BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
DỰ ÁN PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC
TRUNG HỌC CƠ SỞ - II
CỤC NHÀ GIÁO VÀ
CÁN BỘ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Sửa ngày 2- 7- 09/ Lần 5- MP sửa
PHỤ LỤC
Tài liệu tập huấn giáo viên THCS
ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
VÀ ĐỔI MỚI ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP
CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
MÔN ĐỊA LÍ
(Tài liệu lưu hành nội bộ)
Hà nội 6- 2009
(Đức 30-6-2009 MP 1/7/09)
1
PHN MT:
I MI PHNG PHP DY HC A L TRUNG HC C S
Ph lc 1:
MT S KHI NIM LIấN QUAN N
I MI PHNG PHP DY HC
1. Tính tích cực học tập
- Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con ngời trong đời sống xã hội =>
hình thành và phát triển tính tích cực xã hội là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của
giáo dục => đào tạo con ngời năng động, thích ứng, góp phần phát triển cộng đồng.
- Tính tích cực (TTC) trong hoạt động học tập về thực chất là TTC nhận thức, đặc
trng ở khát vọng hiểu biết, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình chiếm lĩnh tri
thức (những tri thức mà loài ngời đã tích luỹ đợc; khám phá những hiểu biết mới đối
với bản thân)
2. Phơng pháp tích cực
- Phơng pháp tích cực (PPTC) là một thuật ngữ rút gọn đợc dùng ở nhiều nớc để

tổ chức các hoạt động học tập của giáo viên (GV). Vì vậy, day học ngày nay không
còn đơn thuần chỉ là việc truyền đạt kiến thức của GV cho HS, mà phải tạo ra những
cơ hội để phát triển ở học sinh khả năng tự tìm kiếm , xử lí và thu thập thông tin, nói
cách khác là phải rèn luyện cho học sinh khả năng tự học để họ có thể tự bổ sung
kiến thức của mình và có khả năng học tập suốt đời.
- Trong mối quan hệ giữa ba thành tố của quá trình dạy học: mục tiêu (MT)
nội dung (ND) và phơng pháp (PP) thì phơng pháp dạy học phải nhằm thực hiện mục
tiêu và phụ thuộc vào nội dung dạy học.
- Trớc những yêu cầu của xã hội, thời đại và sự phát triển của khoa học - kĩ
thuật, mục tiêu dạy học của môn Địa lí ngày nay không đơn thuần chỉ là cung cấp
kiến thức và rèn luyện kĩ năng địa lí cho học sinh (HS), mà qua đó phải góp phần cùng
với các môn học khác đào tạo ra những con nguời có năng lực hành động; tính sáng
tạo, năng động, tính tự lực và trách nhiệm; năng lực cộng tác làm việc, năng lực vận
dụng kiến thức, kĩ năng để giải quyết những tình huống, vấn đề của cuộc sống, xã
hội.
Để đạt đợc mục tiêu nói trên, nội dung dạy học Địa lí ở trờng THCS cũng đã có
sự thay đổi, một số nội dung mới đợc đa vào chơng trình, vì vậy chơng trình hiện
hành toàn diện và cập nhật hơn so với chơng trình cũ.
Đồng thời với sự thay đổi nội dung chơng trình (CT),việc thể hiện nôị dung ch-
ơng trình trong sách giáo khoa (SGK) Địa lí của các lớp cũng có sự đổi mới, SGK
không chỉ còn là tài liệu trình bày kiến thức để HS dựa vào đó mà trả lời các câu hỏi
GV nêu ra trên lớp, ghi nhớ, kiểm tra, thi cử, mà đợc biên soạn theo hớng tạo điều
kiện để GV tổ chức các hoạt động học tập tự giác, tích cực, độc lập của HS. Bên cạnh
việc cung cấp kiến thức, SGK cũng chú trọng đến cách thức làm việc để HS có thể tự
khám phá, lĩnh hội kiến thức.
3
Sự thay đổi của MT và ND dạy học đòi hỏi phơng pháp dạy học (PPDH) cũng
phải thay đổi cho phù hợp, chỉ khi ngời giáo viên địa lí chuyển từ dạy học theo kiểu
liệt kê, mô tả và thông báo - tái hiện sang một theo kiểu dạy học mới đòi hỏi học sinh
phải làm việc nhiều hơn, suy nghĩ nhiều hơn thì khi đó mới có thể phát triển ở HS các

