ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

THÂN NGỌC HIỂN

CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ
TẠI TỈNH BẮC GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH


Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

THÂN NGỌC HIỂN

CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ
TẠI TỈNH BẮC GIANG

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Tiến Hùng


MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.............................................................................i
DANH MỤC BẢNG BIỂU..............................................................................ii

DANH MỤC HÌNH VẼ
iv

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN
VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH
KINH TẾ...........................................................................................................5
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu.................................................................5
1.2 Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế....................................7
1.2.1 Khái niệm cơ cấu.......................................................................................8
1.2.2 Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế.........................................................10
1.2.2.1 Khái niệm cơ cấu ngành kinh tế.........................................................10
1.2.2.2 Khái niệm chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế....................................12
1.2.2.3 Nội dung của chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế...................................13
1.2.2.4 Các nhân tố ảnh hưởng tới chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế...............17
1.3 Kinh nghiệm thực tiễn chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại tỉnh Bắc Ninh.....30
Chương 2 PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU........................37
2.1 Quy trình nghiên cứu.................................................................................37
2.2. Phương pháp luận....................................................................................37
2.3. Các phương pháp cụ thể...........................................................................39
2.2.1. Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu......................................................39
2.2.2. Phương pháp xử lý số liệu, tài liệu..........................................................40
Chương 3 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ.......43


TỈNH BẮC GIANG TỪ NĂM 2010 ĐẾN NĂM 2014..................................43
3.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Giang......43

Giang trong thời gian tới...............................................................................102
4.3 Khuyến nghị nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Bắc Giang
theo hướng hợp lý..........................................................................................104
KẾT LUẬN...................................................................................................110
TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................................................................111


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT

Ký hiệu

Nguyên nghĩa

1

CNH

Công nghiệp hóa

1

GDP

Tổng sản phẩm

2

FDI


Bảng 3.5

7

Bảng 3.6

8
9
10
11
12
13
14

Bảng 3.7
Bảng 3.8
Bảng 3.9
Bảng 3.10
Bảng 3.11
Bảng 3.12
Bảng 3.13

15

Bảng 3.14

16

Bảng 3.15


71
Tổng sản phẩm tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2010 74
2014
Tổng sản phẩm tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2010 72
2014
Cơ cấu GDP Việt Nam giai đoạn 2010 - 2014
74
Cơ cấu ngành kinh tế một số nước trong khu vực
76
năm 2013
Giá trị sản xuất nông nghiệp theo giá so sánh 2010
77
Giá trị sản xuất nông nghiệp theo giá so sánh 2010
77
Giá trị sản xuất ngành trồng trọt theo giá hiện hành
78
Giá trị sản xuất nông nghiệp theo giá so sánh 2010
78
Số lượng ngành chăn nuôi
79
Sản lượng chăn nuôi
80
Giá trị sản xuất ngành thủy sản theo giá hiện hành
81
Giá trị sản xuất ngành lâm sản theo giá so sánh
82
2010
Cơ cấu giá trị sản xuất ngành lâm sản theo giá so
83
sánh 2010

26
27

Bảng 3.25
Bảng 3.26

Nội dung
Trang
hình kinh tế
Lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên phân theo loại
91
hình kinh tế
Vốn đầu tư theo nguồn vốn theo giá so sánh 2010
98
Vốn đầu tư theo nguồn vốn theo giá so sánh 2010
98

DANH MỤC HÌNH VẼ
STT
1

Hình
Hình 1.1

2

Hình 1.2

3
2

Trang
7
17
23
37
75
76
77


6

Hình 3.4

So sánh tỉ trọng công nghiệp - xây dựng trong tổng
sản lượng giai đoạn 2010 - 2014

iv

78


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Phát triển nền kinh tế với tốc độ cao và bền vững là mục tiêu phấn đấu
của tất cả các quốc gia đang phát triển. Để thực hiện được mục tiêu đó cần
thiết phải xây dựng một cơ cấu kinh tế hợp lý, phù hợp.Trong đó cần phải xác
định vai trò và mối liên hệ hợp thành giữa các ngành kinh tế quốc dân. Các
yếu tố hợp thành cơ cấu ngành kinh tế phải được thể hiện ở cả về mặt số
lượng cũng như về mặt chất lượng và được xác định phù hợp với những đặc

