Vì sao các văn nghệ sĩ "im hơi lặng tiếng"?
Vietnamnet
03:17' PM - Thứ tư, 12/08/2009
Ở bất cứ thời điểm nào, hoàn cảnh nào thì văn nghệ sĩ cũng là những người quan tâm đến thời cuộc,
cất lên tiếng nói của thời đại mình, nhân dân mình, hướng tới những giá trị thẩm mĩ và nhân văn cao
đẹp. Trước đây, trong cuộc đấu tranh vì độc lập dân tộc và thống nhất đất nước, văn nghệ sĩ đã lên
tiếng và tiếng nói của họ đã hoà nhịp với tiếng nói, nguyện vọng chung của dân tộc.
Ngày nay, trong công cuộc xây dựng đất nước, văn học - nghệ thuật cũng là một mặt trận không kém
phần cam go, quyết liệt. Với thiên chức của mình, văn nghệ sĩ phải là người thể hiện được thái độ,
trách nhiệm, tình cảm, trí tuệ trước những vấn đề lớn của dân tộc và thời đại thông qua văn học -
nghệ thuật.
Thế nhưng trong suốt một thời gian dài, đặc biệt là sau đổi mới, nhiều lĩnh vực văn học - nghệ thuật
chưa có những bước đột phá, chưa đáp ứng được đòi hỏi của người thưởng thức là phải có các tác
phẩm hay, xứng tầm thời đại, đáp ứng được nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần ngày càng cao của
nhân dân. Dường như hiện nay, khá nhiều văn nghệ sĩ đang “im hơi lặng tiếng”, bầu không khí sáng
tạo khá trầm lắng trong lúc cuộc sống đầy sôi động với rất nhiều vấn đề nóng bỏng đang được đặt ra.
Vì sao?
VietNamNet mở diễn đàn "Vì sao các văn nghệ sĩ 'im hơi lặng tiếng'?" với mong muốn các văn nghệ
sĩ chia sẻ, trao đổi, bày tỏ ý kiến của mình trước những vấn đề cấp thiết của văn học - nghệ thuật hiện
nay cùng trách nhiệm của những người hoạt động trong lĩnh vực văn hoá - nghệ thuật trước những
vấn đề lớn của đất nước, làm sao để chúng ta có những tác phẩm hay, tương xứng với tầm vóc của
dân tộc và thời đại. Rất mong nhận được sử hưởng ứng của bạn đọc.
• Tôi trăn trở nhất hiện nay là luân thường đạo lý ở đời
• Cái sự 'im hơi lặng tiếng' có lỗi ở cả môi trường
• Sẽ là sai lầm lớn nếu lấy văn hóa làm 'chân ga'
Tôi trăn trở nhất hiện nay là luân thường đạo lý ở đời
Mở đầu, chúng tôi xin giới thiệu ý kiến của NSND Lê Hùng, giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam kiêm
giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ.
Chúng tôi nói lên tiếng nói của mình bằng tác phẩm
Tôi không nghĩ rằng văn nghệ sĩ chúng tôi hiện nay đang im lặng hay thờ ơ với những vấn đề trọng
đại của đất nước. Chúng tôi thể hiện sự quan tâm của mình, nói lên tiếng nói của mình thông qua

những điều đó. Những sự trăn trở ấy rất nhiều, và tôi gửi vào trong tác phẩm để góp một phần tiếng
nói làm cho đất nước mình ngày càng tốt lên.
