Sáng kiến kinh nghiệm

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT NHƯ THANH 2

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM PHÁT HUY NĂNG LỰC
TỰ HỌC CỦA HỌC SINH TRONG ÔN LUYỆN
HỌC SINH MŨI NHỌN MÔN LỊCH SỬ
Ở TRƯỜNG THPT NHƯ THANH 2

Họ và tên giáo viên: Nguyễn Thị Thủy
Chức vụ : Giáo viên
Môn : Lịch sử

THANH HÓA, THÁNG 5/2019
MỤC LỤC


Sáng kiến kinh nghiệm
TT
1

2

3

Nội dung
1. Mở đầu


2
3

2. 2.1. Thực trạng chung

3

2.2.2. Thực trạng ở trường THPT Như Thanh 2

3

2.2.2.1. Về học sinh

3

2.2.2.2. Về giáo viên
2.3.Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

4
4

2.3.1 Tìm hiểu về năng lực tự học

4

2.3.1.1. Khái niệm
2.3.1.2. Các hình thức của hoạt động tự học

4

đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn
luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem
lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh”.
Trong việc ôn luyện đội tuyển học sinh giỏi việc phát huy năng lực tự học
rất quan trọng, giáo viên chỉ đóng vai trò hướng dẫn học sinh tự học. Sau
những năm ôn luyện đội tuyển, tôi thấy học sinh thường học theo lối học thụ
động, chỉ biết học thuộc lòng mà không biết đặt vấn đề, giáo viên cung cấp
được nội dung nào thì học sinh tiếp thu ít vận động trong tư duy, suy nghĩ. Do
vậy, cần tìm ra những biện pháp thích hợp để phát huy được năng lực tự học
cho học sinh và giáo viên cũng nhàn hơn trong dạy học.
Xuất phát từ tình hình trên, để có thể phát huy hết năng lực tự học của học
sinh và đạt được kết quả cao trong học tập và ôn luyện HS mũi nhọn đã thúc
đẩy tôi suy nghĩ và tìm tòi “một số biện pháp nhằm phát huy năng lực tự
học của HS trong ôn luyện học sinh mũi nhọn môn lịch sử ở trường THPT
Như Thanh 2”. Đó là lí do để tôi lựa chọn đề tài này
1.2. Mục đích nghiên cứu.
+ Hướng dẫn học sinh làm quen và thuần thục với các phương pháp dạy
học mà giáo viên đưa ra từ đó có ý thức trong làm việc cá nhân cũng như
nhóm, tổ để phát huy năng lực tự học.
+ Từ việc học sinh tiếp cận được phương pháp tự học học sinh sẽ phát
triển khả năng tư duy, học hỏi và cạnh tranh nhau trong quá trình học tập.
+ Giúp cho giáo viên đổi mới được phương pháp dạy hoc tích cực là lấy
học sinh làm trung tâm, chống HS học thụ động.
1.3. Đối tượng nghiên cứu
- Giáo viên trong việc giảng dạy học sinh giỏi lớp 11.
- Học sinh ôn luyện học sinh giỏi lớp 11.
1.4. Phương pháp nghiên cứu.

1


sách giáo khoa, phương pháp dạy và học phải thực hiện đồng bộ với việc
nâng cấp và đổi mới trang thiết bị dạy học, tổ chức đánh giá, thi cử,
chuẩn hóa trường sở, đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và công tác quản lí
giáo dục”.
2