tng cng ỏp dng cỏc phng phỏp, hỡnh thc t chc dy hc mi
5. Xác định mục tiêu của bài học
4
Xác định mục tiêu (MT) của bài là bớc đầu tiên, cũng là bớc quan trọng nhất khi
thiết kế giáo án. MT cần chỉ ra chính xác và cụ thể những gì mà HS phải đạt đợc sau
bài học đó, MT cũng cần đợc diễn đạt nh thế nào để dễ dàng xác định đợc rằng mục
tiêu đã đạt đợc hay cha. Trên cơ sở nội dung của mỗi bài, GV cần nêu lên một cách
cụ thể về các mặt kiến thức, kĩ năng, thái độ mà HS cần có đợc sau bài học đó.
Mục tiêu của dạy học địa lí hiện nay không chỉ nhằm làm cho HS hiểu và ghi nhớ
kiến thức, mà còn phải biết vận dụng kiến thức, biết cách làm việc (các thao tác) với
các phơng tiện học tập và biết vận dụng các thao tác t duy để phát hiện và giải quyết
vấn đề, để tự chiếm lĩnh kiến thức. Do đó, GV cần sử dụng các động từ khi xác định
MT bài học (động từ hoá mục tiêu). Nh vậy MT bài học phải vừa phản ánh quá trình
nhận thức bài học của HS, vừa thể hiện cả kết quả của quá trình đó.
6. Thit k k hoch bi hc
- Kế hoạch bài học là bản thiết kế các hoạt động dạy học của GV và HS nhằm đạt
đợc mục tiêu và thực hiện đợc nội dung bài học.
- Thiết kế kế hoạch bài học có thể đợc tiến hành theo các bớc:
+ Xỏc nh mc tiờu bi hc (S dng ng t/ ng t hoỏ mc tiờu)
+ Xỏc nh cỏc kin thc trng tõm/ ni dung chớnh
+ Thit k cỏc hot ng ca GV v HS (Cn c vo mc tiờu, ni dung v
PTDH)
Ph lc 3:
V MT S PHNG PHP DY HC THEO QUAN IM I MI
1. Những điểm mới trong việc sử dụng các PPDH theo định hớng đổi mới
- Các PPDH truyền thống đợc cải tiến nhằm phát huy tính tích cực học tập của HS
- Tăng cờng sử dụng các PPDH có nhiều khả năng phát huy tính tích cực học tập
của HS
- Phối hợp linh hoạt giữa các PPDH truyền thống với các PPDH hiện đại.
- Việc sử dụng các PPDH đợc thực hiện theo một quy trình nhất định nhằm nâng

pháp
Thuyết
trình
Đàm thoại Trực quan Phát hiện
và giải
quyết vấn
đề
Dạy học
hợp tác
theo nhóm
nhỏ
động thông
báo những
kiến thức
đã chuẩn bị
sẵn và HS
thụ động tái
hiện lại
kiến thức
dẫn dắt, chỉ
đạo HS tìm
hiểu và lĩnh
hội nội
dung của
bài học
dụng PTTQ
để phát
hiện, khai
thác và lĩnh
hội

vấn đề /
thực hiện
các nhiệm
vụ có liên
quan đến
nội dung
bài học
Quy trình
- Bớc 1: Mở
đầu
- Bớc 2:
Làm việc
với tài liệu
mới
- Bớc 3:
Luyện tập/
củng cố.
- Bớc 1: GV
nêu nội
dung cần
tìm hiểu
- Bớc 2: GV
nêu câu hỏi
và HS tìm
câu trả lời
- Bớc 3: GV
tóm tắt và
chuẩn xác
kiến thức.
- Bớc 1:

