ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HOÀNG THỊ TÂN

DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
ĐỐI VỚI CHỦ ĐỀ SỐ TỰ NHIÊN Ở LỚP 1

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HOÀNG THỊ TÂN

DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
ĐỐI VỚI CHỦ ĐỀ SỐ TỰ NHIÊN Ở LỚP 1
Ngành: Giáo dục học (Giáo dục Tiểu học)
Mã số: 8 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. Trần Ngọc Bích

THÁI NGUYÊN - 2019

những công trình khoa học mà tôi đã dùng làm tài liệu tham khảo và các nhà
khoa học đã có những ý kiến quý báu cho Luận văn của tôi.
Trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo và các em HS trường Tiểu học Đội
Cấn, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên đã giúp đỡ tôi trong việc triển
khai thực nghiệm sư phạm những kết quả của Luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn những người thân trong gia đình, bạn bè
đã luôn động viên, tạo điều kiện tốt nhất để tôi có thể hoàn thành Luận văn
của mình.
Trân trọng cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày 6 tháng 5 năm 2019
Tác giả
Hoàng Thị Tân

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN......................................................................................................ii
MỤC LỤC ..........................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT....................................................................iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ..................................................................................v
DANH MỤC CÁC HÌNH ..................................................................................vi
MỞ ĐẦU.............................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài ..............................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu .......................................................................................2
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu.................................................................2
4. Phạm vi nghiên cứu .........................................................................................3

1.6. Nội dung chủ đề Số tự nhiên trong môn Toán lớp 1 ..................................26
1.6.1. Mục đích dạy học Số tự nhiên ở Tiểu học...............................................26
1.6.2. Yêu cầu dạy học số tự nhiên ở lớp 1 .......................................................26
1.6.3. Nội dung dạy học số tự nhiên ở lớp 1 .....................................................27
1.7. Đặc điểm tâm lí học sinh lớp 1, lớp 2, lớp 3 ở tiểu học .............................27
1.7.1. Đặc điểm phát triển thể chất ....................................................................28
1.7.2. Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học ..............................................29
1.8. Thực trạng dạy học theo định hướng tiếp cận năng lực học sinh ở trường
tiểu học hiện nay................................................................................................33
1.8.1. Mục đích khảo sát....................................................................................33
1.8.2. Đối tượng khảo sát...................................................................................33
1.8.3. Nội dung khảo sát ....................................................................................33
1.8.4. Phương pháp khảo sát..............................................................................34
1.8.5. Kết quả khảo sát ......................................................................................34
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 ..................................................................................40
Chương 2: DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH ĐỐI VỚI
CHỦ ĐỀ SỐ TỰ NHIÊN Ở LỚP 1 ................................................................41
2.1. Dạy học phát triển năng lực học sinh đối với chủ đề Số tự nhiên ở lớp 1
.....41
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




2.1.1. Nguyên tắc thiết kế và thực hiện biện pháp ............................................41

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN





:

Đối chứng

GV

:

Giáo viên

HS

:

Học sinh

NL

:

Năng lực

TN

:

Thực nghiệm

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

Ở cấp Tiểu học, học sinh được học rất nhiều môn học, tuy nhiên, môn
Toán có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc góp phần hình thành và phát triển
toàn diện cả về phẩm chất và năng lực người học. Tuy nhiên nội dung môn
Toán thường mang tính logic, trừu tượng, khái quát. Do đó, để hình thành và
phát triển năng lực Toán học , cần cung cấp kiến thức, kĩ năng then chốt, tạo cơ
hội để học sinh được trải nghiệm, áp dụng toán học vào thực tiễn, giữa Toán
học với thực tiễn, giữa Toán học với môn học khác. Từ đây, hàng loạt câu hỏi
được đặt ra như: Năng lực Toán học là gì? Đặc điểm và yêu cầu của dạy học
môn Toán theo định hướng phát triển năng lực là gì?....Có thể thấy nội dung
Toán học ở Tiểu học rất phong phú và đa dạng, các mạch nội dung rất quan
trọng, quan trọng hơn là mạch nội dung số tự nhiên ở Tiểu học, chúng xuyên
suốt trong chương trình Toán Tiểu học từ lớp 1 đến lớp 5. Khi học nội dung số
tự nhiên, học sinh được làm quen với các số, học cộng, trừ, nhân, chia,…
Những nội dung này có tầm quan trọng trong cuộc sống hàng ngày của các em
và là nền tảng kiến thức giúp các em tiếp tục phát triển ở các bậc học cao hơn.
Tuy nhiên, càng lên lớp lớn thì mạch nội dung số tự nhiên cũng khó dần lên,
đòi hỏi giáo viên phải nắm vững cơ sở Toán học đồng thời có những biện pháp
phù hợp giúp học sinh tiếp nhận và vận dụng một cách tối ưu nhất.
Theo xu thế mới trong giáo dục môn Toán, một chương trình dạy học tiên
tiến đòi hỏi người học không chỉ có kiến thức và kĩ năng mà còn có thái độ và
hứng thú với việc học Toán. Hội nhập với sự phát triển giáo dục toàn cầu, giáo
dục Toán ở Việt Nam đang hướng đến đổi mới mục tiêu dạy học theo định
hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Chúng ta biết rằng, kể từ khi Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai rộng rãi
dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh, đặc biệt là dạy học

