VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ MẬU NHIỆM

VAI TRÕ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM
TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI ĐẤT NƢỚC
(1986-2010)
Chuyên ngành : Lịch sử Việt Nam
Mã số

: 92 29 013

LUẬN ÁN TIẾN SĨ SỬ HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. NGUYỄN VĂN NHẬT

HÀ NỘI, 2018


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các tư
liệu, số liệu được sử dụng trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa
học của luận án chưa được từng công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả

Lê Mậu Nhiệm


DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ
LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN ................................................................................. 151
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 152
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BCHTW

Ban Chấp hành Trung ƣơng

CT-XH

Chính trị - xã hội

CNXH

Chủ nghĩa xã hội

CNH, HĐH

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

ĐCT

Đoàn Chủ tịch

HĐND


nhất đất nƣớc trƣớc đây và trong công cuộc đổi mới đất nƣớc hiện nay, Đảng
Cộng sản Việt Nam đều nhất quán: Đại đoàn kết toàn dân tộc trên nền tảng
liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức, dƣới
sự lãnh đạo của Đảng, là đƣờng lối chiến lƣợc của cách mạng Việt Nam. Đây
là nguồn sức mạnh, động lực chủ yếu và là nhân tố có ý nghĩa quyết định bảo
đảm thắng lợi bền vững của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đại đoàn
kết toàn dân tộc lấy mục tiêu giữ vững độc lập, thống nhất của Tổ quốc, vì dân
giàu, nƣớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh làm điểm tƣơng đồng,
xoá bỏ mặc cảm, định kiến, phân biệt đối xử về quá khứ, thành phần, giai cấp,
xây dựng tinh thần cởi mở, tin cậy lẫn nhau, cùng hƣớng tới tƣơng lai.
Đại đoàn kết dân tộc là đƣờng lối chiến lƣợc cách mạng của Đảng
Cộng sản Việt Nam. Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc là trách
nhiệm của cả hệ thống chính trị, song MTTQ Việt Nam có vai trò rất quan
trọng, đó là: củng cố, tăng cƣờng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, thắt chặt
mối quan hệ giữa nhân dân với Đảng và Nhà nƣớc, góp phần tạo nên sự
đồng thuận cao trong xã hội, động viên nhân dân phát huy quyền làm chủ,
tích cực tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền trong sạch, vững
mạnh, gắn bó mật thiết với nhân dân.
Công cuộc đổi mới đất nƣớc hiện nay đứng trƣớc nhiều thời cơ và vận
hội nhƣng cũng phải đƣơng đầu với nhiều nguy cơ, thách thức. Để đƣa sự
nghiệp cách mạng nƣớc ta tiến lên giành thêm những thành tựu mới to lớn
hơn, bền vững hơn. Để tiếp tục đẩy mạnh CNH, HĐH đất nƣớc, hợp tác và
hội nhập quốc tế bảo vệ vững chắc Tổ quốc, bảo vệ thành quả cách mạng là
1


nhiệm vụ rất nặng nề, lâu dài, khó khăn và phức tạp đòi hỏi toàn Đảng, toàn
dân ta phải tăng cƣờng đoàn kết, nỗ lực phấn đấu vƣợt bậc mới hoàn thành
đƣợc nhiệm vụ lịch sử vẻ vang đó.
Vai trò của MTTQ Việt Nam trong hệ thống chính trị đã đƣợc Hiến

tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí cùng với những hạn chế, yếu kém trong
quản lý, điều hành trên một số lĩnh vực kinh tế, xã hội... kìm hãm, cản trở sự
nghiệp đổi mới của đất nƣớc.
Với tình hình quốc tế và trong nƣớc hiện nay, tăng cƣờng phát huy
sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc là động lực quan trọng trong công cuộc
đổi mới đất nƣớc. Do vậy, việc nâng cao vị trí, vai trò của MTTQ Việt Nam
trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội là một yêu cầu khách quan, có ý
nghĩa quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc,
bảo đảm cho sự phát triển vững chắc của đất nƣớc.
Với ý nghĩa lý luận và thực tiễn nêu trên, nghiên cứu sinh chọn đề tài
“Vai trò của MTTQ Việt Nam trong thời kỳ đổi mới đất nước (19862010)” để làm luận án tiến sĩ Sử học, chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Luận giải rõ vai trò của MTTQ Việt Nam trong việc tập hợp, xây
dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong gần 25 năm thực hiện công cuộc
đổi mới đất nƣớc (1986-2010) và đúc rút các kinh nghiệm lịch sử để tiếp tục
đẩy mạnh công cuộc đổi mới đất nƣớc hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt đƣợc mục đích nêu trên, nhiệm vụ của luận án bao gồm:
- Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án, xác
định những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu làm rõ;

