TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG

Bùi Kim Phƣơng

MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI,
TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VÀ XUẤT KHẨU Ở VIỆT NAM
(1980 - 2013)
THE RELATIONSHIP AMONG FOREIGN INVESTMENT,
ECONOMIC GROWTH AND EXPORT IN VIETNAM
(1980 - 2013)
BÙI KIM PHƯƠNG

TÓM TẮT: Nghiên cứu này xem xét quan hệ nhân quả Granger giữa GDP thực, xuất khẩu
thực và dòng vốn FDI ròng thực ở Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1980 đến năm 2013.
Bài nghiên cứu sử dụng mô hình VAR và kiểm định nhân quả Granger để xem xét mối
quan hệ giữa xuất khẩu, FDI và GDP. Kết quả nghiên cứu ở Việt Nam cho thấy bằng
chứng ủng hộ giả thuyết xuất khẩu nhờ tăng trưởng. Bên cạnh đó, tăng trưởng GDP và
FDI đều có tác động đến xuất khẩu cả trong ngắn hạn lẫn dài hạn. Ngoài ra, FDI còn có
tác động đến tăng trưởng GDP trong ngắn hạn.
Từ khóa: Tăng trưởng kinh tế, xuất khẩu, đầu tư trực tiếp nước ngoài, VAR, nhân quả
Granger.
ABSTRACT: This study examines the Granger causality of real GDP, net exports and FDI
inflow in Vietnam between 1980 and 2013. The paper uses the VAR model and the Granger
causality test to examine the relationship between exports, FDI and GDP. The results of
the study in Vietnam show the evidence that supports the export hypothesis of growth. In
addition, both GDP and FDI growth have an impact on both short-term and long-term
exports. Also, FDI has an impact on GDP growth in the short term.
Key words: Economic growth, exports, foreign investment, VAR, Granger causality.
sang FDI. Tuy nhiên, sự hiểu biết về các
tác động và lợi ích dài hạn của FDI thì chưa
rõ ràng bởi vì cách thu hút FDI không

định nhân quả Granger hai biến. Nghiên
cứu này xem xét mối quan hệ năng động
giữa ba biến, bao gồm xuất khẩu, FDI và
tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam trong giai
đoạn từ năm 1980 đến năm 2013. Chuỗi
thời gian dài giúp khám phá mối quan hệ
động cả trong dài hạn lẫn ngắn hạn giữa
các biến. Quy trình ba bước chuỗi thời gian
được thực hiện để tìm ra chiều hướng của
nhân quả và cơ chế một biến tác động đến
một biến khác. Quy trình này cụ thể như
sau: đầu tiên kiểm tra tính dừng của các
biến, sau đó ước lượng mô hình tự hồi quy
vector (VAR – Vector Auto Regression)
hoặc mô hình hiệu chỉnh sai số vector
(VECM – Vector Error Correction Model)
và kiểm định nhân quả Granger.
Mục tiêu chủ yếu của nghiên cứu là
xem xét mối quan hệ xuất khẩu - tăng
trưởng ở Việt Nam, kiểm định cả hai giả
thuyết xuất khẩu nhờ tăng trưởng và tăng
trưởng nhờ xuất khẩu. Hiểu về mối quan hệ
nhân quả này sẽ giúp trả lời cho câu hỏi
liệu rằng xuất khẩu có đóng góp vào tăng
trưởng kinh tế thực không hay động lực
tăng trưởng nội địa kích thích tăng trưởng
xuất khẩu ở Việt Nam? Ngoài ra, nghiên
cứu này nhằm tìm hiểu các chiều hướng
nhân quả có thể có giữa các dòng vốn FDI
và tăng trưởng kinh tế về mặt thực nghiệm.

