VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VŨ MẠNH DŨNG

SỰ BIẾN ĐỔI CỦA CÁC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC
TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM HIỆN NAY
Ngành: Đạo đức học

Mã số :9 22 90 06

LUẬN ÁN TIỄN SĨ TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS. Hồ Sĩ Quý

HÀ NỘI - 2019


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Nội dung
cũng như các số liệu trình bày trong luận án hoàn toàn trung thực. Những kết
luận khoa học của luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Vũ Mạnh Dũng


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................... 136


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Cộng đồng các dân tộc Việt Nam sinh tồn trong một vùng lãnh thổ có
điều kiện thiên nhiên được cho là tư ng đối khắc nghiệt thư ng xuyên ph i
đối phó với thiên tai. Thêm vào đ

vị tr địa chính trị có sự giao lưu giữa

các dòng văn minh lớn nên luôn luôn bị các thế lực bành trướng nhòm ngó,
xâm lược. B i vậy, cộng đồng ngư i Việt từ xa xưa đã ph i thư ng xuyên đấu
tranh chống thiên tai và chống lại những kẻ thù xâm lược mạnh h n đ tồn tại
và phát tri n. Tr i qua hàng ngàn năm

nhiều thế kỷ đất nước đã từng bị

ngoại xâm đô hộ nhưng dân tộc Việt Nam vẫn đứng vững, phát tri n và làm
nên lịch s của mình. Ch nh điều kiện lịch s gian nan nhưng oanh liệt đ của
dân tộc đã rèn luyện và hun đúc nên những thế hệ con ngư i Việt Nam giàu
lòng yêu nước c tinh thần đoàn kết giàu lòng nhân ái cần cù tiết kiệm hiếu
học tôn sư trọng đạo c

ch chịu đựng kh khăn

Những đức t nh đ đã

tr thành truyền thống được các thế hệ nâng niu gìn giữ và truyền lại cho thế
hệ sau đồng th i tạo ra sức mạnh nội sinh đ đất nước phát tri n con ngư i


tri n làm phong phú thêm đặc biệt là trong quá trình Việt Nam đẩy mạnh sự
nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát tri n nền kinh tế thị trư ng, m
c a và hội nhập quốc tế trong xu thế toàn cầu hoá.
Kinh tế thị trư ng, toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế hiện đang là xu thế
tất yếu khách quan tác động mạnh mẽ đến nhiều quốc gia dân tộc trên thế
giới. Xu thế này đòi hỏi các quốc gia ph i bắt nhịp được vào dòng ch y toàn
cầu nếu không muốn ngày càng bị tụt hậu xa h n so với các nước trong khu
vực và thế giới. Quá trình hội nhập đư ng nhiên sẽ tạo ra cho các nước những
c hội phát tri n mới nhưng cũng xuất hiện c những thách thức. Trong các
thách thức thì có thách thức về văn hoá - việc giữ gìn, phát huy b n sắc dân
tộc, phát huy các giá trị đạo đức truyền thống được coi là một trong những
thách thức không nhỏ đối với các nước đang phát tri n. Việt Nam không ph i
là ngoại lệ khi tham gia vào quá trình toàn cầu hoá. Hội nhập quốc tế trong xu
hướng toàn cầu hoá đã đem lại những c hội đ phát tri n kinh tế giao lưu
văn hoá làm giàu c thêm nền văn hoá truyền thống của dân tộc Việt Nam.
Tuy nhiên, hội nhập quốc tế và kinh tế thị trư ng cũng đặt ra những thách
thức lớn mà một trong những thách thức đáng lo ngại nhất là sự xói mòn,
thậm chí là huỷ hoại những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc, dẫn đến
nguy c đánh mất b n sắc văn hoá tức là đánh mất sức mạnh tự thân vốn có
của dân tộc.

