HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ THU THỦY

PHÁT HUY GIÁ TRỊ GIA ĐÌNH TRUYỀN THỐNG
TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA
Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
Mã số: 62 22 03 08

HÀ NỘI - 2018


Công trình được hoàn thành tại
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học:

1. PGS.TS. Đỗ Thị Thạch
2. TS. Nghiêm Sĩ Liêm

Phản biện 1:.........................................................
.........................................................

Phản biện 2:.........................................................
.........................................................

Phản biện 3:.........................................................
.........................................................

Quán triệt quan điểm của Đảng, ngày 04 tháng 5 năm 2001, Thủ tướng
Chỉnh phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Quyết định
số 72/2001/QĐ-TTg lấy ngày 28 tháng 6 hằng năm là Ngày gia đình Việt Nam.
Ngày 29 tháng 5 năm 2012, Thủ tướng Chỉnh phủ đã ký Quyết định số
629/QĐ-TTg “phê duyệt Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm
2020, tầm nhìn 2030”, trong đó đã chỉ ra việc xây dựng GĐVH ở Việt Nam
hiện nay không thể không kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống
đã được hình thành, chắt lọc, lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Bởi vì,
văn hóa của một dân tộc nói chung, văn hóa gia đình nói riêng là một dòng
chảy lịch sử, xuyên suốt từ truyền thống đến hiện đại.
Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) là một trong những cái nôi văn hóa của
Việt Nam, là nơi cư trú và sinh sống của nhiều gia đình tryền thống (GĐTT).
Trong giai đoạn hiện nay, ĐBSH có tiềm năng to lớn về kinh tế, chính trị, văn


2

hóa, xã hội, điều kiện tự nhiên, truyền thống văn hóa... tạo ra lợi thế phát triển
cao hơn so với nhiều vùng khác trong cả nước. Theo đó, việc phát huy những
giá trị của GĐTT trong xây dựng GĐVH cũng có những thuận lợi đáng kể: tăng
trưởng kinh tế cao, trình độ dân trí tốt, nhận thức xã hội của người dân khá cao,
vị trí địa lý thuận lợi cho giao lưu văn hóa...
Tuy nhiên, trong xây dựng GĐVH ở vùng ĐBSH cũng có nhiều vấn đề
đang đặt ra cần phải được nghiên cứu làm sáng tỏ. Nổi bật như chưa có sự
thống nhất, tường minh trong nhận thức về giá trị GĐTT; chưa được cụ thể
hóa đầy đủ các giá trị của GĐTT thành các tiêu chuẩn, tiêu chí của danh hiệu
GĐVH; hoạt động của các chủ thể phát huy, nhất là các cơ quan quản lý Nhà
nước chưa đủ mạnh; nhận thức của người dân về ý nghĩa, tầm quan trọng của
việc phát huy các giá trị GĐTT chưa đầy đủ, sâu sắc... Những hạn chế này dẫn
đến tình trạng một bộ phận gia đình, người dân trong vùng chưa phân biệt rõ

3.2. Phạm vi nghiên cứu
3.2.1. Về nội dung
Luận án nghiên cứu phát huy giá trị GĐTT Việt Nam, trong đó chủ yếu
là giá trị văn hoá truyền thống của gia đình trong xây dựng GĐVH ở vùng
ĐBSH hiện nay, bao gồm giá trị đạo đức, giá trị giáo dục, giá trị tâm lý, tình
cảm và giá trị ý thức cộng đồng của GĐTT.
3.2.2. Về không gian
Luận án nghiên cứu việc phát huy giá trị GĐTT trong xây dựng GĐVH
ở vùng ĐBSH thông qua nghiên cứu thực trạng ở một số tỉnh có tính chất đại
diện cho vùng như: Hà Nội - trung tâm vùng, thủ đô của cả nước; Vĩnh Phúc,
Bắc Ninh, Hưng Yên - phía Bắc vùng ĐBSH; Thái Bình, Nam Định - phía
Nam vùng ĐBSH.
3.2.3. Về thời gian
Luận án nghiên cứu việc phát huy giá trị GĐTT trong xây dựng GĐVH
ở vùng ĐBSH thời kỳ đổi mới, đặc biệt là từ khi có Nghị quyết Trung ương
5, khoá VIII (1998) về xây dựng văn hoá, GĐVH đến nay.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
4.1. Cơ sở lý luận và phương pháp luận
- Luận án thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật
của Nhà nước về vấn đề gia đình và xây dựng GĐVH ở Việt Nam hiện nay.
- Luận án cũng kế thừa tài liệu, công trình của các nhà nghiên cứu, các
hoạt động thực tiễn ở Việt Nam và thế giới liên quan đến vấn đề gia đình và
xây dựng GĐVH.
- Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin là chủ
nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử kết hợp với các
phương pháp cụ thể để giải quyết nhiệm vụ, mục tiêu nghiên cứu đã đề ra.