3


- Nghiên cứu khái quát sự tiếp nối truyền thống lịch sử Mặt trận Dân
tộc Thống nhất Việt Nam của MTTQ Việt Nam trong hoàn cảnh thống nhất
đất nƣớc, cả nƣớc quá độ lên CNXH;
- Luận giải rõ bối cảnh lịch sử và các hoạt động chủ yếu của MTTQ
Việt Nam từ năm 1986 đến năm 2010 nhằm làm sáng tỏ hơn vai trò của

chức thành viên và Uỷ ban MTTQ địa phƣơng.
4. Cơ sở lý thuyết, cơ sở thực tiễn và phƣơng pháp nghiên cứu
4.1. Cơ sở lý thuyết
Luận án đƣợc tiến hành trên cơ sở chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ
Chí Minh và các quan điểm hiện nay của Đảng Cộng sản Việt Nam về vấn đề
đoàn kết dân tộc, về vị trí, vai trò của MTTQ Việt Nam trong công cuộc đổi mới.
4.2. Cơ sở thực tiễn
Cơ sở thực tiễn của luận án là thực tiễn những thập niên đầu của sự
nghiệp đổi mới đất nƣớc, thực tiễn tổ chức bộ máy và hoạt động của MTTQ
Việt Nam từ năm 1986 đến năm 2010.
4.3. Phương pháp nghiên cứu
Luận án sử dụng kết hợp các phƣơng pháp nghiên cứu chủ yếu nhƣ sau:
- Phƣơng pháp lịch sử kết hợp với phƣơng pháp lôgic: đƣợc sử dụng
xuyên suốt trong công trình nghiên cứu này để phân tích mối liên hệ giữa
các sự kiện lịch sử; nghiên cứu và luận giải các các vấn đề thông qua các sự
kiện cụ thể trong quá trình lịch sử cũng đòi hỏi tuân theo trật tự logic chặt
chẽ mang tính liên kết.
- Phƣơng pháp so sánh: đƣợc sử dụng nhằm đƣa ra những kết luận,
nhận xét, đánh giá trong luận án đƣợc khách quan và chính xác hơn.
- Phƣơng pháp phân tích - tổng hợp: đƣợc sử dụng nhằm luận giải vai
trò của MTTQ Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới từ 1986 đến 2010.

5


- Phƣơng pháp tổng kết thực tiễn: đƣợc sử dụng để đúc rút các kinh
nghiệm lịch sử nhằm phát huy vai trò của MTTQ Việt Nam trong sự nghiệp
đổi mới từ 1986 đến 2010.
5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
- Một là, nghiên cứu có hệ thống về vai trò của MTTQ Việt Nam

Lịch sử Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam, quyển III (1975-2004)
do PGS.TS Trần Hậu chủ biên (Uỷ ban Trung ƣơng MTTQ Việt Nam, 2007)
[138], đây là một trong ba tập về lịch sử của Mặt trận đƣợc tiến hành với mục
tiêu tái hiện một cách chân thực, khoa học quá trình hình thành và phát triển
Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam; quyển III đã phản ánh hoạt động của
MTTQ Việt Nam thời kỳ 1975-2004 – thời kỳ Mặt trận có nhiều cố gắng tự
vƣơn lên tìm tòi, khai thác, thể nghiệm và xác định nội dung, mô hình đổi mới,
góp phần giữ vững ổn định CT-XH, tăng cƣờng sự đoàn kết nhất trí của toàn
dân để vƣợt qua cuộc khủng hoảng KT-XH, kiên định con đƣờng quá độ lên
CNXH, đẩy mạnh CNH, HĐH đất nƣớc; cuốn sách đã đề cập vai trò của
MTTQ Việt Nam góp phần thực hiện đƣờng lối đổi mới toàn diện đất nƣớc,
thời kỳ CNH, HĐH đất nƣớc. Công trình khoa học này tuân thủ nguyên tắc tôn
trọng sự thật lịch sử, không chỉ phản ánh những thành tựu, ƣu điểm mà còn chỉ
ra những hạn chế, khuyết điểm về tổ chức bộ máy và hoạt động của Mặt trận.
Đóng góp lớn về mặt khoa học của công trình này không chỉ là khẳng định
những truyền thống lịch sử vẻ vang của Mặt trận mà còn góp phần làm sáng tỏ
những vấn đề lý luận, thực tiễn về đại đoàn kết dân tộc và Mặt trận dân tộc
thống nhất trong giai đoạn cách mạng xã hội chủ nghĩa.

