d

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
---------***--------

LUẬN VĂN THẠC SĨ

GIẢI PHÁP THAM GIA CHUỖI CUNG ỨNG
TOÀN CẦU CHO CÁC DOANH NGHIỆP
NGÀNH ĐIỆN TỬ CỦA VIỆT NAM

Ngành: Kinh doanh thương mại

PHẠM KHÁNH LINH

Hà Nội - 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
---------***--------

LUẬN VĂN THẠC SĨ

GIẢI PHÁP THAM GIA CHUỖI CUNG ỨNG
TOÀN CẦU CHO CÁC DOANH NGHIỆP
NGÀNH ĐIỆN TỬ CỦA VIỆT NAM

Nhóm Ngành: Kinh doanh
Ngành: Kinh doanh thương mại

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn Thạc Sĩ Kinh tế “Giải pháp tham gia chuỗi cung
ứng toàn cầu cho các doanh nghiệp ngành Điện tử của Việt Nam” là công trình
nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn của PGS, TS Trần Sĩ Lâm.
Các kết quả nghiên cứu trong Luận văn là trung thực và hoàn toàn chưa từng
được công bố trên bất kì công trình nào khác.

Tác giả

Phạm Khánh Linh


iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
STT

Chữ viết tắt

Ý nghĩa

1

AEC

Cộng đồng kinh tế ASEAN

2

ASEAN


Hiệp định Đối tác Toàn Diện và Tiến bộ xuyên
Thái Bình Dương

8

DNVVN

Doanh nghiệp vừa và nhỏ

9

EMS

Nhà cung cấp dịch vụ chế tạo điện tử

10

EU

Liên minh Châu Âu

11

EVFTA

Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Châu
Âu

12


ODM

Sản xuất thiết kế gốc

18

OEM

Sản xuất thiết bị gốc

19

R&D

Nghiên cứu và phát triển


iv

MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN.......................................................................................................................................... i
LỜI CAM ĐOAN.................................................................................................................................. ii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT............................................................................................. iii
MỤC LỤC............................................................................................................................................... iv
DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH........................................................................................... vi
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN VĂN.................................................... vii
LỜI MỞ ĐẦU......................................................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THAM GIA CHUỖI CUNG ỨNG TOÀN CẦU.........5


2.3.2 Những điểm còn hạn chế ..................................................................... 43
2.3.3 Nguyên nhân của những điểm hạn chế .............................................. 46
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY CÁC DOANH NGHIỆP ĐIỆN TỬ CỦA VIỆT
NAM THAM GIA VÀO CHUỖI CUNG ỨNG TOÀN CẦU ........................................... 51

3.1 Định hướng và những cơ hội, thách thức của các doanh nghiệp ngành
điện tử Việt Nam khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu................................ 51
3.1.1

Xu hướng phát triển của ngành điện tử thế giới trong cuộc cách

mạng công nghiệp lần thứ tư ....................................................................... 51
3.1.2

Định hướng tham gia chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu tầm nhìn

2030 ................................................................................................................ 53
3.1.3 Cơ hội và thách thức của doanh nghiệp ngành điện tử Việt Nam khi
tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu............................................................... 55
3.2 Giải pháp thúc đẩy các doanh nghiệp ngành điện tử của Việt Nam tham
gia chuỗi cung ứng toàn cầu............................................................................... 59
5
3.2.1 Nhóm giải pháp đối với doanh nghiệp ngành điện tử Việt Nam ....... 9
6
3.2.2 Kiến nghị đối với nhà nước ................................................................. 1
KẾT LUẬN ......................................................................................................................... 71
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..............................................................................


