1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ TĨNH


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
TÍCH HỢP GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG, ĐẠO ĐỨC, PHONG CÁCH
HỒ CHÍ MINH CHO HỌC SINH QUA MỘT SỐ BÀI HỌC
TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 12

Năm học: 2019– 2020


2

Mục lục
Nội dung
Phần 1. Mở đầu
1. Lí do chọn đề tài
2. Mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3. Phương pháp nghiên cứu
4. Đóng góp của đề tài
Phần II. Nội dung
1. Cơ sở lí luận
1.1. Nhận thức về tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh
1.2. Nguồn gốc, quá trình hình thành tư tưởng, đạo đức, phong
cách Hồ Chí Minh
1.3. Nội dung cơ bản của tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí

3
5

7
7
8
9
14
19
20


3

Ngày 27/2/2017, Ban cán sự Đảng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Nghị quyết
số 69-NQ/BCSĐ về “Thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị về
“Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”,theo đó, chỉ
đạo việc “rà soát, biên soạn giáo trình, tài liệu về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí
Minh để tổ chức triển khai trong các cơ sở giáo dục và đào tạo”.
Việc giáo dục tư tưởng đạo đức phong cách Hồ Chí Minh là hết sức cần thiết đối với
ngàng giáo dục. Riêng với đối tượng học sinh trung học phổ thông, việc giáo dục tư tưởng,
đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh được thực hiện tích hợp, lồng ghép trong chương trình
đối với một số môn học và hoạt động giáo dục. Giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách
Hồ Chí Minh nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết cần thiết, cơ bản về tư tưởng, đạo
đức, phong cách Hồ Chí Minh; trên cơ sở đó giúp học sinh có được nhận thức, thái độ và
hành vi đúng đắn theo tấm gương tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; Giáo dục ý
thức quan tâm sâu sắc tới việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí
Minh; làm cho việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trở
thành thói quen tự giác và nếp sống hằng ngày của học sinh; Phát triển kĩ năng thực hành,
kĩ năng phát hiện và ứng xử tích cực trong việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ

đạo đức cho học sinh.
2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh cho học sinh lớp 12
- Học sinh trung học phổ thông, khối lớp 12.
3. Phương pháp nghiên cứu
Thực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
- Phương pháp so sánh, đối chiếu
- Phương pháp thực nghiệm
4. Đóng góp của đề tài
Đề tài được triển khai thực hiện sẽ góp phần giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách
Hồ Chí Minh cho học sinh, nhằm hình thành cho học sinh nhưng tư tưởng, đạo đức tốt đẹp.
Giúp học sinh hình thành nhân cách tốt hơn trên con đường rèn luyện nhận cách của mình.
Đóng góp của đề tài: Kết hợp giữa học tập lí thuyết, kiến thức với việc rèn luyện tư
tưởng, đạo đức, nhân cách, giúp học sinh hiểu hơn về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ
Chí Minh, từ đó biết rèn luyện, phát triển nhân cách của bản thân.
Phần II. PHẦN NỘI DUNG
1. Cơ sở lí luận
1.1. Nhận thức về tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh là anh hùng dân tộc Việt Nam, là một nhà văn hoá lớn, một chiến sĩ
cách mạng lỗi lạc. Cống hiến của Người đối với đất nước và nhân loại vô cùng to lớn.
Người đã lãnh đạo thành công cuộc Cách mạng giải phóng dân tộc, xây dựng chủ nghĩa xã
hội ở nước ta. Cuộc đời và hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh được đánh dấu từ năm
1911, khi Người rời Tổ quốc ra đi tìm đường cứu nước cho đến khi Người qua đời, giúp
chúng ta hình dung rõ hơn, cụ thể hơn vai trò của Người trong cuộc đấu tranh giải phóng
dân tộc đấu tranh thống nhất đất nước. Tấm gương yêu nước, những phẩm chất đạo đức
cách mạng của Hồ Chí Minh đều giúp chúng ta rút ra những bài học về đạo đức cách
mạng. Cuộc đời của Hồ Chí Minh từ thuở thiếu thời đến khi từ trần là một tấm gương sáng
ngời, thể hiện lòng yêu nước thương dân, căm thù bọn xâm lược, bọn áp bức bóc lột; trung
thành với chủ nghĩa xã hội; vì lí tưởng độc lập dân tộc.

