Ngày soạn:
Ngày dạy:
Tiết: Đọc- hiểu văn bản: ÔNG ĐỒ
(Vũ Đình Liên)
A – MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1. Kiến thức
- Sự đổi thay trong đời sống xã hội và sự tiếc nuối của nhà thơ đối với những
giá trị văn hoá cổ truyền của dân tộc đang dần bị mai một.
- Lối viết bình dị mà gợi cảm của nhà thơ trong bài thơ.
- Tích hợp Tiếng Việt, Tập làm văn (Thuyết minh)
- Tích hợp lịch sử: XH Việt Nam đầu TK XX
2. Kĩ năng
- Nhận biết được tác phẩm thơ lãng mạn.
- Đọc diễn cảm tác phẩm.
- Phân tích được những chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong tác phẩm.
3. Thái độ
Giáo dục HS tình yêu, sự trân trọng một nét văn hoá cổ truyền rất đẹp của dân
tộc
4. Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực chung: Tư duy, giải quyết vấn đề, hợp tác
- Năng lực chuyên biệt: sáng tạo, cảm thụ
II – CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ
1. Chuẩn bị của thầy :
- Soạn bài, tư liệu về tác giả, tác phẩm. (Chân dung nhà thơ, tư liệu về cuộc đời,
sự nghiệp, lời bình, lời đánh giá về bài thơ.
- Tranh vẽ ông đồ của tác giả Bùi Xuân Phái, một số tư liệu về ông đồ hiện đại.
- Hướng dẫn HS sưu tầm trên mạng.
2. Chuẩn bị của trò:
- Soạn bài, tìm hiểu về nghệ thuật chơi câu đối Tết của người xưa.
- Tìm hiểu tư liệu về tác giả, tác phẩm trên mạng theo hướng dẫn của GV
IV – TIỂN TRÌNH DẠY HỌC

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
*Tri giác
- PPDH: Thảo luận nhóm
- Kĩ thuật: Động não, trình bày 1 phút
- Thời gian: 3- 5'
- Hình thành năng lực: Năng lực giao tiếp: nghe, đọc
Hoạt động của trò
Nội dung cần đạt
Nội dung 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chung(5p)
? Dựa vào phần chú thích và sự chuần bị bài ở I. Tìm hiểu chung
nhà, em hãy trình bày những hiểu biết của em về 1. Tác giả: Vũ Đình Liên
nhà thơ Vũ Đình liên.
(1913-1996 )
- GV mở rộng thêm: Thơ mới là một phong trào - Là một trong những nhà thơ
thơ xuất hiện và tồn tại trong khoảng thời gian lớp đầu tiên của phong trào
1932-1945. Thơ mới được coi là “một cuộc cách Thơ mới.
mạng trong thơ ca, một thời đại trong thơ ca” - Thơ ông thường mang nặng
(Hoài Thanh), là đỉnh cao của thơ ca lãng mạn với lòng thương người và niềm
sự xuất hiện rõ nét của cái Tôi cá nhân cùng với
hoài cổ.
nhiều cách tân về nghệ thuật so với thơ cổ điển.
+ Cảm hứng thương người: thương cảnh đời của
những kẻ đói rét, những người đàn bà sa cơ,
những em bé mồ côi nức nở trong cơn mê…
Tôi muốn nguồn thơ muôn năm không hết/ Để ru
ca nỗi đau khổ khôn cùng.
(Hối hận).
+ Cảm hứng hoài cổ: Vũ Đình Liên cảm nhận
ngày xưa qua sự nuối tiếc những truyền thống văn
hóa tốt đẹp của dân tộc đang bị nhạt phai “nay

tuyệt như « tụng giá… »- TQK, « tĩnh… »- Lý
Bạch mà là thơ ngũ ngôn nhiều khổ, mỗi khổ 4
câu, gieo vần chân.
- Nét độc đáo của bài thơ này là với phương thức
biểu đạt là biểu cảm kết hợp với miêu tả và tự sự,
tg không luận bàn, giải thích sự vắng bóng của
ông đồ mà đặt ông trong dòng chảy thời gian,
trong mối tương quan đối lập để thể hiện sự ngậm
ngùi, thương cảm trước một lớp người, một nền
văn hóa đã đi qua.
Nội dung 2: Hướng dẫn hs tìm hiểu chi tiết văn bản (30p)
GV HD HS đọc bài thơ:
II. Đọc -tìm hiểu văn bản
Bài thơ được trải ra trên nhiều cung bậc cảm xúc,
do đó các em cần thể hiện giọng đọc phù hợp với
từng khổ thơ : giọng nhẹ nhàng bình thản ở khổ 1,
giọng tươi vui ở khổ 2, khổ 3,4 giọng trùng
xuống, chậm dần và giọng buồn thương da diết ở
khổ cuối cuối.
+ GV gọi 1 HS đọc sau đó yêu cầu một HS khác
nhận xét.
+ GV đọc lại.
GV: Quan sát hình ảnh và chú thích SGK, cho
biết em hiểu gì về ông đồ và thú chơi chữ?
+ Ông đồ là người dạy học chữ Nho, rất được
trọng vọng. Mỗi dịp tết đến, người ta thường thuê
ông viết chữ, câu đối để trang trí trong nhà; để gửi
gắm ước nguyện của mình.
+ Thú chơi chữ là một nét đẹp trong văn hóa
truyền thống của dân tộc.

