VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
------------------

TRẦN THỊ NHÃ PHƯƠNG

GIẢI QUYẾT KHIẾU KIỆN QUYẾT ĐỊNH HÀNH
CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI TỪ THỰC TIỄN
XÉT XỬ CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN EA KAR,
TỈNH ĐĂK LĂK

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐĂK LĂK - NĂM 2019


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
------------------

TRẦN THỊ NHÃ PHƯƠNG

GIẢI QUYẾT KHIẾU KIỆN QUYẾT ĐỊNH HÀNH
CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI TỪ THỰC TIỄN
XÉT XỬ CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN EA KAR,
TỈNH ĐĂK LĂK

Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số: 8.38.01.02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

Trần Thị Nhã Phương


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU.......................................................................................................... 1
1.

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu..........................................................1

2. Tình hình nghiên cứu.....................................................................................3
3. Mục đích nghiên cứu.....................................................................................6
4. Nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiên cứu................................................7
4.1. Nhiệm vụ....................................................................................................7
4.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu..............................................................7
5. Phương pháp nghiên cứu...............................................................................8
6. Kết cấu của luận văn..................................................................................... 8
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ KHIẾU KIỆN QUYẾT
ĐỊNH HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI VÀ GIẢI QUYẾT
KHIẾU KIỆN QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT
ĐAI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN.............................................9
1.1. Khái niệm, đặc điểm, nội dung, chủ thể, phương thức khiếu kiện quyết
định hành chính trong lĩnh vực đất đai..............................................................9
1.2. Khái niệm, đặc điểm, hình thức, thủ tục giải quyết khiếu kiện quyết định
hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai tại Tòa án nhân dân.....................177
1.3. Cơ sở pháp lý về giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh
vực quản lý đất đai tại Tòa án nhân dân..........................................................25
1.3.1. Hiến pháp 2013..................................................................................... 25
1.3.2. Pháp luật tố tụng hành chính................................................................26
1.3.3. Pháp luật đất đai...................................................................................27
1.4. Ý nghĩa của việc giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
TTHC
CHXHCN
QĐ – HĐBT
TB
UBND
TT-LT
QĐ-UB
QĐ - TTg
GCNQSDĐ
TTPTQĐ
NĐ-CP
TN–MT
TAND
TANDTC
Tp
UBTP
HC–ST
HC-PT
PA
HĐBTGPMB


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Tranh chấp đất đai luôn là vấn đề có nhiều diễn biến phức tạp, được
Đảng, Nhà nước và các cấp chính quyền quan tâm. Đây là lĩnh vực nảy sinh
nhiều khiếu nại, khiếu kiện trong thực tế. Đặc biệt hiện nay, tình hình khiếu
kiện các quyết định hình chính trong lĩnh vực quản lý đất đai của các cơ quan
có thẩm quyền đang ngày càng gia tăng.

hủy còn nhiều, tạo ra những bức xúc trong nhân dân. Trong đó, huyện Ea Kar,
tỉnh Đắk Lắk là một trong những huyện được đánh giá là có số lượng tranh
chấp trong lĩnh vực quản lý đất đai tương đối ít nhưng qua nghiên cứu cho
thấy hiện nay trên địa bàn huyện đang diễn ra một số vấn đề liên quan đến
hoạt động quản lý đất đai tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh việc khiếu nại,
khiếu kiện phức tạp.
Khiếu kiện trong lĩnh vực đất đai có đối tượng chủ yếu là quyết định
hành chính về quản lý đất đai. Để giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh
vực đất đai, pháp luật đất đai và pháp luật tố tụng hành chính đang dần được
hoàn thiện, tạo nên cơ sở pháp lý giúp cho Tòa án nhân dân thực hiện tốt việc
giải quyết các vụ án hành chính liên quan đến lĩnh vực quản lý đất đai. Tuy
nhiên, thực tiễn áp dụng pháp luật để giải quyết các vụ án hành chính trong
lĩnh vực quản lý đất đai vẫn nảy sinh nhiều hạn chế, bất cập nhất định. Thông
qua nghiên cứu tình hình giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính trong
lĩnh vực đất đai từ thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân huyện Ea Kar, Tòa án
nhân dân tỉnh Đắk Lắk, chúng ta sẽ thấy rõ và tìm ra được nguyên nhân chủ
yếu dẫn đến những tồn tại, hạn chế này. Để từ đó đề ra các biện pháp nâng cao
chất lượng giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực đất đai
có hiệu quả, ngăn ngừa những vi phạm trong quản lý đất đai, không để

