Tiểu luận Triết học Chủ đề Tự do và tất yếu - GVHD - TS. Bùi Văn Dũng.
Bài luận về triết học.
Chủ đề: tự do và tất yếu.
Giáo viên dạy: ts. Bùi văn dũng.
Học viên thực hiện: nguyển hảI thành - Lớp triết 1 - ch17 - ppgd vật lý.
tự do và Tất yếu.
T do khụng phi l thut ng xa l, cng khụng phi mt phỏt hin bi nú gn
lin vi con ngi nh mt cụng c tn ti, sng v phỏt trin. Tuy nhiờn, i
vi con ngi, t do vn phn no bớ n. Riờng bn thõn tụi i vi phm trự t do
tht s, ang rt m h, v cha nhn thc trn vn v nú, cng cha bit khai thỏc v
s dng nú nh mt cụng ngh phỏt trin. Nhng gỡ tụi vit sau õy, cú th, khi c
ri, bn s khen tụi vit hay, nhng cng cú th, c xong bn li cho rng rt d,
chng qua ch l s sao chộp n thun trong thi i bựng n thụng tin. Cú th lm
ch, t do ngụn lun m. Cng nh tụi, luụn cho rng C. Mỏc v Lờnin khụng th
bng tụi c, núi th mi ngi ng ci, bi vỡ tụi bit C. Mỏc v Lờnin thỡ quỏ
v i , cũn tụi thỡ li quỏ tm thng. Chớnh vỡ th, du bit rng thi k Khai sỏng
ó ỏnh du mt bc ngot khụng ch trong lch s trit hc m cũn trong nhn thc
ca con ngi. Cỏc hc gi ca thi k y khụng phi nhng ngi u tiờn bn v t
do nhng h l nhng ngi cú cụng rt ln trong vic xõy dng nhng nhn thc mi
v t do v thc tnh nhõn loi v cỏc giỏ tr ca nú. Phng Tõy ó ún nhn nhng
úng gúp y v l nhng ngi u tiờn c nm v ngt ca t do v hng th
nhng thnh qu ca t do. Tuy nhiờn, mt s vựng kộm phỏt trin, con ngi vn
m h trc t do v dng li vic nhn thc nú nh mt cụng c tha món cỏc
ũi hi mang tớnh bn nng. T hi, õu l cn nguyờn ca hin tng ny? Phi
chng, cú mi liờn h gia tỡnh trng kộm phỏt trin vi trng thỏi thiu hoc khụng cú
t do?
Cú th hiu, phm trự "T do" dựng ch nhu cu v kh nng ca con ngi
trong nhng hot ng phự hp vi nhng li ớch v mc tiờu ca mỡnh, khụng cn s
can thip hay cn tr t bờn ngoi. Tuy nhiờn ú mi ch l cỏch hiu tng i v n
gin v t do. Trờn thc t, t do l mt phm trự m, hiu v th hin t do trong i
sng l mt quỏ trỡnh mõu thun v cú tớnh hai mt. Vỡ th, trong lch s nhõn loi ó

trong bn Tuyờn ngụn c lp khai sinh nc Vit Nam Dõn ch Cng hũa, Ch tch
H Chớ Minh ó nhn mnh rng, chớnh dõn tc ta, bng cuc u tranh bn b sut 80
nm, ó khụi phc nhng giỏ tr ca con ngi, trong ú cú t do - cỏi tng b thc dõn
Phỏp ch p nhõn danh khai húa vn minh. Cỏch mng t sn ó phn no bin khỏt
vng t do thnh hin thc t do trong quan h cụng dõn. T do ca con ngi trong
iu kin ca ch ngha t bn c th hin ch, khỏc vi cỏc thi i ó qua, con
ngi lm ch bn thõn mỡnh, nú l cỏ nhõn t do v phng din lut phỏp. Tuy
nhiờn, nghch lý ca t do t sn li gn vi vic tt c u tr nờn t do - s t do
mang tớnh hỡnh thc, bi nú cú c t do bỏn sc lao ng v s mt t do ngay trong
i ng nhng ngi cú "chuyờn mụn t do". E.Phrụm cho rng, ch ngha t bn ó
hỡnh thnh nờn mt kiu tớnh cỏch cỏ nhõn - "tớnh cỏch th trng". Nhng con ngi
t do y phi thng xuyờn i mt vi nhng thỏch thc mang tớnh sng cũn do kinh
t th trng vi cỏc lut chi ca nú ỏp t. ễng vit: " nhng ngi mang tớnh cỏch
th trng khụng cú mc tiờu no khỏc ngoi vn ng thng xuyờn, ngoi vic hon
thnh tt c cỏc cụng vic vi cng sut cao nht, v nu ta hi h ti sao h phi vn
ng vi tc nh th, ti sao h c t c cng sut cao nht, hn h s khụng
a ra cõu tr li thc s no...". Con ngi th trng l ngi t do v vi tớnh cỏch
ú, anh ta buc phi tỡm kim phng thc ti u hin thc húa nhng kh nng
ca mỡnh. Xó hi t sn tip tc ng u vi cuc u tranh vỡ t do v bỡnh ng
ca nhng lc lng xó hi ó khỏc trc. Mõu thun gia lý tng v hin thc cú
th trin khai thnh mõu thun gia khao khỏt t do v lm dng t do.