năng của Bắc giang? Những yếu tố gì tác động đến chuyển dịch cơ cấu ngành
kinh tế của tỉnh Bắc Giang? Bắc Giang cần đưa ra những quan điểm, biện
pháp gì để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tới sự hợp lí đó?
Bối cảnh đó đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu một cách có hệ
thống vấn đề chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của tỉnh nhằm tìm ra biện
pháp đẩy mạnh hơn nữa quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế, xây dựng
cơ cấu ngành kinh tế phù hợp với điều kiện tư nhiên, kinh tế, xã hội mới của
Bắc Giang . Xuất phát từ lý do trên, tác giả đã chọn “Chuyển dịch cơ cấu
ngành kinh tế tại tỉnh Bắc Giang ” làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ.
Hi vọng, nghiên cứu của tác giả sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích góp phần vào
việc xây dựng lý luận nhằm đẩy mạnh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế
theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại Bắc Giang.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
*Mục đích nghiên cứu
- Nghiên cứu thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ngành tại
tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2010 - 2014 nhằm tìm ra các mặt tích cực và hạn
chế. Trên cơ sở đó đề ra các khuyến nghị nhằm thúc đẩy quá trình chuyển
dịch cơ cấu ngành kinh tế theo hướng hợp lý.
- Quản lý nhà nước với quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tại
tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2010 - 2014

2


*Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tổng hợp, bổ sung, hoàn thiện khung lý thuyết và cơ sở lý luận về
chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu ngành kinh tế. Phân tích đánh giá thực
trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tại tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2010 –
2014
- Thực trạng quản lý nhà nước nước với chuyển dịch cơ cấu ngành kinh


4


Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ
KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU
NGÀNH KINH TẾ
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là đề tài đã có
nhiều công trình nghiên cứu, sách, bài viết đề cập đến nhiều góc độ khác
nhau:
Ngô Đình Giao, 1994. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hương công
nghiệp hóa nền kinh tế quốc dân. Hà Nội: Nhà xuất bản Chính Trị Quốc Gia.
Phát triển kinh tế bền vững là một trong những yếu tố quyết định sự ổn định
và phát triển của đất nước. Đối với một quốc gia, yêu cầu của sự phát triển
luôn luôn đòi hỏi phải có một cơ cấu kinh tế hợp lý, trong đó có sự xác định
rõ mối quan hệ giữa các ngành kinh tế quốc dân, giữa các vùng lãnh thổ và
giữa các khu vực kinh tế. Các tác giả cuốn sách đã tập trung trình bày cơ sở lý
luận và sự cần thiết của chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hương công nghiệp
hóa. Đồng thời các tác giả đề xuất những phương hướng và biện pháp chuyển
dịch cơ cấu kinh tế ở nước ta trong những năm tiếp theo. Cuốn sách mở ra
góc nhìn toàn diện hơn về quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong công
nghiệp hóa thời kỳ đổi mới.
Đỗ Hoài Nam, 1996. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành và phát triển
các ngành trọng điểm mũi nhọn ở Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Khoa Học
Xã Hội. Tác giả đã tiếp cận vấn đề chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế dưới tác
động của việc phát triển các ngành trọng điểm mũi nhọn. Trong tác phẩm của
mình, tác giả đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển các ngành
trọng điểm để chuyển dịch cơ cấu kinh tế và khẳng định đây là động lực chính

đánh giá về vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp
hóa, hiện đại hóa đất nước.

6


Nguyễn Tiến Long, 2009. Tác động của FDI tới chuyển dịch cơ cấu
kinh tế tỉnh Thái Nguyên. Luận văn tiến sĩ. Đại Học Kinh Tế và Quản Trị
Kinh Doanh - Đại học Thái Nguyên. Tác giả đã nghiên cứu đánh giá quá trình
tác động của FDI lên quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở phạm vi cấp tỉnh.
Với phương pháp định lượng và số liệu thống kê khá đầy đủ giai đoạn 1997 2007, tác giả đã đưa ra các phân tích và kết quả rõ nét về tác động của FDI tới
chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Thái Nguyên.
Qua các nghiên cứu trên ta có thể thấy rằng chuyển dịch cơ cấu kinh tế
là tiêu chí thể hiện chất lượng của sự tăng trưởng, là đề tài không mới được
rất nhiều học, nhà nghiên cứu, nhà quản lý quan tâm. Song trong giai đoạn
2010 - 2014 chưa có đề tài nghiến cứu về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. Vì vậy đề tài là mới và có ý nghĩa thực tế cao.
1.2 Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
Hình 1.1 Khung lý thuyết
Một số mô

