ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

PHÙNG THẾ QUÂN

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH
BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN RỪNG ĐỐI VỚI
ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ
TẠI HUYỆN ĐỊNH HÓA, TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ
KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

THÁI NGUYÊN – 2019


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

PHÙNG THẾ QUÂN

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH
BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN RỪNG ĐỐI VỚI
ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ
TẠI HUYỆN ĐỊNH HÓA, TỈNH THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
Mã số: 8.62.01.15

LUẬN VĂN THẠC SĨ
KINH TẾ NÔNG NGHIỆP
Người hướng dẫn khoa học: TS. Kiều Thị Thu Hương

năm 2019

Học viên

Phùng Thế Quân


ii

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả
nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa
từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã
được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn
gốc.
Định Hóa, ngày

tháng

năm 2019

Học viên

Phùng Thế Quân


3

MỤC LỤC

5
1.1.1. Khái niệm rừng ...................................................................................................5
1.1.2. Đặc điểm và phân loại rừng ................................................................................5
1.1.3. Vai trò của rừng ..................................................................................................7
1.1.4. Một số vấn đề lý luận về tác động của chính sách quản lý, bảo vệ rừng đến phát
triển rừng.......................................................................................................................8
1.2. Tổng quan tình hình
tài.............................................. 12

nghiên

cứu

thuộc

lĩnh

vực

của

đề

1.2.1. Tình hình nghiên cứu trong nước .....................................................................12
1.2.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước .....................................................................23
1.3. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan..............................................................
31
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn

2.3.4. Phương pháp phân tích thông tin ......................................................................53
2.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu .............................................................................................
54
2.4.1. Các chỉ tiêu về quản lý, bảo vệ rừng.................................................................54
2.4.2. Các chỉ tiêu đánh giá kết quả và hiệu quả tác động của chính sách .................54
2.4.3 Các chỉ tiêu tổng hợp .........................................................................................55
Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .........................................56
3.1 Thực trạng công tác bảo vệ và phát triển rừng tại huyện Định Hóa và hệ thống
chính sách quản lý, bảo vệ rừng đang thực thi tại huyện Định Hóa
........................................... 56
3.2. Đánh giá tác động của các chính sách quản lý, bảo vệ và phát triển rừng ở huyện
Định
Hóa.............................................................................................................................................. 63
3.2.1. Chính sách giao đất, giao rừng trên địa bàn huyện Định Hóa ..........................65
3.2.2. Chính sách phát triển rừng ................................................................................67
3.2.3. Chính sách hưởng lợi từ rừng ...........................................................................69
3.2.4. Chính sách khai thác, lưu thông và chế biến lâm sản .......................................70
3.2.5. Chính sách về văn hóa - phong tục tập quán ....................................................72
3.3. Đánh giá những kết quả đạt được......................................................................................
74
3.3.1. Tác động của chính sách bảo vệ và phát triển rừng lên khía cạnh kinh tế
............74
3.3.2. Đánh giá tác động của chính sách bảo vệ và phát triển rừng đối với đồng bào
dân tộc thiểu số trên khía cạnh xã hội.........................................................................76
3.3.3 Đánh giá hiệu quả của chính sách bảo vệ và phát triển rừng đối với đồng bào
dân tộc thiểu số trên khía cạnh môi trường
.......................................................................78
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .............................................................................91
1. Kết luận................................................................................................................................... 91
2.1. Đối với Nhà nước và chính quyền địa phương.................................................................
92
2.2. Đối với hộ đồng bào dân tộc thiểu số................................................................................
92
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO....................................................................94

