BỘ GIÁO DỤCVÀĐÀOTẠO
TRƯỜNGĐẠI HỌC SƯPHẠM HÀ NỘI 2

PHÙNGTHANHNGA

NGHIÊN CỨU HOÀN THIỆN
QUY TRÌNH NHÂN NHANH GIỐNG HOACÁTTƯỜNG
(Eustoma grandiflorum) BẰNG KỸ THUẬT NUÔI CẤY
MÔ

LUẬN VĂN THẠC SĨ SINHHỌC

HÀ NỘI, 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀĐÀOTẠO
TRƯỜNGĐẠI HỌC SƯPHẠM HÀ NỘI 2

PHÙNG THANH NGA

NGHIÊN CỨU HOÀN THIỆN
QUY TRÌNH NHÂN NHANH GIỐNG HOACÁTTƯỜNG
(Eustoma grandiflorum) BẰNG KỸ THUẬT NUÔI CẤY
MÔ
Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
Mã số: 8 42 01 14
LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC

Ngườihướng dẫn khoa học: TS. La Việt Hồng

HÀ NỘI, 2018

được ai công bố.
Hà Nội, Ngày 15 tháng 11 năm2018
Học viên

Phùng Thanh Nga


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU........................................................................................................... 1
1. Lí do chọnđề tài......................................................................................... 1
2. Mụcđíchvànộidung nghiêncứu.............................................................. 1
3. Ýnghĩakhoahọc và thực tiễn ................................................................... 2
Chương1.TỔNG QUAN TÀI LIỆU ............................................................... 3
1.1. Giới thiệu chung về câyhoaCáttường .................................................. 3
1.1.1.Nguồngốc củacây hoaCáttường ................................................... 3
1.1.2.Phânloại........................................................................................... 3
1.1.3.Đặcđiểmthực vật ............................................................................. 5
1.1.4.Yêucầu ngoạicảnh câyhoaCáttường............................................ 6
1.1.5.ĐặcđiểmsinhtrưởngcủacâyhoaCáttường.................................. 7
1.1.6.Giátrị kinh tế vàgiá trị sử dụng ...................................................... 8
1.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ hoa Cát tường trên thế giới và Việt Nam ...
9
1.2.1.TìnhhìnhsảnxuấthoaCáttườngtrênthế giới ............................... 9
1.2.2.TìnhhìnhsảnxuấthoaCáttườngở ViệtNam ............................... 10
1.3. Tình hình nghiên cứuhoaCáttường trên thế giới và Việt Nam .......... 11
1.3.1.NghiêncứuhoaCáttườngtrênthế giới......................................... 11
1.3.2.NghiêncứuhoaCáttườngở ViệtNam........................................... 14
Chương2.VẬT LIỆU VÀPHƯƠNG PHÁPNGHIÊNCỨU ...................... 17
2.1.Đốitượng, vật liệu,địađiểm và thời gian nghiên cứu ......................... 17
2.1.1Đối tượngnghiêncứu ...................................................................... 17

NAA

Napthalene acetic acid

Kinetin (K)

6-furfurryl-aminopurin:
C10H9H5O

Agar

Thạch

NXB

Nhà xuất bản

MS

Murashige và Skoog, 1962

ĐC

Đối chứng

STTV

Sinhtrưởng thực vật

ND

thân củacây hoaCát tường trắng viền tím ..................................... 24
Hình 3.3. Ảnh hưởng của kinetin đến sự tái sinh và nhân nhanh chồi in
vitro từ đốt thân của câyhoaCáttường trắng viền tím .................. 26
Hình 3.4. Ảnh hưởng của nước dừa đến sự tái sinh và nhân nhanh chồi in
vitro từ đốt thân của câyhoaCáttường trắng viền tím .................. 28
Hình 3.5: Ảnhhưởng của BAPđến sự tái sinh chồi từ mẫu lá....................... 30
Hình 3.6. Ảnhhưởng củanước dừa dưới nguồn chiếu sáng huỳnh quang .... 33
Hình 3.7. Ảnh hưởng cây hoa Cát tường trắng viềntímdưới nguồn chiếu
sáng LEDđỏ ................................................................................... 34
Hình 3.8. Ảnhhưởngcây hoa Cáttường trắng viềntím dưới nguồn chiếu sáng
LED xanh................................................................................ 36
Hình 3.9. Ảnh hưởng của NAAđến sự kích thích ra rễ của chồi hoaCát
tường trắng viền tím........................................................................ 38
Hình 3.10.Cây hoaCáttường trắng viền tím rèn luyện ngoài môitrường
sau 5 tuần rèn luyện ........................................................................ 40
Hình 3.11. Cây hoa Cát tường trắng viền tím phát triển tốt ngoài môi
trường không có có sự phát triển chồi mới..................................... 41
Hình 3.12.CâyhoaCáttường thích nghi và phát triển tốtngoàimôitrường 41
Hình 3.13.CâyhoaCáttường trắng viền tím bị sâuănlá.............................. 42
Hình 3.14.HoaCáttường thờiđiểm bắtđầu ra nụ......................................... 43
Hình 3.15.HoaCáttường trắng viền tím nở hoa sau thời gian trồng ............ 44