4

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,
luận án được kết cấu thành 4 chương, 9 tiết.


5

Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
1.1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
1. World Revolution and Family Patterns (Cách mạng thế giới và các
dạng thức gia đình) của William J.Goode; 2. Family structure in nineteeth
century Lancashir (Hình thái gia đình người Lancashir thế kỷ 19) của tác giả
Michael Anderson; 3. The future of marriage (Tương lai của hôn nhân) của
Jessie Bernard; 4. Family obligations and social change (Gia đình và đời sống
gia đình) của Janet Finch; 5. The futures of the Family (Tương lai của gia đình)
của Charles L.Jones, Lorne Tepperman, Susannach J.Wilson - Bản dịch tiếng
Việt do TS. Vũ Quang Hà biên dịch và Trần Thị Kim Xuyến hiệu đính; 6. The
Family in Global Prespective - A Gendered Journey (Gia đình theo quan điểm
toàn cầu - Hành trình giới tính) của Elaine Leeder.
1.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước

1.1.2.1. Các công trình nghiên cứu về gia đình và giá trị gia đình
truyền thống
Một số công trình nghiên cứu chung về gia đình tiêu biểu như: 1. Xã hội
học gia đình của Mai Huy Bích (2003); 2. Tìm hiểu tác phẩm: Nguồn gốc gia
đình của chế độ tư hữu và của nhà nước, của Lê Trọng Ân (2004); 3. Gia đình
học của tác giả Đặng Cảnh Khanh, Lê Thị Quý (2007); 4. Quản lý nhà nước về

Đạo đức gia đình trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay, Luận án
Tiến sĩ Triết học của Nguyễn Thị Thọ (2010); 7. Sự biến đổi của văn hóa gia
đình Việt Nam hiện nay, Luận án Tiến sĩ Triết học của Lê Văn Hùng (2015)…
1.1.2.3. Các công trình nghiên cứu về gia đình văn hóa và xây dựng gia
đình văn hóa ở Việt Nam
Ở hướng nghiên cứu này, chúng ta có thể kể đến một số cuốn sách, luận
án tiến sĩ và một số bài báo đăng trên các tạp chí lý luận, chuyên ngành cụ thể
như: 1. Xây dựng Gia đình văn hóa trong sự nghiệp đổi mới của Trần Hữu
Tòng - Trương Thìn (1997); 2. Để có một gia đình văn hóa của Hoàng Bích
Nga (2005); 3. Văn hoá gia đình Việt Nam, của Vũ Ngọc Khánh (2007); 4. Về
xây dựng Gia đình văn hóa Việt Nam dưới ánh sáng Đại hội XI của Đảng
đăng trên Tạp chí Cộng sản số 56, tháng 8 năm 2011 của PGS.TS. Đỗ Thị
Thạch (2011); 5. Giữ gìn và phát huy giá trị văn hoá dân tộc trong xây dựng
văn hoá gia đình Việt Nam hiện nay, Luận án Tiến sĩ Triết học của An Thị
Ngọc Trinh (2014)...

1.1.2.4. Các công trình nghiên cứu về gia đình vùng Đồng bằng Sông Hồng
Công trình nghiên cứu về gia đình vùng ĐBSH tiêu biểu như: 1. Đặc điểm
gia đình đồng bằng sông Hồng của Mai Huy Bích (1993); 2. Gia đình truyền
thống - Một số tư liệu nghiên cứu xã hội học, của Khuất Thu Hồng (1996); 3. Sự
biến đổi của làng - xã Việt Nam hiện nay (ở Đồng bằng sông Hồng), của Tô Duy
Hợp (2000); 4. Ứng xử của người dân vùng Đồng bằng sông Hồng trong gia
đình của Lê Thị Thanh Hương chủ biên (2009); 5. Đời sống văn hóa của cư dân