7


Biên niên sự kiện lịch sử Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam, tập
III (1975-2000) do PGS.TS Trần Hậu chủ biên (Uỷ ban Trung ƣơng MTTQ
Việt Nam, 2004) [122], gồm những sự kiện phản ánh hoạt động của Mặt trận
từ sau khi giải phóng hoàn toàn Việt Nam, hoàn thành sự nghiệp giải phóng
dân tộc trong cả nƣớc cho đến hết năm 2000, kết thúc thế kỷ XX, một thế kỷ
có những chuyển biến vô cùng to lớn của đất nƣớc ta. Đây là một trong ba tập
Biên niên sự kiện lịch sử Mặt trận phản ánh lịch sử Mặt trận do Đảng Cộng
sản Việt Nam lãnh đạo diễn ra trên phạm vi cả nƣớc và hoạt động của kiều

Các công trình trên viết về Mặt trận Dân tộc Thống nhất, trình bày lịch
sử tổ chức bộ máy và hoạt động của Mặt trận. Ở những mức độ khác nhau,
các công trình, báo cáo trên đã đề cập đƣợc vị trí, vai trò và hoạt động của
Mặt trận Dân tộc Thống nhất trong thời kỳ đổi mới đất nƣớc; trong đó làm
sáng tỏ nội dung và phƣơng thức hoạt động của MTTQ Việt Nam, tiến trình
đổi mới về nội dung và phƣơng thức hoạt động của MTTQ Việt Nam. Ở các
công trình, các báo cáo, kỷ yếu nêu trên, những thành công cơ bản trong hoạt
động của Mặt trận đƣợc nêu khá rõ nét; chƣa đề cập cụ thể hoặc có đề cập
nhƣng còn mờ nhạt, chƣa đầy đủ về vai trò của Mặt trận Dân tộc Thống nhất
trong thời kỳ đổi mới.
1.1.2. Nhóm các công trình về xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân
tộc và vai trò của MTTQ Việt Nam trong tình hình mới
Các công trình về xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc và vai trò
của MTTQ Việt Nam trong tình hình mới tiêu biểu nhƣ:
Đại đoàn kết dân tộc phát huy nội lực nâng cao hiệu quả hợp tác quốc
tế thực hiện công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước của Vũ Oanh [83] đã tập
hợp nhiều bài của tác giả xoay quanh chủ đề: khơi dậy và phát huy truyền
thống đại đoàn kết toàn dân tộc, đoàn kết các tầng lớp nhân dân trên cơ sở
9


củng cố khối liên minh giai cấp công nhân với nông dân và tầng lớp trí thức
dƣới sự lãnh đạo của Đảng; xây dựng cuộc sống xã hội có văn hóa, đạo đức,
phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế,
cần kiệm đẩy mạnh CNH, HĐH đất nƣớc.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc và Mặt trận dân tộc
thống nhất [109]. Nhiều tác giả có bài tham luận đã khẳng định tƣ tƣởng đại
đoàn kết dân tộc và Mặt trận dân tộc thống nhất của Hồ Chí Minh là một tƣ
tƣởng lớn, cơ bản và xuyên suốt của cuộc đời hoạt động cách mạng của
Ngƣời, có tác dụng to lớn trong việc tập hợp sức mạnh của cả dân tộc vào