Mỗi thời, văn nghệ sĩ có một cách thức riêng để thể hiện sự quan tâm tới xã hội
Nhiều người thường so sánh giai đoạn hiện nay với quãng thời gian sau đổi mới. Phải nói rằng, thời
gian đó sân khấu kịch nói riêng và văn học nghệ thuật nói chung có rất nhiều tác phẩm lớn, có tiếng
nói đóng góp vào sự vận động và phát triển của xã hội. Trong lĩnh vực sân khấu có thể kể ra đây như
các vở “Nhân danh công lý”, “Hồn Trương Ba da hàng thịt”, “1000 ngày kháng án”…
Ở thời điểm đó, báo chí và các loại phương tiện truyền thông khác chưa phát triển như hiện nay nên
khi sân khấu kịch nói đúng vào những vấn đề bức xúc của xã hội thì được khán giả rất hưởng ứng và
đón nhận. Cái đó góp phần tạo nên tiếng nói riêng của nó. Thế nhưng hiện nay, tất cả những vấn đề
của xã hội đã được nói trên báo chí, truyền hình, trên phim ảnh chứ không còn là đặc quyền riêng của
sân khấu nữa.
Nhiệm vụ của sân khấu bây giờ đã khác trước, không chỉ đơn thuần là phản ánh những cái đó. Sân
khấu vẫn phải nói ra những thói hư tật xấu, để đưa được tính nhân văn của vở diễn lên cao, nhưng
làm thế nào phải gần gũi với công chúng chứ bây giờ nói là đáp ứng tình hình phát triển của đất nước
mà dựng những vấn đề mà báo chí đã nói hết cả rồi thì khán giả không xem. Không thể cứ nói mạnh
mẽ trong khi khán giả không đến rạp để xem kịch.
Hơn thế nữa, sân khấu cũng chỉ là một tiếng nói thôi chứ không thể bao trùm các tiếng nói khác được.
Chúng tôi là một kênh để nói lên những vấn đề lớn, những vấn đề còn đang bức xúc của xã hội thôi.
Ngày xưa báo chí chưa nói thì sân khấu nói nên khán giả đến xem, sức mạnh tác động lớn hơn so với
hiện nay khi đã có rất nhiều nguồn thông tin hấp dẫn khác.
Sân khấu không nên nói lại những gì các phương tiện khác đã nói mà nó gửi gắm đến khán giả những
thông điệp có ý nghĩa bằng cách thức và ngôn ngữ của chính mình. Ví dụ bây giờ nói về chuyện giới
trẻ sống thế nào thì sân khấu có cách thức riêng của nó. Chúng tôi cho họ xem lại quá khứ thông qua
những vở kịch để họ nhận thấy họ đang phung phí tuổi trẻ của mình như thế nào.
Không phải cứ hô khẩu hiệu mới là lên tiếng
Sân khấu nói riêng và nghệ thuật nói chung là loại hình sáng tạo, nó có đặc thù riêng nên không nên
áp đặt cho nó bất kỳ một đề tài nào cả. Hiện nay, vào những dịp kỷ niệm lớn, nếu Nhà nước muốn
phát động phong trào thì có thể đặt hàng.
Có những hình ảnh rất lãng mạn, có những lớp kịch rất lãng mạn mà có khi khiến cho người ta nhớ

rằng những điều đó sẽ không xảy ra ở Việt Nam hoặc chúng ta phải nhìn ra để ngăn chặn được nó.
Tôi cũng đã nói sự lo lắng của mình trên rất nhiều diễn đàn rằng khi tình hình kinh tế phát triển nhanh
mà đời sống tinh thần không bắt kịp sẽ nảy sinh rất nhiều vấn đề.
Văn nghệ sĩ mong muốn Đảng và Nhà nước đầu tư một cách dài hạn và triệt để, cũng như phải mạnh
tay thì văn hóa văn nghệ mới phát triển. Muốn thế, nhà nước cần đầu tư những thứ thiết thực như cơ
sở hạ tầng phục vụ cho văn hóa, chăm lo cho đời sống anh chị em nghệ sĩ để họ có thể dành toàn bộ
tâm sức cho công việc sáng tạo tác phẩm, không bị phân tâm trước những mối lo cơm áo gạo tiền.
Để có những tác phẩm kinh điển thì chúng tôi cần được nhà nước đầu tư nhiều hơn nữa. Đầu tư
không phải là cho một tác phẩm cụ thể nào đó mà phải đầu tư cho cả cuộc đời, để chúng tôi có thể
sáng tạo. Ngay cả tài năng của các nghệ sĩ cũng có hạn, Nhà nước cũng phải có chính sách để bồi
dưỡng tài năng của họ.