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


8

DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Diện tích huyện Định Hóa phân theo đơn vị hành chính và loại đất .........40
Bảng 2.2. Hiện trạng rừng và đất lâm nghiệp theo ba loại rừng huyện Định Hóa .....41
Bảng 2.3. Dân số huyện Định Hóa phân theo giới tính,
thành thị, nông thôn giai đoạn 2016-2018 ..................................................................42
Bảng 2.4. Số hộ nghèo trên địa bàn huyện Định Hóa giai đoạn năm 2016 - 2018 ....44
Bảng 2.5. Giá trị sản xuất các ngành kinh tế huyện Định Hóa
giai đoạn năm 2016-2018 (theo giá cố định) ..............................................................44
Bảng 3.1: Độ che phủ rừng theo đơn vị hành chính huyện Định Hóa........................58
Bảng 3.2: tình trạng quản lý diện tích rừng và đất lâm nghiệp
Tỉnh: Thái Nguyên - Huyện Định Hóa .......................................................................66
Bảng 3.3. Tác động của chính sách bảo vệ và phát triển rừng
trên lĩnh vực kinh tế ....................................................................................................75
Bảng 3.4. Tác động của chính sách bảo vệ và phát triển rừng
đối với xã hội dân tộc thiểu số ....................................................................................76

lợi, khó khăn từ đó đề xuất một số giải pháp trong công tác bảo vệ và phát triển
rừng đối với đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên.
Nội dung nghiên cứu thực trạng bảo vệ phát triển rừng tại huyện Định hóa
và hệ thống hóa các chính sách bảo vệ phát triển rừng có tác động lên đời sống
đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng nghiên cứu. Phân tích các tác động của
chính sách bảo vệ và phát triển rừng đối với quá trình sản xuất và đời sống của
người dân tộc thiểu số trên địa bàn nghiên cứu. Phân tích các thuận lợi và khó
khăn trong thực thi chính sách bảo vệ phát triển rừng trên địa bàn huyện Định
Hóa.
Với phương pháp nghiên cứu lựa chọn các xã có tỷ lệ che phủ rừng cao;
cộng đồng thôn bản, người dân có tham gia vào các hoạt động lâm nghiệp ở địa
phương, nhận và được khoán rừng; có liên hệ chặt chẽ với công tác bảo vệ và
phát triển rừng. Sử dụng phương pháp tham vấn tại hiện trường với sự tham gia
của các bên có liên quan như cán bộ thôn bản, các cán bộ và chuyên gia lâm
nghiệp, các ban quản lý bảo vệ- phát triển rừng… nhằm thảo luận và thu thập
thông tin liên quan phục vụ thẩm định các vấn đề chủ chốt của những người
sống phụ thuộc vào rừng. Kết quả tham vấn cũng được sử dụng vào phân tích
và đánh giá tính phù hợp, mặt tích cực và tiêu cực của các chính sách bảo vệ
và phát triển rừng, làm cơ sở đưa ra các khuyến nghị bổ sung và hoàn thiện
chính sách. Sau đó xử lý số liệu để đưa ra những kết luận cụ thể.
Huyện Định Hóa có diện tích đất được quy hoạch cho lâm nghiệp là
32.024,93 ha, trong đó quy hoạch rừng đặc dụng: 7.539,98 ha, chiếm 23,54 %,
Rừng phòng hộ: 8.947,80 ha, chiếm 27,94 %, còn lại là rừng sản xuất:
15.537,15 ha, chiếm 48,52 %.
Chính sách bảo vệ và phát triển rừng có ảnh hưởng rất lớn đến kinh tế, đời
sống của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện Định Hóa. Rừng Định
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn



http://lrc.tnu.edu.vn


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Dân tộc và chính sách dân tộc là một trong những vấn đề được Đảng và
Nhà nước đặc biệt quan tâm. Giai đoạn vừa qua, nhờ những thành công trong
việc xử lý các vấn đề dân tộc và thực hiện chính sách dân tộc đã góp phần tạo
ra môi trường ổn định, thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam
nói riêng và khu vực nói chung. Trong điều kiện hội nhập khu vực và quốc tế,
giải quyết tốt vấn đề dân tộc và chính sách dân tộc trở thành chiến lược cơ bản,
vừa cấp bách, vừa lâu dài trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước. Để
phát triển toàn diện chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, an ninh quốc phòng, v.v.
đòi hỏi phải có sự nhìn nhận, đánh giá và giải pháp cho các vấn đề dân tộc một
cách toàn diện và phải đặt trong tương quan với các vấn đề dân tộc trong khu
vực. Hiện nay, nhiều vấn đề dân tộc mới trong khu vực đã và đang đặt ra như
xung đột, ly khai, chia rẽ và mất ổn định dân tộc, v.v, đòi hỏi phải có những
nghiên cứu để chỉ ra cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc cho việc hoạch định
chiến lược dân tộc, chính sách dân tộc, trong đó có chính sách bảo vệ và phát
triển rừng của Việt Nam một cách khoa học, đúng với thực tiễn của Việt Nam
và phù hợp với bối cảnh quốc tế và khu vực.
Công tác quản lý và bảo vệ rừng luôn được Nhà nước ta đặc biệt quan tâm
và chú trọng. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực quản lý và
bảo vệ rừng được ban hành tương đối đầy đủ và ngày càng hoàn thiện, tạo cơ
sở hành lang pháp lý cho chính quyền địa phương, lực lượng Kiểm lâm thực
thi nhiệm vụ. Các chính sách của Nhà nước về quản lý và bảo vệ rừng được thể
hiện trong các luật, nghị định, thông tư, chỉ thị, quyết định và qua các chương

thành công trong đổi mới chính sách quản lý bảo vệ rừng, rừng ở nước ta dần
dần được phục hồi, độ che phủ tăng lên, môi trường sống được cải thiện, góp
phần vào phát triển kinh tế xã hội của đất nước, ổn định và nâng cao đời sống
người dân sống trong và gần rừng trong đó chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu
số. Bên cạnh đó chính sách bảo vệ phát triển rừng còn những bất cập, những
tác động ảnh hưởng tiêu cực đến quản lý bảo vệ rừng nói chung và đến đời
sống của đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng. Thực tế này đòi hỏi cần có những
nghiên cứu cụ thể, mang tính hệ thống về tác động của chính sách quản lý bảo
vệ rừng đến công tác quản lý bảo vệ rừng đặc biệt là đối với đồng bào dân tộc
thiểu số.
Xuất phát những vấn đề trên tôi lựa chọn đề tài “Đánh giá tác động của
chính sách bảo vệ và phát triển rừng đối với đồng bào dân tộc thiểu số tại
huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên” để nghiên cứu làm luận văn tốt nghiệp
của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về tác động của chính sách bảo
vệ và phát triển rừng đối với đồng bào dân tộc thiểu số
- Nghiên cứu và làm rõ tác động của chính sách bảo vệ và phát triển rừng
đối với đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Định Hóa.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


4

- Phân tích các nhân tố ảnh hưởng trong thực thi chính sách bảo vệ và phát
triển rừng tại huyện Định Hóa.


rừng đối với đồng bào dân tộc thiểu số ở huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên.
- Việc đánh giá tác động của chính sách quản lý, bảo vệ và phát triển
rừng đối với đồng bào dân tộc thiểu số sẽ chỉ ra được những tác động tích cực
và những hạn chế, yếu kém còn tồn tại trong các chính sách quản lý , bảo vệ
rừng đối với đồng bào dân tộc thiểu số và nguyên nhân của những tồn tại. Trên
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


6

cơ sở đó, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện các chính sách
quản lý,

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


7

bảo vệ rừng đối với đồng bào dân tộc thiểu số ở huyện Định Hóa một cách bền
vững, hiệu quả.
- Các kết quả nghiên cứu sẽ giúp cho các nhà quản lý của huyện Định Hóa
nói riêng, tỉnh Thái Nguyên nói chung và các địa phương khác có điều kiện
tương tự xây dựng chính sách và định hướng trong quản lý, bảo vệ và phát triển
rừng đối với đồng bào dân tộc thiểu số cho địa phương trong thời gian tới.
- Các kết luận của luận văn có thể tham khảo để sử dụng cho việc giảng
dạy, học tập trong nhà trường, phục vụ cho công tác nghiên cứu của các đối

rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa hoặc hệ thực vật
đặc trưng là thành phần chính có độ che phủ của tán rừng từ 0,1 trở lên. Rừng
gồm rừng trồng và rừng tự nhiên trên đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ,
đất rừng đặc dụng”.
1.1.2. Đặc điểm và phân loại rừng
1.1.2.1. Đặc điểm của rừng
Có thể nói, rừng là một quần xã sinh vật với diện tích đủ lớn trong đó cây
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