7

Hà Nội, của Nguyễn Hữu Minh chủ biên (2014); 6. Sự biến đổi của văn hóa gia
đình đô thị ở Hà Nội từ 1986 đến nay, Luận án Tiến sĩ Văn hóa học, của Vũ Thị
Huệ (2010); 7. Sự biến đổi của chức năng gia đình ở vùng Đồng bằng sông

chính là tài liệu tham khảo trực tiếp giúp tác giả có những căn cứ thực tiễn để
phân tích về gia đình, khảo sát, đánh giá thực trạng phát huy giá trị GĐTT trong
xây dựng GĐVH ở vùng ĐBSH hiện nay.


8

1.2.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo đặt ra cho luận án
Một là, hệ thống hoá cơ sở lý luận, thực tiễn về việc phát huy những giá
trị GĐTT trong xây dựng GĐVH ở vùng ĐBSH hiện nay, bao gồm: khái quát
về gia đình, GĐTT, giá trị GĐTT, GĐVH; làm rõ sự cần thiết phải phát huy giá
trị GĐTT trong xây dựng GĐVH ở vùng ĐBSH; chỉ ra những nội dung,
phương thức, chủ thể phát huy cũng như phân tích các yếu tố tác động đến phát
huy giá trị GĐTT trong xây dựng GĐVH ở vùng ĐBSH hiện nay.
Hai là, phân tích, làm rõ thực trạng phát huy giá GĐTT trong xây dựng
GĐVH ở vùng ĐBSH từ đó chỉ ra vấn đề cần phải giải quyết đặt ra hiện nay.
Ba là, trên cơ sở lý luận, thực tiễn nghiên cứu và phân tích thực trạng phát
huy giá trị GĐTT trong xây dựng GĐVH ở vùng ĐBSH cùng những vấn đề đặt
ra đòi hỏi phải giải quyết, tác giả luận án đề xuất các quan điểm, giải pháp chủ
yếu có tính khả thi nhằm phát huy có hiệu quả những giá trị GĐTT trong xây
dựng GĐVH ở vùng ĐBSH hiện nay.
Chương 2
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN PHÁT HUY GIÁ TRỊ
GIA ĐÌNH TRUYỀN THỐNG TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH
VĂN HÓA Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY
2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN

2.1.1. Quan niệm, đặc trưng và giá trị gia đình truyền thống
2.1.1.1. Gia đình truyền thống
Trên cơ sở phân tích quan niệm và cách tiếp cận của một số nhà nghiên

bào lành mạnh để phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và góp phần hình thành nên
truyền thống của dân tộc, hình thành nên nền văn hóa đậm đà bản sắc của dân
tộc Việt Nam.
2.1.2. Quan niệm và đặc trưng của gia đình văn hóa
Qua nghiên cứu, kế thừa các công trình đi trước, tác giả hiểu: GĐVH là
một kiểu gia đình mới được hình thành trên cơ sở giữ gìn, kế thừa, phát huy
những giá trị tốt đẹp của GĐTT, của văn hóa dân tộc, đồng thời tiếp thu có
chọn lọc những giá trị tiến bộ, nhân văn của nhân loại trong thời đại mới. Gia
đình đó phải tạo ra được môi trường tốt để các thành viên trong gia đình có
điều kiện phát triển toàn diện, hài hòa cả vật chất lẫn tinh thần và để gia đình
thực sự là tế bào mạnh khỏe, thúc đẩy phát triển xã hội.
Từ quan niệm và các tiêu chí công nhận về GĐVH, tác giả cho rằng
GĐVH bao gồm 05 đặc trưng cơ bản sau: là sản phẩm của xã hội mới khi nước
Việt Nam giành được độc lập và lựa chọn phát triển đất nước theo con đường
định hướng xã hội chủ nghĩa; thường là gia đình có quy mô nhỏ (gia đình hạt
nhân, gia đình hai thế hệ), ít con và kết hôn theo quy định của pháp luật; gương
mẫu chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà
nước, quy định của địa phương, nơi cư trú và tích cực tham gia các phong trào
thi đua; là sự kết hợp giữa những giá trị tốt đẹp của GĐTT với những yếu tố
tiến bộ, nhân văn của thời đại; là gia đình no ấm, dân chủ, bình đẳng, tiến bộ và
hạnh phúc, bền vững.


10
2.2. NỘI DUNG, PHƯƠNG THỨC, CHỦ THỂ VÀ SỰ CẦN THIẾT
PHÁT HUY GIÁ TRỊ GIA ĐÌNH TRUYỀN THỐNG TRONG XÂY DỰNG
GIA ĐÌNH VĂN HÓA Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY

2.2.1. Nội dung, phương thức, chủ thể phát huy giá trị gia đình
truyền thống trong xây dựng gia đình văn hóa ở vùng đồng bằng sông



11

2.2.2. Sự cần thiết phát huy giá trị gia đình truyền thống trong xây
dựng gia đình văn hóa vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay
Phát huy giá trị GĐTT trong xây dựng GĐVH ở vùng ĐBSH hiện nay là
tất yếu khách quan vì:
Thứ nhất, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của vùng.
Thứ hai, những biến đổi phức tạp của giá trị GĐTT hiện nay đặt ra yêu
cầu khách quan cần phải kế thừa, phát huy giá trị GĐTT trong xây dựng GĐVH
ở vùng ĐBSH hiện nay.
2.3. NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN PHÁT HUY GIÁ TRỊ GIA
ĐÌNH TRUYỀN THỐNG TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA Ở
VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY

2.3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, văn hóa xã hội của vùng đồng bằng
sông Hồng
ĐBSH có lịch sử phát triển lâu đời nhất Việt Nam, được coi là cái nôi của
nền văn hóa dân tộc, nằm trong vị trí địa lý thuận lợi, tài nguyên thiên nhiên dồi
dào, phong phú, đang dạng, lại có Thủ đô Hà Nội nên đây là vùng phát triển
kinh tế, văn hóa xã hội năng động nhất cả nước. Phát huy lợi thế của vùng, các
gia đình vùng ĐBSH có điều kiện thuận lợi để phát huy tốt các giá trị của
GĐTT, đồng thời cũng học hỏi, tiếp thu các giá trị mới để xây dựng gia đình
thành GĐVH - ấm no, tiến bộ, hạnh phúc.
Bên cạnh những mặt thuận lợi, đặc điểm tự nhiên, kinh tế, văn hóa xã hội
vùng BĐSH cũng tồn tại một số hạn chế như: thường xuyên chịu ảnh hưởng
của thiên tai, lũ lụt, hạn hán, dịch bệnh làm cho tâm lý và đời sống của các gia
đình bị ảnh hưởng nghiêm trọng; tư tưởng gia trưởng, trọng nam khinh nữ gây
bất bình đẳng giới, mất dân chủ; tư tưởng văn hóa làng, cộng đồng, quen suy

đình giao lưu, học hỏi lẫn nhau và phát huy tốt giá trị của GĐTT trong xây
dựng GĐVH, làm cho gia đình ngày càng no ấm, hạnh phúc. Tuy nhiên, mặt
trái của kinh tế thị trường đã tạo ra lối sống thực dụng, tôn thờ đồng tiền, nhiều
giá trị đạo đức, nền nếp, phép tắc trong gia đình bị phá vỡ, tác động xấu đến gia
đình, xã hội, cản trở phát huy giá trị GĐTT trong xây dựng GĐVH, làm cho
quan hệ hôn nhân, gia đình đối mặt với nguy cơ lỏng lẻo, kém bền vững...
2.3.4. Công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đô thị hóa vùng đồng bằng
sông Hồng
Với lợi thế là vùng kinh tế động lực, năng động nhất cả nước, các tỉnh
ĐBSH đang diễn ra quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa nhanh
và mạnh so với các vùng khác. Đây là điều kiện giúp các gia đình học hỏi áp
dụng thành tựu của khoa học công nghệ vào trong quá trình sản xuất làm tăng
năng suất lao động, tăng thu nhập cho gia đình, tạo cơ sở vật chất giúp gia đình
có điều kiện để chăm sóc, quan tâm lẫn nhau, có điều kiện để đầu tư cho con cái
học hành, nâng cao dân trí, tiếp thu cái mới, cái sáng tạo… Tuy nhiên, quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa trong những năm qua ở ĐBSH
cũng tạo ra những hiện tượng phức tạp, tiêu cực như tình trạng thất nghiệp, tình
trạng ô nhiễm môi trường, các tệ nạn xã hội… làm ảnh hưởng xấu đến môi
trường sản xuất, kinh doanh, giáo dục, sức khỏe và chất lượng cuộc sống của
mỗi gia đình.


