HC VIN CHNH TR QUC GIA H CH MINH
NGUYN TH THANH H
GIá TRị ĐạO ĐứC TRUYềN THốNG DÂN TộC
VớI VIệC XÂY DựNG LốI SốNG MớI CHO SINH VIÊN
VIệT NAM TRONG BốI CảNH TOàN CầU HóA HIệN NAY
Chuyờn ngnh : CNDVBC & CNDVLS
Mó s : 62 22 80 05
tóm tắt Luận án tiến sĩ triết học
Hà Nội - 2014
Công trình đợc hoàn thành
tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
Ngời hớng dẫn khoa học: 1. PGS,TS. NGUYN TH KIT
2. PGS,TS. HONG ANH
Phản biện 1:
Phản biện 2:
Phản biện 3:
Luận án sẽ đợc bảo vệ trớc Hội đồng chấm luận án cấp Học
viện họp tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
Vào hồi giờ ngày tháng năm 2014
Có thể tìm hiểu luận án tại: Th viện Quốc gia
và Th viện Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
1
MỞ ĐẦU
1. Đặt vấn đề
1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Mỗi con người phải biết quá khứ của mình, mỗi dân tộc phải biết lịch sử
của mình, một dân tộc mà đánh mất quá khứ thì cũng là đánh mất chính bản
thân mình. Trong các truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam, nổi bật lên
là đạo đức truyền thống. Nó là dòng chảy liên tục nảy sinh, tồn tại, phát triển
trong suốt tiến trình dựng nước, giữ nước và phát triển đất nước của cha ông ta.
Đây là cơ chế tích lũy, lưu truyền chắt lọc, chuyển giao tiếp nối từ thế hệ này

các giá trị đạo đức truyền thống đang có những biến đổi, làm thế nào để sinh
2
viên có một tình cảm thực sự, một thái độ đúng đắn và một niềm tin vững chắc
khi thực hiện các hệ chuẩn giá trị xã hội để họ xây dựng lối sống mới của
mình. Và, chính các giá trị đạo đức truyền thống có vai trò quan trọng tạo nên
đặc trưng lối sống của người Việt Nam nói chung và của sinh viên nói riêng.
Vấn đề xây dựng lối sống mới cho sinh viên hiện nay cũng đang đặt ra những
thách thức mới. Hiện tượng suy thoái đạo đức, lối sống trong xã hội và trong
sinh viên đã và đang diễn ra phức tạp. Những biểu hiện của nó ngày càng rõ
nét hơn đến mức không thể không quan tâm. Lối sống thực dụng, cá nhân, vị
kỷ trong thanh niên sinh viên có xu hướng gia tăng, gây nhức nhối đời sống xã
hội. Tại Đại hội X, Đảng ta đã nhấn mạnh: “Tình trạng suy thoái, xuống cấp về
đạo đức, lối sống, sự gia tăng tệ nạn xã hội và tội phạm đáng lo ngại, nhất là
trong giới trẻ”.
Vì thế, có thể thấy tầm quan trọng hàng đầu của sự nghiệp “trồng
người” trong sinh viên hiện nay. Việc phát huy các giá trị đạo đức truyền
thống vô cùng quan trọng và là cơ sở để sinh viên xây dựng lối sống mới, gắn
liền với việc xây dựng người sinh viên toàn diện, hiện đại. Cho nên, việc
nghiên cứu vai trò của các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xây
dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay là việc làm cần thiết và
cấp bách. Xuất phát từ căn cứ trên, chúng tôi chọn đề tài “Giá trị đạo đức
truyền thống dân tộc với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam
trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay” làm luận án tiến sĩ Triết học.
1.2. Mục tiêu nghiên cứu
1.2.1. Mục tiêu tổng quát
Làm rõ tầm quan trọng, thực trạng việc phát huy các giá trị đạo đức
truyền thống dân tộc trong việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên. Từ đó, đề
xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy giá trị đạo đức
truyền thống đối với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong
bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

hiện mục tiêu mà luận án đã đặt ra.
3. Đóng góp mới của luận án
- Luận án góp phần làm rõ khái niệm lối sống, lối sống của sinh viên, xây
dựng lối sống sinh viên.
- Luận án góp phần xác định rõ tầm quan trọng của giá trị đạo đức truyền
thống với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh
toàn cầu hóa hiện nay.
- Luận án làm rõ thực trạng phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong
việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam.
- Đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy tốt
các giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng lối sống mới cho sinh
viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
4. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- Luận án góp phần làm sáng tỏ tầm quan trọng và đưa ra một số giải pháp
cụ thể nhằm phát huy các giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng lối
sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
- Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các tổ chức, đoàn thể,
cá nhân trực tiếp làm công tác giáo dục sinh viên và hoạt động phong trào của
sinh viên.
- Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong công tác nghiên cứu,
giảng dạy trong các trường và học viện.
5. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội
dung luận án gồm 4 chương 12 tiết.
4
Chương 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐỀ CẬP ĐẾN LỐI SỐNG; LỐI SỐNG SINH
VIÊN VÀ ĐẶC ĐIỂM LỐI SỐNG MỚI CỦA SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY
Ở nước ta vào những năm 80 của thế kỷ trước đã xuất hiện những công