lực.
5. Giả thuyết khoa học
Nếu thiết kế và tổ chức được dạy học nội dung số tự nhiên ở tiểu học theo
định hướng tiếp cận năng lực thì sẽ góp phần phát triển năng lực học sinh qua
dạy học môn Toán, nâng cao chất lượng dạy học.
6. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu một số lý luận liên quan đến đề tài: Năng lực, dạy học theo
định hướng tiếp cận năng lực.
- Nghiên cứu nội dung số tự nhiên trong môn Toán ở tiểu học; đặc điểm
tâm lí lứa tuổi học sinh tiểu học.
- Phân tích thực trạng dạy học phát triển năng lực môn Toán ở nhà trường
tiểu học hiện nay.
- Đề xuất một số biện pháp dạy học nội dung số tự nhiên theo định hướng
phát triển năng lực.
- Đề xuất quy trình thiết kế kế hoạch bài học theo định hướng phát triển
năng lực.
- Tổ chức thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm nghiệm tính hiệu quả và tính
khả thi của các biện pháp đã thiết kế trong thực tiễn.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu: thu thập thông tin, tài
liệu, phân tích, tổng hợp, … để nghiên cứu lý luận về năng lực, dạy học theo
tiếp cận năng lực, nghiên cứu đặc điểm tâm lí của HS tiểu học; nghiên cứu mục
tiêu, nội dung chủ đề Số tự nhiên trong chương trình môn Toán lớp 1.
7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Phối hợp các phương pháp nghiên cứu thực tiễn để làm rõ thực trạng và
kiểm nghiệm hiệu quả khoa học của đề tài:


- Phương pháp quan sát, điều tra, phỏng vấn giáo viên, cán bộ quản lý

Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Trên thế giới
Vấn đề phát triển năng lực được đề cập rất nhiều trên thế giới, đây là vấn
đề không mới nhưng vẫn đang và sẽ được quan tâm nhiều hơn nữa. Boyatzis et
al. và Whetten & Cameron (1995) cho rằng phát triển các chương trình giáo dục
và đào tạo dựa trên mô hình năng lực cần xử lý một cách có hệ thống ba khía
cạnh sau: (1) xác định các năng lực, (2) phát triển chúng, và (3) đánh giá chúng
một cách khách quan [dẫn theo 22].
Để xác định được các năng lực, điểm bắt đầu thường là những kết quả
đầu ra (outputs). Từ những kết quả đầu ra này, đi đến xác định những vai trò
của người có trách nhiệm phải tạo ra các kết quả đầu ra này. [3]
Việc chú trọng vào nâng cao chất lượng và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ,
tiếp cận dựa trên năng lực là rất phổ biến trên toàn thế giới. Tiếp cận năng lực
được hình thành và phát triển rộng khắp tại Mỹ vào những năm 1970, các tiếp
cận về năng lực đã phát triển một cách mạnh mẽ trên một nấc thang mới trong
những năm 1990 với hàng loạt các tổ chức có tầm cỡ quốc gia ở Mỹ, Anh, Úc,
New Zealand, xứ Wales,... [13].
Tiếp cận năng lực còn tạo khả năng cho việc xác định một cách rõ ràng
những gì cần đạt được và những tiêu chuẩn cho việc đo lường các thành quả.
Việc chú trọng vào kết quả đầu ra và những tiêu chuẩn đo lường khách quan
của những năng lực cần thiết để tạo ra các kết quả này là điểm được các nhà
hoạch định chính sách giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực đặc biệt
quan tâm nhấn mạnh [14].
Gervais (2016) đã đưa ra một định nghĩa về giáo dục dựa trên năng lực
như sau: “Giáo dục dựa trên năng lực được định nghĩa như là một hướng tiếp


cận dựa vào kết quả đầu ra của người học (outcome - based education), kết hợp


Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




NL người học ở New Zealand, hàn Quốc, Hoa Kì, … và qua đó đề xuất một số
biện pháp dạy học tiếp cận năng lực người học [16].