vi

Điện tử là một trong những ngành có tốc độ tăng trưởng cao và đang là ngành
hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn ở Việt Nam. Tham gia vào chuỗi cung ứng toàn
cầu ngành điện tử là hướng phát triển tất yếu và bền vững giúp các doanh nghiệp
Việt Nam tận dụng được lợi thế so sánh, từng bước đảm nhận các công đoạn trong
mạng lưới sản xuất toàn cầu, từ đó xây dựng thương hiệu và tạo chỗ đứng trên thị
trường thế giới. Hiện nay, việc tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu ngành điện tử của
các doanh nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu dừng ở bước gia công, lắp giáp – khâu thấp
nhất trong chuỗi. Tác giả có nguyện vọng phân tích thực trạng tham gia của các
doanh nghiệp điện tử Việt Nam, đánh giá những điểm mạnh – điểm yếu, những cơ
hội – thách thức để đưa ra một số giải pháp thúc đẩy việc tham gia chuỗi cung ứng
toàn cầu được thuận lợi hơn. Do vậy, tác giả đã chọn đề tài “Giải pháp tham gia
chuỗi cung ứng toàn cầu cho các doanh nghiệp điện tử của Việt Nam” để nghiên
cứu. Luận văn đã đạt được một số kết quả như sau:
- Trong chương 1, tác giả đưa ra được hệ thống cơ sở lý luận liên quan đến
chuỗi cung ứng, chuỗi cung ứng toàn cầu, các hình thức và điều kiện tham gia chuỗi
cung ứng toàn cầu và cấu trúc, đặc điểm của chuỗi cung ứng toàn cầu ngành điện
tử.
- Trong chương 2, tác giả đã khái quát toàn bộ ngành công nghiệp điện tử Việt
Nam trên những khía cạnh về quá trình phát triển, tình hình xuất nhập khẩu sản
phẩm điện tử giai đoạn 2012 – 2018, cơ cấu sản phẩm, vị trí của ngành điện tử Việt
Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Luận văn cũng phân tích về các hình thức tham
gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp ngành điện tử Việt Nam. Từ đó, tác
giả đánh giá chung về những thành tựu đạt được, những điểm còn hạn chế và
nguyên nhân của những hạn chế khi doanh nghiệp điện tử Việt Nam tham gia chuỗi
cung ứng toàn cầu.
- Trong chương 3, tác giả đã phân tích xu hướng phát triển của ngành điện tử
thế giới, chỉ ra định hướng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu cho các doanh nghiệp
điện tử Việt Nam, nghiên cứu những cơ hội – thách thức đối với doanh nghiệp điện



Tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến tình trạng chậm chân trong việc tiến sâu vào
chuỗi cung ứng toàn cầu từ việc chỉ ra thực trạng tham gia của các doanh nghiệp
điện tử Việt Nam cùng với đó đánh giá những điểm mạnh - điểm yếu và đưa ra các
giải pháp khắc phục đang là vấn đề mang tính cấp thiết và có ý nghĩa hiện nay. Xuất
phát từ những lý do trên, tôi xin lựa chọn đề tài: “Giải pháp tham gia chuỗi cung
ứng toàn cầu cho các doanh nghiệp ngành Điện tử của Việt Nam” cho Luận văn tốt
nghiệp của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của luận văn là làm rõ thực trạng, những điểm mạnh,
điểm yếu, cơ hội và thách thức của doanh nghiệp điện tử Việt Nam khi tham gia vào


2
chuỗi cung ứng toàn cầu. Từ đó đề xuất một số giải pháp, kiến nghị giúp doanh
nghiệp Việt hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Để đạt được những mục đích trên, tác giả đã đặt ra những mục tiêu như sau:
- Hệ thống hóa các lý thuyết về chuỗi cung ứng toàn cầu, tham gia chuỗi cung
ứng toàn cầu và chuỗi cung ứng toàn cầu ngành điện tử.
- Phân tích thực trạng và đánh giá những điểm mạnh, điểm hạn chế, nguyên
nhân của những hạn chế khi các doanh nghiệp điện tử Việt Nam tham gia chuỗi
cung ứng toàn cầu.
- Phân tích xu hướng phát triển, những cơ hội, thách thức của các doanh
nghiệp Việt Nam khi thâm nhập chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu. Đồng thời đề xuất
một số giải pháp thúc đẩy sự tham gia của các doanh nghiệp điện tử Việt Nam vào
chuỗi cung ứng toàn cầu.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu việc tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của các doanh
nghiệp điện tử Việt Nam.
3.2 Phạm vi nghiên cứu

