ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ KIM DUNG

DẠY HỌC HỢP TÁC NỘI DUNG “QUAN HỆ GIỮA
CÁC YẾU TỐ TRONG TAM GIÁC VÀ CÁC ĐƯỜNG
ĐỒNG QUY CỦA TAM GIÁC” (HÌNH HỌC LỚP 7)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ KIM DUNG

DẠY HỌC HỢP TÁC NỘI DUNG “QUAN HỆ GIỮA
CÁC YẾU TỐ TRONG TAM GIÁC VÀ CÁC ĐƯỜNG
ĐỒNG QUY CỦA TAM GIÁC” (HÌNH HỌC LỚP 7)
Ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán
Mã số: 8140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC


trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
- Tác giả xin được tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến: TS. Trần Luận - Người hướng
dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ, chỉ bảo trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu
và hoàn thành luận văn.
- Tác giả xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu cùng bạn bè đồng nghiệp trường
THCS Thượng Đình, Phú Bình, Thái Nguyên cùng gia đình, người thân đã tạo điều
kiện giúp đỡ, động viên tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Dù đã rất cố gắng nhưng luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả rất
mong nhận được sự góp ý của quý thầy giáo, cô giáo và các đồng nghiệp và bạn bè.
Thái Nguyên, tháng 11 năm 2019
Tác giả

Nguyễn Thị Kim Dung

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN .......................................................................................................ii
MỤC LỤC............................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI ..........................................iv
DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ .............................................................................v
MỞ ĐẦU ..............................................................................................................1

1. Lý do chọn đề tài .............................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu .......................................................................................5
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ......................................................................................5


2.1. Các biện pháp dạy học hợp tác đối với chủ đề quan hệ giữa các yếu tố
trong tam giác và các đường đồng quy của tam giác trong chương
trình hình học lớp 7 .................................................................................62
2.1.1. Biện pháp 1: Tạo môi trường dạy học hợp tác ........................................62
2.1.2. Biện pháp 2: Lựa chọn hình thức nhóm phù hợp ....................................63
2.1.3. Biện pháp 3: Xây dựng tình huống dạy học hợp tác ở môn Toán cho
học sinh lớp 7 ..........................................................................................67
2.1.4. Biện pháp 4: Thiết kế trò chơi mang tính hợp tác trong giờ học
Toán lớp 7 ...............................................................................................86
2.1.5. Biện pháp 5: Đánh giá kết quả quá trình học tập hợp tác của học
sinh
theo hướng rèn luyện kĩ năng dạy học hợp tác .......................................87
2.2. Đều kiện để thực hiện các biện pháp..........................................................88
Kết luận chương 2..............................................................................................89
Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ...........................................................91

3.1. Khái quát về quá trình thực nghiệm ...........................................................91
3.1.1 Mục đích ...................................................................................................91
3.1.2 Nguyên tắc thực nghiệm...........................................................................91
3.1.3 Phương pháp thực nghiệm........................................................................91
3.2. Tổ chức thử nghiệm....................................................................................92
3.2.1. Thời gian, địa điểm thử nghiệm ..............................................................92
3.2.2. Đối tượng thực nghiệm............................................................................93
3.2.3. Cách xử lý kết quả thực nghiệm..............................................................93
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn




Dạy học hợp tác

3

Đối chứng

ĐC

4

Đánh giá

ĐG

5

Giáo viên

GV

7

Học hợp tác

6

Học sinh

HS


15

Phương pháp dạy học hợp tác

12

Programme for International Student Assessment

16

Quá trình dạy học

17

Sách giáo khoa

18

Thành viên

TV

19

Thực nghiệm

TN

20

Bảng 1.2:

Thực trạng sử dụng các mô hình tổ chức dạy học ở THCS .........56

Bảng 1.3:

Sử dụng các dạng tổ chức DHHT ở trường THCS ......................58

Bảng 3.1:

Kết quả bài kiểm tra số 1 .............................................................97

Bảng 3.2:

Kết quả bài kiểm tra số 2 .............................................................97

Bảng 3.3:

Bảng tổng hợp số liệu của hai bài kiểm tra.................................98

Biểu đồ 3.1 Biểu đồ về điểm kiểm tra hai bài của lớp TN và ĐC....................98

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Xu thế chung của giáo dục toàn cầu thế kỉ XXI là chuyển đổi mạnh mẽ từ