(2001) do Huỳnh Khái Vinh (chủ biên) đã cho thấy rõ: lối sống, đạo đức và
chuẩn giá trị xã hội là những yếu tố cơ bản trong đời sống xã hội của mỗi con
người. Trong đó, đạo đức về cơ bản đóng vai trò là lẽ sống; còn lối sống mà
hạt nhân là các khuôn mẫu ứng xử và thể chế xã hội mang biểu trưng văn hóa
điển hình và đóng vai trò định hình, định tính văn hóa và con người. Tác giả
5
Hà Nhật Thăng có bàn về đạo đức lối sống của thanh niên sinh viên trong bài
“Thực trạng đạo đức, tư tưởng chính trị, lối sống của thanh niên, sinh viên”
đăng trên tạp chí Giáo dục (3), (2002); Nguyễn Văn Huyên có bàn về “Lối
sống người Việt Nam dưới tác động của toàn cầu hóa” (2003).
Từ bình diện xem xét bản sắc văn hóa dân tộc, PGS,TS. Lê Như Hoa đã đề
cập đến vấn đề nếp sống, lối sống, lối sống đô thị trong giai đoạn hiện nay.
Những vấn đề này tác giả đề cập trong quyển “Bản sắc dân tộc trong lối sống
hiện đại” (Viện Văn hóa và Nxb Văn hóa - Thông tin, Hà Nội 2003). Tác giả
Nguyễn Thị Hằng nghiên cứu “Tìm hiểu lối sống của sinh viên thành phố Hồ
Chí Minh qua việc sử dụng thời gian rỗi”, Luận văn thạc sĩ Triết học, (2004).
Công trình gần đây nghiên cứu “Đặc điểm tư duy và lối sống của con
người Việt Nam hiện nay: một số vấn đề lý luận và thực tiễn” (2011) của tập
thể tác giả và tác giả Nguyễn Ngọc Hà (chủ biên). Đề tài đã cho thấy tư duy và
lối sống có ảnh hưởng quan trọng đến hoạt động của con người và qua đó ảnh
hưởng đến sự phát triển kinh tế, xã hội. Trong bài viết của GS, TS Trần Văn
Bính với “Xây dựng văn hóa đạo đức và lối sống văn hóa trong điều kiện kinh
tế thị trường và hội nhập quốc tế” (Lý luận chính trị - số 7/2013).
1.2. NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐỀ CẬP ĐẾN GIÁ TRỊ, GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC
TRUYỀN THỐNG, GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM. SỰ TÁC
ĐỘNG TOÀN CẦU HÓA ĐẾN VIỆC PHÁT HUY GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN
THỐNG VIỆT NAM
Nhiều nhà khoa học nước ta đã đi sâu nghiên cứu nhằm xác định các giá trị
tinh thần truyền thống dân tộc làm cơ sở cho việc xây dựng đời sống văn hóa và
con người Việt Nam trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa. Một số công