2


Trong những năm qua các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc,
trên thực tế đã c sự biến động sâu sắc, mạnh mẽ. Một mặt, các giá trị đạo
đức truyền thống được kế thừa và bổ sung những yếu tố mới mang tính th i
đại hướng tới những giá trị toàn nhân loại. Nhưng mặt khác cũng xuất hiện
xu hướng, suy gi m các giá trị chuẩn mực đạo đức truyền thống trong một số

Một là, tổng quan những công trình nghiên cứu về lý luận và thực tiễn
c liên quan đến đề tài và xác định những nội dung mà luận án cần ph i tiếp
tục nghiên cứu.
Hai là, luận án làm rõ một số khái niệm c b n và các giá trị đạo đức
truyền thống Việt Nam tiêu bi u; đồng th i phân tích sự biến đổi của chúng
trong sự vận động lịch s của dân tộc Việt Nam.
Ba là, nghiên cứu thực trạng biến đổi các giá trị đạo đức truyền thống
Việt Nam c những biến đổi theo hướng t ch cực lẫn biến đổi tiêu cực và
nguyên nhân của sự biến đổi đ

nước ta hiện nay.

ốn là đề xuất một số phư ng hướng và gi i pháp nhằm tác động tích
cực và hạn chế tác động tiêu cực đến sự biến đổi của các giá trị đạo đức
truyền thống đáp ứng các yêu cầu xây dựng đất nước con ngư i Việt Nam
hiện nay.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1. Đối tượng nghiên cứu của luận án
Luận án nghiên cứu sự biến đổi của các giá trị đạo đức truyền thống
Việt Nam trong điều kiện hiện nay.
3.2. Phạm vi nghiên cứu của luận án
Luận án giới hạn nghiên cứu sự biến đổi những giá trị đạo đức truyền
thống Việt Nam tiêu bi u như: tinh thần yêu nước; tinh thần đoàn kết,

thức

cộng đồng; lòng nhân ái thư ng ngư i; đức t nh cần cù tiết kiệm; tinh thần
hiếu học và tôn sự trọng đạo.
Th i gian kh o sát sự biến đổi của các giá trị đạo đức truyền thống Việt
Nam, chủ yếu là từ khi Đ ng ta kh i xướng công cuộc đổi mới ( 986) đến nay.

tiễn của sự biến đổi giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam.
Luận án có th dùng làm tài liệu tham kh o cho việc nghiên cứu và
gi ng dạy trong khuôn khổ chuyên ngành đạo đức học và triết học tại các c
s giáo dục đại học và sau đại học về đạo đức, về giá trị đạo đức truyền thống
Việt Nam trong điều kiện hiện nay.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn của uận án
Kết qu nghiên cứu của luận án góp phần b o vệ giữ gìn và phát tri n
các giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam trong bối c nh phát tri n kinh tế thị
trư ng và hội nhập quốc tế; đồng th i chủ động tạo ra các yếu tố tác động
t ch cực và hạn chế đến việc biến đổi tiêu cực các giá trị đạo đức truyền thống
Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

5


. K t cấu của uận án
Ngoài phần m đầu kết luận danh mục các công trình đã công bố của
tác gi c liên quan đến đề tài luận án danh mục tài liệu tham kh o nội dung
luận án gồm chư ng 9 tiết.
Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
Chương 2: Sự biến đổi các giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam – một số
vấn đề l luận c b n
Chương 3: Thực trạng biến đổi các giá trị đạo đức truyền thống hiện nay
Việt Nam
Chương 4: Một số phư ng hướng và gi i pháp pháp đ m b o sự biến đổi giá
trị đạo đức truyền thống Việt Nam theo hướng tích cực