2


tranh chấp đất đai phát sinh trở thành "điểm nóng" gây mất ổn định chính trị,
tình hình trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.
Như vậy việc lựa chọn nghiên cứu thực hiện đề tài: "Giải quyết khiếu
kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực đất đai từ thực tiễn xét xử của
Tòa án nhân dân huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk" làm luận văn thạc sĩ luật học
là thật sự có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn.
2. Tình hình nghiên cứu

này thông qua khởi kiện đến Tòa án, giúp tác giả nhận diện được sự khác
nhau về tranh chấp đất đai trong dân sự và trong hành chính.
Phan Duy Hùng, Giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực đất đai của cơ quan
hành chính Nhà nước (qua thực tiễn tỉnh Nghệ An) (2011), Luận văn thạc sĩ,
Trường Đại học quốc gia Hà Nội: Nội dung của luận văn tập trung nghiên cứu
về cơ sở lý luận về khiếu nại, giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực đất đai của
các cơ quan hành chính ở đây là UBND các cấp, qua thực tiễn giải quyết
khiếu nại trên phạm vi địa bàn tỉnh Nghệ An, khác với nội dung nghiên cứu
luận văn của tác giả về pháp luật khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh
vực đất đai tại Tòa án nhân dân. Quyết định giải quyết khiếu nại về đất đai
của UBND các cấp cũng là một trong những quyết định hành chính trong lĩnh
vực đất đai bị khiếu kiện. Vì vậy, luận văn là một trong những tài liệu tham
khảo có giá trị đối với phần nghiên cứu cơ sở lý luận cho luận văn của tác giả.
Đinh Thị Thanh Thảo, Pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai và thực
tiễn xét xử tại Tòa án nhân dân quận Bình Thạnh, thành phố Hồ Chí Minh
(2016), Luận văn thạc sĩ, Trường Đại Học Luật Hà Nội: Nội dung của luận
văn nghiên cứu về tất cả các tranh chấp đất đai, pháp luật điều chỉnh về giải
quyết tranh chấp đất đai và thực tiễn nghiên cứu là công tác xét xử tại TAND
quận Bình Thạnh, thành phố Hồ Chí Minh, đã cung cấp cho tác giả nguồn
tham khảo về cơ sở lý luận về tranh chấp đất đai, hoạt động xét xử của Tòa
án, về pháp luật điều chỉnh trong giải quyết tranh chấp đất đai, góp phần hoàn
thiện cho luận văn của tác giả.

4


Nguyễn Thị Hải Thanh, Giải quyết tranh chấp đất đai bằng Tòa án từ
thực tiễn quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng, (2016), luận văn thạc sĩ, Viện
hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam: nghiên cứu về cơ sở lý luận về giải quyết
tranh chấp đất đai bằng Tòa án, và phạm vi nghiên cứu chỉ gói gọn trên địa

nhân dân (UBND) tỉnh Đắk Lắk tổ chức tại Buôn Mê Thuột, tháng 5 năm
2007... và một số các bài viết: Nâng cao hiệu quả xét xử sơ thẩm vụ án hành
chính của NCS. ThS. Nguyễn Thị Hà, giảng viên khoa Luật trường Đại học
Vinh, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp Số 18/2017; Loại tranh chấp đất đai nào
phải qua thủ tục hòa giải cơ sở, của Phan Gia Ngọc, Tạp chí Tòa án nhân dân
(TAND), số 18, 2009; Chế định sở hữu đất đai qua các thời kỳ và giải pháp
tăng cường quản lý nhà nước với đất đai, của TS Doãn Hồng Nhung…
Các công trình nghiên cứu trên thật sự là tài liệu tham khảo hữu ích và
có giá trị lớn đối với việc nghiên cứu nội dung của luận văn của tác giả.
3.

Mục đích nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu đạt được các mục đích cơ bản sau đây:
-

Làm rõ cơ sở lý luận chung của các quy định pháp luật về khiếu kiện

quyết định hành chính trong lĩnh vực đất đai và thực tiễn giải quyết tại Tòa án
nhân dân huyện Ea Kar,tỉnh Đắk Lắk.
-

Đánh giá thực trạng giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính trong

lĩnh vực quản lý đất đai tại Tòa án nhân dân huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk. Làm
rõ những hạn chế, vướng mắc trong quá trình giải quyết, nguyên nhân khách
quan, chủ quan.
-

Đề xuất một số định hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết

4.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
*

Đối tượng nghiên cứu:

- Các quy định hiện hành của pháp luật về giải quyết khiếu kiện quyết
định hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai tại TAND huyện.
-

Thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật về giải quyết khiếu kiện

quyết định hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai tại Tòa án nhân dân
huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk
-

Những khó khăn vướng mắc trong quá trình áp dụng các quy định pháp

luật.
* Phạm vi ngiên cứu: pháp luật về giải quyết khiếu kiện quyết định hành
chính trong lĩnh vực quản lý đất đai tại TAND huyện
-

Phạm vi không gian: tại TAND huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk

-

Phạm vi thời gian: Kể từ khi Luật tố tụng hành chính 2015 có hiệu lực

thi hành.