đang đặt ra cho ngành giáo dục nước ta một nhiệm vụ hết sức nặng nề, đó là
đào

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


tạo một lớp người có đủ phẩm chất và năng lực thích ứng với nền kinh tế thị
trường. Để đạt được mục tiêu đó, ngành giáo dục cần phải đổi mới toàn diện,
triệt để cả về nội dung, chương trình, phương pháp và hình thức giáo dục đào
tạo, trong đó đổi mới phương pháp dạy học là hết sức cần thiết.
Ở bậc Trung học cơ sở, thông qua quá trình truyền thụ kiến thức các môn
học, chú trọng hình thành cho học sinh năng lực nhận thức, năng lực tự học, các
kĩ năng giải quyết vấn đề, học sinh được học được làm quen cách hòa nhập,
cách thích ứng với môi trường và cộng đồng trong một thế giới mới. Từ đó học
sinh sẽ hình thành những năng lực cơ bản theo định hướng của UNESCO. Như
vậy mục tiêu giáo dục ngày nay chú trọng đến vận dụng kiến thức, kĩ năng vào
cuộc sống, đặc biệt quan tâm đến phát triển năng lực sáng tạo, năng lực giải
quyết vấn đề phù hợp nên cũng đòi hỏi phải có những phương pháp dạy học
phù hợp để đạt mục tiêu đó.
Luật giáo dục năm 2005 nhấn mạnh sự cần thiết phải đổi mới phương
pháp dạy và học theo hướng tích cực: “Phương pháp giáo dục phải phát huy
tính tự giác, tích cực, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng năng
lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” (Luật
giáo dục
2005, chương I, điều 5) [32].
Trong nhiều năm qua, giáo dục Việt Nam coi dạy học lấy học sinh làm
trung tâm là một trong những phương pháp cơ bản nhất để đổi mới phương
pháp dạy học. Theo đó, giáo viên là người gợi mở, nêu vấn đề để học sinh chủ

buộc lẫn nhau giữa các học sinh, đòi hỏi học sinh làm việc và học tập với những
“nguyên liệu” thu được từ các thành viên trong nhóm. Sự hợp tác nhằm phát
triển ở học sinh những kĩ năng nhận thức, kĩ năng giao tiếp xã hội, tích cực hóa
hoạt động học tập và tạo cơ hội bình đẳng trong học tập.
Hiện nay, việc áp dụng dạy học hợp tác cũng đã tiến hành phổ biến ở tất
cả các bậc học, môn học. Môn Toán là một môn học quan trọng trong chương
trình dạy học các môn học ở Trung học cơ sở. Nhận thức được điều này, các
giáo viên ở trường Trung học cơ sở rất chú trọng đến việc dạy và học môn
Toán cho học sinh. Phương pháp dạy học hợp tác cũng được các giáo viên sử
dụng. Đặc biệt từ năm 2012, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phối hợp với Quỹ hỗ
trợ phát triển giáo dục toàn cầu (GPE) triển khai Dự án “Mô hình trường học
mới tại Việt Nam” (VNEN). Đây là Dự án về Sư phạm với trọng tâm đổi mới
phương pháp, tổ chức lớp học và đánh giá học sinh theo xu hướng của giáo
dục hiện đại. Dự án đã tạo ra sự thay đổi căn bản không khí học tập nhà trường
dân chủ, hợp tác, học sinh chủ động tích cực với các hoạt động ở lớp, ở gia
đình, cộng đồng. Đây là mô hình mang lại cơ hội to lớn để từng học sinh nhận
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


ra tiềm năng đầy đủ của mình với bộ tài liệu được thiết kế dùng cho học sinh
tự học và học theo nhóm.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


Vì thế, chỉ có tổ chức cho học sinh được học theo nhóm mới phát huy tối đa các


(2013) về đề tài “ Dạy học theo hướng phát triển kĩ năng học tập hợp tác cho
sinh viên Đại học
sư phạm ”, Luận văn thạc sĩ của Lê Hoa Mai (2015) về đề tài “Rèn luyện kĩ
năng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