hội mới, vấn đề đạo đức vì thế cũng phải được nghiên cứu trong điều kiện kinh
tế thị trường với những tác động đa chiều, đan xen của nó. Đáp ứng yêu cầu
này, đã có công trình “Sự biến đổi của thang giá trị đạo đức trong nền kinh tế
thị trường với việc xây dựng đạo đức mới cho cán bộ quản lý ở nước ta hiện
nay” (1999), do PGS.TS Nguyễn Chí Mỳ (chủ biên) cùng với nhiều tác giả
như: PGS.TS Nguyễn Thế Kiệt, PGS.TS Nguyễn Tĩnh Gia, GS Trần Phúc
Thăng, PGS.TS Trần Hậu Kiêm, PGS.TS Trần Thành, PGS.TS Trần Văn
Phòng Trong đó, các tác giả đã gợi mở một số vấn đề đạo đức mới, luận giải
sự biến đổi của thang giá trị đạo đức trong cơ chế thị trường, từ đó, đề xuất
phương hướng, giải pháp hình thành thang giá trị đạo đức mới, xây dựng đạo
đức mới cho cán bộ quản lý trong nền KTTT định hướng XHCN
GS,TS. Nguyễn Trọng Chuẩn và PGS,TS Nguyễn Văn Huyên (đồng chủ
biên) công trình: “Giá trị truyền thống trước những thách thức của toàn cầu
hóa” (2002), gồm các bài viết đề cập đến giá trị truyền thống Việt Nam và
những vấn đề đặt ra trong xu thế toàn cầu hóa; giữ gìn và phát huy bản sắc văn
hóa Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa. Cùng với những vấn đề này còn có
những công trình như “Giá trị truyền thống Việt Nam trước thách thức của
toàn cầu hóa” (2002) của GS,TS Đỗ Huy. Và bài viết “Hội nhập quốc tế: Cơ
hội và thách thức đối với giá trị truyền thống trong điều kiện toàn cầu hóa hiện
nay” của GS,TS. Nguyễn Trọng Chuẩn (2004). Các công trình của GS Trần
Đình Hượu với “Đến hiện đại từ truyền thống” do chương trình khoa học -
công nghệ cấp nhà nước KX - 07 xuất bản.
Bàn về đạo đức, giá trị đạo đức còn có những bài viết như “Giá trị đạo đức
truyền thống Việt Nam và cái phổ biến toàn nhân loại của đạo đức trong nền kinh
tế thị trường” của Trần Nguyên Việt (Tạp chí Triết học, số 5, 2002); “Từ “cái
thiện” truyền thống đến “cái thiện” trong cơ chế thị trường ở Việt Nam hiện
nay” của GS. Nguyễn Hùng Hậu (Tạp chí Triết học, số 8, 2002); “Tiêu chuẩn
7
đạo đức của người cán bộ lãnh đạo chính trị hiện nay” của PGS.TS Trần Văn
Phòng (Tạp chí Lý luận chính trị, số 5, 2003). “Phát huy truyền thống yêu nước

bàn thủ đô Hà Nội trong giai đoạn hiện nay” (2005) , Luận văn thạc sĩ Triết
học của Lê Cao Thắng.
Tác giả Võ Văn Thắng với bài viết “Xây dựng lối sống ở Việt Nam hiện
nay (từ góc độ văn hoá truyền thống dân tộc)”, Nxb Văn hoá thông tin và Viện
văn hoá, Hà Nội 2006. Trong giai đoạn toàn cầu hoá, tác giả Nguyễn Thị
Huyền (2007) có nói về nguy cơ suy thoái đạo đức, lối sống con người Việt
Nam qua bài viết “Toàn cầu hoá và nguy cơ suy thoái đạo đức, lối sống con
người Việt Nam hiện nay”, (Tạp chí Triết học).
8
1.4. CÁC CÔNG TRÌNH ĐỀ XUẤT PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP, KẾ
THỪA VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM
TRONG XÂY DỰNG LỐI SỐNG CON NGƯỜI VIỆT NAM, TRONG XÂY DỰNG
LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN VIỆT NAM NÓI CHUNG, TRONG BỐI CẢNH
TOÀN CẦU HÓA NÓI RIÊNG
Lưu Thu Thủy (2000), với bài trong kỷ yếu Hội thảo quốc gia bàn về “Thực
trạng và giải pháp giáo dục đạo đức, tư tưởng chính trị, lối sống cho học sinh,
sinh viên Việt Nam”. Trên cơ sở thực trạng đạo đức, tư tưởng, lối sống của thanh
niên, sinh viên đã đưa ra những giải pháp thiết thực nhằm giáo dục, kế thừa và
phát huy giá trị văn hóa, đạo đức truyền thống dân tộc cho sinh viên.
Tháng 8 năm 2004, Viện Khoa học xã hội Việt Nam công bố kết quả
nghiên cứu đề tài: “Đạo đức xã hội ở nước ta hiện nay - vấn đề và giải pháp”
do GS.VS Nguyễn Duy Quí làm chủ nhiệm với sự tham gia của các nhà khoa
học có uy tín lớn như: GS Nguyễn Đức Bình, GS Vũ Khiêu, GS Nguyễn Trọng
Chuẩn, GS Hoàng Chí Bảo, PGS,TS Nguyễn Văn Phúc Trên cơ sở phân tích,
mổ xẻ hiện thực cuộc sống trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa, các nhà khoa học đã chỉ ra nguyên nhân suy thoái đạo đức trong
xã hội và đề xuất phương hướng, giải pháp xây dựng đạo đức xã hội.
Các tác giả tiếp cận khái niệm lối sống như là một phạm trù đạo đức học
trong quyển “Về giáo dục đạo đức cách mạng trong cán bộ, đảng viên hiện nay
- Thực trạng và giải pháp”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004; Võ Văn