10

DANH MỤC HÌNH ẢNH
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọnđề tài
Cây hoa Cát tường (Eustoma grandiflorum (Raf.) Shinn), có nguồn gốc
từ Nam Mĩ, Mexico, Caribê, Cáttường có nhiều chủng loại và màu sắc hoa rất

- Nghiên cứu ảnhhưởng của ánh sáng kết hợp vớinước dừa đến sinh
trưởng của câyhoaCáttường in vitro
- Nghiên cứu ra rễ - tạo cây in vitro hoàn chỉnh
- Nghiên cứu huốn luyện cây in vitro thích nghi vớiđiều kiện tự nhiên
2.3.Địađiểm và phạm vi nghiên cứu
Đề tài được thực hiện trong phạm vi phòng thí nghiệm Sinh lí thực
vậtvà vườn thực nghiệm sinh học, khoa Sinh - KTNN Trường Đại họcSư
phạm Hà Nội 2.
3.Ýnghĩa khoahọc và thực tiễn
3.1.Ý nghĩakhoa học
Góp phầnbổ sungnguồn cáckếtquả khoa học về quátrìnhnhângiống cây
hoaCáttường giốngtrắngviềntímbằngkỹ thuật nuôicấymô.
3.2.Ý nghĩathực tiễn
Kết quả đề tài là cơ sở cho các nghiên cứu ứng dụng, sản xuất thử
nghiệm của câyhoa Cát tường giống trắng viền tímbằngkỹ thuậtnuôi cấy mô.
Góp phần cung cấp cho ngành sản xuất hoa Việt Nam cây giống sạch
bệnh,chấtlượngđồngđều.


33

Chương1.TỔNGQUANTÀILIỆU
1.1. GiớithiệuchungvềcâyhoaCáttường
1.1.1.Nguồngốc củacâyhoaCát tường
Cây hoa Cát tường có nguồn gốc ở khu vực có khí hậu ấm áp vùng
Nam Mỹ,Mexico,Caribê. Loàihoanàyđượctìm thấyở cácđồng cỏcủa tiểu bang
phía Bắc Mexico, Texas, Oklahoma, Kansas, Colorado, Wyoming và Nam
Dakota [5]. Những nước tiên phong trong việc gây giống này là Nhật Bản
(Deng và Harbaugh, 2006).Từ cây hoangdại có hoa màu xanh tím, qua quá
trình lai tạo,chọn lọc giốnghiên nay đã có nhiềugiống thương mại có