xuất bản trong nước và nước ngoài, thống kê số liệu sau đó đem so sánh đối chiếu
để đưa ra kết luận về bản chất.
- Phương pháp phân tích tổng hợp: từ những thông tin và số liệu thu thập được
phản ánh tình hình thực tế của đối tượng nghiên cứu, sau đó đưa ra những nhận
định, đánh giá
6. Kết cấu của luận văn
Ngoài Lời mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn có kết
cấu gồm 3 chương như sau:
- Chương 1: Tổng quan về tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu


4
- Chương 2: Thực trạng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của các doanh
nghiệp ngành điện tử Việt Nam
- Chương 3: Giải pháp thúc đẩy các doanh nghiệp điện tử của Việt Nam tham
gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu


5

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THAM GIA CHUỖI CUNG ỨNG
TOÀN CẦU
1.1 Khái quát về chuỗi cung ứng và chuỗi cung ứng toàn cầu
1.1.1 Tổng quan về chuỗi cung ứng
1.1.1.1 Khái niệm về chuỗi cung ứng
Trên thế giới, thuật ngữ “chuỗi cung ứng” được xuất hiện từ những năm 1980
và trở nên phổ biến vào những năm 1990. Cho đến nay, đã có rất nhiều công trình
nghiên cứu về chuỗi cung ứng theo nhiều hướng tiếp cận khác nhau và có nhiều
định nghĩa khác nhau về thuật ngữ “chuỗi cung ứng”. Sau đây là một vài định nghĩa
về chuỗi cung ứng mà tác giả trích dẫn làm cơ sở lý luận cho nghiên cứu của mình:

request. The supply chain includes not only the manufacture and suppliers, but also transporters, warehouses,
retailers, and even customers themselves” (Chopra Sunil, Peter Meindl, 2001)


6
Từ các định nghĩa đã trích dẫn, có thể đưa ra một vài đánh giá và cái nhìn khái
quát về chuỗi cung ứng:
Thứ nhất, một chuỗi cung ứng bao gồm một hành trình liên kết tất cả các nhân
tố có liên quan, mà xuyên suốt trong hành trình đó có 3 hoạt động cơ bản nhất, gồm:
- Cung cấp: tập trung vào các hoạt động mua nguyên liệu như thế nào? Mua từ
đâu và khi nào nguyên liệu được cung cấp nhằm phục vụ hiệu quả quá trình sản xuất?
- Sản xuất: là quá trình chuyển đổi các nguyên vật liệu thành sản phẩm cuối cùng.
- Phân phối: là quá trình đảm bảo các sản phẩm sẽ được phân phối đến khách

hàng cuối cùng thông qua mạng lưới phân phối, kho bãi, bán lẻ một cách kịp thời và
hiệu quả.
Thứ hai, bên cạnh các nhân tố chính như nhà cung cấp, nhà sản xuất, khách
hàng còn phải nói đến vai trò của các nhà cung cấp dịch vụ trong một chuỗi cung
ứng. Họ là các công ty kinh doanh vận tải, kho bãi, các nhà cung cấp hệ thống thông
tin, môi giới, tư vấn… Các nhà cung cấp dịch vụ này đặc biệt hữu ích đối với các
doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng, vì họ cho phép người mua và người bán giao
tiếp một cách hiệu quả, cho phép doanh nghiệp phục vụ các thị trường xa xôi và nói
chung cho phép doanh nghiệp phục vụ tốt khách hàng với chi phí thấp nhất có thể.
Thứ ba, mục đích then chốt cho sự hiện hữu của bất kỳ chuỗi cung ứng nào là
để thỏa mãn nhu cầu khách hàng, trong tiến trình tạo ra lợi nhuận của chính nó. Bởi
trong chuỗi cung ứng chỉ có một nguồn duy nhất tạo ra lợi nhuận cho toàn chuỗi đó
là khách hàng cuối cùng.
Như vậy, về cơ bản chuỗi cung ứng là một chuỗi các hoạt động kết nối với
nhau bởi dòng chảy vật chất, dòng chảy thông tin cùng với dòng chảy tài chính
xuyên suốt như những “đường ống dẫn” thông giữa thị trường cung ứng, quá trình