nghĩa ở nƣớc ta và phục vụ tổng kết việc thực hiện dân chủ ở xã, phƣờng, thị
trấn giai đoạn 2005 - 2010; xác định các yêu cầu khách quan, xây dựng hệ
thống quan điểm lý luận, phƣơng hƣớng và giải pháp tiếp tục thực hiện tốt
hơn vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc thực hiện dân chủ ở xã,
phƣờng, thị trấn. Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp giải pháp tiếp tục thực
hiện tốt hơn vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc thực hiện dân
chủ ở xã, phƣờng, thị trấn nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nƣớc pháp
quyền, nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc
tế ở nƣớc ta.
Thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt
Nam của Nguyễn Thọ Ánh, 2012, [1] đã nêu rõ vị trí, vai trò và chức năng
giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam đối với quá trình thực thi
dân chủ; nêu rõ thực trạng và những vấn đề đặt ra cũng nhƣ khẳng định hoạt
động giám sát và phản biện của MTTQ Việt Nam là đòi hỏi cấp bách và tất
yếu của việc xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
hiện nay.

11


Đại đoàn kết dân tộc - động lực chủ yếu đẩy mạnh công nghiệp hoá,
hiện đại hoá, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc [118] đã làm rõ quan điểm lớn của
Đảng và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về công tác Mặt trận, về phát huy truyền
thống yêu nƣớc, xây dựng khối đại đoàn kết giữa các giai cấp, dân tộc, tôn
giáo, các tầng lớp xã hội, ngƣời Việt Nam định cƣ ở nƣớc ngoài; về chăm lo
củng cố khối đại đoàn kết toàn dân; những vấn đề liên quan đến chủ trƣơng,
chính sách, pháp luật có tác động đến khối đại đoàn kết toàn dân; những vấn
đề liên quan đến phát huy vai trò của hệ thống chính trị đối với tăng cƣờng,
củng cố khối đại đoàn kết toàn dân; những vấn đề liên quan đến trách nhiệm
của MTTQ Việt Nam trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân và việc phát

trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam
trong 80 năm qua; những bài học lịch sử và kinh nghiệm; làm rõ vai trò, vị trí
của MTTQ Việt Nam trong hệ thống chính trị nƣớc ta; phân tích làm rõ
những vấn đề lý luận và thực tiễn trong việc hoạch định và thực hiện đƣờng
lối, chủ trƣơng, chính sách, pháp luật nhằm tăng cƣờng khối đại đoàn kết toàn
dân tộc; đổi mới nội dung và phƣơng thức hoạt động của MTTQ Việt Nam
hiện nay.
Cuốn sách “Thực hiện đại đoàn kết dân tộc trong công cuộc đổi mới đi
lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” của các tác giả Nguyễn Viết Thảo và
Dƣơng Trung Ý, Nxb. Lý luận Chính trị, Hà Nội, 2014 [97]. Các tác giả nêu
và phân tích cơ sở lý luận về thực hiện đại đoàn kết dân tộc, từ quan điểm của
C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin, quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà
nƣớc về đại đoàn kết và thực hiện đại đoàn kết dân tộc; thực trạng, nguyên
nhân, kinh nghiệm và vấn đề đặt ra trong thực hiện đại đoàn kết dân tộc;
những yếu tố tác động và quan điểm, giải pháp tăng cƣờng thực hiện đại đoàn
kết dân tộc trong công cuộc đổi mới đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

13


Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xây dựng sự đồng thuận xã hội trong công
cuộc đổi mới đất nước, của tác giả Nguyễn Thị Lan [55]. Tác giả tập trung
làm rõ vai trò của MTTQ Việt Nam trong xây dựng đồng thuận xã hội. Phân
tích, đánh giá thực trạng về hoạt động của MTTQ Việt Nam trong việc xây
dựng sự đồng thuận xã hội, làm rõ những hạn chế và nguyên nhân, đồng thời
đề xuất một số giải pháp đổi mới tổ chức, hoạt động của MTTQ Việt Nam
nhằm thực hiện tốt hơn nhiệm vụ xây dựng sự đồng thuận xã hội.
Đề tài cấp bộ “Đồng thuận xã hội và đoàn kết dân tộc trong bối cảnh
đổi mới và hội nhập quốc tế hiện nay” (2015), Chủ nhiệm: TS Nguyễn
Dƣơng Hùng, Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học, Học viện Chính trị quốc gia

