VJE

Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt tháng 7/2019, tr 177-179; 176

SỬ DỤNG TÁC PHẨM VĂN HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THẨM MĨ
CHO TRẺ MẦM NON
Trần Thị Phượng - Trường Cao đẳng cộng đồng Kon Tum
Ngày nhận bài: 30/6/2019; ngày chỉnh sửa: 10/7/2019; ngày duyệt đăng: 18/7/2019.
Abstract: Aesthetic education is an indispensable task in the care and education of preschool
children, it brings children interesting and unique things in life. Aesthetic education in the process
of familiarizing children with literature in a basic and systematic way is a central task of early
childhood education, contributing to the formation of a child's personality. This article analyzes
the role of literature in aesthetic education for preschool children; We also propose some measures
to use literary works to form and develop aesthetic competency for preschool children.
Keywords: Literature, development, preschool children.
1. Mở đầu
Giáo dục thẩm mĩ (GDTM) là một nội dung quan
trọng của giáo dục toàn diện đối với thế hệ trẻ và là việc
cần phải tiến hành một cách nghiêm túc từ tuổi mầm
non. Có thể coi trẻ mầm non là thời kì “hoàng kim” của
GDTM. Ở lứa tuổi này, tâm hồn trẻ rất nhạy cảm dễ xúc
động đối với con người và cảnh vật xung quanh, trí
tưởng tượng của trẻ bay bổng và phong phú. Do vậy,
năng khiếu nghệ thuật cũng được nảy sinh và phát triển
mạnh mẽ.
Khi nói đến GDTM cho trẻ mẫu giáo, chúng ta
thường coi đó là nhiệm vụ của trường mầm non với các
tiết học tạo hình, âm nhạc,… mà hầu như ít chú ý đến các
tiết học khác và các hoạt động khác của trẻ, đặc biệt là
văn học. Sự cảm nhận đầu tiên, rực rỡ nhất, ấn tượng nhất
về vẻ đẹp được bắt nguồn từ thẩm mĩ trong những tác

khu phố...; trẻ được cảm nhận thêm tình làng nghĩa xóm,
tình cảm gia đình, tình bạn, tình yêu. Văn học có thể đề
cập những lực lượng siêu nhiên như thần linh, ông bụt,
cô tiên, phù thủy, quỷ sứ… và những “phép mầu” còn
tồn đọng trong tâm thức dân tộc. Đó cũng là đối tượng
miêu tả của văn học, làm nên sự phong phú, hấp dẫn của
đời sống tinh thần. Nhờ số lượng văn học đáng kể, trẻ sẽ
nhận dạng được văn học, đó là khả năng mô tả cuộc sống
xung quanh phong phú hấp dẫn bằng những dạng thức
khác nhau. Trẻ sẽ nhận biết sự khác nhau về nội dung và
hình thức giữa các thể loại (thơ, truyện). Trẻ biết phân
biệt đó là “cổ tích”; nhận được sự khác nhau của các thể
loại tác phẩm, cảm nhận được cái đặc sắc của cách diễn
đạt hình tượng, qua đó phát triển đời sống tinh thần.
Làm quen với tác phẩm văn học như một cấu trúc
hoàn chỉnh, giúp trẻ nhận biết các mối quan hệ biểu hiện
giữa hoàn cảnh, trạng thái tình huống và nhân vật, giữa
lời kể, lời thuật, lời bạch trữ tình và ngôn ngữ nhân vật:
giữa không khí âm sắc giọng điệu chung của tác phẩm
văn học và hành động văn học; bước đầu giúp trẻ nhận
ra sự khác nhau giữa ngôn ngữ truyện thiên về ngôn ngữ
đời thường (khẩu ngữ) và ngôn ngữ thơ giàu nhạc tính,
giàu hình ảnh. Qua tác phẩm văn học, trẻ quen dần tính
chất nhiều nghĩa và tinh luyện của ngôn ngữ văn học; dần
hiểu được nghĩa thực đến nghĩa bóng, từ nghĩa văn cảnh
đến ý tưởng nhà văn truyền đạt.

