SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRUNG TÂM GDTX TRIỆU SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI
MỘT SỐ GIẢI PHÁP CỤ THỂ VỀ VIỆC DẠY KĨ NĂNG SỐNG
CHO HỌC SINH TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN
TRIỆU SƠN

Người thực hiện: Lê Thị Thơ
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực: Ngữ Văn

THANH HOÁ NĂM 2017

1


MỤC LỤC

Trang
I
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
II
1

Bài học kinh nghiệm
Kết luận chung

1
1
2
2
2
2
3
3
4
4
5
6
6
9
11
12
12
12

2


PHẦN I. MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài
Tôi vô cùng ấn tượng về câu chuyện của một người thầy suốt đời làm
nghề dạy học, thầy đã dạy lớp lớp học sinh trưởng thành theo năm tháng…
Nhưng ở những năm cuối của nghề dạy học thầy đã không ngừng trăn trở về học

cách nhà trường trang bị cho học sinh quyền và nghĩa vụ của một người con đối
với các thành viên trong gia đình, rộng hơn là quyền và nghĩa vụ của một công
dân đối với đất nước.
Tóm lại, việc đưa kĩ năng sống vào giảng dạy trong nhà trường và cụ thể
là trong môn ngữ văn là một hướng đi đúng đắn và bức thiết bởi có như vậy
3


người học sẽ biết linh hoạt ứng dụng những nguyên tắc phát triển bền vững
trong cuộc sống của chính mình sau này.
1.2. Mục đích nghiên cứu. Trước hết,khi nghiên cứu và áp dụng đề tài này vào
thực tiễn giảng dạy bộ môn ngữ văn và tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong
Trung tâm GDTX Triệu Sơn, bản thân tôi nhằm mục đích đổi mới phương pháp
dạy học theo hướng tích hợp các hoạt động ngoại khóa nhằm trang bị kĩ năng
mềm tạo hứng thú cho học sinh trong môn học và có hứng thú để đến trường.
-Ngoài ra , tôi nghiên cứu và áp dụng đề tài này vào thực tiễn giảng dạy
còn với mục đích trang bị cho học sinh kĩ năng sống cơ bản nhất, góp phần làm
cho người học được phát triển toàn diện, đáp ứng mục tiêu đào tạo nhân lực
nhằm thích ứng được những yêu cầu của một người lao động mới.
-Đồng thời, khi nghiên cứu đề tài này bản thân tôi hi vọng tìm ra hướng đi
phù hợp với xu thế mới để trung tâm ngày càng phát triển: cụ thể là nhằm thu
hút sự chú ý của người học, hơn nữa người học xem trung tâm là điểm đến tin
cậy để học tập và phát huy những năng lực của bản thân.Từ đó chúng tôi sẽ nhân
rộng mô hình và phát triển hơn nữa việc dạy kĩ năng sống cho học sinh các cấp
trên địa bàn toàn huyện Triệu Sơn.
1.3. Đối tượng nghiên cứu.
Là học sinh trung tâm GDTX Triệu Sơn.
1.4. Phương pháp nghiên cứu.
a.Phương pháp nghiên cứu lí luận.
Áp dụng phương pháp này nhằm mục đích thu thập các thông tin lí luận để xây