Học viên thực hiện: Nguyển Hải Thành Lớp Triết 1 CH17 Chuyên ngành PPGD Vật lý.
2
Tiểu luận Triết học Chủ đề Tự do và tất yếu - GVHD - TS. Bùi Văn Dũng.
Tt nhiờn, ngoi tớnh xó hi thỡ t do cũn l mt phm trự mang tớnh lch s,
vic nhn thc v lý gii nú gn lin vi cỏc thi k lch s khỏc nhau. Hy Lp, La
Mó c i cha hỡnh thnh lý lun riờng v t do, m ch cú nhng cuc u tranh vỡ t
do, vỡ s t ý thc ca ngi nụ l. Trong nn dõn ch ch nụ, cựng vi s quan tõm
n gii t nhiờn v v tr, cỏc vn con ngi v xó hi cng ó c tỡm hiu mt
cỏch sõu sc. Con ngi gi õy khụng ch l ch th, m cũn l mt i tng nghiờn

ó cm th mỡnh nh l cỏi hin hu trc tip, cỏi cỏ bit tru tng". Cn thy rng,
s sp ca th gii c i bi nhng mõu thun bờn trong v s tn cụng ca cỏc
sc tc "man di" t bờn ngoi mt phn liờn quan n vn t do, c trong t tng
ln trong hin thc. Ch chim hu nụ l trong quỏ trỡnh tn ti v phỏt trin ca nú
ó tc b thiờn chc lm ngi ca 3/4 dõn s, bin h thnh nụ l, thnh "cụng c
Học viên thực hiện: Nguyển Hải Thành Lớp Triết 1 CH17 Chuyên ngành PPGD Vật lý.
3
Tiểu luận Triết học Chủ đề Tự do và tất yếu - GVHD - TS. Bùi Văn Dũng.
bit núi" v i x vi h nh hng húa cú th trao i gia cỏc ch nụ. Cựng vi ú,
quan nim v "cụng dõn" v "nụ l" cng c xem xột t gúc ngi t do v ngi
khụng t do. Nụ l ng ngha vi th gii ng vt cú tinh thn. iu ny gii thớch vỡ
sao s ra i v ph bin nhanh chúng ca Kitụ giỏo vo u Cụng nguyờn c xem
nh s gii thoỏt tinh thn, nh li cnh tnh v cỏi cht khú cú th trỏnh khi ca ch
chim hu nụ l. S ra i ca Kitụ giỏo l mt hin tng cỏch mng trong sinh
hot tụn giỏo; nú l tụn giỏo ca ngi nghốo, ca qun chỳng b ỏp bc, l s tuyờn
truyn cho li sng bỡnh ng, dõn ch, khụng phõn bit giu nghốo, sang hốn, nam n.