Cát tường nở hoa từ mùahèđến xuân, hoa rất bềnđược 2 - 3 tuần vàđặc biệt
hạthoacókíchthước rất nhỏ với nội nhũnhiều dầu, phôi mầm lớn khi hạt
chín có màuđen nhánh. Theo màu sắc của hoa cây hoa Cát tường ra thành
2 loại: giống hoa kép và giống hoa đơn [25].
+ Giống hoa kép:
Nhóm Alivia: nhóm này thích hợp ở điều kiện ánh sáng yếu và nhiệt độ
mát, thường trồng vào vụ đông, màu sắc phổ biến trắng ngà, viền xanh, hồng
cánh sen, đỏ tía.
Nhóm Balboa: nhóm này thích hợp với nhiệtđộ và cườngđộ ánh sáng
cao hơn, thích hợp trồng vụ xuân đến hè.
Nhóm Catanila: thích hợpđiều kiện ngày dài và thời tiết ấm áp, thường
màu xanh tía và màu vàng.
Nhóm Candy: thích hợpcườngđộ ánh sáng trung bình và quang chu kì
ngày ngắn hoa nở đồng loạt.
Nhóm Echo: phổ biến trong giống hoaCáttường, không thích hợp với
cườngđộ ánh sáng quá cao hoặc quá thấp, thích hợp vụ đôngxuân, phổ biến
trong giống như: xanh bóng, xanh tía, hồng, hồng tía, trắng tuyền.
Nhóm Mariachi: thích hợp trồng trong chậu, đặc điểm của giống này
có số cánh hoa nhiều,c ánh hoa mỏnghơncác giống khác nên nhìn rấtđẹp, các
màu phổ biến là trắng, hồng, hồng nhạt, xanh.


55

+ Giốnghoađơn:
Nhóm Flamenco: thích hợp cườngđộ ánh sáng cao và quang chu kì ngày
dài, các màu như: xanh bóng, hồng, vàng, trắng.
Nhóm Heidi: thích hợp vớicườngđộ ánh sáng trung bình và quang chu
kì ngày ngắn,có nhiềumàuđể chọn.
Nhóm Laguana: là nhóm thích hợp vớicườngđộ ánh sáng cao và quang

bề mặt lá có phủ một lớp sáp mỏng, trên lá có từ 3 - 5 gân, gân lá, song song,
trongđógângiữa ănsâuvàrõ hơn cả.
Hoa: dạng đối xứng,lưỡng tính, tự thụ, có dạnghoa đơnvà hoa kép với
nhiều màu sắc, đàihoa,cánhhoa liền nhau. Các nhị hoa trên tràng nằm sole
vớicác thùy trànghoa.Đáy nhụy hoa có một đĩamật,cáchoađínhnoãnvách bên,
cụm hoa hình xim, tràng hoa có nhiều màu sắc khác nhau, có loại cánh
đơnvàloại cánh kép tùy từng giống.
Quả: cây Cát tường có khả năngđậu quả cao, dạng quả nang tự nở,
khi quả cònnoncómàu xanhđậm, khi chín có màu xanh xám vỏ quả nứt ra.
Quả hoa Cát tường thuộc dạng quả nẻ, hình tròn, hình tròn mỗi quả có vài
trămhạt.
Hạt: có kích thước rất nhỏ, có nội nhũ dầu nhiều, phôi mầm lớn, khi
chín hạtcómàu đennhánh,nảy mầm kém.
1.1.4.Yêu cầungoại cảnhcâyhoaCáttường
Nhiệt độ: cây sinh trưởng phát triển tốt ở nhiệt độ ban ngày từ 18 20°C, nhiệt độ ban đêm từ 15 - 18°C. Hầu hết Cát tường cho ra hoa vào
khoảng nhiệt độ từ 15 - 28°C. Nhiệtđộ thấphơn 15°C làm trì trệ quá trình
phát triển của cây [16]. Vào ban ngày khi nhiệt độ cao hơn 28°C sẽ làm cho
hoa nở sớm, rút ngắn thời gian sinh trưởng của hoa và cho hoa kém chất
lượng [36]. Tùy theo từng chủng loại giống mà có yêu cầu về nhiệt độ và
quang chu kì khác nhau


77

Ánh sáng: cường độ ánh sáng thích hợpcho câyhoa Cát tường sinh
trưởng và phát triển là từ 70.000 - 80.000lux. Do vậy về mùa xuân hay mùa
hècócường độ ánhsáng cao thường phải chelưới đen cho hoa. Cây hoa Cát
tườngthường thích hợp vào thời vụ dài ngày có số giờ chiều sáng trong ngày
tốiưulàtừ 14 - 16 giờ trong ngày thì cho chấtlượng hoa cao nhất, nếu muốn
tăng năngsuất và hiệu quả cao ta nên tuân thủ nhữngđiều kiện trên.