- Đặc biệt là việc dạy kĩ năng sống cho học sinh trung tâm, chúng tôi xem
những hoạt động ấy như một mô hình thực nghiệm để chúng tôi nhân rộng mô
hình này trên địa bàn toàn huyện với tất cả các cấp học.
PHẦN II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Cơ sở lí luận:
Kĩ năng sống là những kĩ năng tâm lý – xã hội cơ bản giúp cho cá nhân
tồn tại và thích ứng trong cuộc sống, giúp cho cá nhân vững vàng trước cuộc
sống có nhiều thách thức nhưng cũng nhiều cơ hội trong thực tại… Kĩ năng sống
đơn giản là tất cả điều cần thiết mà chúng ta phải biết để có được khả năng thích
ứng với những thay đổi diễn ra hằng ngày trong cuộc sống.
Bên cạnh đó, chương trình giáo dục phổ thông hiện hành quan tâm chủ yếu tới
cung cấp kiến thức cho học sinh. Chương trình như vậy được xây dựng theo
hướng tiếp cận nội dung dạy học, khác với một chương trình được xây dựng
theo hướng tiếp cận năng lực, tức là xuất phát từ các năng lực mà mỗi học sinh
cần có trong cuộc sống và kết quả cuối cùng phải đạt các năng lực ấy bằng việc
xây dựng chuẩn đầu ra về năng lực mà học sinh cần phải đạt được sau một quá
trình dạy - học.Khác với cách tiếp cận nội dung, tiếp cận năng lực chú trọng vào
việc yêu cầu học sinh học xong phải thể hiện được, làm được; biết vận dụng
những kiến thức để giải quyết các tình huống đặt ra trong cuộc sống, ... Vì thế,
việc học tập theo hướng tiếp cận này trở nên gần gũi và thiết thực đối với cá
nhân và cộng đồng.Theo đó, nội dung, phương pháp dạy học, phương pháp kiểm
tra đánh giá đều phải hướng tới năng lực tự học, năng lực phát hiện và giải quyết
vấn đề trong học tập, trong cuộc sống; coi trọng rèn luyện kỹ năng sống.
Trong thời gian qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức một số hoạt động
hướng tới việc rèn luyện năng lực cho học sinh như: Tổ chức Chương trình đánh
giá học sinh quốc tế PISA với cách đánh giá kỹ năng vận dụng kiến thức vào
giải quyết các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống; tổ chức cuộc thi vận dụng kiến
thức liên môn giải quyết các vấn đề thực tiễn; triển khai phương pháp dạy học
"Bàn tay nặn bột", là phương pháp dạy học khoa học được tiến hành dưới sự
giúp đỡ của giáo viên, chính học sinh tìm ra câu trả lời cho các vấn đề được đặt

được giáo dục ở mọi lúc, mọi nơi khi có điều kiện, cơ hội phù hợp. Do đó, giáo
dục KNS phải thực hiện thông qua từng môn học và trong các hoạt động giáo
dục. Vì vậy, cơ hội thực hiện giáo dục KNS rất nhiều và rất đa dạng. Có thể đề
cập tới một số phương thức tổ chức sau: Thông qua dạy học các môn học; qua
chủ đề tự chọn; qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp; qua hoạt động trải
nghiệm.Sự phối hợp chặt chẽ giáo dục KNS với các hoạt động giáo dục vốn đã
được lồng ghép vào chương trình giáo dục từ nhiều năm nay như giáo dục bảo
vệ môi trường, phòng chống ma tuý, giáo dục pháp luật, sức khỏe sinh sản vị
thành niên, … tạo nhiều cơ hội và điều kiện để triển khai giáo dục KNS.
Bên cạnh đó thực trạng kỹ năng sống của học sinh tại Trung tâm GDTX
Triệu Sơn được biểu hiện cụ thể như sau:
Thời gian qua, dù giáo dục KNS đã được quan tâm nhưng hiệu quả vẫn
còn nhiều hạn chế thể hiện qua thực trạng về KNS của học sinh còn nhiều khiếm
khuyết.Thực tế cho thấy, tình trạng học sinh thiếu KNS vẫn xảy ra tại trung tâm,
biểu hiện qua hành vi ứng xử không phù hợp trong nhà trường và trong xã hội,
sự ứng phó hạn chế với các tình huống trong cuộc sống như: ứng xử thiếu văn
hóa trong giao tiếp nơi công cộng; thiếu lễ độ với thầy cô giáo, cha mẹ và người
lớn tuổi; chưa có ý thức bảo vệ môi trường, giữ gìn vệ sinh công cộng, gây
phiền hà cho người khác khi sử dụng điện thoại di động, chưa ý thức rõ được
quyền và nghĩa vụ của một công dân đối với đất nước ....Có nhiều nguyên nhân
dẫn đến tình trạng nêu trên, trước hết phải kể đến nhận thức của bản thân, gia
đình , nhà trường và xã hội về vấn đề chăm lo, bảo vệ cho các em chưa đầy đủ
và phần nào còn bị xem nhẹ, nhiều thói quen có hại của các em chưa được quan
tâm uốn nắn và loại bỏ, điều kiện kinh tế xã hội trong những năm gần đây đã tác
động nhiều chiều đến hầu hết môi trường sinh hoạt và học tập của học viên, sự
6


ảnh hưởng của khoa học công nghệ: điện thoại, internet,games… bản thân học
sinh không có sự rèn luyện , tác động tiêu cực từ bạn bè.

- Một bộ phận học sinh học tập thụ động , chủ yếu chỉ nghe và làm theo thầy cô
giáo,ít sáng tạo tạo , lười hoạt động và chưa có tính tự giác.
- Học sinh chỉ chú trọng học kiến thức , khả năng ứng phó với các tình huống
trong cuộc sống , thiếu tự tin, còn nóng nảy hay gây gổ.
- Kỹ năng giao tiếp còn hạn chế, vẫn còn hiện tượng nói tục chửi thề ở một bộ
phận học sinh.
*Phụhuynh:
Nguyên nhân khiến đa phần học sinh khó tiếp cận được các hoạt động kỹ năng
sống là do phụ huynh không cho phép. Đa số phụ huynh cho rằng con em mình
chỉ cần học kiến thức. Có phụ huynh nóng vội trong việc dạy con; họ chỉ chú
trọng đến việc con mình đến trường học cốt để có tấm bằng cấp 3 mà chưa thực
sự chú trọng đến việc con mình học kỹ năng sống.Phụ huynh học sinh chỉ
7


khuyến khích các con tìm tòi kiến thức mà quên hướng cho con em mình làm
tốt hoạt động đoàn thể, hoạt động xã hội và các ứng xử trong gia đình.
Một bộ phận phụ huynh giao tiếp trong gia đình vẫn còn hạn chế, xưng hô chưa
chuẩn mực nên các em bắt chước xưng hô chưa đúng.
Đồng thời có phụ huynh chiều chuộng con cái khiến cac em ỉ lại , phụ huynh
chỉ chú trọng đến khâu chăm con ăn uống mà không chú ý đến việc dạy con
mình ăn uống như thế nào.
Từ những thực trạng trên đây, thì việc " Rèn kỹ năng sống cho học sinh " là
một việc làm vô cùng cần thiết để giúp cho các em say mê, hứng thú trong học
tập, các em thấy mình mạnh dạn hơn trong giao tiếp, tự tin hơn trong việc thể
hiện những năng lực của bản thân .
Từ thực tiễn quá trình dạy học và công tác chỉ đạo dạy và học ở trường tôi nhận
thấy rằng việc dạy kỹ năng sống rất quan trọng .Hoạt động giáo dục kỹ năng
sống là hoạt động được tổ chức theo mục tiêu, nội dung, chương trình dưới sự
hướng dẫn của giáo viên. Bản chất của hoạt động này là thông qua các loại hình



*Ví dụ1a:
Đề bài phần đọc hiểu:[1]
Đọc lời bài hát và thực hiện các yêu cầu sau:
“Hãy sống như đời sông để biết yêu nguồn cội.
Hãy sống như đời núi vươn tới những tầm cao.
Hãy sống như biển trào, như biển trào để thấy bờ biển rộng.
Hãy sống như ước vọng để thấy đời mênh mông.
Và sao không là gió, là mây để thấy trời bao la
Và sao không là phù sa rót mỡ màu cho hoa
Sao không là bài ca của tình yêu đôi lứa
Sao không là mặt trời gieo hạt nắng vô tư.
Và sao không là bão, là giông ,là ánh lửa đêm đông
Và sao không là hạt giống xanh đất mẹ bao dung
Sao không là đàn chim gọi bình minh thức giấc
Sao không là mặt trời gieo hạt nắng vô tư.
(Khát vọng- Phạm Minh Tuấn)

Câu 1: Văn bản trên được viết theo phong cách ngôn ngữ nào? (0,5đ)
Câu 2: Nêu biện pháp tu từ chính được tác giả sử dụng trong đoạn ca từ trên
và phân tích tác dụng? (1đ).
Câu 3:Những câu nào trong lời bài hát để lại cho em ấn tượng sâu sắc nhất?
(0,5đ).
Câu 4: Lời bài hát đem đến cho mọi người cảm xúc gì? (1đ).
Khi khai thác xong phần câu hỏi tôi thường tổ chức nhóm để học sinh thảo luận
và trình bày về kĩ năng sống được rút ra từ nội dung của ngữ liệu trên.Từ đó
giúp học sinh nhận thức, phát hiện và giáo viên nhấn mạnh và khắc sâu kĩ năng
nhận thức về trách nhiệm của một công dân đối với chính bản thân mình và đặc
biệt là trách nhiệm của một công dân với đất nước.Từ kĩ năng ấy , tôi sẽ định

(Theo kênh 14.vn)
Bài học cuộc sống mà anh chị cảm nhận được từ câu chuyện của Faith?
*Đây là dạng đề nghị luận xã hội.
Sau khi cảm nhận khái quát về cuộc cuộc đời của Faith.
-Faith bị số phận giáng cho những đòn nghiệt ngã: sinh ra chỉ có hai chân, mẹ
không muốn nhận , bị chủ vứt bỏ.
- Bằng nghị lực phi thường , sự kiên trì bền bỉ, Faith đã vượt qua nghịch cảnh để
sống có ý nghĩa, có ích: chịu huấn luyện trong thời gian dài trên ván lướt sóng,
trong tuyết…để có thể đi lại bằng hai chân, Faith mang đến sức mạnh tinh thần
to lớn cho mọi người.
Từ ý nghĩa của của câu chuyện ,bản thân tôi cho học sinh tìm ra những bài học
trong cuộc sống mỗi chúng ta phải biến nghịch cảnh thành cơ hội , biến khó
khăn thành thế mạnh. Muốn vậy cần phải có thái độ sống tích cực ,lạc quan,
cần có nghị lực, kiên cường , dũng cảm không đầu hàng số phận để vượt qua
khó khăn, sống có ích .
Đó cũng chính là những kĩ năng sống mà bản thân tôi muốn hướng tới cho học
sinh.
Ví dụ 2:Không những dạy kĩ năng sống từ những đề đọc hiểu và trong các tiết
dạy bản thân cũng lồng ghép để khắc sâu kĩ năng sống cho học sinh từ những
tình huống có vấn đề khi khai thác các tác phẩm văn học từ chương trình ngữ
văn .Cụ thể như sau:
- Khi khai thác văn bản “Nhìn về vốn văn hóa dân tộc” của tác giả Trần Đình
Hượu [3] và khai thác nhân vật cô Hiền trong văn bản “Một người Hà Nội”-tác
giả Nguyễn Khải [4] . Sau khi cho học sinh cảm nhận lối sống có văn hóa của
người Việt và hiểu được vẻ đẹp tâm hồn của cô Hiền ,người mà tác giả Nguyễn
Khải gọi là hạt bụi vàng của Hà Nội, tôi sẽ hướng cho học sinh nhận thức và
khắc sâu những nét đẹp truyền thống của người Việt Nam .Từ đó hướng tới kĩ
năng làm dâu, làm vợ ,làm mẹ…xem đó là những hành trang để các em mang
theo trong cuộc sống sau này.
- Khi khai thác “Mùa lá rụng trong vườn” của tác giả Ma Văn Kháng [5], từ đó