Chương 3: Định hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu
kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực đất đai tại tòa án nhân dân.

8


Chương 1:
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ KHIẾU KIỆN QUYẾT ĐỊNH
HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI VÀ GIẢI QUYẾT
KHIẾU KIỆN QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT
ĐAI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN

1.1. Khái niệm, đặc điểm, nội dung, chủ thể, phương thức khiếu kiện
quyết định hành chính trong lĩnh vực đất đai.
1.1.1. Khái niệm, đặc điểm, nội dung của khiếu kiện quyết định hành
chính trong lĩnh vực đất đai.
Các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền thực hiện chức năng, nhiệm vụ và
hoạt động quản lý hành chính Nhà nước bằng nhiều phương thức và công cụ
khác nhau. Trong đó, việc ban hành các quyết định hành chính là một trong
những phương thức chủ yếu được chủ thể quản lý hành chính Nhà nước sử
dụng nhiều. Quyết định hành chính có khả năng tác động mạnh mẽ đến hoạt
động quản lý hành chính Nhà nước, sự phát triển kinh tế - xã hội của đất
nước. Song, quyết định hành chính cũng tiểm ẩn khả năng tác động tiêu cực
đến mọi mặt của đời sống xã hội, có nguy cơ xâm hại đến quyền và lợi ích
hợp pháp của cá nhân, tổ chức nếu được ban hành không đúng, không đảm
bảo tuân thủ đúng các quy định của pháp luật.
Hiện nay, quyết định hành chính là thuật ngữ được đề cập khá phổ biến
trong lĩnh vực quản lí hành chính nhà nước và có khá nhiều quan niệm khác
nhau về quyết định hành chính.
Như tại Khoản 8 Điều 2 Luật Khiếu nại 2011 quy định: “Quyết định

1

Bài viết: Bàn về Quyết định hành chính – Đối tượng xét xử của Vụ án hành chính; NCS. ThS. Nguyễn Thị

Hà, giảng viên khoa Luật trường Đại học Vinh, Tạp chí kiểm sát năm 2017, Tr. [46, 51]

10


dung làm phát sinh nghĩa vụ, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của cơ
quan, tổ chức, cá nhân2. (Điều 3 Luật TTHC 2015)
Như vậy, quyết định hành chính thuộc đối tượng khởi kiện để yêu cầu
Tòa án giải quyết vụ án hành chính là văn bản thể hiện dưới hình thức quyết
định hoặc công văn, thông báo, kết luận do cơ quan hành chính nhà nước, cơ
quan tổ chức khác hoặc người có thẩm quyền trong các cơ quan, tổ chức đó
ban hành áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể quyết
định về vấn đề nhất định trong hoạt động quản lí hành chính nhà nước mà
người khởi kiện cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm hại. Cụ
thể gồm:
-

Quyết định hành chính được cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan tổ

chức khác hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan tổ chức đó ban hành trong
khi giải quyết, xử lí những việc cụ thể trong quản lí hành chính là đối tượng
khởi kiện vụ án hành chính tai Tòa án;
-

Quyết định hành chính được ban hành sau khi có khiếu nại, quyết


thực hiện và áp dụng pháp luật hình dung rõ ràng về dạng quyết định hành
chính này, cụ thể là:
-

Có nội dung liên quan đến việc giải quyết một vấn đề cụ thể trong

quản lý hành chính nhà nước;
-

Được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể.

-

Quyết định đó làm phát sinh, thay đổi, hạn chế, chấm dứt quyền, lợi

ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân hoặc có nội dung làm phát sinh
nghĩa vụ, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá
nhân hay cụ thể hơn là phải xâm hại trực tiếp đến quyền và lợi ích của các
đương sự, bị chính đương sự hoặc người do đương sự ủy quyền khởi kiện.
-

Quyết định hành chính thỏa mãn các trường hợp quy định tại Điều 30

Luật tố tụng hành chính, trừ quyết định hành chính thuộc phạm vi bí mật nhà
nước trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, ngoại giao theo quy định của
pháp luật; Quyết định, hành vi của Tòa án trong việc áp dụng biện pháp xử lý

12




đều thuộc thẩm quyền giải quyết của TAND theo thủ tục tố tụng hành
chính.Quyết định hành chính trong quản lý đất đai, bao gồm:
-

Quyết định hành chính về giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, trưng

dụng đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất;
-

Quyết định bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng, tái định cư;

-

Cấp hoặc thu hồi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất;

-

Quyết định gia hạn thời hạn sử dụng đất.