đức cho sinh viên hay trong xây dựng lối sống hiện nay. Hệ thống những giải
pháp đưa ra sâu sắc và toàn diện, mang tính khả thi, tập trung kế thừa và phát
huy các giá trị đạo đức truyền thống hiện nay. Tuy nhiên, chưa có công trình
nào tập trung luận chứng toàn diện, mang tính khả thi và tập trung vào đối
tượng mang tính cụ thể đó là đưa ra phương hướng và một số giải pháp chủ
yếu nhằm phát huy tốt các giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng
lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
Những công trình trên đã đề cập các vấn đề có liên quan đến đề tài luận
án ở những góc độ khác nhau, cách tiếp cận khác nhau, phương pháp khác
nhau. Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống dưới
góc độ triết học vấn đề giá trị đạo đức truyền thống với việc xây dựng lối sống
cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay. Xuất phát từ
những nội dung trên, luận án đi sâu nghiên cứu dưới góc độ triết học vấn đề:
Giá trị đạo đức truyền thống dân tộc với việc xây dựng lối sống mới cho sinh
viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
Chương 2
LỐI SỐNG VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC
TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG VIỆC XÂY DỰNG LỐI SỐNG
MỚI CHO SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH
TOÀN CẦU HÓA HIỆN NAY
2.1. LỐI SỐNG, TẦM QUAN TRỌNG, NỘI DUNG CỦA VIỆC XÂY DỰNG
LỐI SỐNG MỚI CHO SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY
2.1.1. Khái niệm lối sống, lối sống mới, xây dựng lối sống mới cho
sinh viên Việt Nam hiện nay
2.1.1.1. Khái niệm lối sống
“Lối sống” từ lâu đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành
khoa học như tâm lí học, giáo dục học, đạo đức, triết học, văn hóa học Từ lối
sống trong tiếng Pháp là mode de vie, trong tiếng Anh là mode of life hoặc way
of life, còn trong tiếng Đức là Lebensweise. Mặc dù có nhiều tác giả, nhiều tài
10

Trên cơ sở tiếp cận quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về lối sống,
GS Vũ Khiêu trong tác phẩm “Văn hóa Việt Nam, xã hội và con người” đã
định nghĩa: Lối sống là phạm trù xã hội, khái quát toàn bộ hoạt động của các
dân tộc, các giai cấp, các nhóm xã hội, các cá nhân trong những điều kiện của
một hình thái kinh tế - xã hội nhất định và biểu hiện trên các lĩnh vực của đời
sống: trong lao động và hưởng thụ, trong quan hệ giữa người với người, trong
sinh hoạt tinh thần và văn hóa.
Từ định nghĩa này đã khái quát được những nét đặc trưng cơ bản của lối
sống, từ phương diện vật chất của lối sống: phương thức sản xuất vật chất và
hình thái kinh tế - xã hội đến phương diện sinh hoạt tinh thần của lối sống.
11
Xét lối sống gắn liền với hoạt động sống của con người và gắn với một
hình thái kinh tế - xã hội, thì GS Thanh Lê đã định nghĩa: “Lối sống là một hệ
thống những nét căn bản nói lên hoạt động của các dân tộc, các giai cấp, các
tập đoàn xã hội, các cá nhân trong những điều kiện của một hình thái kinh tế -
xã hội nhất định”. TS Nguyễn Viết Chức cho rằng: “Lối sống là tổng hòa
những dạng hoạt động sống điển hình và tương đối ổn định của con người
được vận hành theo một bảng giá trị xã hội nào đó trong sự thống nhất với các
điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định”.
Như vậy, trên cơ sở những quan điểm mà các tác giả đưa ra khi định nghĩa
về lối sống, từ đó chúng ta có thể đưa ra một số đặc điểm cơ bản của lối sống:
- Lối sống là tổng hòa những hoạt động sống của con người trong sự
thống nhất với các điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định.
- Lối sống chịu sự quy định của phương thức sản xuất và điều kiện sống
của xã hội.
- Lối sống là sự tổng hòa các mối quan hệ giữa vật chất và tinh thần, cá
nhân và xã hội, dân tộc và quốc tế.
- Lối sống nói chung đều mang tính văn hóa.
Vậy lối sống là phương thức sống của con người trong một chế độ xã hội nhất
định được biểu hiện trên các lĩnh vực của đời sống như lao động, sản xuất, hoạt