9

rừng là thành phần chủ yếu. Trong đó, quần xã sinh vật và môi trường cùng
với các thành phần trong quần xã sinh vật phải có mối quan hệ mật thiết để
đảm bảo khác biệt giữa hoàn cảnh rừng và các hoàn cảnh khác. Do vậy, rừng
có những đặc điểm cụ thể như sau: (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn,
2004).
Thứ nhất, rừng là một thể tổng hợp phức tạp có mối quan hệ qua lại giữa
các cá thể trong quần thể, giữa các quần thể trong quần xã và có sự thống nhất
giữa chúng với hoàn cảnh trong tổng hợp đó.
Thứ hai, rừng luôn luôn có sự cân bằng động, có tính ổn định, tự điều hòa
và tự phục hồi để chống lại những biến đổi của hoàn cảnh và những biến đổi
về số lượng sinh vật, những khả năng này được hình thành do kết quả của sự
tiến hóa lâu dài và kết quả của sự chọn lọc tự nhiên của tất cả các thành phần
rừng.
Thứ ba, rừng có khả năng tự phục hồi và trao đổi cao. Khả năng tự phục
hồi giúp rừng chống lại những thay đổi nhất định.
Thứ tư, rừng có sự cân bằng đặc biệt về sự trao đổi năng lượng và vật

loài - sinh cảnh; khu bảo vệ cảnh quan gồm khu rừng di tích lịch sử, văn hóa,
danh lam thắng cảnh; khu rừng nghiên cứu, thực nghiệm khoa học.
- Rừng sản xuất được sử dụng chủ yếu để sản xuất, kinh doanh gỗ, lâm
sản ngoài gỗ và kết hợp phòng hộ, góp phần bảo vệ môi trường. Rừng sản xuất
bao gồm: Rừng tự nhiên, rừng trồng và rừng giống. Rừng tự nhiên bao gồm
rừng tự nhiên sẵn có và rừng phục hồi bằng khoanh nuôi, tái sinh tự nhiên từ
đất không có rừng. Rừng giống gồm rừng trồng và rừng tự nhiên qua bình
tuyển, công nhận.
1.1.3. Vai trò của rừng
Rừng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với toàn bộ cuộc sống của con
người trên trái đất (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2004), cụ thể
như sau:
Thứ nhất, rừng là nơi tạo ra số lượng sinh khối lớn nhất. Hiện nay, tất cả
thực vật trên Trái Đất đã tạo ra 53 tỷ tấn sinh khối (ở trạng thái khô tuyệt đối là
64%) thì rừng chiếm 37 tỷ tấn (tương ứng với 70%). Trong đó, trung bình một
hecta rừng hàng năm tạo nên sinh khối khoảng 300 - 500 kg, 16 tấn oxy (rừng
thông 30 tấn, rừng trồng 3 - 10 tấn).
Thứ hai, rừng là lá phổi xanh của thế giới, giúp cung cấp phần lớn oxy cho
hoạt động sống của con người. Thực vậy, theo thống kê của các nhà khoa học,
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


11

các cây rừng sẽ thải ra 52,5 tỷ tấn (chiếm 44%) oxy để phục vụ cho hô hấp của
con người, động vật và sâu bọ trên Trái Đất trong khoảng 2 năm. Trong đó
trung
bình mỗi người một năm cần 4.000 kg O2 để thở, tương ứng với lượng oxy do

12

Quản lý rừng được hiểu là các cơ quan quản lý rừng ban hành các chính
sách, quy định, tổ chức các hoạt động nhằm bảo vệ rừng và các tài nguyên
rừng;

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn