MỤC LỤC
PHỤ LỤC ………………………………………………………………..20

1/21


A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Tự nhiên và xã hội là một môn học cung cấp cho học sinh những hiểu biết cơ
bản ban đầu về các sự vật, sự kiện tương tự trong tự nhiên, xã hội với mối quan hệ
trong đời sống thực tế của con người. Trong chương trình Tiểu học, cùng với Toán,
Tiếng Việt, môn Tự nhiên và Xã hội trang bị cho các em học sinh những kiến thức
cơ bản của bậc học, góp phần bồi dưỡng phẩm chất, nhân cách toàn diện của con
người.
Hòa cùng với công cuộc đổi mới mạnh mẽ về phương pháp, hình thức tổ
chức dạy học trên toàn ngành, môn Tự nhiên và Xã hội cũng có những bước chuyển
mình, từng bước vận dụng thay đổi linh hoạt các phương pháp dạy học nhằm tích
cực hóa các hoạt động của học sinh, phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh
trong quá trình lĩnh hội tri thức.
Thảo luận nhóm là một trong những phương pháp dạy học tích cực được
sử dụng thường xuyên trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học hiện nay. Để
khắc phục lối truyền thụ tri thức một chiều, lối học thụ động, máy móc, cần phải sử
dụng phối hợp nhiều phương pháp, phương pháp dạy học truyền thống và phương
pháp dạy học hiện đại, trong đó có phương pháp thảo luận nhóm. Phương pháp này
giúp người học tự giác, tích cực, chủ động tiếp thu kiến thức. Với cách dạy học này,
học sinh có nhiều điều kiện bộc lộ những suy nghĩ của mình, tạo không khí học tập
sôi nổi, kích thích tất cả học sinh tham gia vào quá trình học tập; đồng thời đáp ứng
mục tiêu giáo dục đề ra: “lấy học sinh làm trung tâm”. Vận dụng phương pháp thảo
luận nhóm vào dạy học cũng là tìm đến một phương pháp dạy học mới để giờ học
môn Tự nhiên và Xã hội, phát huy tính chủ động của học sinh, góp phần nâng cao
chất lượng dạy – học . Trên đây là những lý do khiến tôi quyết định nghiên cứu đề

- Phương pháp phân tích, tổng hợp
- Phương pháp thực nghiệm
V. GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI:
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm của tôi chỉ hướng vào việc giảng dạy phân môn
Tự nhiên và Xã hội bằng phương pháp thảo luận nhóm qua 6 bước tiến hành :
1. Lựa chọn vấn đề thảo luận.
2. Chia nhóm bố trí chỗ ngồi.
3. Giao nhiệm vụ và giới hạn thời gian thảo luận
4. Giám sát hoạt động thảo luận của từng nhóm.
5. Trình bày kết quả thảo luận.
6. Tổng kết dánh giá.
Đây là 6 công việc quan trọng mà tất cả các giáo viên chủ nhiệm lớp cần
phải làm khi sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong tiết học Tự nhiên và Xã
hội.
VI. KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU.
- 63 học sinh lớp 2A5 và 63 học sinh lớp 2A1
* Lớp thực nghiệm là lớp 2A5
* Lớp đối chứng là lớp 2A1.
* Hai lớp có sĩ số bằng nhau và trình độ tương đương nhau.

3/21


B - PHẦN NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN
1. Cơ sở lí luận :
Môn Tự nhiên và Xã hội là môn học mang tính tích hợp cao. Tính tích hợp
ấy thể hiện ở 3 điểm sau :
- Chương trình môn Tự nhiên và Xã hội xem xét Tự nhiên – con người – xã
hội trong thể thống nhất, có mối quan hệ qua lại và tác động lẫn nhau.