Đó là lối sống có tính dân tộc - hiện đại - nhân văn, phải gắn liền với quá
trình xây dựng nền văn hóa tiên tiến Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc. Ở đây,
khi đặt ra nội dung xây dựng lối sống mới cần quán triệt quan điểm lịch sử - cụ
thể, làm sao bảo đảm thống nhất biện chứng giữa trước mắt và lâu dài, giữa
truyền thống và hiện đại.
Xuất phát từ những yêu cầu trên cần chú ý một số nội dung sau:
Thứ nhất, lối sống mới ở Việt Nam mà chúng ta xây dựng là lối sống có
chuẩn mực đạo đức, lý tưởng cao đẹp, có sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống
tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại.
Thứ hai, xây dựng lối sống mới chính là nhằm thực hiện mục tiêu phát
triển con người toàn diện, có nhân cách phong phú.
Thứ ba, xây dựng lối sống mới hiện nay là sống và làm việc theo hiến
pháp và pháp luật.
2.1.2. Tầm quan trọng, nội dung xây dựng lối sống mới cho sinh viên
Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay
2.1.2.1. Sinh viên và đặc điểm hoạt động của sinh viên Việt Nam
Sinh viên Việt Nam là những người đang theo học tại các trường Đại
học, cao đẳng của Việt Nam. Họ là một tầng lớp xã hội đặc thù, đang trên con
đường học tập, rèn luyện và định hình nhân cách, đạo đức, lối sống. Mặc dù có
trình độ nhận thức, trình độ khoa học cơ bản, có năng lực tư duy, nhưng ở độ
tuổi còn rất trẻ, độ tuổi từ 18 đến 25 và kinh nghiệm sống chưa nhiều, họ chịu
sức ép rất lớn từ nhiều hướng khác nhau, dễ bị dao động trong bối cảnh toàn
cầu hóa hiện nay.
Sinh viên, ở cấp độ xã hội, là đại biểu của một nhóm xã hội đặc biệt. Ở
cấp độ cá nhân, sinh viên là người đang trưởng thành về mặt xã hội, chín muồi về
thể lực, định hình về nhân cách, đang học tập tiếp thu những tri thức, kỹ năng của
một lĩnh vực nghề nghiệp nhất định. Đây là thời kỳ sinh viên phát triển tư duy
trừu tượng, đặc biệt là sự phát triển thế giới quan, nhân sinh quan, chứa đựng hoài
bão vươn tới lý tưởng cao đẹp, phát triển hứng thú nghề nghiệp…
Mặc dù có trình độ nhận thức, trình độ khoa học cơ bản, có năng lực tư

Một là: lối sống mới vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát
triển của xã hội, hoàn thiện con người nói chung, sinh viên nói riêng.
Hai là: lối sống mới góp phần quan trọng trong việc “phòng ngừa” “miễn
dịch” cho toàn xã hội, đặc biệt là sinh viên trước tác động của mặt trái kinh tế
thị trường và toàn cầu hóa, cũng như âm mưu “diễn biến hòa bình” của các thế
lực thù địch
Ba là: việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên bắt nguồn từ yêu cầu,
nhiệm vụ của chính bản thân sinh viên Việt Nam hiện nay.
2.1.2.3. Nội dung cơ bản của việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên
Xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay, trước hết chúng
ta phải xác định rõ ràng tiêu chí mà sinh viên cần hướng tới thực hiện hàng
ngày trong cuộc sống:
Một là, xây dựng lối sống mới cho sinh viên trước hết là có tình yêu quê
hương đất nước, yêu CNXH, ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn
lạc hậu, thái độ say mê, trung thực trong học tập, lao động.
14
Hai là, xây dựng lối sống vì cộng đồng, tinh thần trách nhiệm, lương tâm
trong sáng, lòng nhân ái bao dung cho sinh viên. Xây dựng lối sống có lý
tưởng, ước mơ, hoài bão lớn lao vì ngày mai lập thân lập nghiệp, có nghị lực
và tự tin trong cuộc sống, niềm tin vào sự nghiệp cách mạng của dân tộc.
Ba là, xây dựng lối sống văn minh, có văn hóa trong ứng xử, nghiêm
chỉnh thực hiện pháp luật tôn trọng kỷ cương phép nước, có ý thức bảo vệ môi
trường sinh thái, dám đứng lên bảo vệ cái đúng, cái thiện.
Bốn là, xây dựng thái độ đúng mực trong tình bạn, tình yêu cho sinh
viên, thói quen, ứng xử văn hóa đạo đức trong lối sống của họ.
2.2. GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC VÀ VAI TRÒ CỦA
NÓ ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG LỐI SỐNG MỚI CHO SINH VIÊN VIỆT NAM
TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA HIỆN NAY
2.2.1. Giá trị, giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam
Giá trị là những thành tựu của con người góp vào sự phát triển đi lên của