hoa đào nở” nghĩa là khi tết đến xuân về. Hình
ảnh hoa đào và ông đồ sóng đôi nhau đồng hiện
như một lẽ tất yếu của mùa xuân.
? Hai câu tiếp theo giúp em hình dung như thế
nào về công việc của ông đồ?
- Ông bày… để viết câu đối thuê.
GV: Tục treo câu đối trong nhà vào dịp tết cổ
truyền là một nét văn hóa không thể thiếu của
người dân VN thuở ấy. Câu đối được viết bằng
mực tàu đen nhánh trên nền giấy đỏ tươi thường
được treo trong nhà, dán lên cột hai bên bàn thờ
gia tiên vừa để trang trí, vừa thể hiện niềm mong
ước những điều tốt lành của nhân dân ta khi năm
mới đến. Đó là lí do mà ông đồ xuất hiện bên phố
phường nhộn nhịp.
? Em có nhận xét gì về cảnh sắc, không khí trong
bức tranh mùa xuân?
- Đẹp, rực rỡ, không khí đông vui, nhộn nhịp.
G: Sắc hoa đào hòa cùng với sắc thắm tươi của tờ
4


giấy đỏ làm cho cảnh sắc mùa xuân thêm rực rỡ.
- Hình ảnh ông đồ trở nên thân
quen, không thể thiếu trong
? Trong khung cảnh mùa xuân ấy, hình ảnh ông
đồ với công việc làm đẹp cho đời có ý nghĩa như mỗi dịp tết đến xuân về.
thế nào với cuộc sống lúc bấy giờ?
GV bình: Những câu thơ bằng ngôn ngữ kể, tả
xinh xắn gọn gàng mà gợi lên cả một bức tranh

? Những từ ngữ đó cho thấy tình cảm của mọi
người dành cho ông đồ như thế nào ?
- Yêu quý, ngưỡng mộ .
? Vì sao họ lại yêu quý, ngưỡng mộ ông ?
- Vì ông viết chữ đẹp.
? Tài viết chữ đẹp của ông thể hiện qua những câu
thơ nào ?
- Hoa tay thảo…
? Hoa tay là gì?
- Nói đến tài nghệ, chất tài hoa của người nghệ sĩ.
5


( Đây là hình ảnh hoán dụ)
GV: Chữ “ hoa tay” đi liền với chữ “ thảo” cho
chúng ta một hình dung: dường như ẩn trong
từng nét chữ, người viết như muốn thổi hồn vào
trong đó.
? Tg đã sử dụng biện pháp nghệ thuật nào trong
hai câu thơ này ?
- So sánh, thành ngữ.
? Biện pháp so sánh và thành ngữ cho em hình
dung như thế nào về nét chữ của ông đồ?
- Đẹp, phóng khoáng, cao quý.
GV: Bàn tay của ông đồ đưa đến đâu mà như
gấm như hoa nở ra đến đó. Ở mỗi con chữ, mỗi
câu đối hiện ra dưới nét bút của ông đồ đều thể
hiện khát khao hoàn thiện của kẻ trao người
nhận. Vì vậy mà mỗi nét chữ là kết tinh của tài
hoa, trí tuệ và tâm hồn của người viết, rất mực

=> Ông đồ là trung tâm của sự
chú ý, là đối tượng ngưỡng mộ
của mọi người.

2. Ông đồ thời thất thế.
6


? Theo dõi khổ 3,4, cho biết hoàn cảnh xuất hiện
của ông đồ có gì giống với mùa xuân năm trước?
- Xuất hiện vào mùa xuân, bên phố với công việc
quen thuộc.
GV cho HS thảo luận nhóm nhỏ: Có điều gì
thay đổi trong lần xuất hiện này của ông đồ? Để
thấy được điều đó, các em hãy cùng thảo luận
theo nhóm bàn và điền vào phiếu học tập theo
theo những yêu cầu sau:
? Em hãy chỉ ra yếu tố nghệ thuật( cách ngắt nhịp,
cách sử dụng từ ngữ và biện pháp tu từ) và nêu
tác dụng ở 2 khổ thơ 3,4?
GV nhận xét, bổ sung.
Chiếu lên màn hình kết quả:
- Nhịp:
+ Nhịp câu 1: 1/2/2-> chậm, buồn.
+ Câu 2: 3/2
+ Câu 3 đến câu 8: 2/3
- Từ ngữ: chữ nhưng gợi lên sự tương phản giữa
quá khứ và hiện tại.
- Biện pháp tu từ:
+ Điệp từ: mỗi: điểm nhịp bước đi của thời gian.