13

2.3.5. Toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế
Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ở vùng ĐBSH đã tạo ra cơ hội giúp các
gia đình giao lưu, học hỏi những kiến thức mới, giá trị mới từ văn hóa của cả
nước, văn hóa khu vực, trên thế giới đồng thời xóa bỏ những hủ tục, lạc hậu còn
tồn tại trong mỗi gia đình. Qua giao lưu, hội nhập các gia đình cũng quảng bá
văn hóa gia đình, văn hóa vùng đến bạn bè trong nước và quốc tế. Đây chính là


thương, bảo ban, giúp đỡ nhau trong cuộc sống. Kết quả, phát huy giá trị đạo
đức của GĐTT trong xây dựng GĐVH vùng ĐBSH, góp phần tạo nên gia đình
êm ấm, hòa thuận, hạnh phúc. Tỷ lệ các gia đình đạt danh hiệu GĐVH trong
vùng thường từ 80% trở lên, năm sau cao hơn năm trước.
Có được kết quả nêu trên, trước hết, xuất phát từ chính nhận thức và hành
động cụ thể của mỗi thành viên trong gia đình. Bằng việc sử dụng phương pháp
nêu gương, bằng lời nói, hành động cụ thể, các gia đình đã phát huy tốt các giá
trị, chuẩn mực đạo đức của GĐTT. Song hành với gia đình, các tỉnh ĐBSH
thường xuyên tuyên truyền, giáo dục, tập huấn, phát tờ rơi, sân khấu hóa và tổ
chức các cuộc thi về chủ đề gia đình, xây dựng các mô hình, câu lạc bộ: “Gia
đình hạnh phúc”, “Gia đình thủy chung”, “Gia đình hòa thuận”, “Cha là tấm
gương sáng cho con”, “Người cha tốt của con”, “Ông bà mẫu mực, con cháu
thảo hiền”...
Bên cạnh những mặt tích cực như trên, phát huy giá trị đạo của GĐTT
trong xây dựng GĐVH ở vùng ĐBSH vẫn còn nhiều hạn chế bất cập. Nhiều giá
trị, chuẩn mực đạo đức trong mối quan hệ của gia đình đứng trước nguy cơ bị
xâm hại, mai một, còn nhiều gia đình ly hôn, ly thân, bạo lực gia đình, con cái
bất hiếu với ông bà, cha mẹ, anh chị em mất đoàn kết...
3.1.2. Thực trạng nội dung, phương thức, chủ thể hát huy giá trị giáo
dục của gia đình truyền thống trong xây dựng gia đình văn hóa vùng đồng
bằng sông Hồng
Phát huy truyền thống hiếu học, các gia đình vùng ĐBSH đã thực hiện tốt
giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình, ứng xử ngoài xã hội, định hướng giáo
dục học tập văn hóa, kỹ năng lao động, rèn luyện tính tự lập và giáo dục giới
tính cho con trẻ.
Cha mẹ, ông bà, người lớn trong gia đình vùng ĐBSH bằng kỹ năng, bằng
sự hiểu biết của bản thân, phấn đấu làm tấm gương tốt cho con cái noi theo. Gia
đình tạo mọi điều kiện để con cái được học tập, phát triển, hoàn thiện nhân cách.
Các dòng họ, mở rộng ra cộng đồng làng xã giáo dục con cháu bằng phương

đắp, xây dựng các mối quan hệ trong gia đình và quan tâm, chăm sóc lẫn nhau
để gia đình hạnh phúc, trở thành mái ấm yêu thương đối với mỗi thành viên
trong gia đình.
Các cấp ủy Đảng, chính quyền, đoàn thể và nhân dân thực hiện tốt công
tác lãnh đạo, chỉ đạo, tuyên truyền và thực hiện chính sách liên quan đến gia
đình; thực hiện tốt công tác hòa giải, tư vấn tháo gỡ những mâu thuẫn, rắc rối
xảy ra trong gia đình đồng thời thực hiện tốt các chính sách hỗ trợ gia đình phát
triển hạnh phúc, bền vững, chính sách kế hoạch hóa gia đình, chăm lo, phụng
dưỡng người có công, người cao tuổi, chính sách xóa đói, giảm nghèo.
Bên cạnh những kết quả đạt được như trên, ở khu vực ĐBSH hiện nay
vẫn còn nhiều gia đình chưa thực hiện tốt chức năng tâm lý, tình cảm trong gia
đình, làm cho gia đình chưa thực sự là tổ ấm, thậm chí còn trở thành gánh nặng
gây ra các tệ nạn, bức xúc cho gia đình và xã hội.


