Tuần: 14
Ngày soạn:
Tiết 53-54: Đọc văn:
Chí Phèo
Nam Cao
A. MỤC TIÊU BÀI HỌC:
Giúp hs:
- Hiểu và phân tích được các nhân vật chính, đặc biệt là nhân vật Chí Phèo, qua đó thấy
được giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo sâu sắc mới mẻ của tác phẩm.
- Thấy được một số nét đặc sắc về nghệ thuật của tác phẩm như điển hình hóa nhân vật,
miêu tả tâm lí, nghệ thuật và ngôn ngữ nghệ thuật.
B. PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:
- Sgv, Stk, Sgk, Giáo án.
- Tranh minh họa Chí Phèo và Thị Nở trong phim "Làng Vũ Đại ngày ấy".
C. CÁCH THỨC THỰC HIỆN:
Gv kết hợp sử dụng các phương pháp: diễn giảng, thảo luận theo nhóm, phát vấn…
D. TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1. Kiểm tra sĩ số:
2. Kiểm tra bài cũ:
- CH
1
: Trình bày ngắn gọn những nét chính về phong cách nghệ thuật của Nam Cao?
- CH
2
: Vấn đề quan trọng trong đề tài người trí thức và đề tài người nông dân mà Nam
Cao đề cập là gì?
3. Bài mới:
Có những sáng tác đăng báo từ năm 1936 nhưng Nam Cao chỉ thực sự nổi tiếng
khi tác phẩm Chí Phèo ra đời. Trước Nam Cao đã có những nhà văn thành công khi viết
về đề tài nông dân như Nguyễn Công Hoan với "Bước đường cùng"; Ngô Tất Tố với
"Tắt đèn"… Song, với ý thức "khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những gì

ngắn này vào tập "Luống cày"(1946). Ông lấy tên nhân vật trung tâm
đặt tên truyện).
2. Chủ đề tác phẩm.
Qua tác phẩm Chí Phèo, Nam Cao tố cáo mạnh mẽ xã hội thực dân
Hs: trả lời.
Gv: Gọi 1 Hs tóm tắt tác phẩm
theo bố cục đoạn trích.
Hs: tóm tắt.
Gv: Tóm tắt tác phẩm dựa vào
cuộc đời Chí Phèo?
Hs: lắng nghe.
Gv: Dựa vào sự chuẩn bị bài ở
nhà, hãy nhận xét về hình ảnh
làng Vũ Đại qua các chi tiết
trong truyện?
Hs: Thảo thuận theo nhóm tìm
chi tiết  xâu chuỗi  nhận
xét.
Gv: bổ sung.
nửa phong kiến tàn bạo đã cướp đi của người nông dân lương thiện cả
nhân hình lẫn nhân tính. Đồng thời nhà văn cũng trân trọng phát hiện và
khẳng định bản chất tốt đẹp của những con người này ngay khi tưởng
chừng họ đã biến thành quỷ dữ.
3. Tóm tắt tác phẩm.
 Tóm tắt theo bố cục đoạn trích.
- Đoạn 1: Chí Phèo say rượu vừa đi vừa chửi.
- Đoạn 2: Chí Phèo trở về làng sau mấy năm đi tù. Ngoại hình hắn
đã thay đổi hoàn toàn, trông đặc như thằng lưu manh. Chí Phèo đến nhà
Bá Kiến rạch mặt ăn vạ nhưng Bá Kiến đã xử êm vụ này.
- Đoạn 3: Những biến đổi, thức tỉnh ở Chí Phèo sau đêm gặp Thị Nở

(Hết tiết 53, chuyển tiết 54)
Tiết 54:
Hoạt động của Gv - Hs Yêu cầu cần đạt
Gv: Giới thiệu ngắn gọn về
cuộc đời của Chí Phèo từ anh
Chí trở thành Chí Phèo.
Hs: lắng nghe, suy ngẫm.
2. Hình tượng nhân vật Chí Phèo.
a, Ra tù, trong cơn say, đến nhà Bá Kiến gây sự.
 Nhận xét:
- Chí Phèo là nhân vật trung tâm đặc sắc nhất của truyện. Nạn
nhân tiêu biểu nhất ở làng Vũ Đại, ở xã hội thực dân nửa phong kiến
Việt Nam đương thời.
- Điển hình cho một bộ phận nông dân bị lưu manh hóa, thể hiện
một quy luật phổ biến - quy luật bần cùng hóa, lưu manh hóa của
con người trong xã hội bất công.
- Ba giai đoạn cuộc đời Chí Phèo:
Gv: Mở đầu truyện, Chí Phèo
có sự xuất hiện độc đáo như thế
nào?
Hs: tái hiện và phát hiện.
Gv: Em hãy nhận xét cách mở
đầu truyện của tác giả?
Nhận xét ngôn ngữ độc đáo
được thể hiện ngay phần đầu
truyện?
Hs: thảo luận nhóm, trả lời.
Gv: Miêu tả Chí Phèo qua lời
nói, cử chỉ, hành động của Chí
Phèo sau khi ra tù; nhà văn