6




truyền thống quý báu của ngư i Việt Nam; đ là lòng yêu nước, cần cù anh
dũng sáng tạo lạc quan thư ng ngư i vì nghĩa... Cùng với sự phân tích làm
nổi bật các giá trị đ

dưới g c độ s học, triết học và đạo đức học, tác gi

cũng đã làm rõ quá trình vận động của những giá trị tinh thần truyền thống
qua từng giai đoạn lịch s của dân tộc Việt Nam.
Trong công trình: “Giá trị truyền thống và giá trị hiện đại” của Nguyễn
Ngọc Vân (1995) [142]; cũng như công trình: “Truyền thống và hiện đại: vài
suy nghĩ và đề xuất” của Phan Huy Lê (1996) [74] các tác gi đều nêu và
phân tích những giá trị truyền thống c b n của dân tộc (trong đ c giá trị
đạo đức truyền thống) và vai trò của chúng đối với việc hình thành các giá trị
hiện đại.
Hay công trình: “Đến hiện đại từ truyền thống” của Trần Đình Hượu
( 996) Chư ng trình khoa học – công nghệ cấp nhà nước KX -07 [60], tác
gi đề cập đến giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đ i sống văn h a
đạo đức của con ngư i Việt Nam hiện nay. Bên cạnh đ
xét, lý gi i các giá trị đạo đức

nhiều g c độ và

tác gi cũng xem

các mức độ khác nhau.

Đồng th i, tác gi còn phân tích và khẳng định các giá trị đạo đức truyền
thống do những điều kiện kinh tế văn hoá xã hội quy định.
Công trình: “Vấn đề khai thác các giá trị truyền thống vì mục tiêu phát

trong

thức của con ngư i về trật tự trong quan hệ giữa ngư i với ngư i. Ý

nghĩa xã hội của các nguyên tắc chung sống đ là

chỗ chúng b o vệ các

thành viên của xã hội khỏi những điều thái quá khỏi những cái c th làm tổn
hại đến đ i sống sức khỏe an ninh phẩm giá và lợi ch của mọi ngư i.
Chẳng hạn một trong những giá trị quan trọng trong truyền thống tinh thần
của dân tộc ta là giá trị đạo đức và nhân văn. Khi n i đến chủ nghĩa nhân văn
chúng ta hi u một cách ước lệ là hệ thống các nguyên l triết học và đạo đức
xã hội về quan hệ với con ngư i như một giá trị cao nhất. Với tư cách là một
hiện tượng văn hoá tinh thần chủ nghĩa nhân văn bao hàm nội dung căn b n
của quá trình văn minh mà
trị tinh thần tự do

đ

các chuẩn mực đạo đức l tư ng xã hội giá

ch sự tư ng trợ và hợp tác tôn trọng quyền và phẩm giá

của con ngư i công bằng và bình đẳng ch nh nghĩa chống tội ác và bạo
9


lực ... được bi u hiện ra với những hình thức đa dạng phong phú của n . H n
thế nữa các giá trị đạo đức truyền thống và nhân văn là phư ng thức tồn tại

