BỆNH CÚM
PGS.TS Nguyễn Đức Hiền
Ths Nguyễn Quốc Thái
MỤC TIÊU HỌC TẬP
Sau khi học xong bài này, người học phải có khả năng:
1. Trình bày được những đặc điểm cơ bản của virus cúm
2. Trình bày được những đặc điểm quan trọng về dịch tễ học bệnh cúm
3. Chẩn đoán được bệnh cúm thể điển hình
4. Điều trị được bệnh cúm thể điển hình
5. Trình bày được cách phòng bệnh cúm
NỘI DUNG
1. Đại cương
- Bệnh cúm là một nhiễm trùng hô hấp cấp tính lây lan mạnh do các virus
cúm gây nên.
- Các virus cúm có khả năng thay đổi tính kháng nguyên nhanh chóng, gây ra
các vụ dịch hàng năm. Những virus cúm A mới xuất hiện có thể có nguy cơ
gây đại dịch đe doạ toàn cầu.
- Biểu hiện lâm sàng thường nhẹ với các triệu chứng viêm long đường hô hấp
trên nhưng với những virus cúm độc lực mạnh hoặc trên cơ địa suy giảm miễn
dịch thì biểu hiện bệnh thường nặng nề với viêm phổi virus dẫn đến suy đa
phủ tạng, tỷ lệ tử vong cao.
- Cho đến nay việc điều trị chủ yếu vẫn là điều trị hỗ trợ. Các thuốc kháng
virus còn đang được tiếp tục nghiên cứu.
- Vắc-xin phòng cúm phải tiêm hàng năm mới thu được hiệu quả bảo vệ. Các
biện pháp phòng bệnh khác bao gồm phòng vệ cá nhân với các phương tiện
phòng hộ tránh lây nhiễm.
2. Tác nhân gây bệnh
- Các virus cúm thuộc họ Orthomyxoviridae. Các virus mang ARN sợi đơn mã
âm tính, nghĩa là ARN không gây nhiễm. Bộ gen của các virus này được chia
từng đoạn.
- Có 3 typ virus cúm A, B, và C. Các virus cúm A và B gồm có 8 tiết đoạn

mạn tính có nguy cơ nhiễm cúm và nhiễm cúm nặng cao hơn.
3.2. Phương thức lây truyền:
- Virus lây truyền rất dễ qua đường hô hấp
+ Ho, hắt hơi hoặc những động tác hô hấp đơn giản cũng làm phát tán
các tiểu thể virus ra không khí qua các giọt nhỏ chứa virus.
+ Sự lây truyền virus dễ dàng và hiệu quả trong môi trường kín và chật
chội như phương tiện giao thông công cộng, trường học, doanh trại...
+ Bệnh cúm có thể lan rộng toàn cầu chỉ trong vòng vài tháng, thậm chí
vài tuần.
+ Điều kiện cần thiết để bệnh lây truyền mạnh là chủng virus có độc
lực đủ mạnh và mật độ quần thể đủ đông.
+ Khác với dịch virus hợp bào hô hấp, dịch cúm không thể lường trước
được. Trong số các virus hô hấp, chỉ có virus cúm gây chết hàng triệu
người mỗi năm.
- Virus cúm A (H5N1) mới xuất hiện gần đây, bên cạnh khả năng lây theo
đường hô hấp còn xâm nhập và nhân lên được ở đường tiêu hoá.
3.3. Các hình thái dịch
- Đại dịch:
+ Dịch cúm xảy ra trên toàn cầu trong một thời gian ngắn.
+ Liên quan tỷ lệ tử vong cao
+ Thường do một virus mới xuất hiện
+ Trong lịch sử đã có những vụ đại dịch cúm
• 1918-1956 do virus Spanish-H1N1 gây chết hơn 40 triệu người
• 1957-1967 do virus Asian-H2N2
• 1968 đến nay do virus Hongkong-H3N2
• 1977 đến nay do virus Rusian-H1N1
• Từ năm 2003 đến nay, đã có nhiều cảnh báo về nguy cơ sắp xảy
ra một đại dịch cúm với thứ typ H5N1
- Dịch
+ Giữa các vụ đại dịch có thể xảy ra các dịch cúm với quy mô thay đổi

hấp.
- Trong thời gian tái tạo biểu mô hô hấp khoảng 3-4 tuần thì các bất thường
về hô hấp vẫn còn tồn tại.
- Cho dù các biểu hiện toàn thân là nổi trội trong cúm nhưng khó chứng minh
được tình trạng nhiễm virus huyết.
- Nhiễm cúm gây cả đáp ứng tế bào B và T.
+ Các kháng thể trung hoà huyết thanh và niêm mạc với kháng nguyên
hemagglutinin là yếu tố cơ bản để bảo vệ cơ thể tránh nhiễm và bị
bệnh. Kháng thể huyết thanh với hemagglutinin tồn tại hàng chục năm.
4
+ Kháng thể với neuraminidase không đủ hiệu lực để trung hoà virus
nhưng giúp hạn chế virus giải phóng khỏi tế bào nhiễm, giảm mức độ
nặng của bệnh và tăng cường hồi phục.
5. Lâm sàng
Có nhiều hình thái lâm sàng từ cảm cúm đơn giản cho đến cúm ác tính tử
vong chỉ trong vài ngày.
5.1. Cúm thể điển hình
- Thời kỳ ủ bệnh: ngắn 1-2 ngày
- Khởi phát: đột ngột. Trái với các nhiễm trùng hô hấp cấp do virus khác là
triệu chứng toàn thân có trước triệu chứng tại chỗ.
- Triệu chứng toàn thân:
+ Sốt cao, có thể tới 40
0
C kèm theo đau cơ, đau khớp, nhức đầu. Trong
thời kỳ đầu, sốt cao liên tục rồi tạm thời hạ xuống vào ngày thứ 4 rồi
tăng lên vào ngày 5-6, rồi cuối cùng hạ xuống. Nhiệt độ tuyến có dạng
như chữ V.
+ Đôi khi kèm theo khó chịu và chán ăn. Bệnh nhân rất mệt.
- Triệu chứng hô hấp: tiếp sau triệu chứng toàn thân
+ Biểu hiện hô hấp xuất hiện sớm và hay gặp nhất là viêm họng rồi từ