Dựa trên những quan điểm của các nhà khoa học cũng như của Đảng ta,
có thể cho rằng các giá trị đạo đức truyền thống cơ bản của dân tộc ta bao gồm:
Chủ nghĩa yêu nước là tình yêu đối với đất nước, lòng trung thành với Tổ
quốc biểu hiện ở khát vọng và hành động tích cực để phục vụ cho Tổ quốc.
Lòng nhân ái, bao dung là truyền thống mang giá trị đạo đức của dân tộc
ta. Từ ngàn xưa, trong cuộc sống lao động sản xuất cũng như trong quá trình
đấu tranh dựng nước và giữ nước, người Việt Nam đã sống hết lòng vì nghĩa
cả, đùm bọc, giúp đỡ lẫn nhau để cùng vượt qua khó khăn, gian khổ
Ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết là nhân tố tinh thần được bắt nguồn
từ chủ nghĩa yêu nước và nó trở thành động lực thúc đẩy quá trình phát triển
của lịch sử dân tộc Nhờ đoàn kết mà cha ông ta đã tạo nên sức mạnh tổng hợp
của cả cộng đồng dân tộc trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Truyền thống cần cù, tiết kiệm, sáng tạo trong lao động: cần cù, sáng tạo
là một truyền thống đạo đức có từ bao đời của dân tộc ta, là biểu hiện thái độ
của con người trong hoạt động sáng tạo ra của cải vật chất và các giá trị tinh
thần. Đây còn là một đức tính quý báu của dân tộc ta được các thế hệ nối tiếp
nhau giữ gìn, bồi đắp và phát triển.
Lòng dũng cảm, tinh thần bất khuất của người Việt Nam là những phẩm
chất khá nổi bật trong hệ giá trị đạo đức truyền thống. Chính những phẩm chất
này mà dân tộc ta luôn thắng lợi trước mọi thiên tai, địch họa tưởng chừng
không vượt qua nổi.
Truyền thống hiếu học của người Việt Nam được hình thành từ rất lâu đời
và đã trở thành nét đẹp trong truyền thống dân tộc. Hiếu học là một truyền
thống của người Việt từ xưa đến nay, ngay từ rất sớm con người đã nhận thức
được học hành không chỉ là quyền lợi mà còn là nghĩa vụ của mỗi cá nhân.
Truyền thống khát khao hòa bình, yêu hòa bình
Là một dân tộc từng chịu nhiều đau thương, mất mát do chiến tranh, hơn
ai hết, người Việt Nam thấm thía giá trị của hòa bình, đó là bình yên và hạnh
phúc cho mỗi con người, ổn định và phát triển cho mỗi quốc gia, dân tộc. Và
khát khao hòa bình, yêu hòa bình trở thành giá trị truyền thống của dân tộc

Dưới góc độ triết học, chúng tôi nhìn nhận toàn cầu hóa như là một xu
hướng vận động tất yếu của xã hội loài người; nó diễn ra trong suốt quá trình
phát triển và ngày nay đã đạt đến trình độ cao của nó. Loài người tồn tại và
phát triển trước hết là bằng và dựa vào sản xuất vật chất. Vì thế, toàn cầu hóa
bắt nguồn từ sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất, từ tính chất xã hội
hóa sản xuất.
3.1.2. Những tác động của toàn cầu hóa đối với việc phát huy giá trị
đạo đức truyền thống trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên hiện nay
3.1.2.1. Tác động tích cực của toàn cầu hóa
Thứ nhất, thông qua tự do hóa thương mại, thu hút đầu tư, mở rộng thị
trường xuất khẩu, kích thích nền kinh tế thị trường phát triển.
Thứ hai, toàn cầu hóa tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng lối sống
mới, hiện đại đối với sinh viên vừa kế thừa giá trị đạo đức truyền thống dân tộc
vừa tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại.
Thứ ba, toàn cầu hóa tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng giao lưu
văn hóa, khoa học, nắm bắt thông tin, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại làm
phong phú nền văn hóa dân tộc, nền tảng của việc xây dựng lối sống mới cho
sinh viên.
17
3.1.2.2. Những tác động tiêu cực của toàn cầu hóa
Một là, toàn cầu hóa kinh tế tạo ra nguy cơ lệ thuộc về kinh tế, văn hóa sẽ
dẫn đến lệ thuộc về chính trị, đe dọa an ninh các quốc gia, dân tộc, tạo sự
khủng hoảng lòng tin vào những giá trị nhân văn, khuyến khích con người
chạy theo lối sống thực dụng, xa rời các giá trị truyền thống dân tộc.
Hai là, toàn cầu hóa cũng đặt ra những thách thức, thậm chí đe dọa phá
vỡ những giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam, nền văn hóa đứng trước nguy
cơ mai một, mất bản sắc.
Ba là, toàn cầu hóa làm cho cuộc sống con người có thể phải đối mặt với
nhiều thách thức và trở nên kém an toàn hơn.
Bốn là, toàn cầu hóa còn tạo ra sự bất bình đẳng giữa các nước phát triển