một công ty sở hữu các sản phẩm quan trọng mà họ mua từ nhà sản xuất và bán cho
khách hàng. Cùng với việc hạ giá và khuyến mãi sản phẩm, các chức năng khác mà
nhà phân phối thực hiện là quản lý hàng tồn kho, vận hành kho và vận chuyển sản
phẩm cũng như hỗ trợ khách hàng và dịch vụ hậu mãi. Một nhà phân phối cũng có
thể là một nhà môi giới sản phẩm giữa nhà sản xuất và khách hàng và không bao
giờ sở hữu sản phẩm. Nhà phân phối kiểu này chủ yếu thực hiện các chức năng
khuyến mãi và hạ giá sản phẩm. Trong cả hai trường hợp này, khi nhu cầu của


8
khách hàng tiến triển và loại sản phẩm sẵn có thay đổi, nhà phân phối là đại lý tiếp
tục theo dõi nhu cầu khách hàng và làm cho chúng phù hợp với sản phẩm sẵn có.
- Các nhà bán lẻ dự trữ hàng và bán với số lượng nhỏ hơn nơi công cộng. Các
tổ chức bán lẻ cũng theo dõi thị hiếu và nhu cầu của khách hàng mà nó bán. Nhà
bán lẻ quảng cáo tới khách hàng và thường kết hợp giá, chọn lựa sản phẩm, dịch vụ
và tiện ích như là yếu tố thu hút đối với sản phẩm mà nhà bán lẻ bán.
- Khách hàng là bất kỳ công ty, cá nhân, hộ kinh doanh nào mua và sử dụng
sản phẩm. Một khách hàng có thể mua sản phẩm để kết hợp nó với sản phẩm khác
mà họ sẽ bán lại cho khách hàng khác. Hay một khách hàng có thể là người sử dụng
cuối cùng sản phẩm.
 Mô hình chuỗi cung ứng
Không phải chuỗi cung ứng nào cũng có sự kết hợp đầy đủ của các công ty dịch
vụ hay các thành viên như nhau. Trong một vài chuỗi cung ứng, có rất ít nhà cung cấp
dịch vụ vì các thành viên khác tự thực hiện các dịch vụ này. Nhưng với một số chuỗi
cung ứng lại có sự tham gia của rất nhiều các nhà cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp khác
nhau bởi mỗi thành viên đều muốn tập trung vào phát huy khả năng cốt lõi của mình
(tính chuyên môn hóa cao). Nhìn chung, có hai kiểu mô hình chuỗi cung ứng: mô hình
chuỗi cung ứng đơn giản và mô hình chuỗi cung ứng mở rộng.