Đây là những hạt nhân nòng cốt của phong trào để các bạn truyền thông cho
các bạn cùng trang lứa sẽ mang lại hiệu quả cao hơn.
Bước 2- Tổ chức qua các hoạt động cụ thể: (HĐNGLL-Hoạt động ngoại
khóa)
* Tổ chức truyền thông cho học sinh nhà trường :
+ Vào các buổi chào cờ đầu tuần, hoặc các buổi sinh hoạt lớp .
+ Lồng ghép vào dịp tổ chức kỷ niệm các ngày lễ lớn, các cuộc thi.
- Người thực hiện: Chủ yếu là giáo viên chủ nhiệm lớp và 24 học sinh cốt cán
đã được tập huấn.
- Nội dung truyền thông: Các kỹ năng sống theo từng chủ đề của từng tháng
trong đó tập trung vào các kĩ năng chủ yếu sau:
+ Giáo dục đạo đức và giá trị đạo đức trong cuộc sống qua các câu ca dao,thành
ngữ, tục ngữ.
+Kĩ năng tự tin trong giao tiếp.
+ Phòng chống nghiện Game online,ma túy ,HIV/S và tệ nạn xã hội.
+ Các vấn đề của cuộc sống và cách giải quyết vấn đề.
+ Kỹ năng giao tiếp để an toàn, kỹ năng ứng xử văn hoá.
+ Tuổi dậy thì; Nam và Nữ.
+ Kỹ năng nhận biết và sống với chính mình, sống với mọi người.
11


+ Kỹ năng hợp tác và làm việc theo nhóm.
+ Kỹ năng đánh giá và tự đánh giá.
- Hình thức truyền thông: diễn thuyết, thi tìm hiểu, sân khấu hoá, tiểu phẩm,
thông qua trò chơi.
* Tổ chức thông qua các hoạt động ngoại khóa như : văn nghệ ,thể dục thể
thao ,giao lưu ,về nguồn và qua các cuộc thi:
+ Tổ chức các hoạt động tập thể như thi kéo co, thi bóng chuyền , thi cắm
hoa theo chủ đề , thi viết văn theo chủ đề ,thi các trò chơi dân gian, hội thao

thêm được một chai nước vào trong chiếc hộp ấy.
Sau khi sắp xếp xong tôi cho các em so sánh với cách xếp của tổ mình và chỉ ra
điểm ưu việt nhất trong cách xếp vừa nêu trên. Tuy nhiên ý nghĩa của nó không
dừng lại ở sự khéo léo đưa hết những nguyên liệu đó vào trong hộp một cách
hợp lí vì đó là cách xếp duy nhất có thể đưa hết các nguyên liệu đó vào trong
12


hộp mà từ cách sắp xếp ấy tôi cung cấp cho học sinh bài học sâu sắc về kĩ năng
sống.Đó là:
- Những quả bóng bàn chính là hình ảnh tượng trưng cho những thứ quan trọng
nhất trong cuộc đời của bạn ví dụ như công việc để duy trì cuộc sống của chính
bạn .
- Những viên sỏi là hình ảnh tượng trưng cho những thứ quan trọng thứ 2 của
bạn như xe cộ, nhà cửa.
- Những nắm cát là hình ảnh tượng trưng cho những điều nhỏ nhặt hơn như
những thú vui của cuộc sống hiện tại hoặc có thể là tình bạn ,tình yêu.
* Từ cách sắp xếp và ý nghĩa cụ thể của những nguyên liệu ấy rõ ràng bài học
mà các em cần vận dụng ngay vào trong cuộc sống là hãy tập trung sức lực và
thời gian cho những việc quan trọng nhất của cuộc đời mình thì ngay lập tức sẽ
có chỗ cho những việc thứ yếu tiếp theo. Ngược lại nếu giành thời gian cho
những việc thứ yếu trước như ham vui, ham chơi… thì sẽ không còn chỗ cho
những việc quan trọng của đời mình.Như vậy sẽ sống cuộc sống không ý nghĩa.
Tôi sẽ cho học sinh sắp xếp theo chiều ngược lại, cụ thể nếu cho nước hoặc cát
vào trong hộp thì chắc chắn những viên sỏi, những quả bóng bàn (những thứ
quan trọng trong cuộc đời của bạn sẽ không thể có được) sẽ không có chỗ đựng
vào trong chiếc hộp của cuộc đời bạn.
Từ hoạt động ngoại khóa về việc lựa chọn và tập trung thực hiện trước những
thứ quan trọng trong cuộc đời để học sinh biết lựa chọn đúng hướng và phấn đấu
thực hiện để sống một cuộc sống đúng nghĩa cho chính mình từ đó góp phần làm

