VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
------------------

TRẦN THỊ NHÃ PHƯƠNG

GIẢI QUYẾT KHIẾU KIỆN QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH
TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI TỪ THỰC TIỄN XÉT XỬ
CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN EA KAR,
TỈNH ĐĂK LĂK

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐĂK LĂK - NĂM 2019


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
------------------

TRẦN THỊ NHÃ PHƯƠNG

GIẢI QUYẾT KHIẾU KIỆN QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH
TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI TỪ THỰC TIỄN XÉT XỬ
CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN EA KAR,
TỈNH ĐĂK LĂK

Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số: 8.38.01.02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1.

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu ......................................................... 1

2. Tình hình nghiên cứu .................................................................................... 3
3. Mục đích nghiên cứu ..................................................................................... 6
4. Nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiên cứu................................................ 7
4.1. Nhiệm vụ .................................................................................................... 7
4.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .............................................................. 7
5. Phương pháp nghiên cứu............................................................................... 8
6. Kết cấu của luận văn ..................................................................................... 8
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ KHIẾU KIỆN QUYẾT
ĐỊNH HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI VÀ GIẢI QUYẾT
KHIẾU KIỆN QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT
ĐAI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN .......................................... 9
1.1. Khái niệm, đặc điểm, nội dung, chủ thể, phương thức khiếu kiện quyết
định hành chính trong lĩnh vực đất đai. ............................................................ 9
1.2. Khái niệm, đặc điểm, hình thức, thủ tục giải quyết khiếu kiện quyết định
hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai tại Tòa án nhân dân. ................... 177
1.3. Cơ sở pháp lý về giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh
vực quản lý đất đai tại Tòa án nhân dân ......................................................... 25
1.3.1. Hiến pháp 2013 ..................................................................................... 25
1.3.2. Pháp luật tố tụng hành chính ................................................................ 26
1.3.3. Pháp luật đất đai ................................................................................... 27
1.4. Ý nghĩa của việc giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh
vực quản lý đất đai tại Tòa án nhân dân ......................................................... 28
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính


Tố tụng hành chính

CHXHCN

Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

QĐ – HĐBT

Quyết định – Hội đồng Bộ trưởng

TB

Thông báo

UBND

Uỷ ban nhân dân

TT - LT

Tờ trình – Lâm trường

QĐ - UB

Quyết định – Uỷ ban

QĐ - TTg

Quyết định – Thủ tướng


Uỷ ban tư pháp

HC – ST

Hành chính – Sơ thẩm

HC - PT

Hành chính – Phúc thẩm

PA

Phương án

HĐBTGPMB

Hội đồng bồi thường giải phóng mặt bằng


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Tranh chấp đất đai luôn là vấn đề có nhiều diễn biến phức tạp, được
Đảng, Nhà nước và các cấp chính quyền quan tâm. Đây là lĩnh vực nảy sinh
nhiều khiếu nại, khiếu kiện trong thực tế. Đặc biệt hiện nay, tình hình khiếu
kiện các quyết định hình chính trong lĩnh vực quản lý đất đai của các cơ quan
có thẩm quyền đang ngày càng gia tăng.
Nhiều vụ việc xảy ra tranh chấp giữa cá nhân, tổ chức với cơ quan hành
chính quản lý đất đai mà thông qua khiếu nại không giải quyết được, các bên
không thể thống nhất kết quả giải quyết. Thường thì người dân thực hiện