Sáng kiến kinh nghiệm
Do vậy yêu cầu đổi mới phương pháp và kĩ thuật dạy học luôn được
ngành chú trọng. Đặc biệt từ năm 2010 đến nay Sở giáo dục Thanh Hóa đã
tổ chức rất nhiều đợt tập huấn về đổi mới các kĩ thuật dạy học tích cực lấy
học sinh làm trung tâm. Đổi mới phương pháp và kĩ thuật dạy học mới tạo
ra sự đổi mới thực sự trong giáo dục, mới có thể đào tạo ra những lớp
người năng động, sáng tạo, có tiềm năng cạnh tranh trí tuệ trong bối cảnh
nhiều nước trên thế giới đang hướng tới nền kinh tế tri thức. Một trong
những yêu cầu của đổi mới phương pháp và kĩ thuật dạy học là dạy học chú
trọng đến việc kết hợp các kĩ thuật dạy học hiện đại với sử dụng có hiệu
quả phương tiện, thiết bị dạy học được trang bị hoặc do GV tự làm, đặc biệt
lưu ý đến những ứng dụng của công nghệ thông tin.
Để đảm bảo những yêu cầu trên thì việc áp dụng các kĩ thuật dạy học
hiện đại sẽ đảm bảo sự tin cậy cao về mặt khoa học trong việc học tập đặc
biệt là trong ôn thi học sinh giỏi.
Từ năm học 2017 - 2018 nghành giáo dục Thanh hóa tổ chức thi học
sinh giỏi lớp 11. Do vậy đòi hỏi người dạy phải vận dụng tổng hợp các biện
pháp dạy học tích cực một cách khéo léo, linh hoạt, phù hợp với đối tượng
học sinh, từng thời điểm.
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1. Thực trạng chung
Trong hai năm học vừa qua Sở giáo dục và đào tạo Thanh Hóa tổ
chức thi học sinh giỏi lớp 11, do vậy đã gây khá nhiều lúng túng cho giáo

sự quản lý trực tiếp của cơ sở giáo dục, đào tạo. Đây là phương thức học
tập cơ bản của giáo dục học không chính quy, giáo dục thường xuyên, đồng
thời là một bộ phận không thể tách rời của quá trình học tập có hệ thống
trong các trường học nhằm đào sâu, mở rộng để nhằm nắm vững kiến thức
của học sinh”.
- Như vậy, tự học tự học phải là sự nỗ lực của mỗi cá nhân nhằm đạt đến
một mục đích nào đó trên con đường chiếm lĩnh kho tàng tri thức của nhân
loại. Người thầy chỉ đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn, giúp đỡ nhằm tăng
cường hiệu quả của việc học. Trong việc ôn thi học sinh giỏi, vai trò của
người thầy càng giảm dần, cho đến lúc HS hoàn toàn đảm nhận được việc
học của mình
2.3.1.2. Các hình thức của hoạt động tự học.
Hoạt động tự học được coi là hoạt động tự tổ chức để chiếm lĩnh những tri
thức, kỹ năng, kỹ xảo và diễn ra dưới nhiều hình thức, mức độ khác nhau:
- Hình thức 1: Tự học có sự điều khiển trực tiếp của người dạy và những
phương tiện kỹ thuật trên lớp
- Hình thức 2: Tự học không có sự điều khiển trực tiếp của người dạy.
- Hình thức 3: Người học tự tìm kiếm tri thức để thỏa mãn những nhu cầu
hiểu biết của mình bằng cách tự tìm tài liệu, tự rút kinh nghiệm về tư duy,
tự phân tích, đánh giá… đây là hoạt động tự học có mức độ khó khăn cao
nhất.
2.3.2. Biện pháp thực hiện và ví dụ minh họa.
5


Sáng kiến kinh nghiệm
* Biện pháp 1: Xác định mục đích, động cơ của người học.
Là một ngôi trường miền núi, đời sống kinh tế còn nhiều khó khăn,
học sinh không có chí hướng, không có mục tiêu và động cơ trong học tập.
Vì vậy, vận động học sinh đi ôn thi đội tuyển quả là một bài “ toán khó” với

Nói đến đây tôi ngắt lời phụ huynh và hứa với gia đình sẽ đề xuất với
GV, nhà trường sẽ miễn các khoản đóng góp cho HS và sẽ tạo mọi điều
kiện cho em đi học và rằng muốn cho các em thoát nghèo không còn con
đường nào khác là con đường học hành và tôi cũng không quên lấy một
dẫn chứng tiêu biểu về một HS vượt khó của trường nằm trong đội tuyển sử
và nay đã thành công đó là em Lương Thị Chiều em là HS dân tộc Thái có
7