- Mô hình chuỗi cung ứng đơn giản


Nhà sản

Khách

Khách

cấp cuối

cấp

xuất

hàng

hàng cuối

cùng

cùng

Nhà cung cấp
dịch vụ

Hình 1.2: Mô hình chuỗi cung ứng mở rộng
(Nguồn: Nguyễn Công Bình, 2008)
 Các dòng chảy trong chuỗi cung ứng
Trong chuỗi cung ứng có ba dòng chảy cơ bản xuyên suốt chiều dài của chuỗi là dòng sản phẩm,
dòng thông tin và dòng tài chính. Một chuỗi cung ứng chỉ hoạt động tốt khi ba dòng chảy này vận hành một
cách liền mạch và liên tục.

cung ứng. Khi thông tin chính xác, kịp thời và đầy đủ thì các mắt xích trong chuỗi
sẽ có các quyết định càng chuẩn xác. Thông tin từ cung cầu sản phẩm, phản hồi từ
khách hàng, dự báo thị trường và kế hoạch sản xuất được các thành phần trong
chuỗi chia sẻ với nhau càng nhiều thì chuỗi sẽ đáp ứng càng nhanh và càng thỏa
mãn nhu cầu của khách hàng tốt hơn.
Thứ ba, dòng tài chính là hệ thống tài chính từ người mua tới tay người bán
hay các thành phần trong chuỗi hỗ trợ và chia sẻ cho nhau… Dòng tài chính có


11
chiều ngược lại với dòng sản phẩm, dòng thông tin từ nhà cung cấp tới khách hàng.
Dòng tài chính lưu thông càng nhanh thì hiệu quả của chuỗi cung ứng càng tăng,
giảm thiểu chi phí do bị gián đoạn dòng lưu chuyển tiền tệ.
1.1.1.3 Sự liên kết trong chuỗi cung ứng
Sự hợp tác trong chuỗi cung ứng là rất cần thiết bởi nó không chỉ giải quyết
được cách làm thế nào các thành viên trong chuỗi chia sẻ trách nhiệm và lợi ích thu
được từ việc cải thiện lợi ích chung, mà còn giải quyết được tính kém linh hoạt
trong quản lý. Hợp tác chặt chẽ giúp các thành viên trong chuỗi cung ứng cân đối
cung cầu một cách hiệu quả và gia tăng lợi ích cho toàn chuỗi. Tuy nhiên các thành
viên trong chuỗi do xuất phát từ các tổ chức độc lập khác nhau và hoạt động trước
tiên vì lợi ích bản thân nên luôn tồn tại mâu thuẫn trong chuỗi. Giải quyết mâu
thuẫn và hợp tác với nhau sẽ mang lại nhiều lợi ích, gồm: giảm tồn kho, cải tiến
dịch vụ khách hàng, sử dụng nhân sự hiệu quả hơn, phân phối tốt hơn bằng cách
giảm thiểu số lần chu trình, tăng tốc độ thị trường sản phẩm mới nhanh hơn, tập
trung mạnh hơn vào các năng lực cốt lõi và cải tiến hình ảnh chung.
Về cơ bản có 3 kiểu hợp tác trong chuỗi cung ứng:
 Hợp tác theo chiều dọc
Xảy ra khi tồn tại hai hoặc nhiều hơn các tổ chức, chẳng hạn như nhà sản xuất,
nhà phân phối, nhà chuyên chở và nhà bán lẻ chia sẻ trách nhiệm, nguồn lực và
thông tin nhằm phục vụ cho các tổ chức có liên quan cũng như người tiêu dùng cuối

(Nguồn: Huỳnh Thị Thu Sương, 2012)