thấy hiện nay trên địa bàn huyện đang diễn ra một số vấn đề liên quan đến
hoạt động quản lý đất đai tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh việc khiếu nại,
khiếu kiện phức tạp.
Khiếu kiện trong lĩnh vực đất đai có đối tượng chủ yếu là quyết định
hành chính về quản lý đất đai. Để giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh
vực đất đai, pháp luật đất đai và pháp luật tố tụng hành chính đang dần được
hoàn thiện, tạo nên cơ sở pháp lý giúp cho Tòa án nhân dân thực hiện tốt việc
giải quyết các vụ án hành chính liên quan đến lĩnh vực quản lý đất đai. Tuy
nhiên, thực tiễn áp dụng pháp luật để giải quyết các vụ án hành chính trong
lĩnh vực quản lý đất đai vẫn nảy sinh nhiều hạn chế, bất cập nhất định. Thông
qua nghiên cứu tình hình giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính trong
lĩnh vực đất đai từ thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân huyện Ea Kar, Tòa án
nhân dân tỉnh Đắk Lắk, chúng ta sẽ thấy rõ và tìm ra được nguyên nhân chủ
yếu dẫn đến những tồn tại, hạn chế này. Để từ đó đề ra các biện pháp nâng
cao chất lượng giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực đất
đai có hiệu quả, ngăn ngừa những vi phạm trong quản lý đất đai, không để

2


tranh chấp đất đai phát sinh trở thành "điểm nóng" gây mất ổn định chính trị,
tình hình trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.
Như vậy việc lựa chọn nghiên cứu thực hiện đề tài: "Giải quyết khiếu
kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực đất đai từ thực tiễn xét xử của
Tòa án nhân dân huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk" làm luận văn thạc sĩ luật học
là thật sự có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn.
2. Tình hình nghiên cứu
Tranh chấp đất đai và giải quyết tranh chấp hành chính trong lĩnh vực
đất đai được nhiều học giả tiếp cận và nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác
nhau và là một vấn đề không mới ở nước ta. Thời gian qua đã có nhiều công

các cơ quan hành chính ở đây là UBND các cấp, qua thực tiễn giải quyết
khiếu nại trên phạm vi địa bàn tỉnh Nghệ An, khác với nội dung nghiên cứu
luận văn của tác giả về pháp luật khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh
vực đất đai tại Tòa án nhân dân. Quyết định giải quyết khiếu nại về đất đai
của UBND các cấp cũng là một trong những quyết định hành chính trong lĩnh
vực đất đai bị khiếu kiện. Vì vậy, luận văn là một trong những tài liệu tham
khảo có giá trị đối với phần nghiên cứu cơ sở lý luận cho luận văn của tác giả.
Đinh Thị Thanh Thảo, Pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai và thực
tiễn xét xử tại Tòa án nhân dân quận Bình Thạnh, thành phố Hồ Chí Minh
(2016), Luận văn thạc sĩ, Trường Đại Học Luật Hà Nội: Nội dung của luận
văn nghiên cứu về tất cả các tranh chấp đất đai, pháp luật điều chỉnh về giải
quyết tranh chấp đất đai và thực tiễn nghiên cứu là công tác xét xử tại TAND
quận Bình Thạnh, thành phố Hồ Chí Minh, đã cung cấp cho tác giả nguồn
tham khảo về cơ sở lý luận về tranh chấp đất đai, hoạt động xét xử của Tòa
án, về pháp luật điều chỉnh trong giải quyết tranh chấp đất đai, góp phần hoàn
thiện cho luận văn của tác giả.

4


Nguyễn Thị Hải Thanh, Giải quyết tranh chấp đất đai bằng Tòa án từ
thực tiễn quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng, (2016), luận văn thạc sĩ, Viện
hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam: nghiên cứu về cơ sở lý luận về giải quyết
tranh chấp đất đai bằng Tòa án, và phạm vi nghiên cứu chỉ gói gọn trên địa
bàn quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng. Tuy nhiên nội dung nghiên cứu của
luận văn đã cung cấp những cơ sở lý luận có giá trị tham khảo cao đối với
việc thực hiện luận văn của tác giả.
Dương Thị Sen (2012), Pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai thông
qua Tòa án nhân dân, Luận văn thạc sỹ Luật học, Khoa Luật – Đại học quốc
gia Hà Nội: tập trung nghiên cứu về pháp luật giải quyết tranh chấp đất đai