cần cù, anh hùng, sáng tạo, lạc quan, thư ng ngư i và vì nghĩa. Tuy nhiên
10


quan niệm của ngư i dân về trình tự sắp xếp các giá trị truyền thống lại phụ
thuộc vào vùng, miền, nghề nghiệp, tầng lớp xã hội và n i sinh sống là thành
thị hay nông thôn
Tóm lại, các công trình nghiên cứu về giá trị đạo đức và giá trị đạo đức
truyền thống đã đề cập đến một số nội dung:
Một là, về c b n các tác gi đều thống nhất với những giá trị tinh thần
truyền thống mà Trần Văn Giàu đã nêu như lòng yêu nước, lòng hiếu th o,
nhân ái, tính cộng đồng, tính cần cù, sáng tạo, lòng hiếu học trong đ yêu
nước là giá trị hàng đầu. Đồng th i đ cũng là những giá trị đạo đức truyền
thống của dân tộc Việt Nam.
Hai là, các giá trị đạo đức truyền thống hình thành cùng với quá trình
hình thành và phát tri n của lịch s dân tộc do điều kiện kinh tế - xã hội, sinh
hoạt văn hoá - t n ngưỡng, th chế chính trị quy định được trao truyền từ thế
hệ này qua thế hệ khác.
Ba là, các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc ít nhiều đều mang
giá trị toàn nhân loại, chính vì thế chúng có sức sống trư ng tồn.
Bốn là, giá trị đạo đức truyền thống n i riêng cũng như giá trị truyền
thống nói chung là sợi dây kết nối quá khứ, hiện tại và tư ng lai của dân tộc.
Đồng th i chúng còn là tiền đề và động lực thúc đẩy lịch s dân tộc phát tri n.
1.1.2. Những công trình nghiên cứu iên quan đến vấn đề sự biến đổi
của các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc
Trong công cuộc đổi mới toàn diện đất nước do Đ ng cộng s n Việt
Nam kh i xướng và lãnh đạo đã và đang đặt ra cho các nhà khoa học nói
chung cũng như các nhà khoa học trong lĩnh vực khoa học xã hội nói riêng
ph i nghiên cứu nhiều vấn đề, sự nghiên cứu không chỉ đáp ứng nhu cầu đổi
mới đất nước h n nữa mà còn ph i nghiên cứu c những hệ qu do quá trình


một số phư ng hướng, gi i pháp có tính chất định hướng cho việc hình thành
các giá trị đạo đức mới dưới sự tác động của nền kinh tế thị trư ng nhằm xây
dựng những giá trị đạo đức cho đội ngũ cán bộ qu n lý

nước ta hiện nay.

Luận án tiến sĩ triết học “Kế thừa đổi mới các giá trị đạo đức truyền
thống trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện
nay” của Nguyễn Văn L (2000) [83] đã phân t ch và nhấn mạnh rằng: kế
thừa là tính quy luật tất yếu trong sự vận động và phát tri n của tất c các sự
vật, các hiện tượng các quá trình trong đ

các giá trị đạo đức truyền thống

cũng được kế thừa và phát tri n. Tính kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống
thư ng được thực hiện một cách chủ động b i các giai cấp thống trị thực hiện
chức năng qu n lí xã hội. B n chất, lợi ích của các giai cấp thống trị thực hiện
12


chức năng qu n lí xã hội đ ng vai trò quyết định vàchi phối tính kế thừa các
giá trị đạo đức truyền thống. Đứng trên quan đi m lý luận đ

tác gi luận án

đã phân t ch và chỉ ra những mặt tích cực và những mặthạn chế trong nội
dung các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc. Đồng th i, tác gi còn xác định
những nội dung các giá trị đạo đức truyền thống cần ph i kế thừa, bổ sung và
đổi mới nhằm đáp ứng các yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, phát tri n đất


tư s n. Ch nh vì vậy việc giữ gìn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống
ph i c sự gắn kết với việc tiếp thu những tinh hoa đạo đức của th i đại của
nhân loại. Coi sự kết hợp này như một gi i pháp mang t nh định hướng
chúng ta không chỉ ph i chọn lọc thẩm định các s n phẩm văn hoá nước
ngoài trước khi du nhập vào Việt Nam mà còn ph i làm rõ