bản, để thực hiện tốt vai trò của mình trong công tác vận động ngƣời Việt Nam
ở nƣớc ngoài, MTTQ Việt Nam đã có nhiều hoạt động rất thiết thực, MTTQ
Việt Nam còn tham gia cùng Nhà nƣớc xây dựng các văn bản pháp luật, làm cơ
sở pháp lý thuận lợi cho ngƣời Việt Nam ở nƣớc ngoài. MTTQ Việt Nam thực
hiện kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật trong hoạt động của các cơ
quan Nhà nƣớc và đại biểu dân cử liên quan đối với ngƣời Việt Nam ở nƣớc
ngoài để kiến nghị xử lý đối với các cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật. Bên
cạnh việc phát huy Hội Liên lạc với ngƣời Việt Nam ở nƣớc ngoài, trên cơ sở
Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ Chính trị (khoá VII), Nghị quyết số 36NQ/TW, ngày 26-3-2004 của Bộ Chính trị về công tác đối với ngƣời việt nam
ở nƣớc ngoài và các Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VIII, IX, X và từ thực
tiễn công tác ngƣời Việt Nam ở nƣớc ngoài có thể xác định 4 phƣơng hƣớng
chủ yếu.
Bài “Công tác Mặt trận phải thực sự g p phần củng cố, tăng cường
khối đại đoàn kết toàn dân tộc” của Nguyễn Văn Thanh [95]. Tác giả nhấn
mạnh: Trong công cuộc đổi mới toàn diện đất nƣớc, đại đoàn kết các dân tộc
trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam không chỉ là phát huy truyền thống,
15


mà còn là một nhu cầu cháy bỏng nhằm phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đƣa
đất nƣớc ta nhanh chóng tiến lên “Dân giàu, nƣớc mạnh, xã hội công bằng,
dân chủ, văn minh”. Nghị quyết Đại hội X của Đảng ta tiếp tục khẳng định:
“Vấn đề dân tộc và đoàn kết các dân tộc có vị trí chiến lƣợc lâu dài trong sự
nghiệp cách mạng nƣớc ta. Các dân tộc trong đại gia đình Việt Nam bình
đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng tiến bộ; cùng nhau thực hiện
thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc, xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Phát triển kinh tế, chăm lo đời sống
vật chất và tinh thần, xoá đói giảm nghèo, nâng cao trình độ dân trí, giữ gìn và
phát huy bản sắc văn hoá, tiếng nói, chữ viết và truyền thống tốt đẹp của các
dân tộc”. Với chức năng nhiệm vụ của mình, MTTQ Việt Nam đã tích cực

cơ sở đồng thuận xã hội vừa phù hợp với truyền thống nhân nghĩa, khoan
dung của dân tộc, với tƣ tƣởng nhân ái, bao dung của Hồ Chí Minh, vừa phù
hợp với thực tiễn của đất nƣớc trong giai đoạn hiện nay. Chủ trƣơng xây dựng
sự đồng thuận xã hội thực sự là sự tổng kết kinh nghiệm tập hợp lực lƣợng
dân tộc trong quá khứ và truyền thống đại đoàn kết dân tộc. Trong xã hội Việt
Nam, giữa các nhóm xã hội, các giai cấp, tầng lớp chắc chắn còn tồn tại nhiều
khác biệt, nhƣng đã là ngƣời Việt Nam, ai cũng có mong muốn xây dựng một
nƣớc Việt Nam độc lập, hoà bình, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, dân giàu,
nƣớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Đây là điểm tƣơng đồng
căn bản, là cơ sở cho đồng thuận xã hội ở nƣớc ta. Để đạt đƣợc đồng thuận
xã hội ở mức độ nhất định, vai trò của MTTQ Việt Nam rất quan trọng. Chính
MTTQ Việt Nam với những chức năng của mình, nhƣ bảo vệ quyền và lợi ích
hợp pháp của các thành viên, cầu nối giữa Đảng, Nhà nƣớc và xã hội, cơ sở
chính trị của chính quyền nhân dân. Thông qua những hoạt động thực hiện
Quy chế dân chủ, Mặt trận góp phần quan trọng để nhân dân đƣợc quyết định
và tham gia bàn bạc những vấn đề liên quan đến quyền lợi của mình.
17