có giá trị lớn đối với việc nghiên cứu nội dung của luận văn của tác giả.
3. Mục đích nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu đạt được các mục đích cơ bản sau đây:
- Làm rõ cơ sở lý luận chung của các quy định pháp luật về khiếu kiện
quyết định hành chính trong lĩnh vực đất đai và thực tiễn giải quyết tại Tòa án
nhân dân huyện Ea Kar,tỉnh Đắk Lắk.
- Đánh giá thực trạng giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính trong
lĩnh vực quản lý đất đai tại Tòa án nhân dân huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk.
Làm rõ những hạn chế, vướng mắc trong quá trình giải quyết, nguyên nhân
khách quan, chủ quan.
- Đề xuất một số định hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết
khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai tại Tòa án
Tòa án nhân dân nói chung và tại Tòa án nhân dân huyện Ea Kar, tỉnh Đắk
Lắk nói riêng.

6


4. Nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Nhiệm vụ
- Làm rõ khái niệm, đặc điểm của quyết định hành chính trong lĩnh vực
đất đai, khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực đất đai và giải quyết
khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai tại Tòa án
nhân dân cấp huyện.
- Làm rõ những quy định của pháp luật về giải quyết khiếu kiện quyết
định hành chính trong lĩnh vực đất đai, thực trạng giải quyết tại Tòa án nhân
dân huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk.
- Nêu được định hướng và giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả giải
quyết khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai tại Tòa
án nhân dân.

của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp lý về khiếu kiện quyết định hành chính
trong lĩnh vực đất đai và giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính trong
lĩnh vực đất đai tại Tòa án nhân dân cấp huyện.
Chương 2: Thực trạng giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính trong
lĩnh vực đất đai tại Tòa án nhân dân huyện Ea Kar, tỉnh Đăk Lăk.
Chương 3: Định hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu
kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực đất đai tại tòa án nhân dân.

8


Chương 1:
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ KHIẾU KIỆN QUYẾT ĐỊNH
HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI VÀ GIẢI QUYẾT
KHIẾU KIỆN QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT
ĐAI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN

1.1. Khái niệm, đặc điểm, nội dung, chủ thể, phương thức khiếu kiện
quyết định hành chính trong lĩnh vực đất đai.
1.1.1. Khái niệm, đặc điểm, nội dung của khiếu kiện quyết định hành
chính trong lĩnh vực đất đai.
Các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền thực hiện chức năng, nhiệm vụ và
hoạt động quản lý hành chính Nhà nước bằng nhiều phương thức và công cụ
khác nhau. Trong đó, việc ban hành các quyết định hành chính là một trong
những phương thức chủ yếu được chủ thể quản lý hành chính Nhà nước sử
dụng nhiều. Quyết định hành chính có khả năng tác động mạnh mẽ đến hoạt
động quản lý hành chính Nhà nước, sự phát triển kinh tế - xã hội của đất
nước. Song, quyết định hành chính cũng tiểm ẩn khả năng tác động tiêu cực
đến mọi mặt của đời sống xã hội, có nguy cơ xâm hại đến quyền và lợi ích

chính bị kiện là văn bản do cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan, tổ chức
được giao thực hiện quản lý hành chính nhà nước ban hành hoặc người có
thẩm quyền trong cơ quan, tổ chức đó ban hành quyết định về vấn đề cụ thể
trong hoạt động quản lý hành chính được áp dụng một lần đối với một hoặc
một số đối tượng cụ thể mà quyết định đó làm phát sinh, thay đổi, hạn chế,
chấm dứt quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân hoặc có nội
Bài viết: Bàn về Quyết định hành chính – Đối tượng xét xử của Vụ án hành chính; NCS. ThS. Nguyễn Thị

1

Hà, giảng viên khoa Luật trường Đại học Vinh, Tạp chí kiểm sát năm 2017, Tr. [46, 51]