13
Bảng 1.1: Các chú thích trong cấu trúc liên kết của chuỗi cung ứng

(Nguồn: Huỳnh Thị Thu Sương, 2012)
 Hợp tác đa chiều
Nhằm mục đích có được sự linh hoạt nhiều hơn thông qua việc cạnh tranh và
chia sẻ năng lực trong cả đặc trưng của hợp tác chiều dọc và hợp tác chiều ngang.
1.1.2 Chuỗi cung ứng toàn cầu
1.1.2.1 Khái niệm về chuỗi cung ứng toàn cầu
Chuỗi cung ứng toàn cầu (GSC) là chuỗi liên kết các công ty, các hoạt động
cần thiết để đưa sản phẩm đến tay người tiêu dung cuối cùng từ khâu nguyên vật
liệu thô, trong đó các hoạt động được tiến hành trên quy mô rộng diễn ra ở nhiều
nước, nhiều khu vực trên thế giới. Về cầu cấu trúc, nó cũng giống như chuỗi cung
ứng nội địa nhưng mở rộng về phạm vi địa lý, nghĩa là các thành phần của chuỗi
cung ứng bao gồm nhà cung cấp, nhà sản xuất, kho hàng, trung tâm phân phối và
các nhà bán lẻ được phân bố trên phạm vi toàn cầu.
Bản chất của chuỗi là lợi dụng và khai thác một cách tối ưu lợi thế so sánh của
mỗi quốc gia, mỗi doanh nghiệp để tạo ra giá trị gia tăng cho toàn bộ quy trình sản
xuất và cung ứng sản phẩm cho khách hàng.


14
1.1.2.2 Cấu trúc của chuỗi cung ứng toàn cầu
Một chuỗi cung ứng toàn cầu bao gồm sự tham gia của các nhà cung ứng, nhà
sản xuất, nhà phân phối, bán lẻ và khách hàng xét trên phạm vi toàn cầu. Bên cạnh
đó, mỗi chuỗi cũng có các thành phần hộ trợ khác là các doanh nghiệp cung ứng các
dịch vụ cần thiết như bảo hiểm, tư vấn, cho thuê tài sản, hậu cần, vận tải, kho bãi…

Một chuỗi cung ứng toàn cầu có sự kết hợp của nhiều công ty, tổ chức, cá nhân
thực hiện những chức năng, vai trò khác nhau nhưng đều góp hoạt động của mình
một cách trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc vận hành chung của toàn chuỗi. Những
công ty, tổ chức, cá nhân đó có thể là nhà cung cấp, nhà sản xuất, nhà phân phối,
nhà bán lẻ hay các khách hàng, thậm chí là các nhà cung cấp dịch vụ cần thiết trong
các lĩnh vực như hậu cần, tài chính, tiếp thị, công nghệ thông tin... Tham gia vào
chuỗi cung ứng toàn cầu là trở thành một trong các công ty, tổ chức, cá nhân đó.
Trong phạm vi bài nghiên cứu này, tác giả sẽ tập trung khai thác và phân tích
sự tham gia của các doanh nghiệp sản xuất (linh kiện, thành phẩm, bán thành
phẩm...) vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
1.1.3.2 Các hình thức và điều kiện tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu
 Assembly (gia công lắp giáp thuần túy)

Đây là loại hình sản xuất hàng hóa dưới dạng các hợp đồng phụ trong đó các
nhà máy sản xuất hàng điện tử (bên nhận gia công) nhập nguyên liệu hoặc bán
thành phẩm từ nước ngoài (bên đặt gia công) để tiến hành gia công, lắp ráp, chế
biến ra thành phẩm; sau đó xuất khẩu sản phẩm đã hoàn thiện sau gia công trả lại
cho bên đặt gia công và nhận tiền công (phí gia công) theo hợp đồng đã ký kết giữa
hai bên. Hình thức tham gia này đem lại giá trị gia tăng thấp nên chủ yếu được thực
hiện bởi các quốc gia có trình độ phát triển thấp.
Điều kiện để một doanh nghiệp gia công (bên nhận gia công) tham gia vào
chuỗi cung ứng: phải đạt được các tiêu chí về năng lực sản xuất (có đầy đủ hệ thống
nhà xưởng, máy móc, nhân lực… phục vụ cho quá trình gia công, lắp ráp, chế biến
ra thành phẩm), chi phí gia công cạnh tranh, môi trường làm việc tốt…
 OEM (Original Equipment Manufacturing - sản xuất thiết bị gốc)

Là hình thức một công ty sẽ nhận các sản phẩm và linh kiện theo thiết kế,
thông số kỹ thuật được đặt trước để cung cấp cho các công ty lớn có thương hiệu