LÝ LUẬN VỀ CHI PHÍ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP TRONG
KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
I. TỒNG QUAN VỀ CHI PHÍ KINH DOANH.
1. Khái niệm và vai trò của chi phí kinh doanh trong doanh nghiệp.
1.1. Khái niệm.
Hoạt động kinh doanh của mỗi doanh nghiệp trong điều kiện nền kinh tế
thị trường hiện nay đã khác nhiều so với trước đây. Quá trình hoạt động của
doanh nghiệp gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế, với sự hội nhập khu
vực và quốc tế bằng việc tìm kiếm các cơ hội kinh doanh và phát huy những lợi
thế so sánh trong một môi trường cạnh tranh hết sức gay gắt và quyết liệt.
Trong bối cảnh này, muốn tồn tại và phát triển đòi hỏi mỗi doanh nghiệp cần
phải phấn đấu không ngừng để nâng cao hiệu quả kinh doanh.
Các chi phí này phát sinh hàng ngày, hàng giờ ở tất cả các giai đoạn
khác nhau của quá trình kinh doanh của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất
định. Tuỳ thuộc vào việc thực hiện các hành vi thương mại khác nhau, các
doanh nghiệp đòi hỏi những chi phí khác nhau.
Đối với việc mua bán hàng hoá, đó là những chi phí phát sinh ở khâu
mua, vận chuyển, dự trữ, tiêu thụ và các chi phí liên quan đến việc quản lý
doanh nghiệp như chi phí quản lý kinh doanh, chi phí quản lý doanh nghiệp.
Đối với việc cung ứng dịch vụ thương mại và các hoạt động xúc tiến
thương mại như : Đại diện, môi giới, uỷ thác, đại lý, khuyến mại, quảng cáo, hội
chợ triển lãm …đó là các chi phí về vật chất, tiền vốn, lao động để thực hiện các
hành vi thương mại kể trên vì các mục tiêu kinh tế-xã hội của doanh nghiệp
trong một thời kỳ nhất định.
Như vậy từ góc độ doanh nghiệp, có thể nói rằng chi phí kinh doanh của
doanh nghiệp là toàn bộ những chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra để thực hiện
được các mục tiêu kinh tế-xã hội của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất
định. Các chi phí này có đặc điểm là được bù đắp bằng doanh thu kinh doanh
hay thu nhập doanh nghiệp trong kỳ đó của doanh nghiệp.
1.2. Vai trò của chi phí kinh doanh trong doanh nghiệp.
Chi phí kinh doanh có vai trò hết sức quan trọng trong doanh nghiệp

doanh chịu sự tác động của nhiều nhân tố như đặc điểm ngành nghề kinh
doanh, trình độ trang thiết bị kỹ thuật công nghệ, xu hướng biến đổi chung là
tỷ trọng các chi phí về lao động vật hoá ngày càng tăng lên trong khi tiền
lương có xu hướng giảm xuống một cách tương đối trong tổng số chi phí kinh
doanh của doanh nghiệp.
2.1. Phân loại chi phí kinh doanh theo quan hệ với các đối tượng chịu
phí.
Thuộc loại này có hai loại:
 Chi phí trực tiếp: Là những chi phí có quan hệ trực tiếp đến chi
phí kinh doanh một loại sản phẩm nhất định.
Chi phí trực tiếp bao gồm chi phí cho nhân viên bán hàng, đóng gói, vận
chuyển, giới thiệu, bảo hành sản phẩm, các chi phí vật liệu bao bì, công cụ,
dụng cụ, đồ dùng phục vụ, quy trình tiêu thụ hàng hoá, chi phí khấu hao tài sản
cố định ở bộ phận bảo quản hàng hoá như nhà kho, cửa hàng, bến bãi.
 Chi phí gián tiếp: Là những chi phí quản lý chung của doanh
nghiệp gồm chi phí quản lý kinh doanh, chi phí quản lý hành chính, chi phí khác
có liên quan đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Chi phí quản lý
doanh nghiệp là loại chi phí gián tiếp nói chung không phụ thuộc vào quá trình
tiêu thụ sản phẩm.
2.2. Phân loại chi phí kinh doanh theo chức năng hoạt động kinh doanh
của doanh nghiệp.
Theo cách phân loại này thì chi phí kinh doanh của doanh nghiệp
thương mại được phân loại như sau:
 Chi phí mua hàng: Là những loại chi phí phát sinh liên quan đến số
lượng hàng hoá mua về nhập kho để bán của doanh nghiệp trong kỳ. Thuộc
nhóm này bao gồm:
+ Chi phí vận chuyển bốc dỡ bảo quản
+ Lương cán bộ công nhân viên chuyên trách ở khâu mua hàng hoá.
+ Thuế, lệ phí và hoa hồng ở khâu mua hàng hoá.
+ Các chi phí về bảo hiểm hàng hoá, tiền thuê kho bãi phát sinh ở khâu