16

3.1.4. Thực trạng nội dung, phương thức, chủ thể phát huy giá trị ý
thức cộng đồng của gia đình truyền thống trong xây dựng gia đình văn hóa
vùng đồng bằng sông Hồng
Kế thừa, phát huy những nét đẹp, giá trị ý thức cộng đồng trong GĐTT,
các cấp ủy Đảng, chính quyền, các tổ chức đoàn thể và toàn thể nhân dân các
tỉnh thuộc khu vực ĐBSH đã: làm tốt các công tác tuyên truyền, đưa phát huy ý
thức cộng đồng vào thành tiêu chí xét danh hiệu GĐVH, thôn văn hóa, xóm văn
hóa, làng văn hóa, tổ văn hóa... đưa vào trong hương ước, quy ước làng xã; đẩy
mạnh phong trào thi đua “toàn dân toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn
hóa”, phát động các phong trào thi như: người tốt, việc tốt, phong trào các gia
đình giúp nhau nuôi dạy con tốt, giúp nhau cùng xây dựng, phát triển kinh tế
giỏi, phong trào giúp nhau xóa đói giảm nghèo, phong trào chung một tấm lòng,
xây dựng Quỹ vì người nghèo, phong trào đền ơn đáp nghĩa... Thông qua các

nghiên cứu, tác giả nhận thấy vẫn còn tồn tại nhận thức theo hai xu hướng
đối lập nhau, cụ thể: có 13,2% số người được hỏi cho rằng không cần thiết
phải phát huy giá trị GĐTT trong xây dựng GĐVH hiện nay. Và đối lập nó,
còn có một số gia đình cho rằng phải kiên quyết giữ giá trị của GĐTT. Cả hai
xu hướng trên đều nhận thức sai lệch, mang tính chất cực đoan, tuyệt đối hóa
một chiều.
3.2.2. Mâu thuẫn giữa tầm quan trọng của việc phát huy giá trị gia
đình truyền thống trong xây dựng gia đình văn hóa với hạn chế trong
phương thức triển khai thực hiện
Công tác tuyên truyền có nơi, có lúc chưa đủ mạnh, có bề rộng nhưng
thiếu chiều sâu, nội dung chưa sâu sắc, phương thức chưa đa dạng, phong phú,
chưa thật phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Việc sử dụng các
phương thức, hình thức tuyên truyền mặc dù nhiều nhưng thiếu tính đồng bộ,
rập khuôn, xơ cứng, máy móc và hình thức.
Công tác tuyên truyền chưa khai thác được tiềm năng, lợi thế của các địa
phương trong vùng.
Việc tuyên truyền giáo dục còn có biểu hiện phiến diện, một chiều, đề cao
thái quá một phương thức, nội dung theo ý chủ quan.
3.2.3. Mâu thuẫn giữa sự cần thiết phát huy giá trị gia đình truyền
thống trong xây dựng gia đình văn hóa với bất cập trong hệ thống tổ chức
bộ máy, đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về xây dựng nếp sống văn hóa và
gia đình ở vùng đồng bằng sông Hồng
Thứ nhất, cơ cấu tổ chức và cán bộ làm công tác gia đình ở cấp huyện, xã
còn nhiều bất cập, chưa đồng bộ và thiếu về số lượng. Phần lớn các huyện chưa
có bộ phận chuyên sâu và cấp xã chưa có cán bộ chuyên trách về xây dựng nếp
sống văn hóa và gia đình riêng biệt. Nhất là ở cấp xã, phường, các cán bộ làm
công tác này thường phải kiêm nhiệm rất nhiều việc.
Thứ hai, năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác xây dựng nếp sống
văn hóa và gia đình nhất là cấp xã, phường còn yếu do trình độ hạn chế hoặc
làm kiêm nhiệm không đúng chuyên môn...

