SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỈM SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO
CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC BÀI VẼ
TRANH CHÂN DUNG CHO HỌC SINH LỚP 4
TRƯỜNG TIỂU HỌC HÀ LAN

Người thực hiện: Lê Hùng Thắng
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Hà Lan
SKKN thuộc lĩnh vực môn: Mĩ Thuật

THANH HÓA NĂM 2019


MỤC LỤC
NỘI DUNG

TRANG

1. MỞ ĐẦU

1

1.1. Lý do chọn đề tài

1

2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

11

3. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

12

3.1. Kết luận

12

3.2. Kiến nghị

13

TÀI LIỆU THAM KHẢO

14

DANH MỤC SÁNG KIẾN ĐÃ XẾP LOẠI


1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do lựa chọn đề tài
Trải qua hàng trăm thế kỷ tồn tại và phát triển từ trong hang động nguyên
thuỷ tới các xu hướng đương đại, các hoạ sĩ đã thể nghiệm rất nhiều lối vẽ với
đủ chất liệu thích hợp để làm giàu kho tàng mĩ thuật thế giới.
Sự phát triển hội hoạ không theo đường thẳng mà thông qua sự lắt léo đặc
thù, không thể đồng nhất giữa các cách nhìn khác nhau và thời đại khác nhau.

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu
- Một số biện pháp dạy học vẽ tranh chân dung.
- Học sinh lớp 4.
1.3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu về tranh chân dung của các hoạ sĩ nói chung đặc biệt nghiên
cứu tranh chân dung của học sinh tiểu học vẽ.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết.
1


- Phương pháp thu thập thông tin, điều tra khảo sát thực tế.
- Thu thập tài liệu, sưu tầm tranh chân dung của hoạ sĩ và của học sinh
tiểu học.
- Phương pháp mô tả, phân tích và tổng hợp.
- Phương pháp thực hành, vận dụng.
- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu, tổng kết đánh giá.

2


2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
* Thế nào là tranh chân dung?
- Khái niệm tranh chân dung.
Tranh chân dung là tranh vẽ một người hoặc một mẫu người nào đó như
tranh chân dung các anh hùng dân tộc, các nhà khoa học, nhà tri thức có công
với đất nước hoặc là tranh chân dung của người thân, bạn bè, có khi là một mẫu
người mình thích, có khi là tự hoạ...
Tranh chân dung nhất thiết phải miêu tả con người có thực chứ không

4


Ở thời trung cổ, đối tượng chủ yếu trong tranh chân dung là thánh thần,
đức chúa trời, những mẫu người phù hợp với tôn giáo, có tròng mắt mở to như
vừa ngơ ngác vừa đắm chìm trong thế giới thần linh. Một mẫu người luôn hướng
tới thế giới vĩnh cửu trên thiên đường.
Ở thời kỳ Phục hưng đối tượng được chọn là những thiên thần, các giáo
sĩ, chiến binh...
Từ thế kỷ 18 - 19 đến nay, các đối tượng trong tranh có phần đa dạng hơn.
Các hoạ sĩ đã khai thác triệt để sắc thái, nội tâm và hoàn cảnh sống của nhân vật
từ những người quyền quý trong xã hội, những nhà tri thức, công nhân, nông
dân, cho đến những kẻ sống dưới mức nghèo khổ của xã hội như gái điếm, kẻ ăn
xin, những người lang thang cơ nhỡ...
Một bức chân dung đẹp phải đạt được hai yếu tố: đẹp về ngoại hình và
đẹp cả về nội tâm nhân vật. Có ý nghĩa là về mặt hình thức phải giống đối
tượng, mặt khác nhân vật ấy trông sinh động, có hồn phản ánh được nét đặc
trưng nhất của tính cách và tâm trạng. Ngoài những phẩm chất trên, tác phẩm
chân dung còn phản ánh được cả tính giai cấp, tính xã hội và tính thời đại của
nhân vật.
* Lịch sử hình thành và phát triển của tranh chân dung.
Trong lịch sử nghệ thuật thế giới, thể loại tranh chân dung có từ lâu đời và
phát triển mạnh. Việc vẽ tranh và làm tượng chân dung là một nhu cầu lớn của
các thời đại, các tầng lớp và cá nhân nhất là tầng lớp giàu có. Nếu chúng ta biết
rằng các thợ chụp ảnh chân dung ngày nay bận rộn như thế nào thì chúng ta
cũng không thể ngạc nhiên khi thấy số lượng những bức tranh chân dung nhiều
không kể xíêt của các hoạ sĩ đã vẽ vào thời trước. Do đó, trước khi phát minh ra
máy chụp hình, vẽ chân dung là công việc của mỗi hoạ sĩ đều phải làm được.
Có thể nói từ thời phục hưng trở đi tranh chân dung đã phát triển mạnh.
Đó là có thời kỳ giai cấp tư sản ngày càng lớn mạnh, nhân cách con người