Trong điều kiện hiện nay, lối sống cao đẹp của thanh niên sinh viên phải gắn
liền với nhiệm vụ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước, xây dựng cơ sở cho CNXH, có
lý tưởng và niềm tin vào sự nghiệp xây dựng một nước Việt Nam "dân giàu, nước
mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".
Thứ ba, đặc biệt là sự chủ động của các chủ thể giáo dục tinh thần yêu
nước, ý chí tự lực tự cường dân tộc cho sinh viên trong các trường đại học.
Như vậy, việc phát huy tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc trong
việc bồi dưỡng lý tưởng, niềm tin vào sự nghiệp xây dựng đất nước theo định
hướng XHCN có ý nghĩa quan trọng đối với cuộc sống của sinh viên. Điều đó,
thôi thúc sinh viên quyết tâm phấn đấu rèn luyện học tập để mai kia phục vụ
đất nước, phục vụ nhân dân, góp phần vào sự nghiệp xây dựng nước Việt Nam
hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh như Bác Hồ đã dạy.
3.2.2. Thực trạng việc phát huy truyền thống “Ý thức cộng đồng, tinh
thần đoàn kết” nhằm xây dựng lối sống mới cho sinh viên trong bối cảnh
toàn cầu hóa hiện nay
Thứ nhất, ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết là một trong những giá trị
đạo đức truyền thống quý báu của dân tộc ta. Đoàn kết là sức mạnh tổng hợp
của cả dân tộc trong dựng xây và bảo vệ Tổ quốc, thể hiện ý chí tự lực, tự
cường dân tộc.
Có thể nói, ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết trở thành sức mạnh nội
sinh của dân tộc, là một trong những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của
dân tộc ta, góp phần đáng kể vào sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và
bảo vệ đất nước trong lịch sử. Hồ Chí Minh đã tổng kết: “Đoàn kết, đoàn kết,
đại đoàn kết. Thành công, thành công, đại thành công”.
Việc phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng lối sống mới
cho sinh viên thời gian qua cũng đã hướng vào xây dựng tinh thần tập thể,
đoàn kết, gắn bó lợi ích cá nhân với lợi ích của tập thể, chống lại lối sống thực
dụng, thấp hèn. Không chỉ bằng tuyên truyền, giáo dục mà bằng việc nêu
gương điển hình người tốt, việc tốt, giáo dục tinh thần tập thể trong lao động,
học tập, rèn luyện của sinh viên.

sống”; “Vì đàn em thân yêu”. Củng cố các đội tình nguyện, các tổ nhóm tình
nguyện. Triển khai câu lạc bộ Hiến máu nhân đạo; Phối hợp và tổ chức tốt có
hiệu quả các hoạt động: "Đền ơn đáp nghĩa", "Uống nước nhớ nguồn"
Thứ ba, tuy nhiên, cũng cần nhận thấy rằng, chính lòng nhân ái, khoan
dung trong giai đoạn hiện nay cũng có biểu hiện suy giảm, biến dạng trong lối
sống của không ít cá nhân, trong đó có sinh viên. Dễ thấy nhất có lẽ là lối sống
ích kỷ, hẹp hòi. Có một bộ phận sinh viên có lối sống thực dụng, chủ nghĩa cá
nhân… Đó là tư tưởng đề cao, tuyệt đối hóa giá trị vật chất, xem nhẹ hay hạ
thấp giá trị tinh thần; đề cao quá mức giá trị hiện đại, xem nhẹ giá trị truyền
thống. Chính điều này đã tạo nên tâm lý sống gấp trong một bộ phận sinh viên.
Điều này biểu hiện trên nhiều lĩnh vực khác nhau, nhất là trong việc chọn
ngành - nghề, trong quá trình học tập và rèn luyện của sinh viên.
3.2.4. Thực trạng của việc phát huy giá trị “cần cù, sáng tạo trong lao
động”, tinh thần “lạc quan” trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên
Thứ nhất, cần cù, sáng tạo là một giá trị đạo đức truyền thống có từ bao
đời của nhân dân ta, đó là nguồn gốc, là cơ sở để có được thành công của
người Việt Nam trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước.
Với truyền thống cần cù, sáng tạo trong lao động của dân tộc đã được thế
hệ trẻ Việt Nam trong đó có sinh viên ngày nay tích cực kế thừa và phát huy,
làm nền tảng quan trọng để hình thành những phẩm chất cần thiết của người
lao động mới. Một điều tra (bảng 3.7) cho thấy, các phẩm chất cần có của
20
người lao động được thanh niên sinh viên ưu tiên hàng đầu là phải có chuyên
môn giỏi và đứng thứ hai là có đạo đức nghề nghiệp. Khi được hỏi, những tố
chất cơ bản mà lớp thanh niên Việt Nam thời đại ngày nay cần có thì sinh viên
(1.080) lựa chọn nhiều nhất là tinh thần sáng tạo: 77,27% và cần cù: 47,11%.
Thứ hai, tinh thần lạc quan là một trong những giá trị truyền thống rất
đáng trân trọng của dân tộc Việt Nam. Nó hình thành cùng với quá trình dựng
nước và giữ nước. Cơ sở khách quan của tinh thần lạc quan của người Việt
Nam chính là lòng tin vào chính nghĩa, lòng tin vào sức mạnh tinh thần bất diệt