10


dung làm phát sinh nghĩa vụ, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của cơ
quan, tổ chức, cá nhân2. (Điều 3 Luật TTHC 2015)
Như vậy, quyết định hành chính thuộc đối tượng khởi kiện để yêu cầu
Tòa án giải quyết vụ án hành chính là văn bản thể hiện dưới hình thức quyết
định hoặc công văn, thông báo, kết luận do cơ quan hành chính nhà nước, cơ
quan tổ chức khác hoặc người có thẩm quyền trong các cơ quan, tổ chức đó
ban hành áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể quyết
định về vấn đề nhất định trong hoạt động quản lí hành chính nhà nước mà
người khởi kiện cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm hại. Cụ
thể gồm:
- Quyết định hành chính được cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan tổ
chức khác hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan tổ chức đó ban hành
trong khi giải quyết, xử lí những việc cụ thể trong quản lí hành chính là đối
tượng khởi kiện vụ án hành chính tai Tòa án;
- Quyết định hành chính được ban hành sau khi có khiếu nại, quyết

thực hiện và áp dụng pháp luật hình dung rõ ràng về dạng quyết định hành
chính này, cụ thể là:
- Có nội dung liên quan đến việc giải quyết một vấn đề cụ thể trong
quản lý hành chính nhà nước;
- Được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể.
- Quyết định đó làm phát sinh, thay đổi, hạn chế, chấm dứt quyền, lợi
ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân hoặc có nội dung làm phát sinh
nghĩa vụ, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá
nhân hay cụ thể hơn là phải xâm hại trực tiếp đến quyền và lợi ích của các
đương sự, bị chính đương sự hoặc người do đương sự ủy quyền khởi kiện.
- Quyết định hành chính thỏa mãn các trường hợp quy định tại Điều 30
Luật tố tụng hành chính, trừ quyết định hành chính thuộc phạm vi bí mật nhà
nước trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, ngoại giao theo quy định của
pháp luật; Quyết định, hành vi của Tòa án trong việc áp dụng biện pháp xử lý

12


hành chính, xử lý hành vi cản trở hoạt động tố tụng; Quyết định hành chính,
hành vi hành chính mang tính nội bộ của cơ quan, tổ chức.
Thứ ba, Chủ thể ban hành quyết định hành chính cá biệt thuộc đối
tượng xét xử của Tòa án là cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan, tổ chức
được giao thực hiện quản lý hành chính nhà nước ban hành hoặc người có
thẩm quyền trong cơ quan, tổ chức đó ban hành.Bao gồm các cơ quan :Bộ, cơ
quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Văn phòng Chủ tịch nước, Văn
phòng Quốc hội, Kiểm toán nhà nước, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát
nhân dân tối cao và quyết định hành chính của người có thẩm quyền trong cơ
quan; Cơ quan nhà nước cấp tỉnh trở xuống và cán bộ, công chức của các cơ
quan nhà nước đó; Cơ quan đại diện ngoại giao của nước Cộng hoà xã hội chủ
nghĩa Việt Nam ở nước ngoài hoặc của người có thẩm quyền trong cơ quan

ban hành các quyết định hành chính đối với người sử dụng đất đai mà họ
không đồng ý với nội dung của các quyết định này thì họ có quyền khiếu nại,
khởi kiện ra Tòa án theo đúng thủ tục pháp luật quy định.
Vậy, khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực đất đai là việc cá
nhân, cơ quan, tổ chức thực hiện quyền khởi kiện của mình bằng cách gửi
đơn đến Tòa án nhân dân có thẩm quyền yêu cầu giải quyết tranh chấp có
liên quan đến các quyết định hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai nhằm
bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Từ khái niệm trên có thể rút ra được một số đặc điểm của khiếu kiện
quyết định hành chính trong lĩnh vực đất đai như sau:
-

Người khởi kiện là cá nhân, cơ quan, tổ chức nhưng phải là người bị

tác động trực tiếp, có quyền và lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng bởi quyết định
hành chính về đất đai đó.
-

Đối tượng bị khởi kiện là quyết định hành chính trong lĩnh vực quản

lý đất đai.