học hợp tác cho học sinh trong dạy học toán 4”, … Tuy nhiên chưa có đề tài
nào nghiên cứu dạy học hợp tác cho học sinh trong dạy học hình học 7.
Xuất phát từ những lí do trên mà tôi chọn đề tài nghiên cứu của luận văn
là: Dạy học hợp tác nội dung “Quan hệ giữa các yếu tố trong tam giác và
các đường đồng quy của tam giác” (hình học lớp 7).
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lí luận của DHHT để đề xuất một số biện pháp dạy học
hợp tác chủ đề quan hệ giữa các yếu tố trong tam giác và các đường đồng quy
của tam giác nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, góp
phần nâng cao chất lượng dạy học nội dung này.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
Căn cứ vào mục đích nghiên cứu, đề tài có các nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu cơ sở lí luận về dạy học hợp tác, đặc biệt là dạy học hợp tác.
- Tìm hiểu thực trạng dạy học hợp tác và phát triển kĩ năng học hợp tác
nội dung chương 3 hình học 7
- Đề xuất một số biện pháp dạy học hợp tác nhằm nâng cao hiệu quả hoạt
động rèn luyện kĩ năng hợp tác cho học sinh trong dạy học nội dung quan hệ
giữa các yếu tố trong tam giác và các đường đồng quy của tam giác ở lớp 7.
- Xây dựng phương án tổ chức hoạt động dạy học hợp tác trong dạy học

6.2. Phương pháp điều tra quan sát
6.3. Phương pháp chuyên gia
6.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
Từ thế kỷ XVIII, lý thuyết về học tập hợp tác (HTHT) đã thực hiện khá
phổ biến ở các nước tư bản. Thời kỳ này có Joseph Lancaster và Andrew Bell
đã thực nghiệm và triển khai rộng rãi việc HTHT nhóm ở Anh quốc và vào
khoảng cuối thế kỷ XIX ở Mỹ đã đề cao HTHT, điển hình có Fancis Parker,
hiệu trưởng một trường công ở bang Massachusetts đã đưa ra các quan niệm
nhằm biện hộ cho lý thuyết HTHT, phản đối kiểu học tập cạnh tranh mang màu
sắc của xã hội tư bản. Theo Fancis Parker nếu quá trình học tập được thực hiện
trên tinh thần chia sẻ nhóm, lớp với cả tình cảm và trí tuệ thì việc học sẽ không
bao giờ bị nhàm chán; niềm vui lớn nhất của HS là cùng nhau chia sẻ thành quả
học tập với các bạn trong tương tác học tập với tinh thần giúp đỡ lẫn nhau.
Tiếp tục Parker, John Dewey đã viết một cuốn sách có tựa đề “Nền Dân
chủ và Giáo dục” Ông cho rằng con người có bản chất sống hợp tác, trẻ cần
được dạy biết cảm thông, tôn trọng quyền của người khác, làm việc cùng nhau
để giải quyết vấn đề theo lẻ phải và cần được trải nghiệm quá trình sống hợp
tác ngay từ trong nhà trường. Ông cũng cho rằng cuộc sống ở lớp học phải là
hiện thân của dân chủ, không chỉ trong việc HS tự do lựa chọn cách học và
thực hiện các dự án học tập cùng nhau mà còn cả trong việc HS học cách quan

Các tác giả Palincsar và Brown xây dựng và phát triển phương pháp dạy
lẫn nhau. Theo phương pháp này, HS và GV thay phiên nhau đóng vai trò người
dạy sau khi cùng nghiên cứu tài liệu học tập. GV làm mẫu đưa ra cách thức và
các vấn đề, đặt các câu hỏi, cách tóm tắt, cách phân tích làm sáng tỏ vấn đề…
HS học cách làm của GV và áp dụng vào trong nhóm học tập của mình. Các
thành viên khác của nhóm tham gia thảo luận nêu ra các câu hỏi, trả lời, bình
luận, tìm kiếm những từ ngữ chính xác, thích hợp, khái quát và rút ra những kết
luận. Vai trò của từng thành viên được luân phiên thay đổi. Vào những năm

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


1980 trở lại đây, việc nghiên cứu về DHHT đã được tiếp tục đẩy mạnh ở các
nước Tây

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


Âu. Các nghiên cứu này hướng vào xây dựng mô hình và chiến lược dạy học
theo nhóm hợp tác một cách có hiệu quả. Chúng ta có thể kể đến các công trình
nghiên cứu tiêu biểu như Brown và Palincsar năm 1989, Rosenshine, Meister
năm 1994, Slavin năm 1990 và Renkl năm 1995. Các Ông cho rằng DHHT tạo
lập và cải thiện những mối quan hệ xã hội giữa các thành viên, với những đặc
thù xã hội và phẩm chất cá nhân.
Dựa trên quan điểm Mác - Lê Nin về giáo dục, nhiều nhà khoa học ở Liên
Xô và các nước Đông Âu trước đây đã đi sâu nghiên cứu về DHHT và áp dụng