì đây là nghĩa vụ của cả hai, dẫn đến
kháng cáo, kháng nghị [55, tr. 44].
3.2.3.2 Đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật tố tụng dân sự
Thực tiễn áp dụng quy định về GQTC đơn phương chấm dứt
HĐLĐ còn tồn tại những vấn đề sau đây: Nguyên tắc giải quyết tranh
chấp đơn phương chấm dứt HĐLĐ tại TAND; thời hiệu khởi kiện vụ
án đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động; và trình tự, thủ tục giải
quyết tranh chấp đơn phương chấm dứt HĐLĐ tại TAND theo thủ
tục tố tụng dân sự.
Kết luận Chương 3
Những quy định chung về giải quyết TCLĐ về đơn phương
chấm dứt HĐLĐ tại TAND như nguyên tắc giải quyết, thẩm quyền
của TAND, thời hiệu yêu cầu giải quyết TCLĐ về đơn phương chấm
dứt HĐLĐ tại TAND đã được luận bàn. Đặc biệt, thủ tục giải quyết
TCLĐ về đơn phương chấm dứt HĐLĐ tại TAND được luận án thiết
kế trong một nội dung độc lập, thông qua thủ tục giải quyết TCLĐ về
đơn phương chấm dứt HĐLĐ tại TAND.


19
Chương 4
HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP
ĐƠN PHƯƠNG CHẤM DỨT HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG
TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN
4.1. Yêu cầu hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp đơn
phương chấm dứt hợp đồng lao động

4.2.3 Thủ tục giải quyết tranh chấp đơn phương chấm dứt lao động
đơn giản, chặt chẽ, linh hoạt và tạo sự tiện lợi cho các bên tranh
chấp
Khi hoàn thiện pháp luật về GQTC phải có cơ chế phù hợp để
TAND thực hiện được vai trò của mình. Cụ thể, cần quy định thủ tục
đơn giản, tạo sự thông thoáng, tiện lợi cho các bên tranh chấp, thủ tục
GQTC lao động cá nhân tại Tòa án phải phản ánh được tính đặc thù
của TCLĐ và đảm bảo tính thống nhất và đồng bộ của cơ chế GQTC
lao động để đáp ứng được yêu cầu của cải cách tư pháp và xây dựng
Nhà nước pháp quyền trong thời đại hội nhập.
4.2.4 Chuyên môn hóa hoạt động xét xử các vụ án đơn phương
chấm dứt hợp đồng lao động
Việc chuyên môn hóa này được thể hiện như sau trong việc
chuyên môn hóa trong cơ cấu tổ chức của TAND và chuyên môn hóa
đội ngũ Thẩm phán và HTND.
4.2.5 Đảm bảo tính khả thi của các quy định về giải quyết tranh
chấp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động
Đảm bảo tính khả thi của các quy định về GQTC đơn phương
chấm dứt HĐLĐ là một trong những phương hướng quan trọng khi
hoàn thiện pháp luật lao động về vấn đề này.


21
4.3. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam hiện hành giải
quyết tranh chấp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động tại
Tòa án nhân dân
4.3.1 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật lao động về giải quyết tranh
chấp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động
4.2.1.1 Về căn cứ đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động
* Đối với người lao động

với lao động là người giúp việc gia đình và nhân viên hàng không
trình độ cao làm việc trong lĩnh vực hàng không; và về các trường
hợp đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật.
4.2.1.3 Về hậu quả pháp lý của việc NLĐ đơn phương chấm dứt
HĐLĐ trái pháp luật
Để tạo sự công bằng giữa các bên, hạn chế thiệt hại khi NLĐ
đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật, tác giả kiến nghị sửa đổi
khoản 1 Điều 43 BLLĐ 2012 theo hướng quy định mức bồi thường
tương xứng hơn và đủ sức răn đe NLĐ.
Cần quy định cụ thể cách thức xác định các khoản BTTH thực
tế mà NLĐ được nhận.
Bên cạnh đó, để tránh những đường lối xử lý khác nhau, về
cụm từ “ít nhất 2 tháng tiền lương theo HĐLĐ”.
4.3.2 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự về giải quyết
đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động
Tác giả có một số kiến nghị về quy định một chương riêng về
tố tụng lao động trong Bộ luật Tố tụng dân sự; cần sửa đổi các quy
định của pháp luật để có thể áp dụng thủ tục giải quyết rút gọn vụ
án lao động theo quy định của BLTTDS 2015 đạt được hiệu quả;
quy định cụ thể hơn về sự tham gia của HTND là người đã và đang


23
công tác trong tổ chức đại diện tập thể NLĐ hoặc người có kiến
thức về pháp luật lao động trong Hội đồng xét xử vụ án lao động;
quy định cụ thể, rõ ràng về phạm vi và yêu cầu khởi kiện; quy định
Tòa án tiến hành hòa giải ở tất cả các giai đoạn xét xử vụ án lao
động; chứng cứ và chứng minh trong GQTC đơn phương chấm dứt
HĐLĐ…
4.3.3 Kiến nghị tổ chức thực hiện pháp luật về đơn phương và giải