Một số tác phẩm nhƣ: Chiến lược Đại đoàn kết Hồ Chí Minh (Phùng
Hữu Phú, chủ biên, 1995) “Tư tưởng Hồ Chí Minh về Đại đoàn kết với vấn đề
phát huy sức mạnh Đại đoàn kết toàn dân tộc trong thời kỳ mới” (Học viện
Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2004); “Sức mạnh dân tộc của cách mạng
Việt Nam dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh” (Lê Mậu Hãn, 2001); Góp
phần nghiên cứu Đại đoàn kết dân tộc, (Trần Hậu, 2008),…Đây là các tác
phẩm đi sâu nghiên cứu về Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam một cách
tổng thể, tập trung vào những nội dung căn bản nhất của sự nghiệp Đại đoàn
kết toàn dân tộc (phát huy sức mạnh Đại đoàn kết toàn dân tộc theo tƣ tƣởng
Hồ Chí Minh; Đại đoàn kết dân tộc phát huy nội lực nâng cao hiệu quả hợp
tác quốc tế trong tình hình mới…

Nam và các đoàn thể nhân dân trong thời kỳ mới, của các tác giả: Đỗ Quang
Tuấn, Nguyễn Văn Hùng, Trần Hậu [99] các tác giả đã nêu lên cơ sở khoa
học, một số vấn đề có tính lý luận của chủ nghĩa Mác-Lê ninh và tƣ tƣởng Hồ
Chí Minh, một số công tác chỉ đạo đổi mới phƣơng thức lãnh đạo của Đảng
Cộng sản Việt Nam; đồng thời, còn trình bày thực trạng đổi mới phƣơng thức
lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam và các đoàn thể nhân dân; nêu
lên phƣơng hƣớng, chủ trƣơng và giải pháp nhằm đổi mới phƣơng thức lãnh
đạo của Đảng đối với MTTQ Việt Nam và các đoàn thể nhân dân trong thời
kỳ mới nhằm hƣớng tới xây dựng một nƣớc Việt Nam ấm no, hạnh phúc, văn
minh, giàu đẹp.
Một số vấn đề lý luận và thực tiễn công tác Mặt trận, của Vũ Trọng
Kim chủ biên [53] các tác giả đã làm rõ hơn việc phát huy vai trò của MTTQ
Việt Nam thực hiện nhiệm vụ tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân
tộc trong thời kỳ đổi mới và hội nhập; phát huy vai trò của MTTQ Việt Nam
trong hoạt động giám sát và phản biện xã hội, góp phần xây dựng Đảng và
19


Nhà nƣớc trong sạch, vững mạnh… Các tác giả đã đánh giá: MTTQ Việt
Nam có nhiều hình thức tập hợp, phát huy vai trò của mình trƣớc nhân dân,
trƣớc lịch sử, phát huy thuận lợi, tận dụng thời cơ, nỗ lực phấn đấu và đã góp
phần vào việc củng cố và mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cƣờng
sự đồng thuận trong xã hội, tham gia xây dựng Đảng, mở rộng quan hệ đoàn
kết hữu nghị, hợp tác quốc tế, thắt chặt mối quan hệ giữa nhân dân với Đảng
và Nhà nƣớc, góp phần quan trọng vào thành tựu chung của đất nƣớc hơn 20
năm đổi mới.
Mô hình đổi mới, hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ
quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị giai
đoạn hiện nay, đề tài khoa học KX.10.03 do tác giả Thang Văn Phúc làm chủ
nhiệm [86]. Đây là công trình nghiên cứu khá công phu về tổ chức bộ máy và

đoàn kết toàn dân tộc, cùng Đảng và Nhà nƣớc tranh thủ thời cơ thuận lợi,
vƣợt qua khó khăn thách thức, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
1.2. Kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố và những
vấn đề luận án tập trung giải quyết
1.2.1. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học có
liên quan
Nhƣ phần Tổng quan đã trình bày, đến nay đã có khá nhiều công trình
nghiên cứu trong nƣớc liên quan đến vai trò của MTTQ Việt Nam, mỗi một
công trình luận bàn đến các mặt, các chiều cạnh khác nhau về MTTQ Việt Nam.
Tổng quát lại, khi khảo cứu các công trình nêu trên, có thể rút ra một số
kết luận sau:
Thứ nhất, các công trình đã nghiên cứu và trình bày đƣợc về tổ chức,
hoạt động và vai trò của MTTQVN từ khi thành lập cho tới ngày nay, nhất là
vai trò của MTTQVN trong thời kỳ đấu tranh giành độc lập và giải phóng dân
21