HỘI CHỨNG VÀNG DA
TS Trịnh Thị Ngọc
MỤC TIÊU HỌC TẬP
Sau khi học xong bài này, người học phải có khả năng:
1. Trình bày được các nguyên nhân gây vàng da
2. Trình bày được cách tiếp cận để chẩn đoán một trường hợp bệnh nhân vàng da
NỘI DUNG
1. Đại cương
- Vàng da là một hội chứng rất hay gặp trong thực tiễn lâm sàng.
- Người ta chỉ dùng từ “vàng da” khi nồng độ bilirubin trong máu tăng cao >
17 µmol/l. Tuy nhiên trên thực tế người ta chỉ có thể phát hiện dấu hiệu vàng
da khi nồng độ bilirubin máu ≥ 25 µmol/l. Khi thăm khám phát hiện dấu hiệu
vàng da chủ yếu là củng mạc mắt vàng hay niêm mạc dưới lưỡi vàng.
- Người ta phân chia vàng da làm 3 loại: trước gan, tại gan và sau gan (tắc
mật). Tuy nhiên cách phân chia này chỉ là tương đối và có thể trùng lặp nhất
là vàng da tại gan và vàng da ứ mật.
2. N guyên nhân gây vàng da:
2.1. Vàng da trước gan
- Đa số là do hiện tượng tan máu. Bilirubin tăng cao chủ yếu là bilirubin gián
tiếp, trong khi đó transaminase và phosphatase kiềm (PA) tăng nhẹ hay không
tăng. Bilirubin trong nước tiểu thường âm tính. Hiện tượng tăng bilirubin gián
tiếp có thể gặp ở bệnh nhân bị hội chứng Gilbert và Crigler –Najjar.
- Ở Việt Nam các nguyên nhân thường gặp là:
+ Sốt rét
+ Tan máu do bẩm sinh hoặc ngộ độc
+ Nhiễm khuẩn huyết...
2.2. Vàng da tại gan
Thường liên quan đến bệnh lý của tế bào gan nên làm giảm và ngăn cản việc
vận chuyển bilirubin vào vòng tuần hoàn của cơ thể.
2.2.1. Nguyên nhân:
- Viêm gan virut A, B, C, D, E.... và một số virut gây viêm gan: HIV,

- GT (γ glutamyltranpeptidase) tăng cao
3. Tiếp cận chẩn đoán
Hỏi kỹ tiền sử bệnh nhân, thăm khám lâm sàng cẩn thận, tiến hành các xét
nghiệm sinh hoá, huyết học hoặc/và các thăm dò: siêu âm, chụp cắt lớp vi tính
(CT), cộng hưởng từ (MRI), chụp đường mật, sinh thiết gan là các phương
pháp rất quan trọng giúp cho chẩn đoán bệnh.
2
3.1. Tiền sử bệnh:
Đóng góp vai trò vô cùng quan trọng để cho người thầy thuốc hướng đến
chẩn đoán bệnh:
- Nghề nghiệp: có liên quan nhất định đến hội chứng vàng da.
+ Người tiếp xúc với hoá chất có thể dễ gây viêm gan nhiễm độc.
+ Người tiếp xúc với gia súc, súc vật có thể mắc các bệnh từ gia súc
truyền sang.
+ Nhân viên y tế, kỹ thuật viên... có thể bị lây truyền các virut viêm gan
theo đường máu.
- Tiền sử đi du lịch: Đến nơi thường có dịch xảy ra do virut viêm gan, vùng
có sốt rét, sốt vàng (châu Phi).
- Thói quen sinh hoạt:
• Ăn gỏi cá có thể mắc các bệnh sán lá gan
• Tiêm chích ma tuý: viêm gan C, HIV
• Uống rượu: viêm gan do rượu
- Tiền sử gia đình, chủng tộc: có thể phát hiện các nguy cơ bệnh tan máu
- Hỏi kỹ các thuốc bệnh nhân đang dùng
- Tiền sử: phẫu thuật, truyền máu hay xăm mình
3.2. Thăm khám.
3.2.1. Tuổi và giới:
- Vàng da ở người trung niên, nữ và béo có thể do sỏi
- Tuổi trẻ thường do virut viêm gan A
- Virut viêm gan B, C thường không liên quan đến tuổi

- Tắc mật gan thường to, mềm
- Viêm gan do rượu: gan thường có thoái hoá mỡ, gan to, tức
- Gan to và có tính chất đàn hồi: hay gặp ở bệnh nhân suy tim
- Viêm đường mật: gan to, đau. Dấu hiệu Murphy (+)
- Túi mật căng to hay gặp trong u đầu tuỵ
3.2.5. Nước tiểu và phân:
- Bilirubin trong nước tiểu: thường gặp bệnh nhân viêm gan virut và vàng da
do nhiễm độc.
- Tắc ống mật chủ urobilinogen nước tiểu thường âm tính
- Urobilinogen dương tính và bilirubin âm tính ở nước tiểu hay gặp ở bệnh
nhân tan máu.
- Phân nhạt màu: thường do chít hẹp đường mật. Xét nghiệm có máu vi thể
trong phân. Thường hay gặp bệnh nhân ung thư bóng Vater, ung thư đường
tiêu hoá hay xơ gan gây tăng áp lực tĩnh mạch cửa.
4
3.3. Xét nghiệm
3.3.1. Xét nghiệm sinh hóa
- Bilirubin máu: xác định vàng da, mức độ vàng da và theo dõi.
- PA: thường tăng gấp 3 lần so với giới hạn bình thường hay gặp ở bệnh nhân
bị tắc mật (nếu bệnh nhân có bệnh lý về xương).
PA và γ GT tăng còn gặp ở bệnh nhân xơ gan
γ GT tăng rất cao so với mức bình thường ở bệnh nhân viêm gan do rượu
- Albumin và globulin ít thay đổi ở những bệnh nhân bị vàng da trong thời
gian ngắn.
+ Albumin giảm nhiều và globulin tăng khi bệnh nhân bị vàng da do
tổn thương tế bào gan.
+ Điện di protein máu: α2 và β-globulin tăng ở bệnh nhân vàng da tắc
mật
- Transaminase (AST, ALT) tăng cao ở bệnh nhân viêm gan virut, viêm gan
nhiễm độc. Tuy nhiên nó có thể tăng nhẹ ở bệnh nhân tắc mật hay chít hẹp