thái độ thụ động, lười suy nghĩ, ngại khó, ngại khổ.
Một nghiên cứu của tác giả Đặng Cảnh Khanh, trường Đại học sư phạm Hà Nội
cũng cho thấy những “mảng tối” trong phong cách học của sinh viên. Theo đó, hơn
21
50% sinh viên không hứng thú học tập; có đến 36,1% biểu lộ phong cách học thụ
động: ngại nêu thắc mắc, ngại nói ra ý tưởng riêng của mình trong các cuộc thảo luận
trên lớp; có 22,9% sinh viên chỉ thích giáo viên giảng cho mình nghe hơn là chủ động
hỏi, nêu thắc mắc; hơn 50% sinh viên được khảo sát không thật tự tin vào năng lực/
khả năng học của mình; hơn 40% cho rằng mình không có năng lực tự học; gần 70%
sinh viên cho rằng mình không có năng lực tự nghiên cứu; gần 55% sinh viên được
hỏi cho rằng mình không thực sự hứng thú học tập. Thái độ thụ động, lười suy nghĩ
hình như là một căn bệnh của không ít sinh viên. Tình trạng giảng viên thuyết trình
một chiều, sinh viên cắm cúi ghi bài suốt giờ học, đặt câu hỏi không có sinh viên trả
lời. Học đối phó, chống đối cũng là một biểu hiện tiêu cực khá tràn lan.
3.2.6. Thực trạng các hình thức, các phương pháp nhằm phát huy giá
trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên
trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay
Dưới tác động của nền KTTT, của toàn cầu hóa, các giá trị đạo đức truyền
thống Việt Nam có những biến đổi nhất định. Thực trạng vấn đề phát huy các
giá trị đó trong xây dựng lối sống sinh viên cho thấy, nó vừa mang tính khách
quan vừa mang tính chủ quan, vừa có những ưu điểm cần phát huy vừa có
những hạn chế cần khắc phục. Vì vậy, để phát huy các giá trị đạo đức truyền
thống dân tộc trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên, chúng ta cần phải tìm
hiểu đến các hình thức, phương pháp tác động điều chỉnh hành vi con người.
Ở đây, luận án tập trung phân tích thực trạng các hình thức, các phương
pháp phát huy các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc để xây dựng lối sống
mới cho sinh viên trong thời gian vừa qua. Đây cũng chính là quá trình tổ chức
hoạt động thực tiễn để xây dựng lối sống mới cho sinh viên vừa qua.
Một là, sự chủ động phối kết hợp giữa các tổ chức, đoàn thể chính trị - xã
hội trong việc phát huy các giá trị đạo đức truyền thống nhằm xây dựng lối

cụ thể, thông qua các hình thức tổ chức thực hiện, các cuộc vận động các
phong trào trong cơ quan, đoàn thể, tổ chức chính trị - xã hội và sinh viên,
nhiều giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc đã được phát huy để xây
dựng lối sống mới cho sinh viên.
Chương 4
PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM
PHÁT HUY GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC ĐỐI
VỚI VIỆC XÂY DỰNG LỐI SỐNG MỚI CHO SINH VIÊN VIỆT NAM
TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA HIỆN NAY
4.1. PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT HUY GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG
ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG LỐI SỐNG MỚI CHO SINH VIÊN TRONG BỐI
CẢNH TOÀN CẦU HÓA HIỆN NAY
4.1.1. Bảo đảm thống nhất giữa truyền thống và hiện đại, kế thừa và đổi
mới đối với việc phát huy giá trị đạo đức truyền thống nhằm xây dựng lối sống
mới cho sinh viên trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay
4.1.2. Phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng lối sống mới cho
sinh viên gắn liền với mục tiêu xây dựng người sinh viên hiện đại, toàn diện
4.1.3. Phát huy giá trị đạo đức trong xây dựng lối sống cho sinh viên gắn
với việc tạo lập môi trường học đường lành mạnh trong bối cảnh toàn cầu hóa
hiện nay
4.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT HUY GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC
TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG VIỆC XÂY DỰNG LỐI SỐNG MỚI CHO
SINH VIÊN TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA HIỆN NAY
4.2.1. Nâng cao vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong nhà trường
nhằm phát huy giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống
mới cho sinh viên trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay
23
4.2.2. Đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục giá trị đạo đức truyền
thống trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên trong bối cảnh toàn cầu hóa
hiện nay

Đảng uỷ, Ban Giám hiệu các nhà trường đã luôn gắn công tác đào tạo với rèn
luyện đạo đức, lối sống, tạo điều kiện để sinh viên phát triển toàn diện. Tuy
nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, việc phát huy các giá trị đạo đức
nhằm xây dựng lối sống mới cho sinh viên cũng còn bộc lộ một số hạn chế, bất
cập đòi hỏi được giải quyết.