Giai đoạn 1 (1 - 14 ngày):hạt giống được ngâm ủ trong 48 tiếng rồi
gieovàocác khaycóđộ ẩm thích hợp. Trong suốt quá trình nảy mầm của hạt
cần tưới nướcđể duy trì độ ẩm, nhiệtđộ 21°C, ánh sáng 1.000 - 3.000 lux.
Giai đoạn 2 (15 - 21 ngày): khi cây con xuất hiện, cần hạ nhiệt độ
xuống 15 - 20°C và cung cấp dinh dưỡng cho cây, khoảng 100 - 150 ppm N
thông qua bón phân canxi nitrat, chú ý khôngđể nhiệtđộ ban đêm quá 22°C
sẽ kìm hãm sự phát triển của cây.
Giai đoạn 3 (22 - 56 ngày): giaiđoạn nàycâycon tăngtrưởng chậm. Nếu
nhiệt độ, ẩm độ quá cao vào banđêm vàcườngđộ ánh sáng yếu thì ảnhhưởng
đến tốc độ tăng trưởng của cây hoa và phát sinh một số bệnh hại. Bón
thêm canxi và 150 ppm N sẽ giúp cây con trở nên cứng cáp và phát triển khỏe.
Giai đoạn 4 (57 - 80 ngày): Khi cây con có 2 cặp lá (4 lá thật) thì
chuyển ra ngoài ruộng sản xuất. Nếuđể cây giống trong khay quá lâu thì rễ
cây sẽ bị xoắn, việc chuyển ra ruộng sản xuất sẽ gặp nhiềukhókhăn,câyra
hoa sớm khi thân cây còn ngắn,năngsuất và chấtlượnghoađều giảm.
Giai đoạn 5 (81 - 150 ngày): đây làgiai đoạn sản xuất hoa cắt cành,
giai đoạn này cần tạo điều kiện thích hợp để cây sinh trưởng phát triển tốt
nhất thì cây mớicho năng suất và chấtlượng hoa cao [38].
1.1.6.Giá trị kinh tế vàgiátrị sử dụng
Không chỉ hấp dẫn người tiêu dùng bởi màu sắc rực rỡ, phong phú,
hình dáng hoa đadạng,hoaCát tường còn có thân cứng, cóđộ bền hoa lâu,
hoa có thể trồng ở trong vàngoàinhàlướinênhoaCáttườngđược sử dụng dưới
nhiều hình thức khác nhaunhư dùng để cắm lọ, trồng chậu, trồng bồn, bó
làmhoacưới... Bên cạnh việc phục vụ nhu cầu giải trí thưởng thức… hoa Cát
tường còn mang lại nguồn lợi kinh tế khá cao. Thực tế ở ĐàLạt, từ 800 m


99

trồnghoa Cáttường, trừ chi phí còn thu về hơn300 triệu đồng. Ông Trần Huy

1
0

Californianăm 2001doanh thu từ hoaCát tường là 9,4 triệuUSD,tăng gần
50% so với năm so với năm 2000, chưacó một loại cây trồng mới nào từ
một loại hoa hầunhư không được biếtđến trở thành một trong những loại
hoa cắt hàng đầu trong một khoảng thời gian từ 20 - 30 năm như hoa Cát
tường (Zlesak, 2007) [32].
1.2.2.Tìnhhình sảnxuấthoaCáttườngở ViệtNam
Nước ta có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, nhiều vùng miền có đất đaiphì
nhiêu, màu mỡ phù hợp với sự phát triển của hoa và cây cảnh,nhànước cũng
rất quantâm,đầutư theohướng công nghiệp hóa của ngành trồng hoa. Tuy
nhiên thì diện tích trồng hoa cây cảnh còn quá thấp, tập trung chủ yếu ở vùng
hoa truyền thống như: ĐàLạt, Thành Phố Hồ Chí Minh, Tây Tựu, Mê Linh
Hà Nội. Hoa Cát tường là loại hoa mới, màu sắc đẹp nên được thị trường
trongvàngoài nước ưachuộng. Hoa Cát tường được trồng ở những vùng này ở
đây phù hợp với điều kiệnkhí hậu khả năng sinh trưởng của cây, đây là
những nơichủ yếu cung cấp hoa cho cả nước. Khả năng tiêu thụ hoa nhiều thì
Hà Nội, Thành Phố Hồ Chí Minh là một trong thị trường tiêu thụ hoa cắt cành
nói chung vàhoa Cát tường nói riêng rất lớn,nhưng thực tế diện tích trồng
hoaCáttường còn rất khiêm tốn khoảng 0,2 ha (Số liệu thống kê của Viện Di
truyền Nông nghiệpnăm 2009) trong khi điều kiện khí hậu, đấtđai HàNội
chưa hoàntoàn phùhợp cho sự sinhtrưởng, phát triển của Cát tường. Người
dân có khả năng đầu tư thâm canh để phát triển giống hoa mới này, đây là
những điều kiệncơ bản quyết định sự thành công trong việc phát triển cây
hoaCáttường tại Hà Nội.
Nước ta có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, nhiều vùng miềncóđất đaiphì
nhiêu, màu mỡ phù hợp với sự phát triển của hoa và cây cảnh, nhà nước cũng
rất quantâm, đầutư theohướng công nghiệp hóa của nghành trồng hoa. Tuy
nhiên thì diện tích trồng hoa cây cảnh còn quá thấp, tập trung chủ yếu ở vùng