nhỏ, do cảm thương những người nghèo khổ ở quê nhà, những người phu làm đường đói
rét, nhọc nhằn, cậu Nguyễn Sinh Cung, được cha mẹ cho phép đã đem tiền, gạo biếu. Lớn
lên, khi hiểu người dân Việt Nam đang rên xiết dưới ách thống trị của bọn thực dân và tay
sai phong kiến thì lòng thương người của Hồ Chí Minh đã dần nâng lên thành lòng yêu
nước, thương đồng bào và thể hiện ở quyết tâm ra đi tìm đường cứu nước. Khi trở thành
người cộng sản, người chiến sĩ quốc tế, Nguyễn Ái Quốc là tượng trưng cho sự kết hợp
nhuần nhuyễn giữa lòng yêu nước và tinh thần quốc tế chân chính.
Điểm nổi bật ở đạo đức Hồ Chí Minh là những biểu hiện về đạo đức của bản thân
luôn gắn liền với tư tưởng, nguyên tắc về đạo đức học. Vì vậy, học tập đạo đức Hồ Chí
Minh phải học tập tư tưởng và làm theo tấm gương đạo đức của Người.
1.3. Nội dung cơ bản của tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh bắt nguồn truyền thống đạo đức của
dân tộc Việt Nam. Đó là những truyền thống như: cần cù trong lao động, tình nghĩa thủy
chung với đồng bào, tinh thần đoàn kết dân tộc, yêu nước nồng nàn, dũng cảm trong chiến
đấu, anh dũng hiên ngang trước kẻ thù,…


6

Tư tưởng Hồ Chí Minh cũng là sự kế thừa và phát triển những tư tưởng đạo đức tốt
đẹp của nhân loại, từ Phương Đông đến Phương Tây. Đó là kết tụ tư tưởng của Khổng Tử,
Mác, tôn Dật Tiên,…
Tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh cũng là sự kết hợp giữa đạo đức truyền thống với
tư tưởng đạo đức cộng sản. Hồ Chí Minh đã tiếp thu tư tưởng của Mác, Lê nin và các nhà
cách mạng đã nêu ra. Đó chính là tư tưởng trung với nước, hiếu với dân; yêu thương con
người, sống có nghĩa tình; cần, kiệm, liêm, chính; chí công vô tư.
Thứ nhất, đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức mới, đối lập với đạo đức cá nhân chủ
nghĩa, ích kỉ. Đạo đức cách mạng này nhằm trước hết phục vụ lợi ích dân tộc, của Đảng,
của loài người, góp phần xoá bỏ chế độ áp bức bóc lột.
Thứ hai, đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức cách mạng. Đạo đức cách mạng thể hiện


không có nhân cách tốt các em sẽ không thể thực hiện tốt trách nhiệm đối với bản thân, gia
đình, cộng đồng và đất nước. Hơn nữa, với lứa tuổi học sinh trung học, các em đang ở
trong giai đoạn hình thành những giá trị nhân cách song còn thiếu hiểu biết sâu sắc về xã
hội. Đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường hiện nay, thế hệ trẻ
thường xuyên chịu tác động đan xen của những yếu tố tích cực và tiêu cực, luôn phải đặt
vào hoàn cảnh phải lựa chọn những giá trị, phải đương đầu với những khó khăn, thách
thức, những áp lực tiêu cực. Nếu không được giáo dục nhân cách và học tập theo những
tấm gương đạo đức các em dễ bị lôi kéo vào các hành vi tiêu cực, bạo lực, vào lối sống ích
kỉ, thực dụng, dễ bị phát triển lệch lạc về nhân cách. Vì thế giáo dục các em theo tấm
gương đạo đức Hồ chí Minh là một việc làm rất cần thiết.
1.4. Thực trạng nhận thức về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh của
học sinh Trung học phổ thông hiện nay
Trong những năm gần đây do những tác động xấu từ xã hội, sự ảnh hưởng của
những luồng tư tưởng văn hoá xấu, ngoại lai, cùng những ảnh hưởng internet, games,
mạng xã hội,… đã tác động đến phẩm chất, lối sống của không ít giới trẻ, đặc biệt học
sinh, dẫn đến những hiện tượng suy thoái về đạo đức, mờ nhạt về lý tưởng, Các tệ nạn xã
hội đã xâm nhập vào trong trường học làm băng hoại đạo đức, đã tác động xấu tới các giá
trị đạo đức truyền thống.
Thực tế hiện nay có khoảng 80% học sinh có những hiểu biết cơ bản về tư tưởng,
đạo đức Hồ Chí Minh qua học tập các môn học khoa học xã hội, sinh hoạt Đoàn, và các
sinh hoạt khác. Ở mức độ nhất định, các em nhận thức được vai trò, công lao to lớn của
Bác đối với dân tộc, nhân loại, đối với gia đình và bản thân mỗi người.
Học sinh phổ thông có hiểu biết cuộc đời, hoạt động, tư tưởng Hồ Chí Minh nhưng
chưa sâu sắc, còn một số nhầm lẫn, sai lầm về sự kiện. Hiểu biết của học sinh về Hồ Chí
Minh và tư tưởng của Người còn đơn giản, nặng về cảm tính, tác động của tư tưởng Hồ
Chí Minh đến suy nghĩ, hành động của học sinh chưa mạnh mẽ, hiệu quả chưa cao.
Từ thực trạng đó, chúng ta nhận thấy rằng: sự hiểu biết về Hồ Chí Minh và tư
tưởng của Người ở học sinh còn đơn giản, nặng về cảm tính, nên tác động của tư tưởng Hồ
Chí Minh đến suy nghĩ, hành động của các em chưa nhiều, các em chưa thật sự học tập và

giữa nội dung bài học Ngữ Văn với những nội dung tư tưởng Hồ chí Minh, dựa trên hiểu
biết kinh nghiệm vốn có của bản thân người học và quá trình đối thoại, tương tác giữa
người học với nhau để thực hành, vận dụng linh hoạt vào các tình huống cuộc sống phù
hợp với lứa tuổi.
Thứ hai, việc giáo dục tư tưởng về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh phải dựa trên
cơ sở từng bài học cụ thể, phải dựa theo chuẩn kiến thức kĩ năng và thái độ của từng bài
học cụ thể của môn học mà Bộ Giáo dục đào tạo ban hành. Trên cơ sở chuẩn kiến thức kĩ
năng của bài học Ngữ văn, giáo viên sẽ lựa chọn những vấn đề cơ bản, chủ yếu nhất trong
tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ chí Minh để đưa vào bài học sao cho phù hợp với
những kiến thức cơ bản của bài học để giáo dục học sinh, không đi ra ngoài trọng tâm và
mục tiêu của bài học.
Thứ ba, trên cơ sở đổi mới phương pháp dạy học để thực hiện việc giáo dục tư
tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Ngữ Văn. Có nghĩa là việc giáo dục phải dựa trên cơ sở
nhận thức khoa học, khách quan về phẩm chất đạo đức để xây dựng tình cảm, thái độ phù
hợp với nội dung bài học, tạo nên biểu tượng để hình thành khái niệm, rút ra bài học kinh
nghiệm làm cơ sở cho nhận thức, kim chỉ nam cho hành động; tuân thủ nguyên lí giáo dục
học đi đôi với hành, tự nguyện tự giác, tránh việc áp đặt.
Tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, về đạo đức cách mạng nói riêng được hình thành
trên những cơ sở lí luận và thực tiễn; vì vậy, việc giáo dục cho học sinh phải thực hiện


9

nguyên tắc nói và làm, nêu gương những điều học sinh được tiếp nhận phải trở thành hiện
thực, không thể dừng ở nhận thức lí luận, mang tính tư liệu.
Việc giáo dục tư tưởng nói chung, về đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh nói riêng
phải lưu ý những vấn đề sau:
- Làm cho học sinh tự nguyện, năng động, tự giác, tích cực học tập Ngữ văn và học
tập tư tưởng Hồ Chí Minh trên cơ sở các em nhận thức được sự cần thiết phải học tập; say
mê, hứng thú học tập.

giáo viên là vô cùng cần thiết. Ngoài việc xác định mục đích, yêu cầu, đồ dùng dạy học


10

liên quan đến bài dạy, giáo viên cần dự kiến bài dạy những mục nào, kiến thức cho mục đó
ra sao… Đối với những bài dạy liên quan đến việc tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ
Chí Minh thì giáo viên phải xác định nội dung cần tích hợp, thời điểm, cách thức tích hợp
để phù hợp, … dùng hình ảnh tư liệu, nội dung tài liệu nào liên quan để giáo dục tư tưởng,
đạo đức Hồ Chí Minh.
3.1. Nguyên tắc tích hợp
Chỉ tích hợp những bài có nội dung thật sự liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh.
Không tích hợp tràn lan, không tích hợp những bài có nội dung ít liên quan. Điều này đảm
bảo cho việc khai thác nội dung về tư tưởng, đạo đức Hồ chí Minh một cách tự nhiên, hợp
lí và sẽ đạt hiệu quả cao.
Đảm bảo đặc trưng của môn học. Không biến giờ học thành giờ trình bày khô cứng
về tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh. Nghĩa là giờ văn trước hết là giờ văn, giáo dục tư
tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh là một nội dung được tích hợp một cách tự nhiên, hòa đồng
với các đơn vị kiến thức chuyên môn.
Không làm tăng nội dung học tập quá tải. Các phương diện về tư tưởng đạo đức Hồ
chí Minh phải được nghiên cứu kĩ, có chọn lọc, có đầu tư về cách thức tích hợp, liên hệ,
đảm bảo cho học sinh vừa nắng chắc kiến thức chuyên môn vừa có ý thức học tập tư
tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh một cách tự giác.
Tạo môi trường giáo dục có kết hợp giáo dục của nhà trường với giáo dục gia đình
và xã hội, đề cao việc nêu gương giáo dục theo con đường “Mưa dầm thấm lâu” nhẹ
nhàng, tự nhiên, không gượng ép.
Đảm bảo tính hấp dẫn của các hoạt động dạy và học. Cần tạo ra những hoạt động
thiết thực trong việc học tập và làm theo tấm gương tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh.
3.2. Một số cách thức tích hợp
Theo chúng tôi, không có cái gọi là phương pháp tích hợp nội dung giáo dục tư

học
nước, giữ
gìn truyền
thống dân
tộc

Nội dung tích hợp
- Khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu quá trình hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh,
khi nói đến mốc năm 1911 Bác ra đi tìm đường cứu nước. Giáo viên có thể cho học
sinh quan sát những bức ảnh tư liệu về cuộc hành trình cứu nước của Bác khi Bác
làm phụ bếp trên con tàu Đô đốc Latouche Tréville với tên gọi là Văn Ba, rồi việc
Bác làm nhiều việc để kiếm sống khi ở nước ngoài và việc Bác tranh thủ học ngoại
ngữ. Nhừ đó mà Bác có thể giao tiếp bằng nhiều thứ tiếng.
- Thông qua ảnh tư liệu và chuyện kể, giúp học sinh biết ơn sự hi sinh của Bác, và
biết học tập nơi Người ý chí, nghị lực vượt khó.
- Trong mục sự nghiệp văn học, cần tích hợp tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí
Minh qua cách viết văn của Bác. Nhấn mạnh để học sinh thấy được thiên chức của
người cầm bút sáng tác. Văn học cần hướng đến tính dân tộc, đề cao sự sáng tạo của
người nghệ sĩ và đặc biệt phải có tính chân thật.
- Trong quan điểm sáng tác: Hồ Chí Minh coi văn học là vũ khí phục vụ đắc lực cho
sự nghiệp cách mạng, nhà văn là chiến sĩ trên mặt trận văn hoá. Quan điểm này thể
hiện trong nhiều bài thơ, nhất là hai câu thơ:
“Nay ở trong thơ nên có thép,
Nhà thơ cũng phải biết xung phong”
Qua đó giáo dục đức tính kiên cường, cứng cỏi, ý chí, bản lĩnh cách mạng cho học sinh
- Quan điểm sáng tác và những đóng góp lớn lao về văn học nghệ thuật, chúng ta
càng khâm phục tinh thần đấu tranh Cách mạng kiên cường, lòng yêu nước, sự say
mê lao động, nghệ thuật của Hồ Chí Minh. Từ đó giáo dục cho học sinh tình yêu tổ
quốc, sống có ý chí, bản lĩnh. Khơi dậy lòng tự hào của nhân dân Việt Nam về vị


Độc lập
1. Lí giải vì sao bản tuyên ngôn độc lập từ khi ra đời cho đến nay là một áng văn chính luận có sức lay động sâu sắc
hàng chục triệu trái tim con người?
2. Qua văn bản em hãy cảm nhận tư tưởng, tình cảm của Bác?
3. Qua "Tuyên ngôn Độc lập" đã học, em rút ra ý nghĩa lịch sử và bài học gì cho bản thân ?
- Giáo viên chốt lại: Tuyên ngôn Độc lập đã khơi dậy lòng tự hào và tình yêu đất nước, đã trở thành sức mạnh to lớn,
đưa dân tộc Việt Nam vượt qua mọi khó khăn thách thức. Tuyên ngôn Độc lập đã và đang khơi nguồn sáng tạo soi
sáng con đường cách mạng Việt Nam hướng lên tầm cao mới trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc


13

Việt Bắc
(Tố Hữu)

Bác ơi !
(Tố Hữu)

- Là công dân của nước Việt, mỗi người trước hết phải có lòng yêu nước. Đó là tình cảm gắn bó với quê hương, đất
nước; yêu thương đồng bào, giống nòi; lòng tự hào dân tộc; cần cù, sáng tạo trong lao động; có tinh thần sẵn sàng
đem hết khả năng của mình phục vụ lợi ích của Tổ quốc; đoàn kết, kiên cường bất khuất chống giặc ngoại xâm. Đây
chính là truyền thống cao quý và thiêng liêng nhất của dân tộc Việt Nam, là cội nguồn của các giá trị truyền thống.
Lối sống giản dị, phong thái
- Hình ảnh Hồ Chí Minh giản dị, gần gũi, ung dung, tự tại trong những ngày tháng
ung dung tự tại của Hồ Chí
kháng chiến ở Việt Bắc. Phong cách Hồ Chí Minh là cái vĩ đại gắn với cái giản dị.
Minh (qua việc dạy khổ thơ từ - Thể hiện cảm hứng về kháng chiến, về cách mạng gắn liền cảm hứng ca gợi lãnh tụ
câu 83 đến câu 90)
Hồ Chí Minh.
Lí tưởng độc lập dân tộc, sự

có thể tích hợp với hoàn cảnh lúc bấy giờ: (Đế quốc Mĩ đổ bộ vào miền Nam Việt
Nam), qua lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước của Hồ Chí Minh, giúp học sinh
thấy được lí tưởng độc lập dân tộc, sự hi sinh quên mình vì độc lập dân tộc, hạnh
phúc của nhân dân trong tư tưởng Hồ Chí Minh.
(Sau hiệp định Giơ-ne-vơ đất nước ta tạm thời chia làm hai miền. Miền Bắc được
giải phóng tiến lên xây dựng CNXH, miền Nam vẫn còn nằm trong vòng kìm kẹp của
Rừng xà nu Lí tưởng độc lập dân tộc, sự hi Mĩ - Ngụy. Sau khi thất bại trong chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” Mĩ trực tiếp
(Nguyễn
sinh quên mình vì độc lập dân nhảy vào miền Nam, Bác kêu gọi cả nước đứng lên chống Mĩ. Người nói: Dù Mĩ có
Trung
tộc, hạnh phúc của nhân dân
đưa mấy chục vạn quân vào miền Nam, nhân dân ta cũng quyết tâm đánh bại chúng.
Thành)
trong tư tưởng Hồ Chí Minh
“Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn nữa…nhân dân
Việt Nam quyết không sợ! Không có gì quí hơn độc lập, tự do. Đến ngày thắng lợi,
nhân ta xây dựng đất nước đàng hoàng hơn, to đẹp hơn…”)
- Tích hợp với hoàn cảnh đất nước, lời kêu gọi của Bác, giúp các học sinh dễ dàng
tiếp nhận giá trị nội dung, nghệ thuật của tác phẩm đồng thời rút ra được bài học
nhận thức phải biết trân quý nền độc lập tự do và những con người đã hi sinh vì nền
độc lập ấy. Từ đó, các em sẽ có những hành động thiết thực để xây dựng và bảo vệ
Tổ quốc.
- Ở phần Tiểu dẫn, khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu về hoàn cảnh ra đời của tác
Vợ nhặt
phẩm, giáo viên tích hợp cho học sinh xem tư liệu về nạn đói (tranh, ảnh hoặc kể
(Kim Lân)
Tình yêu thương bao la, lối
chuyện).
sống giản dị, cần kiệm của Hồ - Để tạo được sự lôi cuốn, tạo tâm thế cho học sinh chủ động tiếp nhận bài học. Sau
Chí Minh

- Vận dụng kiến thức về quan điểm sáng tác và phong cách nghệ thuật của Hồ
Chí Minh để phân tích thơ văn của Người
- Tự nhận thức, xác định giá trị về chủ nghĩa yêu nước và sức mạnh của dân tộc
trong cuộc chiến đấu và chiến thắng oanh liệt, qua đó rút ra bài học cho bản thân về
lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm công dân
3. Thái độ:
- Kính yêu vẻ đẹp tư tưởng và tâm hồn của Hồ Chí Minh. Trân trọngdi sản của
Bác và tự hào về độc lập dân tộc
- Quý trọng sự nghiệp lớn lao của một “ Anh hùng giải phóng dân tộc Việt
Nam, nhà văn hóa lớn. Yêu quý nền văn học đân tộc, yêu quý văn học, nghiêm túc
học tập.
B. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh :
1. Chuẩn bị của giáo viên: Sách giáo khoa, tư liệu tham khảo, giáo án, phiếu học tập
2. Chuẩn bị của học sinh: chủ động soạn bài, tìm hiểu bài qua hệ thống câu hỏi trong
sách giáo khoa, vở, giấy bút.
C. Tiến trình dạy học.
1. Ổn định tổ chức
2. Kiểm tra bài cũ: Những đặc trưng cơ bản của văn học từ 1945 đến 1975?
Hoạt động của GV và HS
Yêu cầu cần đạt
Hđộng1: Giáo viên hướng dẫn học sinh
tìm hiểu Tiểu dẫn trong sách giáo khoa
-GV: Kết hợp với những hiểu biết của
mình, hãy trình bày ngắn gọn tiểu sử của
Hồ Chí Minh?
+ HS trình bày
- Giáo viên: nhận xét, bổ sung: Chính vì
vậy, người am hiểu văn hóa, văn học
phương Đông và văn hoá, văn học
phương Tây. Hai dòng văn học ấy tuôn

câu chuyện về đời sống khó khăn, vất vả
và tình thần vượt khó của Bác khi sống ở
nước ngoài. Từ đó giúp HS biết ơn sự
hi sinh của Bác, giáo dục lối sống, sự
chịu khó, ý chí nghị lực cho học sinh.

trong những thành viên sáng lập Đảng
cộng sản Pháp
- Từ 1923 – 1941, Người hoạt động chủ
yếu ở Liên xô và Trung Quốc.
- HCM đã tham gia và thành lập nhiều tổ
chức CM như: VNTNCMĐCH (1925),
Hội liên hiệp các dân tộc bị áp bức ở Á
Đông(1925) và chủ trì Hội nghị hợp nhất
các tổ chức cộng sản trong nước, ở
Hương Cảng (HK) thành lập Đảng cộng
sản Việt Nam (3/2/1930).
- Tháng 2/1941, Người về nước trực tiếp
- Giáo viên giáo dục tư tưởng, đạo đức,
lãnh đạo CM.
kỹ năng sống ở phần tiểu kết phần Tiểu
- Ngày 13/8/1942, sang Trung Quốc hoạt
dẫn qua các câu hỏi: Em hãy nêu cảm
động và bị chính quyền Tướng Giới
nhận chung về con người Bác? Em rút ra Thạch bắt giam đến 10/9/1943.
bài học gì qua câu chuyện trên.
- Sau khi ra tù, Người trở về nước tiếp
+ HS: trả lời
tục lãnh đạo Cách mạng Việt Nam, tiến
- GV chốt: Thông qua câu chuyện, ta

sáng tác
hoạ sĩ nhân dịp triển lãm hội hoạ 1951
- GV: Trong bài thơ Cảm tưởng đọc
+ Nay ở trong thơ nên có thép,
“Thiên gia thi”, Hồ Chí Minh đã xác
Nhà thơ cũng phải biết xung phong