Ông Nghè, ông Cống cũng nằm co
Sao bằng đi học làm ông Phán
Sáng rượu sâm banh, tối sữa bò.
? 6 câu tiếp đều có nhịp 2/3, điều đó tạo cho âm
điệu của cả đoạn thơ như thế nào?
- Nhịp đều đều, thể hiện nỗi buồn dai dẳng, mênh
mang.
GV: Cả 6 câu thơ đều mang nhịp 2/3, đó là sự
trùng điệp về nhịp thơ diễn tả nỗi buồn mênh
mang, day dứt, nỗi buồn như tan vào không gian
mờ mịt, thời gian thăm thẳm. Người xưa nói: “
thi trung hữu họa”, ở bài thơ “ Ông đồ” ta không
chỉ thấy họa mà còn thấy cả nhạc. Đó là khúc
nhạc lòng tê tái của ông đồ, của chính nhà thơ Vũ
Đình Liên, và của bao người đã từng đọc bài thơ
“ Ông đồ”.
? Em hãy nêu cảm nhận của em về hai câu thơ:
“ Giấy đỏ…nghiên sầu”
GV bình, giảng: Các em chú ý hai từ: đỏ và
thắm. Đó là từ chỉ màu còn thắm mới là từ chỉ
sắc. Màu chỉ là cái xác còn sắc mới là linh hồn. Ở
đây ta thấy giấy không còn được hài hòa thắm
duyên cùng mực nên dường như nó không còn sự
sống.
Còn câu thơ Mực đọng trong nghiên sầu trĩu
xuống, ứ lại, ngưng lại ở chữ đọng. Đây là cái ứ
đọng của mực lâu ngày không được dùng đến hay
cũng chính là niềm u uất của ông đồ đang kết
đọng lại thành một khối sầu.
? Khổ thơ 4 đã khắc họa hình ảnh ông đồ qua

biết hình ảnh hoa đào ở câu thơ đầu đã được thay
thế bằng hình ảnh nào?
- Lá vàng rơi, mưa bụi bay.
? Hình ảnh lá vàng và mưa bụi khiến em liên
tưởng đến điều gì?
- Lá vàng: gợi sự tàn lụi, héo úa, mưa bụi bay: gợi
ra không gian lạnh léo, ảm đạm, thê lương.
GV: Có thể nói, lá vàng và mưa bụi là những hình
ảnh mang tính biểu tượng, giàu sức gợi. Nó
không chỉ gợi ra một không gian ảm đạm, sương
khói, nhạt nhòa mà còn gợi ra sự tàn lụi của một
kiếp nhân sinh.
? Những câu thơ trên có đơn thuần là tả cảnh
không hay còn gợi điều gì khác nữa?
- Tả tâm trạng.
GV: Ở đây tác giả đã dùng thủ pháp “ tả cảnh
ngụ tình”, cảnh được nhìn từ trong tâm trưởng
nên cũng nhuốm màu tâm trạng. Nỗi buồn của
lòng người được cộng hưởng với nỗi buồn của
cảnh vật nên càng tê tái, xót xa.
? Qua sự phân tích, em thấy tình cảnh của ông đồ
lúc này như thế nào?
- Ông đồ cô đơn, lạc lõng, bị gạt ra bên lề cuộc - Ông đồ cô đơn, lạc lõng, bị
mọi người lãng quên.
sống.
GV: Lúc này ông đồ rơi vào tình cảnh một nghệ sĩ
hết công chúng, một cô gái hết duyên. Nỗi buồn
của ông không chỉ thấm vào nghiên mực, giấy đỏ
mà còn cộng hưởng, lan tỏa khắp không gian và
gian và thời gian, khiến bức tranh xuân năm ấy