177

Email:

Thực tế công tác GDTM ở các trường mầm non trên
địa bàn thành phố Kon Tum những năm gần đây đã được
chú trọng hơn. GDTM cho trẻ đã được lồng ghép thông
qua các hoạt động vui chơi, học tập…; được thực hiện
qua các chuyên đề đổi mới nội dung, hình thức phù hợp
với độ tuổi, đặc điểm tâm sinh lí của trẻ. Việc lồng ghép,
tích hợp GDTM vận dụng thông qua các môn tạo hình,
âm nhạc, văn học… cũng đã được quan tâm, giúp phát
triển ở trẻ kĩ năng quan sát các sự vật hiện tượng xung
quanh, khả năng cảm thụ thiên nhiên cũng như xúc cảm
trong mối quan hệ giao tiếp với người thân, qua đó hình
thành cho trẻ những hành vi ứng xử văn minh.
Tuy nhiên, vẫn còn một số giáo viên và cán bộ quản
lí nhận thức chưa hoàn toàn đúng đắn về ý nghĩa, tầm
quan trọng đặc biệt của GDTM đối với trẻ ở lứa tuổi này.
Chúng ta chú ý nhiều đến sự phát triển trí tuệ, phát triển
đạo đức của trẻ mà chưa thực sự coi trọng sự phát triển
thẩm mĩ, chưa thực sự nhận thức được rằng chính sự phát
triển khả năng thẩm mĩ của mỗi cá nhân sẽ nâng con
người lên một tầm giá trị mới - bởi vì nếu không có các
năng lực thẩm mĩ thì sự nhận thức thế giới khách quan
của con người sẽ “lạnh lùng, khô cứng”. Giáo viên mầm
non cần nhận thức đúng điều này và quán triệt nhiệm vụ
GDTM trong tất cả các hoạt động giáo dục ở trường MN.
Hiện nay, nhiệm vụ GDTM đã được các giáo viên
thực hiện thông qua các hoạt động giáo dục ở trường

mầm non, được lồng ghép trong mọi sinh hoạt của nhà
trường. Tuy nhiên, không phải lúc nào nhiệm vụ GDTM
cũng được gắn liền với các hoạt động giáo dục ở mức độ

năng lực cảm thụ tác phẩm văn học còn hạn chế, chưa
phát huy được vai trò dạy học sáng tạo, đôi khi còn rập
khuôn, máy móc; chưa phát huy được tính tích cực, chủ
động, sáng tạo ở trẻ; việc bồi dưỡng kĩ năng GDTM cho
giáo viên hàng năm chưa được sâu sát và đầy đủ; chưa
có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường trong
nhiệm vụ GDTM cho trẻ mầm non, đa số phụ huynh có
quan niệm trẻ đến lớp chủ yếu là để học chữ, học toán.
2.3. Một số biện pháp sử dụng tác phẩm văn học nhằm
phát triển năng lực thẩm mĩ cho trẻ mầm non
Biện pháp 1: Đọc và kể diễn cảm tác phẩm văn học
Trẻ mầm non chưa đọc, chưa viết được, đến lớp với
tâm hồn đón đợi hướng về cô giáo, coi cô là “cầu nối” trẻ
với tác phẩm. Phương pháp này được coi là phương pháp
chủ đạo. Đọc có sự sáng tạo của cá nhân làm cho tác
phẩm văn học vốn là những kí hiệu thẩm mĩ sống dậy,
cất tiếng nói, vì vậy cô giáo cần sử dụng mọi sắc thái của
giọng mình cùng với các hình thức biểu hiện khác cho

178


VJE

Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt tháng 7/2019, tr 177-179; 176

tác phẩm một bức tranh tương ứng. Đọc đòi hỏi sự trung
thành với tác phẩm, truyền đạt thông tin đầy đủ, chính
xác. Ở đây đòi hỏi sự hiểu biết mọi thành tố nội dung và
hình thức nghệ thuật của tác phẩm. Phải đọc đúng giọng

Nhằm kích thích hoạt động nhận thức của trẻ, phương
pháp đàm thoại khi được sử dụng đòi hỏi phải lôi cuốn
trẻ bộc lộ suy nghĩ cảm nhận riêng của mình - hay nói
khác là khơi gợi để trẻ bộc lộ cảm thụ của cá nhân tự do,
hồn nhiên. Cần có một hệ thống câu hỏi thông minh và
khéo léo để cuốn hút trẻ tranh luận. Muốn có câu hỏi hay,
cô giáo phải hiểu sâu sắc tác phẩm, mục đích yêu cầu của
tiết học. Biêlinxki nói “người đem tác phẩm văn học đến
cho người khác, trước hết phải là người có cảm xúc và
tin vào nghệ thuật”, ở đây sự giao tiếp giữa cô và trẻ cần
cởi mở, tự nhiên như một cuộc trò chuyện có định hướng.
Trẻ cần học được và nắm vững giá trị thẩm mĩ qua làm
quen với tác phẩm văn học. Giáo viên cần cho trẻ cảm thụ
được giá trị nội dung và hình thức tác phẩm, hình thành ở
trẻ khả năng cảm thụ văn học, để trẻ yêu thích văn học, thích
tham gia vào các hoạt động mang đậm tính chất “văn học