+ Chi phí bằng tiền khác.
Chi phí quản lý doanh nghiệp là bộ phận chi phí gián tiếp trong chi phí
kinh doanh của doanh nghiệp. Tỷ trọng của bộ phận chi phí này phụ thuộc vào
đặc điểm sản xuất kinh doanh và trình độ quản lý của doanh nghiệp.
Việc phân loại chi phí kinh doanh theo cách này giúp doanh nghiệp tìm
ra điểm mạnh, điểm yếu của từng khâu để từ đó có biện pháp quản lý thích
hợp nhằm đem lại hiệu quả cao nhất cho doanh nghiệp mình.
2.3. Phân loại chi phí kinh doanh theo tính chất biến đổi của chi phí so
với mức lưu chuyển hàng hoá.
Theo cách phân loại này, toàn bộ chi phí kinh doanh của doanh nghiệp
được chia thành hai loại:
 Chi phí bất biến: Là những khoản chi phí phát sinh trong kỳ
không thay đổi hoặc thay đổi không đáng kể khi mức lưu chuyển hàng hoá
trong doanh nghiệp thay đổi. Chi phí kinh doanh bất biến bao gồm:
+ Chi phí khấu hao TSCĐ.
+ Trừ dần công cụ lao động nhỏ.
+ Lương cán bộ gián tiếp.
+Tiền thuê kho, trụ sở trong một thời kỳ…
 Chi phí khả biến: Là những khoản chi phí biến động cùng với sự
thay đổi của mức lưu chuyển hàng hoá. Sự phụ thuộc của chi phí kinh doanh
khả biến vào tổng mức lưu chuyển hàng hoá và còn tuỳ thuộc vào tính chất của
từng khoản mục của chi phí kinh doanh khả biến. Chi phí kinh doanh khả biến
bao gồm:
+ Chi phí vận chuyển, bốc dỡ.
+ Chi phí về bao bì vật liệu đóng gói.
+ Lương cán bộ trực tiếp.
+ Chi phí nguyên, nhiên, vật liệu,…
Như vậy, ta thấy khi mức lưu chuyển hàng hoá thay đổi sẽ làm chi phí
kinh doanh thay đổi nhưng sự thay đổi của các bộ phận chí phí là không giống
nhau. Chính vì thế, phân loại chi phí kinh doanh theo cách này sẽ giúp doanh

sửa chữa tài sản cố định…
+ Trừ dần công cụ lao động nhỏ.
+ Chi phí phân loại bao bì, đóng gói bảo quản hàng hoá chống hư hỏng,
mất mát.
+ Chi phí về nguyên vật liệu, điện nước dùng cho kinh doanh.
+ Chi phí quảng cáo.
+ Chi phí đào tạo cán bộ ngắn hạn.
+ Chi phí bảo hành sản phẩm, hàng hoá.
+ Chi phí hoa hồng trả cho đại lý.
+ Các chi phí khác.
 Chi phí hao hụt tự nhiên của hàng hoá: Là các chi phí phát sinh về
hao hụt tự nhiên của hàng hoá kinh doanh do điều kiện tự nhiên và tính chất
của hàng hoá gây ra trong quá trình vận chuyển, bảo quản và tiêu thụ hàng
hoá.
 Chi phí quản lý hành chính doanh nghiệp. Gồm có:
+ Lương và các khoản phụ cấp có tính chất lương của nhân viên, cán bộ
quản lý.
+ Khấu hao và sửa chữa tài sản cố định, chi phí văn phòng.., dùng cho
quản lý doanh nghiệp.
III. Phạm vi áp dụng và nội dung chí phí kinh doanh của doanh nghiệp
trong kinh tế thị trường.
3.1. Phạm vi của chi phí kinh doanh trong doanh nghiệp.
Chi phí kinh doanh là một chỉ tiêu chất lượng quan trọng phản ánh trình
độ tổ chức, quản lý của doanh nghiệp. Nó có ảnh hưởng trực tiếp tới lợi nhuận
của doanh nghiệp.
 Ý nghĩa của việc quy định phạm vi chi phí kinh doanh.
- Việc xác định phạm vi chi phí kinh doanh có tác dụng làm cơ sở để tập hợp
đúng, đủ số chi phí phát sinh trong kỳ vào chi phí kinh doanh của kỳ đó, nhờ
vậy xác định giá vốn hàng hoá phục vụ cho chiến lược bán hàng kinh doanh
của doanh nghiệp trong điều kiện cạnh tranh gay gắt. Đồng thời nó còn là cơ