năng lực, mối quan hệ của các chủ thể phát huy, nhất là giữa gia đình và
xã hội ở vùng đồng bằng sông Hồng
Vai trò và năng lực của các chủ thể phát huy là gia đình và hệ thống chính
trị còn nhiều hạn chế bất cập như: nhiều gia đình nhận thức về việc phát huy giá
trị GĐTT trong xây dựng GĐVH chưa đầy đủ; thiếu bản lĩnh, kỹ năng, trình độ
độ xử lý, giải quyết vấn đề, giải quyết tình huống xuất hiện trong gia đình trước
tác động của sự biến đổi kinh tế, văn hóa, xã hội hiện nay; chưa có sự gắn kết
mật thiết giữa gia đình và hệ thống chính trị trong thực hiện công tác này.


19

Chương 4
QUAN ĐIỂM VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY
GIÁ TRỊ GIA ĐÌNH TRUYỀN THỐNG TRONG XÂY DỰNG GIA
ĐÌNH VĂN HÓA Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY
4.1. NHỮNG QUAN ĐIỂM CƠ BẢN PHÁT HUY GIÁ TRỊ GIA ĐÌNH
TRUYỀN THỐNG TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA Ở VÙNG
ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY

4.1.1. Phát huy giá trị gia đình truyền thống trong xây dựng gia đình
văn hóa vùng đồng bằng sông Hồng phải gắn với chiến lược phát triển
kinh tế, xã hội ở vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay
Phát huy giá trị GĐTT trong xây dựng GĐVH vùng ĐBSH góp phần:
hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách; bảo tồn, phát huy văn hóa
truyền thống tốt đẹp; chống lại các tệ nạn xã hội; tạo nguồn nhân lực chất lượng
cao để phát triển kinh tế, xã hội của vùng. Ngược lại, phát triển kinh tế, xã hội
sẽ định hướng và tạo ra cơ sở, môi trường tốt để phát huy giá trị của GĐTT
trong xây dựng GĐVH vùng ĐBSH có hiệu quả, nâng cao đời sống vật chất,
tinh thần của nhân dân, làm cho mỗi gia đình ở vùng ĐBSH có điều kiện phát

giáo dục con người Việt Nam để phấn đấu.
4.1.5. Phát huy giá trị gia đình truyền thống trong xây dựng gia đình
văn hóa là trách nhiệm của hệ thống chính trị và các gia đình vùng đồng
bằng sông Hồng
Để phát huy giá trị GĐTT trong xây dựng GĐVH vùng ĐBSH hiện nay
có hiệu quả, đạt được mục tiêu mà các chiến lược đã đề ra, đòi hỏi có sự cố
gắng, nỗ lực của cả hệ thống chính trị và các gia đình.
4.2. NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU PHÁT HUY GIÁ TRỊ GIA ĐÌNH
TRUYỀN THỐNG TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA Ở VÙNG
ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN NAY

4.2.1. Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của các giá trị gia đình
truyền thống và sự cần thiết phải phát huy giá trị gia đình truyền thống
cho các chủ thể trên cơ sở đẩy mạnh công tác nghiên cứu, tuyên truyền các
giá trị của gia đình truyền thống ở vùng đồng bằng Sông Hồng
- Nghiên cứu đầy đủ, thành công về văn hóa gia đình Việt Nam truyền
thống, trong đó có giá trị GĐTT là cơ sở cho việc xác định rõ các tiêu chuẩn,
tiêu chí của danh hiệu GĐVH hiện nay đảm bảo vừa phát huy được các giá trị
GĐTT, vừa tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới. Kết quả nghiên cứu
cũng là cơ sở cho quá trình nghiên cứu các nội dung, biện pháp giáo dục gia
đình phù hợp với các đối tượng, các nhóm dân cư và vùng địa lý.
Các chủ thể nghiên cứu cần: thường xuyên bổ sung chương trình, kế
hoạch nghiên cứu của mình cho phù hợp; bám sát sự vận động của thực tiễn để
có sự nhận diện chính xác cũng như bổ sung, phát triển nội hàm của những giá
trị gia đình truyền thống sao cho phù hợp với yêu cầu, đỏi hỏi của sự nghiệp
xây dựng GĐVH trong giai đoạn hiện nay.