trường bạn.
4/21


- Lớp học được trang bị đầy đủ máy tính, máy chiếu và nối mạng Internet.
- Giáo viên nhiệt tình, quan tâm đến lớp, có tinh thần học hỏi cao.
- Học sinh luôn say mê học hỏi, tìm tòi, tìm hiểu thế giới tự nhiên và thế giới
con người xung quanh các em với những câu hỏi : Tại sao ? Như thế nào ? Vì sao ?
Để làm gì ?
2. Khó khăn:
- Giáo viên còn thiếu kinh nghiệm với cách tổ chức hoạt động tích cực cho
trò lĩnh hội kiến thức. Hoặc có tổ chức thì còn lung túng, mất thời gian. Học sinh
còn bỡ ngỡ, rụt rè chưa quen với các hoạt động mới hoặc phấn khích gây mất trật tự
trong lớp học.
- Sự cập nhật của giáo viên còn hạn chế, ít cập nhật thông tin về sự phát triển
của khoa học kỹ thuật.
- Học sinh lớp 2 còn nhỏ, các con vừa chuyển từ lớp 1 nên ý thức tự giác học
tập và khả năng hoạt động nhóm của các con chưa tốt.
- Học sinh còn rụt rè, thiếu tự tin khi trình bày các ý kiến trước lớp.
- Sĩ số lớp đông, 63 HS/ lớp.
III- BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH
1. Tác dụng của phương pháp thảo luận nhóm :
Thảo luận nhóm là một phương pháp dạy học hiện đại, lấy người học làm
trung tâm. Với phương pháp này, người học được làm việc cùng nhau theo các
nhóm nhỏ và mỗi một thành viên trong nhóm đều có cơ hội tham gia vào giải quyết
các nhiệm vụ học tập trong một khoảng thời gian nhất định dưới sự hướng dẫn, lãnh
đạo của giáo viên.
Mục đích chính của thảo luận nhóm là thông qua công tác học tập, nhằm:
Phát huy tính tích cực, chủ động, tự lực của học sinh : trong thảo luân nhóm,
học sinh phải tự giải quyết nhiệm vụ học tập, đòi hỏi sự tham gia tích cực của các

các vấn đề thú vị, thách thức học sinh trả lời, buộc học sinh cùng nhau hợp tác để
tìm ra câu trả lời. Tài liệu bao gồm sách giáo khoa và các tài liệu khác sách tham
khảo, phim ảnh… Sau cùng, giáo viên tiến hành phân nhóm. Việc thành lập nhóm
(số lượng nhóm và thành viên trong nhóm) dựa trên số lượng học sinh trong lớp và
nội dung bài học. Số lượng thành viên trong nhóm tối ưu là từ 2 đến 8 người. Cách
chia nhóm có thể hoàn toàn ngẫu nhiên, hoặc tùy theo tiêu chuẩn của giáo viên.
Khi học sinh thảo luận nhóm, giáo viên di chuyển chung quanh các nhóm, im
lặng quan sát các nhóm làm việc. Khi học sinh gặp khó khăn, bế tắc hay tranh luận
ngoài đề, giáo viên kịp thời can thiệp, hướng dẫn nhóm ra khỏi bế tắc hoặc quay lại
vấn đề đang thảo luận. Hướng dẫn ở đây là đưa ra vài chi tiết liên quan đến giải
pháp, đặt lại câu hỏi cho sáng rõ hơn chứ không đưa ra giải pháp. Nếu nhóm im
lặng quá lâu do hết ý hay không ai có ý kiến, giáo viên tìm hiểu lí do và đặt câu hỏi
cho học sinh trả lời. Trường hợp trong nhóm có thành viên “ngôi sao” hoặc có thành
viên quá nhút nhát, giáo viên khéo léo giải quyết vấn đề bằng cách cho rằng ý kiến
của thành viên nổi trội là đáng ghi nhận nhưng giáo viên muốn nghe ý kiến của học
sinh nhút nhát.
Cuối buổi thảo luận, nhiệm vụ của giáo viên là nhận xét, bổ sung, định hướng
đúng vấn đề, ghi nhận đóng góp của nhóm, cho điểm.
b. Nhiệm vụ của học sinh
Học sinh phải chuẩn bị ý kiến cho vấn đề thảo luận, tham gia thảo luận. Nếu ý
kiến trùng với ý kiến của bạn đã đề cập trước thì học sinh cần phải bổ túc thêm hay
đưa ra một ý khác. Học sinh bảo vệ ý kiến của mình bằng những dẫn chứng thuyết
phục nếu ý kiến của bản thân khác với ý kiến của cả nhóm và phải chấp nhận ý kiến
6/21


đúng đắn. Trong khi thảo luận, học sinh cần ghi chép những ý kiến thảo luận trên vở
nháp. Cuối buổi thảo luận, học sinh nhóm trưởng có trách nhiệm trình bày ý kiến
của nhóm trước lớp.
3. Các bước tiến hành thảo luận nhóm