14


- Người bị khởi kiện là chủ thể đặc biệt, là cơ quan quản lý nhà nước
về đất đai hoặc chủ thể đại diện cho cơ quan quản lý Nhà nước về đất đai
trong việc thực hiện hoạt động công vụ.
1.1.2. Chủ thể, phương thức của khiếu kiện quyết định hành chính
trong lĩnh vực đất đai

có quyền khởi kiện vụ án hành chính để yêu cầu Tòa án bảo vệ.
Đối với cá nhân, cơ quan, tổ chức có tên trong quyết định hành chính,
bị tác động trực tiếp bởi quyết định hành chính thì việc xác định quyền khởi
kiện của họ để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình tương
đối dễ dàng. Nhưng quyền khởi kiện của cá nhân, cơ quan, tổ chức không có
tên trong quyết định hành chính thì khó xác định, cần phải xem xét tài liệu,
chứng cứ chứng minh người khởi kiện có quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm
phạm trực tiếp từ quyết định hành chính hay không.
Theo quy định của pháp luật tố tụng hành chính quy định:bao gồm
người khởi kiện, người bị kiện, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan3.
Người khởi kiện là cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện vụ án hành
chính đối với quyết định hành chính trong lĩnh vực đất đai.
Người bị kiện là cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyết định hành chính
trong lĩnh vực quản lý đất đai bị khởi kiện.
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là cơ quan, tổ chức, cá nhân
tuy không khởi kiện, không bị kiện, nhưng việc giải quyết vụ án hành chính
trong lĩnh vực đất đai có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của họ nên họ tự
mình hoặc đương sự khác đề nghị và được Tòa án nhân dân (sau đây gọi là
Tòa án) chấp nhận hoặc được Tòa án đưa vào tham gia tố tụng với tư cách là
người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Về phương thức khởi kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực đất
đai: Người khởi kiện có quyền nộp trực tiếp đơn khởi kiện tại Tòa án hoặc
3

Điều 3 Luật Tố tụng hành chính 2015

16


thông qua bưu điện để gửi đơn khởi kiện đến Tòa án, hoặc gửi trực tuyến qua



Thứ nhất, quyết định hành chính phải được ban hành bởi các chủ thể
có thẩm quyền theo quy định của pháp luật. Thẩm quyền ban hành quyết
định hành chính thể hiện trên hai phương diện: thẩm quyền về nội dung và
thẩm quyền về hình thức.
Đối với quyết định hành chính về đất đai, thẩm quyền về nội dung là
việc xác định quyết định hành chính phải được ban hành bởi người có thẩm
quyền thực hiện những công việc liên quan đến chức năng nhiệm vụ quản lý
nhà nước về đất đai, không được vượt quyền, lạm quyền; thẩm quyền về
hình thức là quyết định hành chính đó phải được ban hành đúng hình thức
(tên gọi, thể thức trình bày) đã được pháp luật đất đai quy định . Hình thức
của quyết định hành chính thể hiện dưới nhiều tên gọi khác nhau, nhưng với
quyết định hành chính thuộc đối tượng khởi kiện của vụ án hành chính, pháp
luật chỉ thừa nhận dưới hình thức văn bản với các tên gọi quyết định, thông
báo, kết luận, công văn.
Thứ hai, Nội dung quyết định hành chính về đất đai phải phù hợp với
các quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật làm cơ sở để ban hành ra
nó, có nghĩa là quyết định hành chính được ban hành trên cơ sở áp dụng
đúng pháp luật đất đai
Nội dung quyết định hành chính được ban hành trên cơ sở áp dụng các
quy định pháp luật đất đai đang có hiệu lực thi hành vào thời điểm ban hành
quyết định và không trái với các quy định pháp luật nằm trong văn bản quy
phạm pháp luật có giá trị pháp lí cao hơn.
Nội dung quyết định hành chính trong lĩnh vực quản lý nhà nước về
đất đai được ban hành trên cơ cở áp dụng đúng các quy định pháp luật phù
hợp với các tình tiết thực tế có liên quan, có đầy đủ căn cứ thực tế. Vì vậy
trong quá trình Tòa án đánh giá quyết định hành chính ban hành có đầy đủ
căn cứ hay không cần phải xem xét tổng thể thực tế vụ việc cần giải quyết,