nghĩa th i đại

giá trị trư ng tồn của các giá trị đạo đức truyền thống.
Nguyễn Trọng Chuẩn, Phạm Văn Đức, Hồ Sĩ Qu (đồng chủ biên)
( 00 ) trong công trình:“Tìm hiểu giá trị văn hóa truyền thống trong quá
trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” [16], trình bày về sự biến đổi các giá trị
truyền thống sang hiện đại. Đ là do việc chuy n sang thực hiện nền kinh tế
thị trư ng, do những tiến bộ công nghệ trong s n xuất và trong các lĩnh vực
hoạt động của đ i sống xã hội. Sự tác động của kinh tế thị trư ng, của công
nghiệp hoá, hiện đại hoá trong quá trình toàn cầu hoá tới các giá trị văn hoá
truyền thống luôn có tính hai mặt là tích cực và tiêu cực, nên việc khai thác,
giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống là một trong những đ m b o cho
xã hội và con ngư i phát tri n bền vững.
Cao Thu Hằng (2004) trong bài viết: “Giá trị đạo đức truyền thống và
những yêu cầu đạo đức gắn với nhân cách con người Việt Nam hiện nay”
[46] cho rằng nội dung của các giá trị đạo đức truyền thống vừa mang t nh
giai cấp vừa mang t nh th i đại của từng giai đoạn lịch s nhất định; khi thay
đổi giai cấp thống trị th i đại thay đổi thì nội dung các giá trị đạo đức cũng
thay đổi.

i vậy yêu cầu đạo đức đối với con ngư i Việt Nam hiện nay cũng

ph i được tiếp tục m rộng đổi mới và nâng cao – với tinh thần kế thừa c

Nam hiện nay” [110] đã cụ th hoá tư tư ng của C.Mác về t nh quy định của
tồn tại xã hội đối với

thức xã hội n i chung và đạo đức n i riêng đồng th i

trình bày luận chứng của Ph.Ăngghen về b n chất xã hội của đạo đức bằng
việc chỉ ra tính thời đại, tính dân tộc và tính giai cấp của đạo đức.
Ph.Ăngghen đã khẳng định về thực chất và xét đến cùng các nguyên tắc các
chuẩn mực các quan niệm đạo đức chẳng qua chỉ là s n phẩm của các chế độ
kinh tế các th i đại kinh tế. Đồng th i ông cũng cho thấy cùng với t nh quy
định của yếu tố th i đại đạo đức còn bị chi phối b i những yếu tố mang t nh
dân tộc. Những quan đi m của C.Mác và Ph.Ăngghen cũng ch nh là c s l
luận đ nghiên cứu về sự biến đổi của các giá trị đạo đức.
Trong công trình “Sự biến đổi các giá trị văn hóa trong bối cảnh xây
dựng nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay”, Nguyễn Duy Bắc (chủ

15


biên) (2008) [11], các tác gi đã nêu lên xem xét và đánh giá về giá trị văn
hóa, về những biến đổi của các giá trị văn h a đặc biệt là sự biến đổi của các
giá trị đạo đức truyền thống. Đ là nghiên cứu thực trạng biến đổi các giá trị
văn h a n i chung giá trị đạo đức truyền thống n i riêng trong điều kiện kinh
tế thị trư ng định hướng xã hội chủ nghĩa

nước ta. Sự biến đổi đ diễn ra

theo c chiều hướng tích cực lẫn chiều hướng tiêu cực, vừa có những nguyên
nhân khách quan do những đặc đi m của nền kinh tế thị trư ng quy định, vừa
do những nguyên nhân chủ quan như quan đi m, chủ trư ng đư ng lối, chính

tốt đẹp mà còn chọn lọc tiếp thu những cái thực sự là qu giá phù hợp với
dân tộc th i đại và chế độ xã hội đ xây đựng một hệ giá trị đạo đức mới
trong điều kiện nền kinh tế thị trư ng. Điều đ c nghĩa là ph i biết kết hợp
cái hiện đại và cái truyền thống biết xuất phát từ cái truyền thống đ đi đến
hiện đại.