Bước 4 : Giám sát hoạt động thảo luận của từng nhóm

7/21


Thời gian các nhóm thảo luận không phải là thời gian nghỉ ngơi hoặc làm
việc riêng của giảng viên. Khi học sinh tiến hành thảo luận, giáo viên chuyển từ vị
trí người hướng dẫn sang người giám sát.
Giám sát của giáo viên sẽ tránh được tình trạng một số học sinh mất tập
trung, đứng ngoài cuộc thảo luận.
Trong quá trình thảo luận, có nhóm lúng túng không hiểu rõ yêu cầu của vấn
đề cần thảo luận, dẫn đến lạc đề, có nhóm trao đổi sôi nổi nhưng tranh cãi căng
thẳng và không đưa ra được quyết định cuối cùng... giáo viên cần quan tâm và kịp
thời điều chỉnh.
Bước 5 : Trình bày kết quả thảo luận.
Khi kết thúc thời gian thảo luận, giáo viên cần yêu cầu các nhóm trình bày kết
quả thảo luận với nhiều hình thức phong phú. Nhóm có thể tự cử đại diện hoặc giáo
viên yêu cầu ngẫu nhiên bất cứ một học nào trong nhóm lên thuyết trình.
Tùy từng vấn đề, giáo viên có thể cho các nhóm tham gia phản biện, tương
tác lẫn nhau. Giáo viên giữ vai trò là trọng tài làm nhiệm vụ dẫn dắt, định hướng.
giáo viên cần điều khiển khéo léo, tránh sự tranh luận của học sinh dẫn đến lớp học
mất trật tự.
Đặc biệt, giáo viên cần sắp xếp thời gian để tất cả các nhóm được trình bày
kết quả thảo luận một cách công bằng
Bước 6 : Tổng kết, đánh giá.
Đây là khâu cuối cùng nhưng khá quan trọng của hoạt động thảo luận. Giáo
viên phải là người nắm vững tri thức lý luận và thực tế, công tâm, linh hoạt... thì
việc đánh giá mới đảm bảo khách quan, công bằng, chính xác...
Giáo viên là người chịu trách nhiệm đánh giá, nhưng trước khi kết luận, có
thể yêu cầu các học sinh tự đánh giá kết quả làm việc của nhóm và các nhóm đánh

- Cho đại diện nhóm trình bày, hoặc từng cặp hỏi đáp về các con vật mà nhóm
mình vừa thảo luận.
Bước 6 : Tổng kết, đánh giá.
- Giáo viên nhận xét và đưa ra kết luận : Có rất nhiều loài vật sống trên mặt
đất như : Voi, ngựa, chó, gà, hổ… có loài vật đào hang sống dưới đất như thỏ,
giun… Chúng ta cần bảo vệ các loài vật có trong tự nhiên, đặc biệt là các loài vật
quý hiếm.
IV. BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
1. Tại sao tổ chức cho học sinh học theo nhóm lại quan trọng ?
Việc tổ chức cho học sinh học tập theo nhóm là quan trọng kể cả đối với HS
mới bắt đầu vào lớp 1 bởi nhiều lí do. Trước hết, nó cho phép HS có nhiều cơ hội
hơn để diễn đạt và khám phá ý tưởng của chúng, mở rộng suy nghĩ hiểu biết và rèn
luyện kỹ năng nói. Nó cho phép học sinh có cơ hội để học hỏi từ các bạn, phát huy
vai trò trách nhiệm, điều đó làm phát triển kỹ năng xã hội và hình thành tính cách
của trẻ.
2. Tổ chức học sinh học theo nhóm như thế nào trong giờ học môn Tự nhiên và
xã hội ?
Một số bài của môn Tự nhiên và Xã hội thường chia thành 3 giai đoạn chính :
- Giới thiệu bài
- Phát triển bài ( có từ 2 đến 3 hoạt động)
- Kết luận/ Củng cố
Có 4 cách tổ chức cho học sinh học tập sử dụng trong bài học của môn Tự nhiên và
Xã hội :
- Từng cá nhân ( dùng cho một số hoạt động ở phần phát triển bài học củng cố )
9/21


- Theo cặp ( cũng dùng cho một số ở phần phát triển bài)
- Theo nhóm nhỏ từ 3 đến nhiều nhất là 5 học sinh ( cũng dùng cho một số ở phần
phát triển bài)

thời.
- Làm việc chung cả lớp
+ Đại diện các nhóm lần lượt báo cáo kết quả.
+ Các nhóm khác bổ sung, góp ý …
+ GV kết luận.
10/21