Một số khái

hình

niệm
Các nhân tố

Nội dung


ngành

chính

trong

sách

GDP

7

Tỉ trọng

Cơ cấu

lao động

hàng

các

xuất

ngành

khẩu


1.2.1 Khái niệm cơ cấu


- Cơ cấu kinh tế theo vùng lãnh thổ:
Vùng kinh tế là một bộ phận không gian lãnh thổ quốc gia, loại cơ cấu
kinh tế này phản ánh mối quan hệ giữa các vùng lãnh thổ trên một đất nước
trong hoạt động kinh tế tổng thể. Phân tích cơ cấu kinh tế vùng có ý nghĩa cho
xây dựng chính sách phát triển vùng trên cơ sở phát huy tiềm năng của từng
vùng và đóng góp của vùng vào nền kinh tế. Ngoài ra, cơ cấu kinh tế vùng
thường được sử dụng để nghiên cứu về sự chênh lệch phát triển giữa các
vùng trong một nước, theo dõi xu hướng thay đổi mối tương quan giữa vùng
động lực với vùng nghèo và các vùng khác. Từ đó gợi mở chính sách hướng
tới giảm mức độ chênh lệch về phát triển giữa các vùng.
Cơ cấu kinh tế theo ngành (hay cơ cấu ngành kinh tế): Loại cơ cấu kinh
tế này phản ánh mối quan hệ tỷ lệ giữa các ngành hợp thành nền kinh tế quốc
dân bao gồm ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ. Trình độ sản xuất
càng cao thì tập hợp ngành kinh tế càng trở nên phức tạp và đa dạng. Điều
này thấy khá rõ giữa một bên là các nước phát triển và một bên là các nước
đang phát triển, có mức thu nhập thấp. Ở các nước kém phát triển, nông
nghiệp được coi là ngành chủ đạo, trong khi thiếu vắng nhiều ngành công
nghiệp, dịch vụ mà chỉ xuất hiện khi đạt trình độ phát triển cao hơn. Đó cũng
là lý do khiến cơ cấu ngành trở thành một chỉ tiêu để đánh giá quá trình công
nghiệp hóa của một quốc gia, chứ không phải hai loại cơ cấu kinh tế nêu trên.
Như vậy, mỗi loại cơ cấu kinh tế chứa đựng thông tin phản ánh những
nét đặc trưng của các bộ phận cấu thành trong đại lượng tổng và cách mà
chúng quan hệ với nhau trong quá trình phát triển kinh tế. Trên thực tế có thể
còn nhiều loại cơ cấu kinh tế khác mà cách phân loại phụ thuộc vào mục tiêu
nghiên cứu và phân tích. Như đã giới hạn trong phạm vi nghiên cứu, Đề tài
này chỉ tập trung vào những vấn đề về cơ cấu ngành kinh tế.

9




Nguyên tắc phân ngành xuất phát từ tính chất phân công lao động xã hội, biểu
hiện cụ thể qua sự khác nhau về quy trình cộng nghệ của các ngành trong việc
tạo ra sản phẩm vật chất và dịch vụ. Các ngành kinh tế được phân thành 3 khu
vực hay gọi là 3 ngành lớn:
Khu vực 1: Các ngành nông - lâm - sản
Khu vực 2: Các ngành công nghiệp và xây dựng
Khu vực 3: Các ngành dịch vụ
Các ngành kinh tế đều thể hiện mối quan hệ tương hỗ giữa các ngành
với nhau. Mối quan hệ này bao gồm cả mặt số lượng và chất lượng. Đó là tỉ
trọng (tính theo GDP, lao động, vốn, mặt hàng xuất khẩu) của mỗi ngành
trong tổng thể nền kinh tế quốc dân và tầm quan trọng, vị trí của mỗi ngành
trong nền kinh tế. Mối quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với nhau. Nói chung
mối quan hệ giữa các ngành thường xuyên biến đổi và ngày càng phức tạp
hơn theo sự phát triển của lực lượng sản xuát và phân công lao động xã hội
trong nước và quốc tế.
*Cấp độ cơ cấu ngành kinh tế
Nền kinh tế được phân cấp theo các cấp độ từ trung ương đến các vùng
và địa phương, do vậy cơ cấu kinh tế cũng có thể được xem xét, đánh giá với
các quy mô toàn bộ nền kinh tế quốc gia hoặc trên quy mô của mỗi địa
phương. Tương ứng với mỗi quy mô ta có cách tiếp cận, tính toán phù hợp.
Các đơn vị kinh tế cấp tỉnh, thành phố là một bộ phận cấu thành của
một quốc gia, là một bộ phận cấu thành của cả nước, là một hệ thống con
trong hệ thống lớn, song bản thân nó cũng là một hệ thống với các bộ phận
cấu thành nhỏ hơn. So với một quốc gia thì địa phương là một thực thể phụ
thuộc, không hoàn chỉnh nên không tuân thủ hoàn toàn theo những quy luật
điều chỉnh cơ cấu theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa của một quốc
gia. Thông thường một quốc gia đạt trình độ là nước công nghiệp khi tỉ trọng



12