i lẽ những giá trị mới cùng với các giá trị truyền thống sẽ là
16


những động lực thúc đẩy con ngư i hành động và cũng nh vậy mà lịch s sẽ
c những bước phát tri n bền vững.
Công trình “Mấy vấn đề về đạo đức học mác - xít và xây dựng đạo đức
trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Thế Kiệt
(2012) [68] đã phân t ch làm rõ những biến đổi thang giá trị đạo đức truyền
thống của dân tộc dưới sự tác động của nền kinh tế thị trư ng

nước ta hiện

nay. Trong đ đ định hướng cho sự biến đổi theo xu hướng tích cực cần ph i
có sự định hướng tích cực đồng th i ph i gắn việc xây dựng với việc đấu
tranh chống lại sự thoái hóa biến chất về đạo đức, lối sống là hai mặt của một
quá trình thống nhất biện chứng. Bên cạnh đ

tác gi có nêu một số gi i pháp

định hướng sự biến đổi các giá trị đạo đức theo xu hướng tích cực.
Tóm lại, các công trình nghiên cứu về sự biến đổi các giá trị đạo đức
truyền thống dân tộc Việt Nam đều khẳng định:
Một là, sự biến đổi của các giá trị đạo đức truyền thống không ph i là

dân tộc Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, luận án chú ý làm rõ các giá trị đ
đã biến đổi như thế nào, tại sao lại biến đổi và những yếu tố tác động cũng
như xu hướng của sự biến đổi đ là gì.
Trần Ngọc Thêm (2009) trong báo cáo “Giá trị và sự chuyển đổi hệ
giá trị văn hoá truyền thống Việt Nam” [128], cho rằng, khác với các nước
khác, Việt Nam phát tri n theo lối trọng tĩnh là từ từ, ít đột biến. Chẳng hạn,
ngay cách mạng Tháng 8 ( 9 5) cũng là kết qu từ từ của c một quá trình kết
hợp với sự tận dụng c hội từ bên ngoài là sự kết thúc Thế chiến thứ hai mang
lại. Cho nên khi nghiên cứu về sự biến đổi các giá trị văn hoá truyền thống
Việt Nam cũng ph i thấy rõ đặc đi m này. Đồng th i, theo tác gi , khi nghiên
cứu về giá trị văn hoá truyền thống Việt Nam (trong đ c giá trị đạo đức
truyền thống) cũng cần ph i hi u rõ, trong quá trình đi lên c rất nhiều đặc
trưng phi giá trị – s n phẩm của văn hoá nông nghiệp truyền thống cũng cần
ph i được thay thế. Tuy nhiên, cấp bách nhất, theo tác gi

là hai đặc đi m

hậu qu : thói tùy tiện và thói gi dối (đạo đức gi ). Thêm vào đ

cũng ph i

nói về cách tiếp thu cái mới đ biến đổi cái cũ chẳng hạn như Hàn Quốc
Nhật B n, họ tiếp thu cái mới theo cách của văn hoá trọng động là đã tiếp thu
thì tiếp thu nghiêm túc đến n i đến chốn, rồi sau đ mới n i đến sáng tạo,
18


phát tri n theo hướng bài b n hóa. Còn,Việt Nam sáng tạo ngay trong quá
trình tiếp thu nhưng cũng không bao gi tiếp thu trọn vẹn, mà luôn biến báo,
làm cho cái được tiếp nhận thích nghi ngay với mình. Chính vì vậy, khi nói

nước

ta hiện nay. Tác gi Nguyễn Đình Tư ng nhấn mạnh trong quá trình m c a
hội nhập quốc tế đã và đang tác động đến những giá trị văn hoá truyền thống
của dân tộc Việt Nam c theo hướng t ch cực lẫn tiêu cực. Đ là g p phần
nâng cao đ i sống tinh thần của nhân dân và qua đ

g p phần làm giàu c

thêm phong phú thêm các giá trị văn hoá truyền thống Việt Nam. Đồng th i
n cũng đang đặt ra trước dân tộc ta những thách thức lớn trong việc giữ gìn
và phát huy những giá trị văn hoá truyền thống.
Nguyễn Văn Phúc (2006) trong bài “Về việc tạo ra bước chuyển biến
mạnh mẽ trong xây dựng về đạo đức mới ở nước ta hiện nay” [109] cho rằng
19