Ví dụ. Dạy thực nghiệm bài 29 : Một số loài vật sống dưới nước ?
Đối tượng : Lớp 2A5
Sau bài học học sinh phải đạt được các yêu cầu sau :
- Kiến thức : Học sinh kể tên được một số loài vật sống dưới nước. Nêu được lợi ích
của các loài vật sống dưới nước đối với cuộc sống con người
- Kĩ năng : Nói tên một số loài vật sống ở nước ngọt , nước mặn. Hình thành kĩ
năng quan sát, nhận xét và mô tả.
- Thái độ : HS yêu thiên nhiên, có ý thức bảo vệ thiên nhiên, đặc biệt các loài vật
sống dưới nước.
Ở tiết học này tôi đã áp dụng phương pháp thảo luận nhóm trong 2 hoạt động.
*Hoạt động 1 : Tìm hiểu về các loài vật sống dưới nước
Mục tiêu : Nói tên của một số con vật sống dưới nước. Nói tên một số loài vật sống
ở nước ngọt, nước mặn.
Để đạt được mục tiêu đề ra tôi đã cho học sinh thảo luận nhóm 4 theo 6 bước
đã nêu ở trên :
Bước 1 : Lựa chọn vấn đề thảo luận.
GV yêu cầu HS quan sát các con vật có trong nhóm mình đã sưu tầm được và
trả lời các câu hỏi :
- Kể tên những con vật mình có ?
- Con vật nào sống ở nước ngọt ?
- Con vật nào sống ở nước mặn ?
Bước 2 : Chia nhóm, bố trí chỗ ngồi.


Bước 3 : Giao nhiệm vụ và giới hạn thời gian thảo luận.
* Giáo viên giao nhiện vụ : Trong vòng thời gian 5 phút các con hãy nói cho
nhau nghe con vật mình sưu tầm được tên là gì và ích lợi của chúng. Sau đó học
sinh sẽ trưng bày các nhóm con vật theo đặc điểm sống của chúng.
Bước 4 : Giám sát hoạt động thảo luận của từng nhóm
- Trong thời gian học sinh thảo luận, giáo viên đến các nhóm giúp đõ những
học sinh còn lúng túng.

12/21


Bước 5 : Trình bày kết quả thảo luận.
- Từng học sinh lên trưng bày kết quả thảo luận theo sơ đồ tư duy :
Bước 6 : Tổng kết, đánh giá.
- Giáo viên nhận xét sơ đồ tư duy của học sinh
- Sau đó giáo viên đưa ra kết luận : Loài vật sống dưới nước mang lại rất
nhiều lợi ích cho cuộc sống của chúng ta vì vậy chúng ta cần phải bảo vệ chúng.
* Hoạt động 3 : Làm thế nào để bảo vệ loài vật sống dưới nước ?
Mục tiêu : Học sinh có ý thức bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ loài vật sống dưới nước.
Để đạt được mục tiêu đề ra tôi đã cho học sinh thảo luận nhóm 6 theo 6 bước
đã nêu :
Bước 1 : Lựa chọn vấn đề thảo luận.
Yêu cầu HS thảo luận nhóm 6 về việc làm thế nào để bảo vệ loài vật sống
dưới nước ?
Bước 2 : Chia nhóm, bố trí chỗ ngồi.
- Chia nhóm theo nhóm học tập, mỗi nhóm 6 học sinh.

13/21


chất lượng dạy và học trong nhà trường.

15/21


* Bảng kết quả khảo sát :
Đồng ý
Các lĩnh vực

Lớp
Số

%

Không

Không có

đồng ý
Số
%

ý kiến
Số
%

Học sinh thích giáo viên sử dụng 2A1(63 HS)

HS
51

77,7

14

22,3

0

0

nhóm là cần thiết trong việc học 2A5(63 HS)

51

80,9

12

19,1

0

0

môn Tự nhiên và Xã hội
Việc vận dụng phương pháp thảo 2A1(63 HS)

48

76,2


8
6

12,7
9,6

0

0

năng lực giao tiếp cho học sinh.
Thảo luận nhóm giúp học sinh 2A1(63 HS)
nhớ kiến thức lâu hơn, giờ học 2A5(63 HS)

50
56

79,3
88,9

13
6

20,7
11,1

0
0


nước mặn ?
a) Một số con vật sống ở nước ngọt là : ……..………………………………….
……………………………………………………………………………………..
b) Một số con vật sống ở nước mặn là : …………………………………………
Kết quả thu được :
Số HS trả lời