Quỏ trỡnh hp phỏp húa Kitụ giỏo din ra song song vi quỏ trỡnh thay th quan h xó
hi ch nụ - nụ l bng quan h xó hi i dn vo qu o ca xó hi phong kin cui
th k IV - u th k V. Sau khi tr thnh quc giỏo, Kitụ giỏo ũi quyn c tụn
trong sinh hot tinh thn, tr thnh mt vng quc vi quyn uy ti thng. i din
tiờu biu cho trit hc Kitụ giỏo l ễguýtxtanh thi k Giỏo ph v Tụmỏt acanh
trong trit hc kinh vin. Theo thuyt Sỏng th, con ngi l hỡnh nh ca Thiờn chỳa,
nờn t do cng l mún qu m Thiờn chỳa ban cho con ngi, t do tinh thn c coi
trng hn t do thõn xỏc. Thm chớ, ngay c khi con ngi b bin thnh nụ l thỡ s nụ
l thõn xỏc vn khụng ngn cn ý chớ t do. Tụmỏt a canh cho rng, t do vi t cỏch
mt giỏ tr l s gii thoỏt khi nhng rng buc ca th gii trn tc vn ti ni
sõu thm. Nhng quan nim nh th l s ỏnh trỏo t do, th tiờu t do hin thc,
bin minh cho t do o tng, phi hin thc. Vo ờm trc ca cỏch mng Phỏp
1789, G.G.Rỳt xụ ó núi n tỡnh trng ph bin ca s mt t do: "Ngi ta sinh ra t
do, nhng ri õu õu con ngi cng sng trong xing xớch ". Ch ngha thy tu kh

phn mỡnh. Mt khỏc, sau khi gii thoỏt khi nhng quan h li thi, cht hp, mang
tớnh phng hi, con ngi cng ng thi t tin hn trong vic xỏc nh v trớ ca
mỡnh gia cng ng v khng nh ý ngha ca tn ti. Thay i quan nim Trung c
v con ngi nh hỡnh nh ca Thiờn chỳa, cỏc nh t tng thi Cn i t con
ngi vo v trớ trung tõm, bin nú thnh con ngi t ch, t quy nh v y tham
vng chinh phc th gii. Nhng, v tr vn quỏ mờnh mụng, h hng trc nhng
nhu cu con ngi, nờn mi bc tin ti t do, con ngi li phi t mỡnh trong tớnh
tt yu, trong s nhn thc quy lut. ú l cỏi giỏ phi tr cho t do? Hn na, bt
chp nhng thnh qu ỏng ngc nhiờn trong vic chinh phc t nhiờn v m rng
phm vi thc hin nhng kh nng, con ngi vn cha hc c cỏch iu chnh th
gii m mỡnh to ra. Cú v nh l lựng, song ch ngha cỏ nhõn - cỏi tin c bn ca
s khng nh tớnh t ch ca tng cỏ th li cha ng c nhng yu t nụ dch con
ngi. Ci ngun bin thỏi ny nm khuynh hng lun gii con ngi t gúc
quyt nh lun vt cht v thc dng - v li. Theo cỏch tip cn ny, t do con ngi
cng c hiu trc ht nh l s t do la chn phng thc v ngun khai thỏc
phng tin tn ti, t do mua v bỏn. Trong xó hi Phng Tõy cụng nghip hin nay,
mi quan h gia ngi lm cụng v ngi ch mang tớnh cht cụng c v thc dng.
Ngi s hu t bn s dng ngi lm thuờ nh bt k cụng c no, nh mỏy múc.
V phn mỡnh, ngi lm thuờ cng s dng ngi ch s hu nhm t c mc
ớch kinh t thc dng, h khụng quan tõm n iu gỡ khỏc ngoi tớnh li ớch tng h
ny. Khụng ch quan h thun tỳy kinh t m c nhiu quan h khỏc gia ngi vi
ngi cng cú nhng hỡnh thc biu hin tng t. Bỏn sc lao ng ca mỡnh, con
ngi cng cm giỏc v mỡnh nh mt th hng húa. "T do" nh th, theo C.Mỏc, l
biu hin ca tha húa, ca s ỏnh mt tớnh loi c thự trong i sng con ngi.
Nhng nm 20 ca th k XIX ó xut hin cỏch gii thớch t do theo ý chớ lun, m
i din tiờu biu l A. Sụpenhau. ễng cho rng, ý chớ l bn nguyờn sng c hu ca
con ngi, ý chớ sinh tn hin hu khp ni v tr thnh lý chớ v tr. Th gii l ý chớ
v biu tng ca Tụi, Tụi cm nhn th gii qua lng kớnh ý chớ v biu tng, bi l
th gii hin ra khụng nh nú vn l nh vy, m qua s biu tng ca Tụi. í chớ ca
Tụi ỏp t cho th gii ú mt ý ngha ch quan; ý chớ t do v sỏng to du sao cng