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Các tác giả Lê Thị Thu Hà, Đoàn Anh Chung (2018) đã nghiên cứu về
việc vận dụng lý thuyết đa trí tuệ trong đánh giá học sinh tiểu học theo tiếp cận
năng lực. Cụ thể, các tác giả đã trình bày ý nghĩa của việc vận dụng thuyết đa trí
tuệ trong đánh giá HS, việc vận dụng vào trong cách đưa ra lời nhận xét khi
đánh giá thường xuyên, … [8].
Tác giả Vũ Quốc Chung (2018) đã nghiên cứu về dạy học theo tiếp cận
NL và thiết kế một số kế hoạch bài học theo tiếp cận NL trong dạy học môn
Toán ở trường tiểu học. Tuy nhiên, những kế hoạch bài học đó được thiết kế
theo nhóm nội dung, không đi vào thiết kế các bài học chi tiết, cụ thể [7].
Tác giả Nguyễn Hữu Hợp (2018), khi nghiên cứu về dạy học theo tiếp
cận NL đã đưa ra những gợi ý và hướng dẫn được thực hiện về mục tiêu, nội
dung, phương pháp, hình thức tổ chức và kiểm tra, đánh giá học sinh tiểu học
[10].
Tác giả Đỗ Đức Thái và cộng sự (2018) đề cập đến một số lý luận về dạy
học theo tiếp cận NL, quy trình dạy học theo tiếp cận NL, hướng dẫn dạy học
phát triển NL học sinh ở một số dạng bài, chủ đề trong môn Toán [18].

cao” [15].
Theo [17] thì năng lực được hiểu “Là tổng hợp những thuộc tính độc
đáo của cá nhân phù hợp với những yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất
định, nhằm đảm bảo việc hoàn thành có kết quả tốt trong lĩnh vực hoạt động
ấy” [17].
Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể xác định “năng lực là thuộc
tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập,
rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các
thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, ... thực hiện thành công
một loại hoạt động nhất định, đạt được kết quả mong muốn trong những điều
kiện cụ thể [5].
Như vậy, quan niệm về NL trong [5] được hiểu:
- NL là sự kết hợp giữa tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện của
người học.
- NL là sự huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá
nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, ...
- NL được hình thành, phát triển thông qua hoạt động và thể hiện ở việc
thực hiện thành công một loại hoạt đông nhất định, đạt kết quả mong muốn
trong những điều kiện cụ thể.
Trong luận văn, chúng tôi sử dụng quan niệm về NL được đưa ra trong
Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể ban hành tháng 7 năm 2017.
1.2.2. Một số đặc điểm của năng lực
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




- Tính tích hợp của năng lực: Năng lực thể hiện sự tổng hợp các yếu tố
kiến thức, kĩ năng, động cơ, thái độ, ý chí, ... trong hoạt động của con người.
- Năng lực chỉ có thể quan sát được thông qua các hoạt động cá nhân và


- Các thành phần của năng lực chung thường đa dạng vì chúng được quy
định tùy theo yêu cầu kinh tế, xã hội và đặc điểm văn hóa của quốc gia, dân tộc

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




và địa phương.
1.2.3. Mô hình cấu trúc của năng lực
Để hình thành và phát triển năng lực, cần xác định các thành phần và cấu
trúc của chúng. Có nhiều loại năng lực khác nhau. Việc mô tả cấu trúc và các
thành phần năng lực cũng khác nhau.
* Cách tiếp cận thứ nhất: Cấu trúc chung của năng lực hành động được
mô tả là sự kết hợp của bốn năng lực thành phần: năng lực chuyên môn, năng
lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể.
Năng lực chuyên môn (Professional competency): Là khả năng thực hiện
các nhiệm vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn
một cách độc lập, có phương pháp và chính xác về mặt chuyên môn. Nó được
tiếp nhận qua việc học nội dung - chuyên môn và chủ yếu gắn với khả năng
nhận thức và tâm lí vận động.
Năng lực phương pháp (Methodical competency): Là khả năng đối với
những hành động có kế hoạch, định hướng mục đích trong việc giải quyết các
nhiệm vụ và vấn đề. Năng lực phương pháp bao gồm năng lực phương pháp
chung và phương pháp chuyên môn. Trung tâm của phương pháp nhận thức là
những khả năng tiếp nhận, xử lí, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức. Nó
được tiếp nhận qua việc học phương pháp luận - giải quyết vấn đề.
Năng lực xã hội (Social competency): Là khả năng đạt được mục đích
trong những tình huống giao tiếp ứng xử xã hội cũng như trong những nhiệm vụ