GV bổ sung thêm: Nghệ thuật tương phản là một
trong những thủ pháp nghệ thuật tiêu biểu của
Thơ mới. Sự tương phản góp phần bộc lộ nỗi
buồn, nỗi sầu của cái Tôi Thơ mới.
HD HS tìm hiểu phần 3 (10p)
GV chuyển: Rồi thời gian trôi qua, một mùa xuân
nữa lại về. Liệu ông đồ có còn ngồi bên hè phố,
và nỗi lòng của nhà thơ thể hiện như thế nào, mời
các em cùng tìm hiểu khổ thơ cuối.
? Đọc diễn cảm khổ cuối.
? Nhận xét về nét độc đáo trong kết cấu của khổ
đầu và khổ cuối của bài thơ. Kết cấu đó thể hiện
điều gì?
+ Khổ đầu và khổ cuối đều nhắc đến hoa đào và
ông đồ( đầu cuối tương ứng).
+ Hoa đào vẫn nở, mùa xuân lại đến > < ông đồ
không còn nữa( tương phản).
→ TN vẫn tuần hoàn nhưng con người thì có thể
trở thành xưa cũ và biến mất theo thời gian.
GV: với kiểu kết cấu đầu cuối tương ứng, với sự
đối sánh giữa 2 hình ảnh: hoa đào nở và sự hiện
diện ( hay vắng bóng của ông đồ), tác giả Vũ
Đình Liên đã làm nổi bật cái tứ “ cảnh cũ người
đâu” mà thơ xưa thường nói đến. Những dòng thơ
này gợi nhớ đến câu chuyện của Thôi Hộ đời

3. Ông đồ vắng bóng và nỗi
lòng của nhà thơ.

- Thiên nhiên vẫn tuần hoàn

- Ông đồ già  Ông đồ xưa : Ông đồ xưa không
phải là cụm từ thay thế ông đồ già. Già là khái
niệm về tuổi tác, xưa là khái niệm về thời gian.
Giữa hai tên gọi đó là cả một khoảng cách về thời
đại.
→ Ông đồ hoàn toàn vắng bóng.
GV: Hình ảnh ông đồ từ chỗ là trung tâm của bức
tranh ở 2 khổ đầu trở nên mờ dần ở 2 khổ sau và
biến mất ở khổ cuối. Như vậy, ông đồ hoàn toàn
vắng bóng, trở thành những con người của một
thời quá vãng.
? Theo dõi 2 câu cuối, cho biết “ những người
muôn năm cũ ” là ai ? Em hiểu “hồn” là gì?
- Là những ông đồ, một lớp nhà nho đã lùi vào dĩ
vãng. Hồn: linh hồn, tinh hoa văn hóa dân tộc.
GV: Những người…Cách gọi tôn vinh những
người làm nên một nét đẹp văn hóa truyền thống
mang giá trị vĩnh hằng. Hồn chính là linh hồn, là
tinh hoa văn hóa dân tộc đã một đi không trở lại..
Bài thơ khép lại bằng một câu hỏi tu từ đầy day
dứt, khắc khoải, có ý nghĩa như một lời tự vấn,
gieo vào lòng người cảm xúc buồn thương man
11


mác dành cho ông đồ hay cũng chính là dành cho
những nét đẹp của văn hóa dân tộc giờ đã bị đẩy
lùi vào dĩ vãng xa xôi.
? Qua đó thấy được tình cảm gì của tác giả?
- Tác giả ngậm ngùi, nuối tiếc,

tâm tư, cảm xúc của nhà thơ.
- Kết cấu giản dị mà chặt chẽ,
có nghệ thuật.
- Ngôn ngữ thơ rất trong sáng,
bình dị, được chắt lọc và tinh
luyện nên hàm súc, dư ba.
- Hình ảnh thơ đầy sức gợi
cảm.
- Nghệ thuật: nhân hóa, tương
phản…
Nội dung 3: hướng dẫn hs tổng kết
- Mục tiêu: HS nắm được nội dung, nghệ thuật của bài
12


- Phương pháp: Thuyết trình, vấn đáp
- Thời gian: 3p
? Em hãy nêu những đặc sắc về nội dung và nghệ
thuật của bài thơ?

III. Tổng kết
1. Nội dung
- Niềm cảm thương chân thành
với một lớp người đang tàn tạ
(thương người).
- Tiếc thương những giá trị
tình thần đẹp đẽ bị lãng quên
( hoài cổ).
⇒ Giá trị nhân văn, tấm lòng
yêu nước và tinh thần dân tộc.

- Viết đoạn văn cảm nhận về nội dung bài thơ
* Hoạt động 5: Tìm tòi, mở rộng (2')
- Phương pháp: nêu vấn đề
13


- Kĩ thuật: động não.
Yêu cầu:
- Tìm đọc những bài thơ trong phong trào thơ Mới
- Học thuộc lòng bài thơ “Ông đồ”. Nắm vững những kiến thức đã học về tác
giả, tác phẩm và h/ảnh ông đồ ở hai thời điểm , các biện pháp nghệ thuật được
sử dụng.
- Nêu được cảm nhận của cá nhân về hình ảnh ông đồ.
b. Bài mới: Chuẩn bị bài: Câu nghi vấn
+ Đọc kĩ bài, tập trả lời các câu hỏi và bài tập

14