khi xem xét thực trạng đạo đức hiện nay cần chấp nhận một thực tế là

mức

độ nhất định sự rối loạn của chuẩn mực đạo đức là tất yếu không tránh khỏi.
i vì việc chuy n sang th chế kinh tế mới tất yếu dẫn đến những biến đổi
về chuẩn mực giá trị đạo đức theo hướng đáp ứng các yêu cầu của th chế
mới nhưng sự chuy n đổi kinh tế là c một quá trình không th ngay lập tức
mà hoàn tất được. Cho nên sự chuy n đổi hay là sự quá độ về kinh tế khiến
cho các giá trị đạo đức cũng chuy n đổi và cũng mang t nh chất của sự quá
độ. Trong khi các giá trị các chuẩn mực đạo đức truyền thống đang mất dần
c s kinh tế của mình thì các chuẩn mực đạo đức mới vẫn còn đang hình
thành chưa ph i là sức mạnh đủ sức điều chỉnh một cách phổ quát các hành vi

Đánh giá sự biến đổi của giá trị đạo đức truyền thống trong tác phẩm
“Văn hoá đạo đức ở nước ta hiện nay - Vấn đề và giải pháp” do Lê Qu Đức
– Hoàng Ch

o (Đồng chủ biên) ( 007), theo c hai hướng vừa t ch cực

vừa tiêu cực. Các tác gi cho rằng “nhiều nét mới trong các giá trị chuẩn
mực đạo đức mới xuất hiện phù hợp với tinh thần nhân văn nhân b n với
truyền thống đạo đức của dân tộc và với yêu cầu của th i đại đã hình
thành nền t ng đạo đức của xã hội vẫn được giữ vững. Lư ng tri của xã hội
vẫn cất lên tiếng n i hướng thiện kêu gọi diệt trừ cái xấu cái ác vì hạnh
phúc tự do an sinh cho con ngư i. Mặt tiêu cực bi u hiện

sự biến động thái

quá các giá trị chuẩn mực đạo đức nghiên về cái xấu cái ác dẫn đến việc t
nhiều c sự rối loạn giá trị làm mất vai trò của giá trị định hướng đạo đức của
xã hội” [ 9 tr. 7 - 48].
Tư ng đồng với nhận xét đánh giá về thực trạng biến đổi giá trị đạo
đức truyền thống của các tác gi trên đây trong cuốn sách: “Giá trị văn hoá Việt
Nam - truyền thống và biến đổi” do Ngô Đức Thịnh (Chủ biên) (2014) [129],
các tác gi nhận xét sự đổi mới văn hoá truyền thống diễn ra một cách không
bình thư ng đ là không c kế thừa và phát tri n không c tiếp thu và loại bỏ
mà thư ng là sự đan xen hỗn loạn giữa cái cũ và cái mới không tạo nên sự liên
kết hữu c với nhau cái cũ mất đi cái mới chưa hình thành tạo nên sự hụt hẫng
trong đ i sống văn hoá và hệ qu thư ng là đ i sống văn hoá của nhân dân bị
suy kiệt và tr nên nghèo nàn. “Trên bình diện quan hệ xã hội nhiều chuẩn mực
đạo đức và ứng x gắn với xã hội cổ truyền nay đã lỗi th i và mất dần đi; tuy
nhiên các chuẩn mực ứng x của xã hội mới lại chưa hình thành và định hình
khiến trong các quan hệ xã hội những giá trị đạo đức dễ bị lệch chuẩn đ o lộn

1.2.2. Những công trình iên quan đến các giải pháp đảm bảo biến
đổi các giá trị đạo đức truyền thống Việt Na

theo hướng tích cực

Từ cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu trong mỗi công trình mà các tác gi
c đưa ra các gi i pháp nhằm b o đ m sự biến đổi các giá trị văn hoá truyền
thống nói chung, hay các giá trị đạo đức truyền thống n i riêng theo hướng
tích cực.
22