(Capital Goods). Cuối cùng, tăng trưởng
xuất khẩu cũng có thể kích thích tăng
trưởng kinh tế thông qua việc mở rộng quy
mô thị trường hiệu quả, mang lại lợi thế
kinh tế theo quy mô đáng kể, đẩy nhanh tốc
độ hình thành vốn và thay đổi kỹ thuật [5,
tr.930].
Mối quan hệ nhân quả giữa xuất khẩu
và tăng trưởng kinh tế có thể theo cả hai
hướng, hướng quan hệ nhân quả ngược từ
tăng trưởng kinh tế sang tăng trưởng xuất
khẩu cũng có thể tồn tại. Ý tưởng này
thường được gọi là giả thuyết “xuất khẩu
nhờ tăng trưởng” và dựa trên quan điểm
rằng động lực tăng trưởng kinh tế trong
42


TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG

Bùi Kim Phƣơng

nước thích hợp hơn cho việc giải thích tăng
trưởng xuất khẩu [3, tr.4]. Về cơ bản, lý do
đằng sau giả thuyết này là ý tưởng cho rằng
tăng trưởng sản lượng kích thích tăng
trưởng năng suất, từ đó tăng cường khả
năng cạnh tranh quốc tế của sản phẩm xuất
khẩu và tăng tốc độ tăng trưởng xuất khẩu.
Trong “lý thuyết thương mại mới”, đặc


tăng trưởng và không ủng hộ giả thuyết
tăng trưởng nhờ xuất khẩu.
2.2. Mối quan hệ FDI – tăng trƣởng kinh tế
FDI có thể góp phần vào tăng trưởng
kinh tế theo nhiều cách khác nhau. Trong
các mô hình tăng trưởng tân cổ điển trước
đây, FDI làm tăng lượng vốn và thúc đẩy
tăng trưởng kinh tế bằng cách tài trợ hình
thành vốn. Trong các mô hình này, tác
động của các dòng vốn FDI chính xác
giống như các khoản đầu tư vốn trong
nước, có nghĩa là, tương tự các khoản đầu
tư trong nước, FDI chỉ có tác động tăng
trưởng ngắn hạn, do sự giảm dần của tỉ suất
sinh lợi trên vốn. Mặt khác, trong lý thuyết
tăng trưởng mới nhấn mạnh sự thay đổi về
công nghệ, FDI được giả định là có tác
động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, cả
trong ngắn hạn lẫn dài hạn [2, tr.794]. Theo
lý thuyết tăng trưởng mới, FDI hiệu quả
hơn so với đầu tư trong nước vì tác động
lan tỏa về công nghệ có liên quan đến FDI
có thể bù trừ tác động của việc giảm dần tỉ
suất sinh lợi trên vốn và làm cho nền kinh
tế có thể tiếp tục tăng trưởng trong dài hạn.
Tương tự như mối quan hệ xuất khẩutăng trưởng, mối quan hệ nhân quả giữa
FDI và tăng trưởng không nhất thiết phải
theo một hướng mà có thể có cả hai hướng.
Lời giải thích chính từ lý thuyết kinh tế

lập luận là có điều kiện về một số yếu tố,
chẳng hạn như mức thu nhập bình quân đầu
người, nguồn nhân lực, độ mở thương mại
và độ sâu của thị trường tài chính [2, tr.794;
1, tr.320]. Tuy nhiên, bằng chứng thực
nghiệm thường cho thấy FDI có tác động
tích cực lên tăng trưởng kinh tế ở các nước
đang phát triển. Dựa trên kiểm định đồng
liên kết và quan hệ nhân quả trên dữ liệu
bảng, Basu và cộng sự (2003) nhận thấy có
một quan hệ nhân quả hai chiều giữa tăng
trưởng kinh tế và FDI trong 23 nước đang
phát triển trong giai đoạn từ năm 1978 đến
năm 1996. Basu và cộng sự (2003) lập luận
rằng đối với các nền kinh tế tương đối mở,
quan hệ nhân quả theo cả hai hướng, trong
khi đối với các nền kinh tế tương đối khép
kín, quan hệ nhân quả dài hạn chủ yếu theo
hướng từ tăng trưởng sang FDI. NairReichert và Weinhold (2001) thấy rằng FDI
có tác động đáng kể và tích cực lên tăng
trưởng kinh tế trong một mẫu gồm 24 nước
đang phát triển. Ngược lại, Carkovic và
Levine (2005) tìm thấy FDI không gây ra
tác động tích cực đáng kể nào lên tăng

trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển.
Tuy nhiên, nghiên cứu của Carkovic và
Levine (2005) dựa trên giả định không chắc
chắn về tính đồng nhất trên các hệ số của
các biến phụ thuộc trễ. Trong bối cảnh dữ

kinh tế Đông Á và Đông Nam Á. Ahmed
và cộng sự (2007) đã nghiên cứu liên kết
nhân quả giữa xuất khẩu, FDI và sản lượng
đối với các quốc gia châu Phi tiểu vùng
44


TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG

Bùi Kim Phƣơng

Sahara trong một khung đồng liên kết đối
với dữ liệu bảng. Phát hiện của họ ủng hộ
giả thuyết tăng trưởng do xuất khẩu đối với
5 nước Châu Phi tiểu vùng Sahara được
nghiên cứu. Ahmed và cộng sự (2007) còn
phát hiện ra có sự tồn tại quan hệ nhân quả
Granger hai chiều giữa FDI và xuất khẩu ở
Ghana, Kenya và Nigeria, trong khi quan
hệ nhân quả Granger từ FDI sang xuất khẩu
ở Nam Phi và từ xuất khẩu sang FDI ở
Zambia. Các tác giả còn cung cấp bằng
chứng ủng hộ quan hệ nhân quả tích cực từ
xuất khẩu và FDI sang thu nhập cho tất cả
5 quốc gia Châu Phi tiểu vùng Sahara được
nghiên cứu.
3. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ
World Development Indicatiors, World
Bank, International Financial Statistics,

4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
Bảng 1 trình bày kết quả kiểm định
tính dừng của cả ba biến trong mô hình.
Quá trình kiểm định ban đầu cho kết quả
chuỗi GDP không dừng, chuỗi FDI và
chuỗi xuất khẩu là các chuỗi dừng. Lấy
logarithm biến GDP vẫn không thu được
chuỗi dừng. Tiếp tục lấy sai phân bậc một
của chuỗi GDP. Kết quả kiểm định ADF
cho thấy I (1) của GDP là một chuỗi dừng
ở mức ý nghĩa 10%. Do vậy, sai phân bậc
một của chuỗi GDP, chuỗi FDI và chuỗi
xuất khẩu được đưa vào phân tích.

Bảng 1. Kiểm định tính dừng
Test
Statistic

1% Critical
Value

5% Critical
Value

10% Critical
Value

MacKinnon approximate
p-value for Z(t)


-2.980

-2.622

0.0820

fdi

-4.035

-3.696

-2.978

-2.620

0.0012

exp

-4.205

-3.696

-2.978

-2.620

0.0006


3

Parms

LL

Eigenvalue

39
44
47
48

-255.75149
-213.89205
-208.63697
-206.02207

Trace statistic
99.4588
15.7400
5.2298

0.94425
0.30401
0.16501

Số quan sát của các chuỗi dữ liệu đưa
vào mô hình không lớn, chỉ gồm 34 quan
sát theo năm từ năm 1980 đến năm 2013 và


lag
0
1
2
3
4
5

LL
-354.304
-271.126
-256.839
-243.575
-231.598
-214.773

LR

df

p

166.36
28.574
26.528
23.953
33.651*

9

25.5654
20.3978
20.1511
19.9774
19.8957
19.4677*

SBIC
25.6645
20.7942*
20.8448
20.9684
21.184
21.0533


TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG

Bùi Kim Phƣơng

Theo kết quả của bảng trên, độ trễ 5 là
độ trễ lớn nhất nên có mặt trong mô hình vì
có LR lớn nhất, FPE nhỏ nhất, AIC nhỏ
nhất và HQIC nhỏ nhất.

Tiếp theo, kiểm định nhân quả Granger
được thực hiện. Kết quả ở bảng 4 cho thấy
cả FDI và GDP đều có tác động đến EXP
với mức ý nghĩa 1%.


100.88
2.7659
6.5803
15.913

Ngoài ra, cần phải kiểm định tính ổn
định của mô hình. Hình 1 cho thấy các giá
trị riêng đều có mô đun nhỏ hơn 1, do đó,

df
5
5
10
5
5
10
5
5
10

Prob > chi2
0.435
0.528
0.769
0.000
0.000
0.000
0.736
0.254
0.102


Chiều hướng nhân quả Granger giữa
GDP, xuất khẩu và FDI được tóm tắt trong
bảng bên dưới. Kết quả của mối quan hệ
trong ngắn hạn và dài hạn của một biến với
các biến khác dựa trên các kiểm định đã
tiến hành trong mô hình VAR (5) và nhân
quả Granger.