Số HS trả lời
17/21

Số HS trả lời

Dưới 50%


Lớp
2A1
2A5

đúng 90 – 100%
số câu hỏi
SL
%
32
50,8
38
60,3

đúng 70 – 80%
số câu hỏi


C- PHẦN KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

18/21


Qua việc tìm hiểu cách vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào giờ dạy
môn Tự nhiên và Xã hội, tôi nhận thấy:
1. Phương pháp thảo luận nhóm là một phương pháp dạy học hiện đại, phát huy
tính tích cực, chủ động, tự lực của học sinh, là một trong những phương pháp thích
hợp để vận dụng vào dạy môn Tự nhiên và Xã hội.
2. Dựa vào cơ sở lí luận của phương pháp thảo luận nhóm, chúng tôi đi sâu vào
nghiên cứu, đưa ra những nguyên tắc vận dung phương pháp thảo luận nhóm nhằm
nâng cao hiệu quả dạy học môn Tự nhiên và Xã hội là: khi vận dụng phương pháp
này cần chú trọng vào các khâu như xây dựng câu hỏi thảo luận, thành lập nhóm và
quan sát, hỗ trợ cũng như tổng kết đánh giá của giáo viên. Câu hỏi thảo luận phải là
câu hỏi mang tính vấn đề, có chứa đựng mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái chưa biết.
Câu hỏi phải được đặt ra từ bản thân của tác phẩm văn chương có nhiều ẩn số cần
được giải mã về nội dung và hình thức và từ vấn đề khó khăn, vướng mắc nảy sinh
từ tầm đón nhận của học sinh trong quá trình tiếp nhận kiến thức mới. Việc thành
lập nhóm dựa trên số lượng học sinh trong lớp và nội dung bài học. Giáo viên cần
phải quan sát học sinh trong quá trình thảo luận và gợi mở khi học sinh gặp phải bế
tắc.
3. Cần lưu ý là phương pháp thảo luận nhóm không phải là phương pháp sư
phạm độc tôn. Nó cũng có những hạn chế nhất định. Trong quá trình dạy môn Tự
nhiên và Xã hội, giáo viên cần vận dụng phối hợp nhiều phương pháp khác thì bài
dạy mới mang lại hiệu quả cao.
Giáo dục Tiểu học là vấn đề chính trị - xã hội quan trọng, có giá trị cơ bản và
lâu dài, có tính quyết định đối với cuộc đời cá nhân mỗi người. Vì vậy, người giáo
viên chủ nhiệm lớp ở Tiểu học có một vị trí đặc biệt quan trọng. Tôi tự thấy rằng là

- Nói tên một số loài vật sống dưới nước
- Nêu được ích lợi của các loài vật sống dưới nước đối với cuộc sống con người.
2. Kĩ năng: Nói tên một số loài vật sống ở nước ngọt , nước mặn
- Hình thành kĩ năng quan sát, nhận xét, mô tả
3. Thái độ: HS yêu thiên nhiên, có ý thức bảo vệ thiên nhiên, đặc biệt các loài vật
sống dưới nước.
II. Đồ dùng dạy học :
-Giáo viên: Tranh ảnh sưu tầm các con vật sống ở hồ, biển
- Học sinh : Tranh ảnh sưu tầm các con vật sống ở hồ, biển
III. Các hoạt động dạy học chủ yếu :
Phương pháp và hình thức tổ chức dạy - học
Thời Nội dung, kiến thức, kĩ
Hoạt động của
gian
năng cơ bản
Hoạt động của giáo viên
học sinh
2’ 1) Khởi động
- Yêu cầu HS hát tập thể -HS hát bài : Cá
2) Bài mới:
vàng bơi
1’ Giới thiệu bài:
-GVgiới thiệu bài, ghi
đầu bài
- HS ghi vở
10’ Hoạt động 1: Tìm hiểu
về các loài vật sống dưới - GV hd hs quan sát các
nước
con vật có trong nhóm
- HS làm việc theo

nguồn nước.

Hoạt động 2: Ích lợi của
các loài vật sống dưới
nước.
- HD hs làm việc cả lớp
Mục tiêu : Hình thành kĩ
năng tổng hợp
- Giáo viên hướng dẫn
học sinh tổng hợp lại ích
lợi của các loài vật sống
dưới nước

10’

3’
2’

Hoạt động 3: Làm thế
nào để bảo vệ loài vật
sống dưới nước?
MT : HS có ý thức bảo
vệ thiên nhiên, bảo vệ
loài vật sống dưới nước.
4- Củng cố
MT : Nêu lại nội dung
bài học
5- Dặn dò:

- Các thành viên