nghệ thuật” như đọc thơ, kể chuyện, nhập vai trong các trò
chơi đóng kịch dựa theo tác phẩm văn học, đê từ đó tiến tới
sáng tạo ra những tác phẩm nghệ thuật của mình.
Biện pháp 3: Thúc đẩy năng lực hoạt động nghệ thuật
một cách sáng tạo ở trẻ
Ngôn ngữ, hình thể của cô giáo là một phương tiện
trực quan hỗ trợ, bổ sung, làm sâu sắc hơn, sống dậy hình
tượng tác phẩm. Khả năng rung cảm, hiểu biết tác phẩm
của cô sẽ bộc lộ qua ngôn ngữ, ánh mắt, cử chỉ, nét mặt,
điệu bộ khi trình bày tác phẩm khiến trẻ có thể cảm nhận
bằng trực cảm. Đây cũng là yếu tố thúc đẩy năng lực hoạt
động nghệ thuật ở trẻ.
Việc tổ chức dạy và học thích hợp với mối quan hệ

Ngoài ra, nên trang trí một số các hình ảnh hấp dẫn,
sinh động trên nóc các kệ tủ; hoặc dán các hình trang trí
là các nhân vật trong truyện cổ tích hay các câu chuyện
thần kì để tạo ra một không gian kì thú để thu hút trẻ hơn,
qua đó kích thích trẻ sáng tạo. Đồng thời, qua đó cũng
hình thành ở trẻ năng lực cảm thụ cái đẹp, nhu cầu, mong
muốn được đọc sách.
(Xem tiếp trang 176)

179


VJE

Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt tháng 7/2019, tr 173-176

chơi gãy tạo ra các điểm sắc nhọn hoặc tạo ra các mảnh
vụn dễ gây chấn thương hoặc hóc, sặc cho trẻ. Cần đặc
biệt chú ý đến các phần bằng gỗ, các đầu mối kim loại,
các đồ chơi có nhiều phần gắn kết không chắc chắn và sự
chắc bền của màu sắc.
3. Kết luận
Trẻ thuộc bất cứ độ tuổi nào đều thích chơi. Hoạt
động này giúp chúng phát triển các năng lực thể chất và
tâm hồn; tận hưởng không gian ngoài trời, hiểu hơn về
thế giới của mình, tương tác với những người khác; bộc
lộ, kiểm soát cảm xúc, phát triển khả năng kí hiệu và giải
quyết vấn đề. Trong thế giới vĩ mô, trẻ em làm chủ thế
giới của mình giống như việc chúng làm chủ được những
đồ chơi của mình. Đồ chơi và các loại học liệu được sử

dễ kiếm, rẻ tiền. Đề tài cấp cơ sở Viện Khoa học
Giáo dục Việt Nam, mã số C9-2002.

[7] Bộ GD-ĐT (2010). Đề án “Phát triển thiết bị dạy
học tự làm giáo dục mầm non và phổ thông giai
đoạn 2010-2015”.
SỬ DỤNG TÁC PHẨM VĂN HỌC…
(Tiếp theo trang 179)
3. Kết luận
GDTM là một nhiệm vụ không thể thiếu trong công
tác chăm sóc giáo dục trẻ mầm non, mang đến cho trẻ
những điều thú vị và độc đáo trong cuộc sống. Văn học
khơi dậy và tiếp sức cho những rung động về cái đẹp,
nuôi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ, gìn giữ phát triển chất
nghệ sĩ vốn có trong tâm hồn,... ở mỗi người; hình thành
ở họ tấm lòng hồn hậu, không nguội lạnh, thờ ơ với số
phận con người; biết ghét những cái xấu, cái ác, biết
thương yêu, trân trọng điều tốt đẹp. GDTM trong quá
trình cho trẻ làm quen với văn học một cách cơ bản và hệ
thống là một nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục mầm non,
góp phần hình thành nhân cách trẻ.
Tài liệu tham khảo
[1] Bộ GD-ĐT (2017). Thông tư số 01/VBHN-BGDĐT
ngày 24/01/2017 ban hành Chương trình giáo dục
mầm non.
[2] Hà Nguyễn Kim Giang (2009). Phương pháp tổ
chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học.
NXB Giáo dục Việt Nam.
[3] Nguyễn Cẩm Giang - Phạm Thị Thu (2015). Tuyển
chọn thơ, truyện cho trẻ mầm non. NXB Văn học.