16

định vai trò của văn học và văn nghệ sĩ
như thế nào? Em hiểu thế nào là
chất“thép” trong thơ?
- Giáo viên mở rộng : tích hợp dọc với
quan điêm của tác giả khác, liên hệ với
quan điểm sáng tác văn học của Hồ Chí
Minh qua một số bài thơ trong tập Nhật
kí trong tù
- GV: So sánh với quan điểm của
Nguyễn Đình Chiểu va nhận xét?
“Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm,
Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà”
+Học sinh lần lượt trả lời
- GV chốt lại vấn đề: Bác quan niệm:
Trong thơ phải có chất “thép”, văn nghệ
sĩ phải là người chiến sĩ. Chất “thép”: là
tính chiến đấu của thơ ca mang đến hạnh
phúc cho con người, gắn bó với sự
nghiệp cách mạng và vận mệnh dân tộc.
Nhưng không phải cứ “nói chuyện thép”,


b. Tính chân thực và tính dân tộc của
văn học
-Người yêu cầu văn nghệ sĩ viết cho hay,
cho chân thật, cho hùng hồn hiện thực
đời sống.
- Hình thức, nghệ thuật phải có sự chọn
lọc, sự sáng tạo, ngôn ngữ trong sáng.
c. Tính mục đích của văn chương
- Luôn chú trọng đến đối tượng tiếp nhân
và mục đích sáng tác để chọn nội dung
,hình thức.
- Người cầm bút phải xác định: Viết cho
ai?, Viết để làm gì? Viết cái gì? Viết ntn?
- Vì vậy, tác phẩm sâu sắc về tư tưởng,
thiết thực về nội dung, phong phú, sinh
đông, đa dạng về hình thức nghệ thuật.
2. Di sản văn học


17

GV: chia lớp thành 4 nhóm thảo luận
Nhóm 1: Tìm hiểu văn chính luận
+ GV: Bác viết văn chính luận nhằm
mục đích gì? Nêu và phân tích một số tác
phẩm tiêu biểu của Bác?
+ GV: Những văn bản này có ý nghĩa gì?

a. Văn chính luận.

c. Thơ ca:
Nêu ví dụ một số tác phẩm tiêu biểu của -Thơ ca là có giá trị nổi bật nhất. Thế
Bác mà em biết?
hiện tâm hồn nghệ sĩ tinh tế, tài hoa, một
- Những bài học thấm thía và sâu sắc mà tấm gương nghị lực phi thường,
em tiếp nhận được khi đọc những bài thơ - Tphẩm: NKTT,Thơ HCM, Thơ chữ
NKTT của Hồ Chí Minh?
Hán HCM.
GV: Tích hợp kỹ năng sống
+ NKTT phản ánh tâm hồn cao đẹp của
- Qua di sản văn học, em thấy được tư
người n.sĩ trong tù, qua đó nhận ra bức
tưởng, tình cảm, tâm hồn HCM như thế
chân dung tinh thần tự họa.
nào? Em học tập được gì từ văn chương
của Người?
Nhóm 4: Chân dung HCM qua tập
“NKTT”
+ HS: trình bày
- GV: chốt
3. Phong cách nghệ thuật.
• Tìm hiểu phong cách nghệ thuật Phong cách nghệ thuật của Hồ Chí
Minh độc đáo mà đa dạng.
- GV: Giải thích khái niệm Phongcách
-Văn chính luận
nghệ thuật
+ Ngắn gọn, súc tích, tư duy sắc sảo.
- GV: Trình bày ngắn gọn những nét
phong cách đặc sắc trong di sản van học + Lập luận chặt chẽ, lí lẽ đanh thép, bằng
của Hồ Chí Minh thông qua các thể loại chứng thuyết phục.

Tác phẩm của HCM đã thể hiện chân
thật và sâu sắc tư tưởng tâm hồn cao cả
của Người. Tìm hiểu văn thơ Bác, người
đọc nhiều thế hệ sẽ tìm thấy những bài
học cao quý
- Qua bài học, em cảm nhận được gì về
tấm gương HCM?
+ HS trả lời
- Gv chốt lại
- GV gọi HS đọc Ghi nhớ SGK
+ HS đọc SGK

+ Giàu tính luận chiến và đa dạng về bút
pháp, giàu hình ảnh, phong phú về giọng
điệu
-Tryện và kí
+ Vẻ đẹp hiện đại
+ Tính chiến đấu mạnh mẽ.
+ Nghệ thuật trào phúng sắc bén, nhẹ
nhàng mà thâm thuý sâu cay.
-> Thể hiện chất trí tuệ sắc sảo và hiện
đại.
-Thơ ca
+ Phong cách hết sức đa dạng, hàm súc,
uyên thâm, đạt chuẩn mực về nghệ thuật,
sử dụng thành công nhiều thể loại thơ
+ Thơ tuyên truyền: lời lẽ mộc mạc giản dị.
+ Thơ nghệ thuật: hàm súc uyên thâm
kết hợp giữa màu sắc cổ điện và bút pháp
hiện đại, giữa chất "tình" và chất "thép"