Sáng kiến kinh nghiệm
hoàn cảnh gia đình khó khăn mẹ bị bệnh tim ốm đau liên miên bố thì sức
khỏe cũng không ổn định không đi làm được nhưng được GV động viên
cùng sự giúp đỡ của nhà trường ngay từ năm lớp 11 em đã đạt giải 3 HS
giỏi môn lịch sử, năm 12 em là HS giỏi toàn diện và đặc biệt em là 1 trong
56 HS được sở GD và ĐT khen thưởng vinh danh trong năm học 2017 –
2018 với số điểm thi 26 tổng điểm 3 môn và em đậu vào khoa Sử chất
lượng cao của Đại học Hồng Đức. Với việc kết hợp nguyên tắc: cứng rắn
và mền dẻo, tình thương và trách nhiệm tôi đã động viên được đội tuyển
HS của mình tích cực tự giác trong việc học.
* Biện pháp 2: Phát huy năng lực tự học thông qua bài học cụ thể.
- Đây là một biện pháp tốt để có thể phát huy được năng lực tự học của học
sinh. Trước khi cung câp kiến thức cho học sinh tôi thường đặt ra những
câu hỏi học sinh cần phải trả lời được trong bài học và HS hoàn thành qua
sơ đồ tư duy mà GV đã cho sẵn.
- Ví dụ: Khi dạy bài 19: Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống Pháp xâm
lược từ 1858 đến 1873. Trước khi cung cấp kiến thức cho HS giáo viên đặt
một số câu hỏi và HS phải trả lời thông qua hoàn thành sơ đồ tư duy: 1.
Tình hình nước ta trước khi pháp xâm lược? 2. Tại sao Pháp đánh chiếm
Đà Nẵng đầu tiên; cuộc kháng chiến của nhân dân Đà Nẵng diễn ra như thế
nào? Kết quả - ý nghĩa. 3. Kháng chiến ở Gia Định và các tỉnh Nam kì như

19

Kháng
chiến ở
Gia Định
1859

Nhân dân
3 tỉnh
m.Đ KC
sau hiệp
ước Nhâm
Tuất 1862
Nhân dân
3 tỉnh m.
Tây KC
chống TD
Pháp
Đặc điểm
Sơ đồ tư duy bài 19
9

Quá trình
Cuộc KC
của quân
dân ta
Nguyên nhân
Hình thức
Tiểu biểu
Nguyên nhân

3 tỉnh miền
Đông
3 tỉnh miền
Tây

- Khi học sinh làm việc nhóm với nhau sẽ thúc đẩy sự đoàn kết trong nhóm,
các bạn biết lắng nghe và trao đổi với nhau một cách tích cực. Tôi quán
triệt không đi tranh cãi mà chỉ nhận xét và bổ sung cho nhau, đích cuối
cùng là hoàn thành bài học một cách trọn vẹn. Đa phần học sinh có thái độ
phản hồi tích cực với nhau và gần như không có sự mâu thuẫn và cách tiếp
thu bài dễ hiểu..
* Biện pháp 4: Phát huy năng lực tự học qua khai thác kênh hình (lược
đồ) trong SGK.
- Khai thác nội dung kênh hình trong SGK là một phần phát huy tính tích
cực học tập của học sinh vì trong dạy học lịch sử ngoài kênh chữ còn có
kênh hình hỗ trợ để HS có thể học tập một cách tốt nhất. Làm thế nào để
học sinh tìm hiểu kiến thức qua kênh hình, từ đó giúp các em nắm chắc,

12


Sáng kiến kinh nghiệm
nhớ lâu, tự giác chủ động lĩnh hội kiến thức, tăng thêm sự hứng thú trong
học tập.
- Ví dụ: khi dạy bài 17: Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945) thì việc
sử dụng lược đồ chiến tranh thế giới thứ 2 là biện pháp hiêu quả nhất để
học sinh nắm được nhanh nhất diễn biến của chiến tranh thế giới.
+ Bước 1: GV cho HS quan sát lược đồ diễn biến của chiến tranh thế giới
thứ 2 (màu sắc, hướng tiến công....) và xác định nội dung cần khai thác qua
hình ảnh

hiện theo kiểu trò chơi tiếp sức. Nhóm nào làm nhanh và đúng nhất sẽ có
phần thưởng (chủ yếu là gói bim bim), nhưng cũng khích lệ HS rất nhiều
và tôi đã đạt được kết quả khả quan khi trong câu điền vào bảng sự kiện
của kì thi HS giỏi cấp tỉnh vừa qua 3/HS đạt điểm tuyệt đối 3 điểm, 2 HS
đạt 2,75 điểm. Theo quan điểm của tôi đây là phần thi dễ lấy điểm nhất và
đạt điểm tuyệt đối nên HS phải hết sức cố gắng ở nội dung này.