Theo quy định của pháp luật tố tụng hành chính thì cơ quan, tổ chức, cá
nhân có quyền khởi kiện vụ án hành chính để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và
lợi ích hợp pháp của mình. Trong lĩnh vực quản lý hành chính về đất đai cũng
vậy, đây là một lĩnh vực rất rộng và khi cơ quan quản lý nhà nước về đất đai
ban hành các quyết định hành chính đối với người sử dụng đất đai mà họ
không đồng ý với nội dung của các quyết định này thì họ có quyền khiếu nại,
khởi kiện ra Tòa án theo đúng thủ tục pháp luật quy định.
Vậy, khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực đất đai là việc cá
nhân, cơ quan, tổ chức thực hiện quyền khởi kiện của mình bằng cách gửi
đơn đến Tòa án nhân dân có thẩm quyền yêu cầu giải quyết tranh chấp có

Các đương sự của vụ kiện có thể là cá nhân, cơ quan, tổ chức. Các cơ
quan, cá nhân, tổ chức này phải thỏa mãn các điều kiện:
Thứ nhất, phải có năng lực chủ thể tham gia quan hệ pháp luật tố tụng
hành chính. Trong đó:
-

Cá nhân là người từ đủ 18 tuổi trở lên có đầy đủ năng lực hành vi tố

tụng hành chính, trừ người mất năng lực hành vi dân sự hoặc pháp luật có quy
định khác có quyền khởi kiện vụ án hành chính độc lập.Cá nhân là người chưa
thành niên (chưa đủ 18 tuổi) hoặc người mất năng lực hành vi dân sự thực
hiện quyền khởi kiện vụ án hành chính thông qua người đại diện theo pháp
luật.
-

Tổ chức - chủ thể khởi kiện quyết định hành chính, phải là pháp nhân

theo quy định của pháp luật dân sự. Ngoài ra, một số tổ chức mặc dù không
phải là pháp nhân nhưng do pháp luật quy định có quyền tham gia các quan
hệ pháp luật một cách độc lập nên cũng có quyền khởi kiện vụ án hành chính,
như: Hộ gia đình, Tổ hợp tác, Hộ kinh doanh...
Cơ quan, tổ chức thực hiện quyền khởi kiện vụ án hành chính thông
qua người đại diện theo pháp luật. Nếu cơ quan, tổ chức bị hợp nhất, sát nhập,
chia, tách, giải thể thì cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân kế thừa quyền, nghĩa vụ
của cơ quan, tổ chức cũ thực hiện quyền khởi kiện vụ án hành chính.

15


Thứ hai, phải là người bị ảnh hưởng trực tiếp bởi quyết định hành chính

thông qua bưu điện để gửi đơn khởi kiện đến Tòa án, hoặc gửi trực tuyến qua
cổng thông tin điện tử của Tòa án (nếu có). Tòa án nhận đơn khởi kiện do
người khởi kiện nộp trực tiếp tại bộ phận tiếp nhận đơn của Tòa án hoặc gửi
qua dịch vụ bưu chính và ghi vào sổ nhận đơn. Trường hợp nhận đơn trực
tuyến thì Tòa án in ra bản giấy và ghi vào sổ nhận đơn. Việc nhận đơn khởi
kiện được ghi vào sổ nhận đơn và thông báo trên Cổng thông tin điện tử của
Tòa án (nếu có)4.
1.2. Khái niệm, đặc điểm, hình thức, thủ tục giải quyết khiếu kiện
quyết định hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai tại Tòa án nhân
dân.
1.2.1. Khái niệm, đặc điểm của giải quyết khiếu kiện quyết định hành
chính trong lĩnh vực đất đai tại Tòa án nhân dân
Giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực quản lý đất
đai tại Tòa án nhân dân là một trong những chức năng, nhiệm vụ của Tòa án
nhân dân theo quy định của Hiến pháp 2013 và Luật tổ chức Tòa án nhân dân.
Dưới gốc độ lý luận, giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh
vực quản lý đất đai tại Tòa án nhân dân là hoạt động xét xử của Tòa án nhân
dân nhằm giải quyết các tranh chấp quyết địn hành chính trong lĩnh vực quản
lý đất đai. Hay nói cách khác, đó là hoạt động của Tòa án xem xét về tính hợp
pháp của quyết định hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai để giải quyết
yêu cầu khởi kiện của người khởi kiện.
Về phương diện lí luận, xem xét tính hợp pháp nghĩa là xem xét tính
“đúng với pháp luật” của các quyết định hành chính. Cụ thể là cần phải xem
xét đánh giá về thẩm quyền, nội dung và hình thức, thủ tục ban hành quyết
định hành chính.

4Điều 119 Luật Tố tụng hành chính 2015

17