mảnhlá.Năm 1990, Furukawavà cs tiếp tục nghiên cứu tái sinh chồi từ rễ mà
không bổ sung chấtđiều hòasinhtrưởng thực vật. Sự tái sinh chồi tối ưulà5
chồi/đoạn rễ (Furukawa et al., 1990). H. Furukawa và cs (1993) tiếp tục


12
1
2

nghiên cứu về đặc điểm của cây tái sinh từ rễ và lá [19]. Sự tái sinh chồi từ lá
Cát tường (Eustoma grandiflorum (Raf.), được S. Fukai (1996) nghiên cứu và
ghi nhậntrênmôitrường MS + 0,1 mg/l BA + 0,01 mg/l α-NAA có kết quả
tốt nhất [27].
D. Kedong và cs (2008), đãtiến hành nhân giống invitro cây hoa Cát
tường từ lá và nghiên cứu ảnhhưởng của các chất điều tiết sinhtrưởng trong
quá trình tái sinh chồi, khả năng sinhtrưởng của cây và khả năng ra rễ. Kết
quả nghiên cứu cho thấy:môitrườngcơbản MS bổ sung thêm BA 1mg/l có
tác dụng cho việc tăngkhả năng sinh chồi từ lá; MS + BA 0,1mg/l + NAA
0,05mg/llàm tăngkhả năng sinh trưởng của cây; MS + IAA 0,1mg/l là thích
hợp cho sự sinhtrưởng của rễ. Với cây trồng trong nhà kính, giá thể thích hợp
cho trồngcây là ½đất, than bùn + ½ chất khoáng nền sẽ chocây sinhtrưởng
tốt nhất [13].
Chất điều hòa sinh trưởng BA kết hợp với IBA cho kết quả tái sinh
chồi từ lá tốthơnBA kết hợp với NAA. Nhậnđịnh trênđược Gong (2008)
chứngminhnhư sau:môi trường MS + BA 0,6 mg/l + IBA 0,04 mg/l cho 8,3
chồi/mẫu còn môi trường MS + BA 0,8 mg/l +α-NAA 0,04 mg/l cho 7,4
chồi/mẫu. Theo, M. Gong (2008) cũng ghi nhận, môi trường ½ MS + IBA
0,25 mg/l cho tỷ lệ cây tạo rễ tái sinh và số rễ cao nhất [22].
Theo, Y. Zheng (2009), cho rằng môi trường MS+ 1 mg/l BA + 0,15
mg/l α- NAA là thích hợp tạo chồi bất định từ lá với 74,5% lá tạo chồi, trên

sự (2001)đã chứng minh trong nuôi cấy lông rễ của cây Artemisia annua L,
cho thấy sinh khối lông rễ và hàm lượng artemisia dướiánhsáng đỏ caohơn
17đến 67% so với dưới ánh sáng trắng [30]. M. L.Linanvàđồng tác giả
(2002) và đồng tác giả đã nghiên cứu về sự phát sinh hình thái và sự sinh
trưởng của vẩy của, Lilium với nguồn chiếusáng đènLEDđỏ, LED xanh và
LEDđỏ kết hợp với LED xanh [23]. Gầnđây,trongnghiêncứu của, J.W. Heo và
C(2006) và cs cũngchothấy với nguồn chiếusáng đèn LEDcâynho tăng khả
năngsinhtrưởng và tổng hợp carbonhydrate [29].
H. Li, và cs (2012) cũng đã nghiên cứu về nhữngtácđộng của nguồn
ánh sáng khác nhau đến tốc độ tăng trưởng và chất lượng của cây cải Bắp
Trung Quốc (Brassica campestris L). Tác động của các nguồn ánh sáng khác