Trong cả ngắn hạn và dài hạn, GDP và
FDI đều có tác động đến xuất khẩu (GDP
 EXP, FDI  EXP). Ngoài ra, trong dài
hạn, FDI còn có tác động đến GDP (FDI 
GDP), nghĩa là dòng vốn FDI có vai trò
quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế
trong dài hạn. Bên cạnh đó, GDP lại có tác
động đến xuất khẩu. Điều này cho thấy tác
47


TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG

Số 08/2018

động của FDI đến xuất khẩu, ngoài tác
động trực tiếp còn có tác động gián tiếp
Tổng thể
Dài hạn
Ngắn hạn


(2006). Bên cạnh đó, quan hệ nhân quả là
từ FDI sang xuất khẩu, kết quả này cũng
được tìm thấy ở Nam Phi trong nghiên cứu
của Ahmed và cộng sự (2007).

Kết quả nghiên cứu cho thấy tất cả các
mối quan hệ nhân quả giữa GDP, xuất khẩu
và FDI đều là một chiều, nghĩa là nhân quả
đi từ một biến này sang một biến khác và
không có chiều ngược lại. Kiểm định thực
nghiệm mối quan hệ xuất khẩu - tăng
trưởng ủng hộ giả thuyết xuất khẩu nhờ
tăng trưởng ở Việt Nam. Hiện nay, hàng
hóa xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu vẫn là
hàng gia công như lắp ráp điện thoại, máy
tính, ô tô hoặc những sản phẩm thâm dụng
lao động như giày da và may mặc. Như
vậy, để hoạt động xuất khẩu có thể đóng
góp vào tăng trưởng kinh tế, Việt Nam cần
có chính sách thích hợp nhằm gia tăng tỉ
trọng các sản phẩm công nghiệp chế biến,
chế tạo trong cơ cấu các mặt hàng xuất
khẩu. Về mối quan hệ thứ hai được xem xét
trong nghiên cứu này, kết quả thực nghiệm
cho thấy dòng vốn đầu tư trực tiếp nước
ngoài ròng thực góp phần thúc đẩy tăng
trưởng kinh tế thực trong dài hạn. Điều này
cho thấy Việt Nam đã từng bước tận dụng
được lợi thế về công nghệ của các doanh
nghiệp FDI. Ngoài ra, không có bằng

vào việc tạo môi trường thuận lợi cho đầu
tư trực tiếp nước ngoài để gia tăng xuất
khẩu, cải thiện tình trạng nhập siêu nhiều
năm liền của Việt Nam nhằm thúc đẩy nền
kinh tế phát triển. Đồng thời, để tiếp tục

phát huy được tác động tích cực dài hạn
của dòng vốn FDI lên tăng trưởng kinh tế,
Việt Nam cần chủ động hơn nữa trong việc
chuyển giao công nghệ từ các doanh nghiệp
FDI, đặc biệt là công nghệ sạch và công
nghệ cao.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Aizenman, J., Noy, I., 2006, FDI and trade — two way linkages? The Quarterly Review
of Economics and Finance 46 (3).
2. Herzer, D., Klasen, S., Nowak-Lehmann, F., 2008, In search of FDI-led growth in
developing countries: the way forward, Economic Modelling 25.
3. Jung, W., Marshall, P., 1985, Exports, growth and causality in developing countries.
Journal of Development Economics 18.
4. Nair-Reichert, U., Weinhold, D., 2001, Causality tests for cross-country panels: a new
look at FDI and economic growth in developing countries, Oxford Bulletin of Economics
and Statistics 63.
5. Stolper, W.F., 1947, The volume of foreign trade and the level of income, Quarterly
Journal of Economics 61 (2).
6. Wang, C., Liu, S., Wei, Y., 2004, Impact of openness on growth in different country
group, World Economy 27 (4).
Ngày nhận bài: 16/01/2017. Ngày biên tập xong: 18/01/2018. Duyệt đăng: 17/3/2018.

49