hóa đến như vậy?...
- Chí Phèo hiện ra vừa cụ thể, vừa sinh động, đập vào mắt khán
giả.
- Ngôn ngữ kể chuyện, trần thuật, dựng chân dung nhân vật hết
sức đặc sắc:
+ Ngôn ngữ nửa trực tiếp: vừa kể, vừa tả một cách khách quan;
vừa như nhập vào Chí Phèo kể và nghĩ…
+ Đa giọng điệu:
 Giọng điệu của nhà văn: phong phú, biến hóa, lúc tách
bạch, lúc đan xen.
 Giọng miêu tả, bình luận của nhà văn: "bao giờ… chửi"…
 Giọng người dân làng Vũ Đại: "chắc… mình ra".
 Giọng Chí Phèo: "Mẹ kiếp!...".
 Đan xen giọng người kể và giọng nhân vật.
 Miêu tả Chí Phèo qua tiếng chửi, nhà văn muốn phản ánh:
- Từ anh Chí hiền lành, qua 7, 8 năm ở tù, nhà tù thực dân phong
kiến đã biến "Chí" thành "Chí Phèo".
+ Hình dáng: "Như thằng săng đá".
+ Cách ăn mặc: phanh ngực xăm trổ, con mắt gườm gườm, mặt
đen cơng cơng…
+ Hành động: uống rượu say, không trả tiền, định đốt quán,
xách vỏ chai đến nhà Bá Kiến gây sự, chửi tục, đập đầu, rạch mặt ăn
vạ…
- Một mặt nhà văn muốn thể hiện cái hung hãn, lưu manh, côn
đồ của Chí, mặt khác, phản ánh ý thức phản kháng liều lĩnh trong bế
tắc và tuyệt vọng của Chí Phèo.
 Qua cách ứng xử của lí Cường, Bá Kiến, người đọc còn thấy
bản lĩnh cáo già của lão địa chủ cường hào già đời đục khoét và
nhiều kinh nghiệm cai trị dân lành. Chỉ qua vài lời ngon ngọt, vài
hào bạc uống rượu của Bá Kiến, Chí Phèo đã nhụt chí căm hờn, trở

chết của Chí Phèo?
Hs: thảo luận nhóm, trả lời.
Gv: Yêu cầu Hs phân tích
nhân vật này ở nhà, dựa trên
định hướng của Gv.
cảnh sắc, âm thanh bình dị: tiếng cười nói của những người đi chợ,
tiếng anh thuyền chài đuổi cá, tiếng chim hót, ánh nắng rọi vào cái
lều nát…
- Nhớ lại quá khứ xa xôi với những ước mơ bình dị như biết bao
người dân quê.
- Nghĩ đến hiện tại, lại nghĩ về tương lai cô độc, tuổi già, đau
ốm… hắn càng buồn lo hơn. Lần đầu tiên hắn trở lại làm người, suy
nghĩ như một người nông dân nghèo bản chất lương thiện.
 Đây là đoạn văn miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật thật tự nhiên,
tinh tế, hợp lí.
 Thật tự nhiên, suy nghĩ của Chí Phèo hướng về Thị Nở, khi
Thị bước vào lều với bát cháo hành.
- Hình ảnh "bát cháo hành" vừa chân thực, vừa giàu ý nghĩa.
- Với Thị Nở, đây là bát cháo tình nguyện, bát cháo đem cho,
đem tặng, bát cháo tình yêu, mở đầu cho hạnh phúc gia đình.
- Với Chí Phèo, bát cháo hành có tác động thật bất ngờ, mạnh
mẽ:
+ Ngạc nhiên (vì từ trước đến nay hắn chỉ đi cướp giật của
người khác để ăn, vậy mà nay lại có người cho hắn ăn…).
+ Cảm động: "mắt ươn ướt, hình như hắn khóc".
+ Bâng khuâng vừa vui, vừa buồn, ăn năn hối hận vì những
việc ác mà mình đã làm.
+ Nhớ đến quá khứ bị bà Ba làm nhục. Quay về hiện tại: tràn
ngập niềm vui…
+ Thấy thèm lương thiện, muốn làm hòa với mọi người biết

Gv: Hãy khái quát những nét
chính về giá trị nội dung và giá
trị nghệ thuật của tác phẩm
"Chí Phèo"?
Hs: trả lời.
không chỉ đẩy người nông dân vào con đường lưu manh hóa, bần
cùng hóa mà còn đẩy họ tới cái chết.
- Cái chết của Chí Phèo còn chứng tỏ cảm quan hiện thực nhạy
bén của Nam Cao: tình trạng xung đột giai cấp ở nông thôn Việt
Nam đã hết sức gay gắt và chỉ có thể được giải quyết bằng những
biện pháp quyết liệt.
3. Hình tượng nhân vật Bá Kiến.
- Điển hình cho loại địa chủ cường hào ở nông thôn Việt Nam
trước cách mạng: xảo quyệt, gian hùng, lọc lỏi, già đời đục khoét
dân nghèo.
- Nhân cách ti tiện, bỉ ổi, dâm đãng, ghen tuông, độc ác.
 Bá Kiến là nhân vật địa chủ cường hào được Nam Cao xây dựng
với nhiều khám phá độc đáo riêng.
III. TỔNG KẾT.
- Giá trị nội dung:
+ Với cái nhìn tinh tế, sâu sắc và sáng tạo của người nghệ sĩ,
Nam Cao đã khắc họa thành công một thực tế đã trở thành quy luật
ở nông thôn Việt Nam trước cách mạng: một bộ phận nông dân bị
tha hóa, lưu manh hóa, bị mất cả nhân hình lẫn nhân tính.
+ Nam Cao phát hiện và khẳng định thiện tính mạnh mẽ, sức
sống tiềm tàng mãnh liệt của con người ngay cả khi họ bị xã hội phi
nhân tính trà đạp, cướp đi hồn người.
- Giá trị nghệ thuật:
+ Nghệ thuật xây dựng và điển hình hóa nhân vật.
+ Nghệ thuật miêu tả và phân tích tâm lý nhân vật.