Minh trong cuộc sống để có hiệu quả thiết thực nhất?
+ Em có thể đưa ra những việc làm cụ thể đã, đang và dự định sẽ thực hiện ?
- Giáo viên chốt lại
5. Kết quả thực nghiệm
Để thực hiện được việc “Tích hợp giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ
Chí Minh trong các tiết dạy Ngữ văn lớp 12” giáo viên phải đầu tư nhiều thời gian
nghiên cứu. Thông qua các tiết dạy tại lớp 12 bản thân tôi đã thấy được một số kết quả
khả quan và thiết thực, phù hợp với chương trình sách giáo khoa mới và với những tiết
dạy theo hướng dẫn đổi mới phương pháp dạy học của Bộ GD - ĐT. Học sinh đã có
hứng thú hơn trong việc học tập, tích cực chủ động và sáng tạo hơn trong việc học tập,
vận dụng tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh vào bài học và thực tiễn cuộc
sống, từ đó hình thành nên kĩ năng sống cho học sinh.
Để thấy được hiệu quả của việc tích hợp giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách
Hồ Chí Minh nêu trên, tôi đã tiến hành thử nghiệm ở năm học 2018 – 2019 với hai lớp
12B1 và 12B3. Tôi sử dụng cùng phiếu học tập để kiểm tra, đánh giá, qua đó thấy được
kết quả như sau:
Lớp 12B1 có áp dụng việc tích hợp
Không
Không
Có vận
Quan
Có hiểu
Không
Nội dung khảo sát
quan
hiểu
dụng học
tâm
biết
áp dụng

tập

Không
áp dụng

66%

27%

73%

Theo thống kê trên, lớp 12B1 có vận dụng tích hợp để giáo dục tư tưởng, đạo đức
Hồ Chí Minh và lớp 12B3, không vận dụng tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh, dù
rằng học sinh cả hai lớp đã đảm bảo được kiến thức cơ bản của bài học, theo đúng
chuẩn kiến thức, kĩ năng. Nhưng nhìn chung kết quả nhận thức, học tập vận dụng tư
tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh có sự khác biệt. Ở lớp có vận dụng tích hợp
giáo dục tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh thì học sinh có nhận thức, học tập và vận dụng
tốt hơn.
Phần III. KẾT LUẬN


20

Trên cơ sở nghiên cứu lí thuyết và dựa trên kết quả thực nghiệm bài dạy,chúng
tôi nhận thấy việc tích hợp giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh vào
các tiết dạy Ngữ văn 12 đã giúp học sinh nhận thức rõ hơn và biết học tập, làm theo theo
tấm gương Hồ Chí Minh; giáo dục học sinh tình yêu quê hương đất nước, ý thức độc lập
dân tộc, tình yêu thương con người, lối sống giản dị, tinh thần lạc quan, niềm tin vào
bản thân, sống có lý tưởng hoài bão và có những hành động thiết thực để thực hiện lí
tưởng của mình. Như vậy có thể khẳng định việc đổi mới phương pháp dạy học bằng

9. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học theo định hướng phát triển
năng lực người học, http://thsp.ctu.edu.vn
10. Trường Đại học Sư phạm TPHCM (2014), Kỉ yếu Hội thảo khoa học “Dạy học
Ngữ văn trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông”, TP Hồ
Chí Minh.
11. Nguyễn Trọng Hoàn, Tích hợp nội dung học tập tư tưởng, đạo đức,
phong cách Hồ Chí Minh trong các môn học, hoạt động giáo dục
ở trường phổ thông, https://moet.gov.vn/giaoducquocdan/giao-duc-trunghoc
12. Nhiều tác giả (2010), Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, NXB Lao động.
13. Tài liệu tập huấn tích hợp nội dung học tập và làm theo tấm gương đạo đứcHồ
Chí Minh môn Ngữ văn - TS Nguyễn Thuý Hồng, TS Phạm Văn Nam, TS
Nguyễn Thị Hồng Vân, ThS Trần Thị Kim Dung - Vụ Giáo dục Trung học
BộGD&ĐT - 2010.
14. Tài liệu hướng dẫn kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực học sinh
(tài liệu tập huấn chuyên đề năm học 2014 trong môn Ngữ văn của Sở giáo dục
đào tạo Hà Tĩnh).


22