chơi ,hay trong các hoạt động tập thể rất ít khi nghe các em nói bậy, phát biểu
linh tinh, các em gọi bạn , xưng tôi khá thân mật.
+ Năm học 2016-2017 học sinh trong trường chấp hành rất tốt luật giao thông
,không có học sinh vi phạm tệ nạn xã hội. Có thể nói học sinh nhà trường đã
thực hiện các mặt này rất tốt so với thời gian này năm trước .
+ Các em qua tìm hiểu đã có nhiều kỹ năng bảo vệ bản thân ,năng lực nhận thức
và xử lý tình huống, không để bạn xấu rủ rê trốn học chơi game online.
+ Việc học sinh bỏ học với những lý do khác nhau cũng được giảm .
-Hạnh kiểm loại tốt tăng ,loại khá giảm ,không có học sinh xếp loại trung
bình.
- Chất lượng học lực loại giỏi ,khá tăng loại trung bình, yếu giảm rỏ rệt.
- HSG cấp tỉnh đạt 13 giải ,xếp thứ nhất khối GDTX, trong đó môn ngữ
văn đạt 3 giải 3 và 1 giải khuyến khích.
b./ Về phía giáo viên
Trong giảng dạy, chú ý đến hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm nhiều hơn, phối
hợp chặt chẽ, trao đổi thừơng xuyên với các bậc phụ huynh.
Hiệu quả lớn nhất là nhà trường đã huy động được sự tham gia của cha mẹ các
em, của các tổ chức, các lực lượng xã hội trong việc giáo dục văn hóa, truyền
thống cho học sinh, đồng thời đây là những cơ hội vàng dạy các em kỹ năng
sống đáp ứng được yêu cầu của xã hội hiện đại.
4.2. Bài học kinh nghiệm.
Trong năm học 2016-2017 sau khi đã áp dụng những giải pháp cụ thể bản thân
đã rút ra nhđề và nhiệm vụ của năm học ,đặc biệt là nỗ lực phấn đấu để tìm được
những giải pháp tối ưu nhất cho việc đưa kỹ năng sống vào thực dạy ở trung
tâm.
-Các tiết dạy chính khóa môn ngữ văn và các hoạt động ngoài giờ lên lớp đã gây
hứng thú cho học sinh, khích lệ tính ham học và thích được đến trường.
- Luôn tìm tòi ,sáng tạo, phối hợp giáo dục giữa nhà trường , gia đình và xã
- Luôn gần gũi ,lắng nghe những chia sẻ, những tâm tư nguyện vọng của học
sinh khi tham gia rèn luyện kỹ năng sống,từ đó sẵn sàng tư vấn và giúp đỡ các

[5]
[6]
[7]
[8]

Tên bài-Tên sách
Tài liệu bồi dưỡng giáo viên THPT

Nhà xuất bản
Lưu hành nội bộ .

Câu chuyện về Faith. Tuyển tập đề bài và bài văn
theo hướng mở- tập 2
Nhìn về vốn văn hóa dân tộc –Trần Đình Hựu.
SGK 12,tập 2
Một người Hà Nội- Nguyễn Khải. SGK lớp 12
tập 2.
Mùa lá rụng trong vườn – Ma Văn Kháng. SGK
ngữ văn 12 .tập 2
Chùm ca dao dân ca-SGK ngữ văn 10.
Hai đứa trẻ - Thạch Lam .SGK ngữ văn 11.
Tiết dạy ấn tượng của thầy trên You tobe.

Nhà xuất bản giáo
dục Việt Nam
Nhà xuất bản giáo
dục Việt Nam
Nhà xuất bản giáo
dục Việt Nam
Nhà xuất bản giáo