14
1
4

nhau (màu xanh, màu xanh kết hợp vớimàu đỏ,màu đỏ),đènhuỳnh quang,
ánh sáng mặt trời, sự tăng trưởng và hàm lượng vitamin C, protein hòa tan,
sucrose, đường, tinh bột và nồngđộ sắc tố trong không gian của cây Bắp cải.
Cho ra kết quả khối lượng khô của chồi và khối lượng khô của rễ cao nhất
trong cây con trồng dướiánhsáng đènLEDmàu đỏ với ánh sáng yếu. Khối
lượng tươicủa rễ có tinh bột cao nhất dưới đènLED màu đỏ. Hàm lượng diệp
lục và vitamin C cao nhất là dướiđènLED màu xanh.Đèn LED màu xanh cộng
với màu đỏ hỗ trợ tăng trưởng sinh sản ở cây Bắp cải Trung Quốc, nguồn
ánh sáng có thể được lựa chọnđể đáp ứng các yêu cầu của giai đoạn phát
triển khác nhau của thực vật [17].
Các kết quả này cóý nghĩaquan trọng trong việc giúp các nhà nghiên
cứu và sản xuất hoa Cát tường nước ta kế thừa kinh nghiệm, tiết kiệm được
thờigianvà kinhphíđể đemlại hiệu quả cao trong việc nhân giống và trồng

GA 3. hoặc 2,0 mg/l BA và 0,3 mg/l GA 3 [11].
Năm 2009, Nguyễn Thị Bích Hoa đã tiến hành nhân giống hoa Cát
Tường bằngphươngphápin vitro.Bước đầuxácđịnh việc khử trùng các chồi
(chồi đỉnh, chồi nách) có thể dùng HgCl21% có tác dụng khử trùng tốt nhất.
Môi trường tốt nhất để vào mẫu, nhân nhanh, ra rễ là môitrườngcơbản MS
mà tùy vào từnggiai đoạn để bổ sung các chất ngoại sinh cho phù hợp, tùy
thuộc vào từng mô nuôi cấy và từnggiaiđoạn bổ sung 1 - 2 ppm BAP và 0,4 0,5 ppm NAA [4].
Theo Trần Thị Thủy Tiên (2010), tiến hành nghiên cứu nuôi cấy
hiệu quả trên sự nhân chồi và tái sinh rễ cây hoa Cát tường (Eustoma
grandiflorum (Raf.) Shinn. Kết quả thuđược làmôitrường MS có bổ sung
1mg/l BA thích hợp để tái sinh chồi từ lá với tỷ lệ 72,9% số chồi tái sinh lá 1,5
chồi /lá. Môi trường MS bổ sung NAA 1mg/l, đều xuất hiện rễ sau 4 tuần nuôi
cấy cây sinh trưởng tốt. Môi trường MS có bổ sung IBA 1mg/l không thêm
than hoạt tính cho tỷ lệ rễ sau 3 tuần nuôi cấy là 56%, giúpgia tăng số rễ/chồi
Cát tường in vitro.Môitrường tạo rễ MS+0,5mg/l NAA bổ sung BAP nồngđộ
0,5mg/l có tỷ lệ chồi tạo rễ sau 6 tuần nuôi cấy cao với 78,1

giatăngsố rễ/

chồi (5,9),chiều dài rễ tăng(4,2cm) khácbiệt so vớiđối chứng [12].


16
1
6

Tuy nhiên, việc sản xuất hoa Cát tường nước tacũngcònnhiều hạn chế,
phần đa làtrồng ở ĐàLạt và một số vườn nhỏ. Nguyên nhân một phầnđiều
kiện khí hậu và cũngkhôngthể kể đến là nguồn cung cấp giốngchưanhiều. Vì
vậy, việc xây dựng quy trình nghiên cứu Eustoma grandiflorum (Raf) là rất