Ở thời nào cũng thế, văn nghệ sĩ luôn luôn quan tâm đến những vấn đề lớn của đất nước. Sự quan
tâm đó thể hiện bằng công việc sáng tạo, bằng tác phẩm để cùng với những lĩnh vực khác làm cho đất
nước chúng ta ngày càng trở nên tốt đẹp hơn.
NSND Lê Hùng (Tuấn Hải ghi)
Cái sự 'im hơi lặng tiếng' có lỗi ở cả môi trường
Người nói ắt phải có người nghe với sự cầu thị và thiện chí. Lên tiếng là một thái độ, im lặng cũng là
một thái độ. Đôi khi sự "im hơi lặng tiếng" của người nghệ sĩ còn có duyên do từ môi trường văn hóa
- xã hội xung quanh. Để văn nghệ sĩ hào hứng sáng tạo rất cần một môi trường có hào khí, minh
bạch, tin cậy và liên tài. Chúng tôi xin giới thiệu cuộc trò chuyện của VietNamNet với đạo diễn,
NSND Đặng Nhật Minh tham gia vào diễn đàn ’Vì sao văn nghệ sĩ "im hơi lặng tiếng"?’
Chất lượng sáng tác không ra đời trong những phòng hội thảo có gắn máy lạnh
- Nhìn vào nhiều lĩnh vực văn học - nghệ thuật trong thời gian dài qua thấy ít có những sự đột phá,
chưa đáp ứng được đòi hỏi của người thưởng thức là phải có các tác phẩm hay, xứng tầm thời đại,
theo ông thì lý do gốc rễ bắt nguồn từ đâu?
- Hàng chục năm nay, trong các cuộc gặp gỡ của lãnh đạo cấp trên với văn nghệ sỹ, tôi thường nghe
một điệp khúc được nhắc đi nhắc lại rất nhiều lần: Anh chị em văn nghệ sỹ không thiếu tài, chỉ thiếu
Đạo diễn Đặng Nhật Minh
phương tiện, thiếu sự đầu tư quan tâm thích đáng của Đảng, Nhà nước… nên chưa có những tác
phẩm lớn, xứng đáng với dân tộc, với thời đại… Để rồi cuối cùng đi đến kết luận: muốn có những tác

trừ một số người vì đồng tiền chạy theo guồng máy của nền văn hoá tiêu thụ đang ngự trị. Việc chưa
có tác phẩm hay như chúng ta mong đợi có thể vì người nghệ sỹ lực bất tòng tâm, chưa có đủ tài, đủ
kiên trì để theo đuổi đến cùng điều mình ấp ủ, nung nấu.
Nhưng thử đặt câu hỏi ngược lại: nếu có những tác phẩm đạt được những vấn đề nóng bỏng của cuộc
sống liệu nó có được đón nhận hay bị công kích, phê phán, đánh đòn hội chợ như đã từng thấy trong
sinh hoạt văn học và điện ảnh nước nhà? Cái sự "im hơi lặng tiếng" này có lỗi của người sáng tác một
phần và có lỗi của cả môi trường xung quanh nữa. Có thể nói môi trường văn hoá của chúng ta hiện
nay bị ô nhiễm trầm trọng.
- Trước đây, trong những giai đoạn khốc liệt nhất của chiến tranh, người nghệ sĩ lại càng hăng sáng
tác, và thực tế là trong hoàn cảnh khó khăn, lại có nhiều tác phẩm để đời, từ điện ảnh đến văn học
đều "sôi sục" khí thế. Nhưng hiện tại, rất nhiều lĩnh vực nghệ thuật đang bị cơn lốc thị trường, giải
trí cuốn theo. Vì sao trong bộn bề những vấn đề nóng bỏng của cuộc sống, nghệ thuật hay nói cách
khác những người sáng tác lại thiếu đi sự quyết liệt, thưa ông?