Vậy là trải qua một quá trình lâu dài gắn liền với sự phát triển của nhân
loại tranh chân dung đã xuất hiện theo nhu cầu cuộc sống của con người, đáp
ứng nhu cầu thực tế và nhu cầu tinh thần của con người nó đã tồn tại và phát
triển đến ngày này, góp phần không nhỏ vào nền Mĩ Thuật của Thế Giới cũng
như của Việt Nam.
2.2. Thực trạng công tác giảng dạy bài vẽ tranh chân dung ở trường tiểu
học Hà Lan trước khi áp dụng sáng kiến
a. Cách suy nghĩ, sự nhìn nhận của học sinh đối với tranh chân dung.
Trái ngược với cách suy nghĩ, nhìn nhận của người lớn. Nếu tranh của
người lớn thường mang tính thị giác: Bức tranh thu lại thế giới bên ngoài như
6


mắt mà người lớn nhìn thấy kích thước, tỉ lệ, màu sắc, hình thể... thì đối với các
em học sinh cảm nhận về thế giới của những phản ứng hệ thần kinh vận động,
rất giống thế giới của người mù.
Mọi thứ các em vẽ đều thể hiện bằng những biểu tượng thuộc về xúc giác
như thể các em đang sờ thấy thứ đó hay đếm được thứ đó bằng những đầu ngón
tay. Các em không vẽ một vật giống như vật đó xuất hiện trước mắt thay vào đó
các em sẽ tự hồi tưởng lại cảm giác khi nhận biết lại hình dáng, số lượng, chỗ u
lên hay lõm xuống và sự vận động của vật thể bằng xúc giác.
Các em vẽ một bức tranh chân dung với đôi mắt vòng tròn vì tròng mắt
hình cầu, với một mớ những đường thẳng bù xù là tóc vì các em thấy tóc như
những đường thẳng mảnh. Mũi là hình tam giác hay hình móc câu với hai lỗ ở
bên dưới.

Đó là cảm nhận bằng những ngón tay. Miệng có răng và tai thì chìa ra.
Các em vẽ bàn tay với 5 cái móc nghéo vì em đếm được 5 ngón tay và để vẽ bàn
chân các em vẽ cuối cái chân là những ngón chân nhỏ. Cái quan trọng nhất khi

SL
5

TL
17,8 %

Hoàn thành
SL
15

TL
53,7%

Chưa hoàn thành
SL
8

TL
28,5 %

Nguyên nhân:
- Các em chưa hiểu hết về tranh chân dung.
- Các em chưa hiểu và chưa nắm rõ cách vẽ tranh chân dung.
- Các em ít được xem tranh chân dung.
- Các em ít được vẽ tranh chân dung.
- Các em có suy nghĩ môn Mĩ Thuật chỉ là môn phụ không quan trọng
nên không cần chú tâm.
- Các em không thích vẽ.
Đề xuất biện pháp.
Trước thực trạng như vậy với cương vị là một giáo viên chủ nhiệm lớp

Việc giới thiệu với các em học sinh về các tác phẩm tranh chân dung của các
hoạ sĩ nổi tiếng này giúp cho giáo viên tự thấy mình luôn phải học hỏi, sưu tầm tài
liệu, tranh chân dung cũng như người giáo viên phải có sự hiểu biết nhất định về
cuộc đời, thân thế, sự nghiệp của tác giả, những hoạ sĩ nổi tiếng trong lĩnh vực vẽ
tranh chân dung và biết về hoàn cảnh ra đời một số tác phẩm của những hoạ sĩ đó,
để đến khi đứng trước các em học sinh người giáo viên sẽ cho các em xem và hiểu
hơn một số kiến thức cơ bản về tranh chân dung của các hoạ sĩ lớn.
Việc cho các em học sinh xem những tác phẩm nổi tiếng của các hoạ sĩ
không phải để yêu cầu các em phải vẽ đẹp, vẽ giống như tranh của các hoạ sĩ mà
đơn thuần chỉ phần nào giúp các em hiểu hơn về nghệ thuật vẽ tranh chân dung,
phần nào cảm nhận được vẻ đẹp của bức tranh để từ đó các em sẽ thích thú khi
vẽ tranh là thành công ban đầu của người giáo viên. Việc thành công hơn nữa là
các em vẽ ra được những bức tranh đẹp theo suy nghĩ và cảm nhận của các em,
đẹp về cách trình bày bài trong trang giấy, đây chính là những bước đầu tiên để
hình thành trong các em về việc sắp xếp hình vẽ trên tranh.
Kết quả:
Qua quá trình tìm tòi, thu thập tài liệu, giáo viên đã có thêm những kiến
thức cơ bản về nghệ thuật vẽ tranh chân dung, có thêm những bức tranh chân
dung đẹp của các hoạ sĩ nổi tiếng trong bộ sưu tập, thêm những bài báo, bài viết
hay về các tác giả cũng như các tác phẩm đó.
- Bài vẽ của học sinh đã có sự sắp đặt về hình vẽ trong trang giấy.
- Các em đã hiểu tranh chân dung là tranh vẽ về cái gì và các em thấy
được vẻ đẹp của tranh chân dung.
Biện pháp 2:
- Minh hoạ cách sắp xếp hình vẽ trong trang giấy để học sinh dễ nhận thấy
bố cục đẹp và chưa đẹp.
Mục tiêu:
- Học sinh nắm vững cách sắp xếp bố cục hình vẽ trong trang giấy.
- Vẽ được bài có hình vẽ sắp xếp cân đối trong trang giấy.
Nội dung:


- Sưu tầm và cho học sinh xem những tranh chân dung của học sinh (bài
của học sinh năm trước), tranh vẽ của thiếu nhi.
Mục tiêu:
- Học sinh thấy được vẻ đẹp của tranh thiếu nhi.
- Học sinh thích vẽ và vẽ được tranh chân dung theo sáng tạo và cách nhìn
của chính các em.
Nội dung:
- Cho học sinh xem tranh chân dung của thiếu nhi và giới thiệu về vẻ đẹp
của những bức tranh đó.
- Gợi mở trí nhớ cũng như sự sáng tạo của học sinh khi vẽ tranh chân dung.
Cách tiến hành:
- Sau phần hướng dẫn cách vẽ, giáo viên cho học sinh xem tranh chân dung
của thiếu nhi. Phân tích cho các em tự nhận thấy cùng một đề tài mỗi người sẽ
cảm nhận và vẽ một cách khác nhau. Ví dụ như tranh “chân dung bạn em” mỗi
bạn một khác, tranh chân dung “bà em” cũng vậy... Cho học sinh tự nhận thấy
ngoài khác nhau về khuôn mặt, các đặc điểm của khuôn mặt, các tranh chân dung
còn khác nhau về cách vẽ, khác nhau về màu sắc, khác nhau về bố cục...
- Sau khi quan sát các bức tranh giáo viên hướng dẫn các em vào bài học
bằng những câu hỏi gợi mở trí nhớ cũng như sức sáng tạo như “Hôm nay em sẽ
vẽ chân dung ai?”, “Người em định vẽ khuôn mặt như thế nào, người đó có đặc
điểm gì em nhớ nhất? Người đó hay mặc áo màu gì?”
Chính trong quá trình trả lời câu hỏi của giáo viên các em đã phần nào
hình dung được hình vẽ trong bức tranh của mình.
Kết quả:
- Trong quá trình giảng dạy giáo viên không khắt khe áp đặt cho học sinh
phải vẽ một bức chân dung giống hệt người thực ở tỉ lệ, màu sắc... mà để các em
thoải mái sáng tạo theo cái nhìn của các em.
- Các em đã tự nhớ lại, tự vẽ được cho mình những bức tranh chân dung
theo sáng tạo của mình.

Đạt 95% HS

2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
Qua việc dạy học bài vẽ tranh chân dung, học sinh lớp tôi phụ trách luôn
luôn học bài với tâm thế tự tin và thoải mái, thái độ học tập của các em rất vui
vẻ. Hầu hết các em nắm vững kiến thức ngay tại lớp. Học sinh trong mỗi giờ học
rất tích cực, các em chuyển từ thụ động sang chủ động chiếm lĩnh kiến thức,
thích thú với những hình thức học tập mới lạ. Ngoài ra những kỹ năng sử dụng
trong môn Mĩ thuật của các em phát triển tương đối tốt. Những học sinh có năng
khiếu thì ngày càng tự tin năng động, có trách nhiệm cao trong việc học tập còn
11


những học sinh thụ động thì trở nên tích cực hơn, bắt đầu biết chia sẻ, hợp tác
với các bạn để hoàn thành nhiệm vụ học tập.
Về phía bản thân luôn cảm thấy nhẹ nhàng hơn khi đứng lớp vì kiến thức
được các em tiếp thu tích cực, chủ động thông qua bài học.
Kết quả đạt được cụ thể:
Giai đoạn
khảo sát

Tổng số
học sinh

Hoàn thành tốt

Hoàn thành

Chưa hoàn
thành


8

28,5%

Cuối HK1

28

100%

7

25 %

16

57,1%

5

17,9 %

Giữa HK2

28

100%

9

phong phú đa dạng nên tranh chân dung càng có điều kiện để phát huy những
phẩm chất ưu việt của nó.
Ngày nay, cùng với sự phát triển của xã hội, nhu cầu thưởng thức cái đẹp
của người dân ngày càng cao thì thể loại tranh chân dung càng có điều kiện phát
triển. Cuộc sống của mỗi gia đình sẽ trở nên thi vị, ấm cúng hơn nếu có những
bức tranh chân dung treo tường.
Với môn mỹ thuật nói chung và bài vẽ tranh chân dung nói riêng cũng yêu
cầu phát triển cùng với sự phát triển của xã hội, trên cương vị của giáo viên dạy
mĩ thuật tại trường tiểu học, qua những năm giảng dạy tôi tự nhận thấy còn một
vài vưóng mắc khi dạy bài vẽ tranh chân dung, nên qua thực tế tôi mạnh dạn đưa
ra một vài biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học trong bài vẽ chân dung.
Tôi biết các biện pháp, các sáng kiến tôi áp dụng sẽ không tránh khỏi những hạn
chế. Rất mong các đồng chí đồng nghiệp, các thầy cô giáo góp ý để tôi được
hoàn thiện hơn nữa khi đứng trên bục giảng, giúp các em học sinh tạo ra nhiều
bài vẽ đẹp và thêm yêu môn học.
Trong suốt quá trình thiết kế và tổ chức bài dạy vẽ tranh chân dung tôi
nhận thấy: Giáo viên phải hiểu rõ các bài học vẽ đòi hỏi học sinh phải huy động
trí óc làm việc thực sự nhưng lại được thực hiện dưới hình thức học vui vẻ, thú
vị (học mà chơi - chơi mà học). Trong quá trình học và quá trình lĩnh hội tri thức
cần nhẹ nhàng tự nhiên, không gò bó, giảm thiểu sự căng thẳng cho học sinh.
* Lựa chọn phương pháp dạy học hoặc tổ chức học tập cần đảm bảo các
yêu cầu sau:
- Sử dụng phương pháp dạy học đúng lúc, đúng chỗ, phù hợp với tất cả
các đối tượng học sinh để tăng cường kỹ năng đặc thù môn học.
- Mục đích của bài vẽ phải thể hiện mục tiêu của bài học hoặc một phần
của một hoạt động trong bài.
- Cần chú ý đến đặc thù của từng bài vẽ, lưu ý mối quan hệ giữa vẽ với hệ
thống câu hỏi tìm hiểu, với quan sát hợp lí giúp tiết học đạt hiệu quả cao, không
xáo trộn nhiều không gian lớp học.
- Việc sưu tầm đồ dùng phục vụ cho bài vẽ phải đảm bảo tính khoa học,

- Các em nên tham gia sưu tầm nhiều tranh vẽ, tự quan sát và rèn các kỹ
năng cần thiết phục vụ cho học tập môn mĩ thuật.
Trên đây là một số biện pháp mà tôi đã vận dụng trong việc tổ chức cho
học sinh trong học tập Mỹ thuật bài vẽ tranh chân dung. Với năng lực cũng như
kinh nghiệm còn hạn chế, tôi rất mong nhận được sự góp ý của Hội đồng khoa
học chấm sáng kiến kinh nghiệm và các đồng chí đồng nghiệp để sáng kiến của
tôi được hoàn thiện hơn.
Trân trọng cảm ơn!
Thanh Hóa, ngày 26 tháng 3 năm 2019

XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ

Tôi xin cam đoan sáng kiến kinh nghiệm
trên là do tôi viết, không sao chép nội
dung của người khác.
Người viết

Lê Hùng Thắng
XÁC NHẬN CỦA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

14


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Lịch sử mỹ thuật và mỹ thuật học - NXB Giáo dục, 1998.
2. Để thưởng ngoạn một tác phẩm hội hoạ - NXB Mỹ thuật, 2002.
3. Lịch sử mỹ thuật thế giới - NXB Văn hoá Thông tin.
4. Sách nghệ thuật lớp 1, 2, 3, 4, 5
5. Sách giáo viên nghệ thuật lớp 1, 2, 3, 4, 5


2013 - 2014

Nâng cao hiệu quả hoạt
2 động ngoài giờ lên lớp
ở tiểu học

Phòng GD & ĐT
thị xã Bỉm Sơn

Loại B
cấp thị xã

2015 - 2016

Một số kinh nghiệm
3 dạy vẽ tranh chân dung
cho học sinh lớp 3

Phòng GD & ĐT
thị xã Bỉm Sơn

Loại B
cấp thị xã

2016 - 2017

Tổ chức trò chơi học
tập trong môn Tiếng
4


16