- Bớc 2:
Các nhóm
thực hiện
công việc
- Bớc 3:
Tổng hợp
kết quả cuả
các nhóm. -
Bớc 4:
GV tóm tắt
ý kiến phản
hồi từ các
6
Phơng
pháp
Thuyết
trình
Đàm thoại Trực quan Phát hiện
và giải
quyết vấn
đề
Dạy học
hợp tác
theo nhóm
nhỏ
biểu tợng,
khái niệm
địa lí trên
cơ sở các
đặc điểm,

- Nêu vấn đề
- Đề xuất giả thuyết
- Kết luận
- Giải quyết vấn đề
- Khẳng định hay bác bỏ giả
thuyết
3. Nghiên cứu
- Cung cấp thông tin tạo tình
huống, đề xuất, gợi ý hớng
phát hiện vấn đề
- Cố vấn
- Nêu vấn đề
- Giải quyết vấn đề (đề xuất giả
thuyết, giải quyết,...)
- Kết luận
3. Lu ý khi vn dng mt s PPDH theo nh hng i mi
- PP thuyt trỡnh: Trc v trong khi thuyt trỡnh, cn nờu lờn nhng vn , tỡnh
hung hoc cõu hi cú liờn quan n ni dung thuyt trỡnh, nhm kớch thớch t duy,
nh hng hot ng nhn thc ca HS.
- PP m thoi: Cn tng cng s dng PP m thoi gi m v nõng cao cht
lng ca cỏc cõu hi.
7
- PP trc quan: S dng cỏc PTTQ cn theo mt quy trỡnh hp lớ cú th khai thỏc
ti a kin thc t cỏc PTTQ. Cn chun b cõu hi/ h thng cõu hi dn dt HS quan
sỏt v t khai thỏc kin thc.
- PPDH phỏt hin v gii quyt vn : Mu cht ca PPDH phỏt hin v gii quyt
vn l to ra cỏc tỡnh hung cú vn phự hp vi trỡnh nhn thc ca HS.
- PPDH hp tỏc theo nhúm nh: Khụng phi bi hc no cng thớch hp vi vic t
chc cho HS lm vic theo nhúm. Cn lu ý trỏch nhim ca cỏ nhõn trong nhúm.
Ph lc 4:

- Bớc 1: Xác định chủ đề
- Bớc2: Các nhóm xây dựng kế hoạch làm việc
- Bớc 3: Thực hiện
- Bớc4: Giới thiệu sản phẩm trớc lớp
- Bớc 5: Đánh giá
Ví dụ dạy học theo dự án:
* Bớc 1: Xác định chủ đề
Giáo viên (GV) chia học sinh (HS) trong lớp thành nhiều nhóm, mỗi nhóm
chọn một trong những vấn đề tiêu biểu cho môi trờng địa phơng nh:
- Suy giảm tài nguyên đất, rừng...
- Ô nhiễm nớc, không khí, tiếng ồn...
- Ô nhiễm do sử dụng thuốc trừ sâu, phân bón...
* Bớc 2: Các nhóm xây dựng kế hoạch làm việc
- Xác định mục đích khảo sát
- Lựa chọn địa điểm khảo sát (mang tính điển hình)
- Dự kiến công việc và xác định phơng pháp tiến hành
* Bớc 3: Thực hiện
HS làm việc nhóm theo kế hoạch; các nhóm có thể làm các công việc sau:
- Khảo sát thực tế và ghi chép lại hiện trạng của môi trờng (hiện trạng suy thoái,
ô nhiễm ....; nguyên nhân; hậu quả; đề xuất biện pháp giải quyết)
- Phóng sự ảnh:
+ Chụp ảnh t liệu về hiện tợng ô nhiễm nớc, tàn phá rừng...
+ Sắp xếp các ảnh theo thứ tự và làm thuyết minh về phóng sự ảnh.
- Làm phim về môi trờng
+ Lựa chọn chủ đề;
+ Xây dựng kịch bản;
+ Quay các cảnh;
+ Dựng phim, lồng tiếng.
*Bớc 4: Giới thiệu sản phẩm trớc lớp
- Sản phẩm của các nhóm ngoài phần bài viết, nên có thêm ảnh chụp hoặc đoạn