21


cấp huyện (bao gồm cả thành phố, thị xã thuộc tỉnh) cần tiến hành một số biện
pháp như: rà soát, sắp xếp lại biên chế theo hướng tinh giản, kiêm nhiệm thêm
những việc phụ, việc gần gũi ngành nghề đào tạo...để dành biên chế thỏa đáng cho
bộ phận xây dựng nếp sống văn hóa và gia đình như đề xuất ở trên; tăng cường


22

đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ, nhân
viên làm công tác xây dựng nếp sống văn hóa và gia đình...
4.2.3. Hoàn thiện thiết chế về công tác gia đình nhằm phát huy hiệu
quả giá trị gia đình truyền thống trong xây dựng gia đình văn hóa vùng
đồng bằng sông Hồng hiện nay
Tác giả mạnh dạn đề xuất với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Chính
phủ, Quốc hội: Cần sớm có Luật bảo tồn các giá trị gia đình truyền thống
Việt Nam.
Ngoài đề xuất trên, đặc biệt với các tỉnh thuộc vùng ĐBSH tác giả đề
nghị: sớm xây dựng Chiến lược phát triển văn hóa và gia đình vùng ĐBSH; mở
rộng cơ chế Giao ban vùng ĐBSH sang cả lĩnh vực gia đình để hàng năm cùng
nhau đánh giá, thảo luận, trao đổi kinh nghiệm việc xây dựng nếp sống văn hóa,
GĐVH và phát huy các giá trị GĐTT trong xây dựng GĐVH ở các tỉnh thuộc
vùng ĐBSH, coi đây là một trong những chỉ tiêu thi đua giữa các tỉnh trong
vùng và cần có chế độ bồi dưỡng cho những người tham gia công tác văn hóa
và gia đình ở thôn, xóm, tổ dân phố (cấp dưới cơ sở)... để động viên họ nâng
cao tinh thần trách nhiệm, làm tốt những công việc được giao.
4.2.4. Nâng cao vai trò và năng lực của các chủ thể phát huy nhằm
thực hiện tốt phát huy giá trị gia đình truyền thống trong xây dựng gia
đình văn hóa vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay
Các chủ thể thuộc hệ thống chính trị cần phát huy vai trò và nâng cao
năng lực làm việc cho đội ngũ cán bộ của mình bằng cách: tăng cường đào

cảm (sự quan tâm, chăm sóc, đùm bọc, sẻ chia...); giá trị ý thức cộng đồng (đoàn
kết, yêu nước, thương nòi, tương thân, tương ái...) đồng thời, chỉ ra những hạn
chế cần lưu ý xóa bỏ trong quá trình phát huy như tư tưởng gia trưởng, trọng
nam khinh nữ, bè phái, cục bộ... Trên cơ sở nghiên cứu, tác giả cũng khẳng định
phát huy giá trị GĐTT trong xây dựng GĐVH ở vùng ĐBSH là tất yếu khách
quan nhằm: đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của vùng, đáp ứng sự
biến đổi phức tạp của các giá trị GĐTT trong xây dựng GĐVH và nhằm giữ gìn,
khôi phục sự phát triển liên tục của văn hóa vùng.
Để có cơ sở vững chắc nghiên cứu, đánh giá đúng thực trạng phát huy giá
trị GĐTT trong xây dựng GĐVH vùng ĐBSH hiện nay, tác giả đã đề cập đến
các phương thức có thể sử dụng và chủ thể phát huy cũng như các yếu tố tác
động đến quá trình phát huy. Mỗi yếu tố tác động đưa ra đều được tác giả phân
tích, xem xét ở hai chiều hướng (tác động tích cực, tác động tiêu cực) đến phát
huy giá trị GĐTT trong xây dựng GĐVH ở vùng ĐBSH.
3. Trên cơ sở kết quả khảo sát, nghiên cứu thực tế và kế thừa những công
trình nghiên cứu, những tài liệu, báo cáo đã công bố liên quan đến đề tài, tác giả
phân tích, đánh giá về thực trạng phát huy giá trị GĐTT trong xây dựng GĐVH
ở vùng ĐBSH hiện nay. Về cơ bản, vùng ĐBSH đã triển khai, thực hiện tốt
phát huy giá trị GĐTT trong xây dựng GĐVH. Nhiều giá trị truyền thống của
gia đình được giữ gìn, phát huy. Kết quả thực hiện đã góp phần tích cực vào