HS trình bày bảng sự kiện
15


Sáng kiến kinh nghiệm
* Biện pháp 6: Tự kiểm tra, tự đánh giá của HS
- Đây là một biện pháp mới mà trong năm học vừa qua tôi áp dụng trong
quá trình ôn luyện và thấy có hiệu quả rất cao. Sau khi học xong một bài tôi
thường giao nhiệm vụ cho HS. Mỗi HS sẽ tự tìm ra trong bài những câu hỏi
và giao cho bạn mình làm, sau đó tự chấm bài và nhận xét, phần cuối cùng
là GV sẽ nhận xét.
Để làm được điều
này đòi hỏi bạn đặt
câu hỏi phải nắm
vững kiến thức mới
có thể đưa ra được
câu hỏi cho bạn
mình. Bạn trả lời thì
cũng phải nắm vững
kiến thức thì mới đáp
ứng được yêu cầu
của đối phương.
Hệ thống câu hỏi HS đặt cho bạn

nhì. Với kết quả đạt được như vậy nên tôi được vinh dự được nhà thưởng
nóng vì có thành tích đột phá trong ôn luyện HS giỏi. Cũng trong năm học
này các trường THPT của 2 huyện Nông Cống và Như Thanh tổ chức kì thi
giao lưu học sinh giỏi khối 10 lần đầu tiên HS môn sử đạt giải nhất (cả 7
trường có 2/40 HS đạt giải nhất) đây cũng có thể xem là thành tích nổi bật
làm bước đệm cho năm học sau đạt kết quả cao trong kì thi cấp tỉnh.
3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận.
Việc áp dụng "Một số biện pháp nhằm phát huy năng lực tự học
của HS trong ôn luyện mũi nhọn môn lịch sử ở trường THPT Như
Thanh 2" là rất cần thiết và quan trọng trong việc ôn luyện học sinh giỏi
môn Lịch sử. Đối với học sinh lớp 11 phương pháp này có tác dụng thúc
đẩy tính tích cực, tự giác trong học tập, giúp các em chủ động, sáng tạo,
độc lập tự mình phân tích khai thác kiến thức. Ngoài việc chủ động trong
học tập, các em còn biết tự mình trau dồi kĩ năng sống cho bản thân, biết
lắng nghe và phản hồi tích cực, biết tự tin đứng trước đám đông. Giáo viên
có thêm nhiều kinh nghiệm trong việc tìm ra phương pháp dạy học phù
hợp, phát huy được năng lực của HS để đạt kết quả cao trong ôn luyện

17


Sáng kiến kinh nghiệm
Từ kết quả đạt được như trên theo tôi là rất khả quan nên trong thời
gian tới sẽ tiếp tục áp dụng “Một số biện pháp nhằm phát huy năng lực
tự học của HS trong ôn luyện HS mũi nhọn môn lịch sử ở trường THPT
Như Thanh 2" trong quá trình ôn luyện học sinh giỏi.
3.2. Những kiến nghị
- Từ những việc làm được cũng như những tồn tại do điều kiện khách quan
tôi có một số kiến nghị sau đây:

của mình viết, không sao chép nội
dung của người khác.
Người thực hiện

Nguyễn Thị Thủy

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
19


Sáng kiến kinh nghiệm
1. Dạy và học tích cực – Bộ giáo dục và đào tạo - Dự án Việt - Bỉ.
2. Các tài liệu có liên quan đến lí luận dạy học.
3. Sách giáo khoa lịch sử lớp 10,11- Bộ giáo dục
4. Tài liệu về đổi mới kiểm tra đánh giá thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy
học- Sở GD và ĐT Thanh Hoá.
5. Dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng môn lịch sử 10,11 - Nhà xuất
bản ĐHSP
6. Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục trung học phổ thông - Nhà
xuất bản giáo dục - Bộ giáo dục và đào tạo - năm 2007.

DANH MỤC
20


Sáng kiến kinh nghiệm
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN
KINH NGHIỆM NGÀNH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN, TỈNH
VÀ CÁC CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN


(A, B,
hoặc C)
C

Năm học
đánh giá
xếp loại
20142015