Phép tính vi phân hàm nhiều biến - Pdf 62

Chu
.
o
.
ng 9
Ph´ep t´ınh vi phˆan h`am
nhiˆe
`
ubiˆe
´
n
9.1 D
-
a
.
oh`amriˆeng .................110
9.1.1 D
-
a
.
o h`am riˆeng cˆa
´
p1.............110
9.1.2 D
-
a
.
o h`am cu

a h`am ho
.

p1.................126
9.2.2
´
Ap du
.
ng vi phˆan d
ˆe

t´ınh gˆa
`
nd´ung . . . . . 126
9.2.3 C´ac t´ınh chˆa
´
tcu

aviphˆan..........127
9.2.4 Vi phˆan cˆa
´
pcao ...............127
9.2.5 Cˆong th´u
.
cTaylor...............129
9.2.6 Vi phˆan cu

ah`amˆa

n .............130
9.3 Cu
.
.

iˆe
`
ukiˆe
.
n .............146
9.3.3 Gi´a tri
.
l´o
.
n nhˆa
´
t v`a b´e nhˆa
´
tcu

a h`am . . . . 147
9.1 D
-
a
.
oh`am riˆeng
9.1.1 D
-
a
.
o h`am riˆeng cˆa
´
p1
Gia


abiˆe
´
n y khˆong d
ˆo

i. Khi d´o h`am f(x, y) nhˆa
.
nsˆo
´
gia tu
.
o
.
ng
´u
.
ng l`a

x
w = f(x +∆x, y)− f(x, y)
go
.
il`asˆo
´
gia riˆeng cu

a h`am f(x, y) theo biˆe
´
n x ta
.

´
n y ta
.
id
iˆe

m M(x, y).
D
-
i
.
nh ngh˜ıa 9.1.1
1. Nˆe
´
utˆo
`
nta
.
i gi´o
.
iha
.
nh˜u
.
uha
.
n
lim
∆x→0


iˆe

m(x, y)v`adu
.
o
.
.
cchı

bo
.

imˆo
.
t trong c´ac k´yhiˆe
.
u
∂w
∂x
,
∂f(x, y)
∂x
,f

x
(x, y),w

x
.
9.1. D

f(x, y +∆y)− f(x, y)
∆y
th`ı gi´o
.
iha
.
nd
´odu
.
o
.
.
cgo
.
il`ad
a
.
o h`am riˆeng cu

a h`am f(x, y) theo biˆe
´
n
y ta
.
id
iˆe

m M(x, y)v`adu
.
o

`
ng da
.
o h`am riˆeng cu

a h`am hai biˆe
´
n theo biˆe
´
n
x l`a d
a
.
o h`am thˆong thu
.
`o
.
ng cu

a h`am mˆo
.
tbiˆe
´
n x khi cˆo
´
d
i
.
nh gi´a tri
.

n.
Nhˆa
.
nx´et. Ho`an to`an tu
.
o
.
ng tu
.
.
ta c´o thˆe

d
i
.
nh ngh˜ıa da
.
o h`am riˆeng
cu

a h`am ba (ho˘a
.
c nhiˆe
`
uho
.
n ba) biˆe
´
nsˆo
´

·
dx
dt
+
∂w
∂y
·
dy
dt
· (9.1)
Nˆe
´
u w = f(x, y), trong d
´o x = x(u, v), y = y(u, v)th`ı







∂w
∂u
=
∂w
∂x
∂x
∂u
+
∂w

.
t lˆan cˆa
.
n n`ao d´ocu

adiˆe

m
M(x, y). H`am f d
u
.
o
.
.
cgo
.
i l`a h`am kha

vi ta
.
id
iˆe

m M(x, y)nˆe
´
usˆo
´
gia
112 Chu
.

´o
.
ida
.
ng
∆f(M)=D
1
∆x + D
2
∆y + o(ρ),ρ→ 0
trong d
´o ρ =

∆x
2
+∆y
2
.
Nˆe
´
u h`am f(x, y) kha

vi ta
.
id
iˆe

m M(x, y)th`ı
∂f
∂x

(1) w = f(M) l`a h`am x´ac d
i
.
nh trong lˆan cˆa
.
n n`ao d´o c u

adiˆe

m
M(x, y);
(2) e = (cos α, cos β) l`a vecto
.
d
o
.
nvi
.
trˆen d
u
.
`o
.
ng th˘a

ng c´o hu
.
´o
.
ng

nh˜u
.
uha
.
n
lim
∆→0
(N →M)
∆w
∆
th`ı gi´o
.
iha
.
nd
´odu
.
o
.
.
cgo
.
il`ad
a
.
o h`am ta
.
idiˆe

m M(x, y) theo hu

-
a
.
o h`am riˆeng 113
Da
.
o h`am theo hu
.
´o
.
ng cu

a vecto
.
e = (cos α, cos β)d
u
.
o
.
.
c t´ınh theo
cˆong th´u
.
c
∂f
∂e
=
∂f
∂x
(M) cos α +

.
c l`a vecto
.

∂f
∂x
,
∂f
∂y

)d
u
.
o
.
.
cgo
.
i
l`a vecto
.
gradiˆen cu

a h`am f(M)ta
.
id
iˆe

m M(x, y)v`adu
.

.
Ta lu
.
u´yr˘a
`
ng: 1) Nˆe
´
u h`am w = f(x, y) kha

vi ta
.
id
iˆe

m M(x, y)
th`ı n´o liˆen tu
.
cta
.
i M v`a c´o c´ac d
a
.
o h`am riˆeng cˆa
´
p1ta
.
id´o ;
2) N´eu h`am w = f(x, y) c´o c´ac d
a
.

m M.
Nˆe
´
u h`am f(x, y) kha

vi ta
.
id
iˆe

m M(x, y) th`ı n´o c´o da
.
o h`am theo
mo
.
ihu
.
´o
.
ng ta
.
id
iˆe

md´o .
Ch´u´y.Nˆe
´
u h`am f(x, y)c´od
a
.

-
a
.
o h`am riˆeng cˆa
´
p cao
Gia

su
.

miˆe
`
n D ⊂ R
2
v`a
f : D → R
114 Chu
.
o
.
ng 9. Ph´ep t´ınh vi phˆan h`am nhiˆe
`
ubiˆe
´
n
l`a h`am hai biˆe
´
n f(x, y)du
.

x
∩ D
y
D
-
i
.
nh ngh˜ıa. 1) C´ac da
.
o h`am riˆeng
∂f
∂x
v`a
∂f
∂y
d
u
.
o
.
.
cgo
.
i l`a c´ac d
a
.
o
h`am riˆeng cˆa
´
p1.

∂x
2
,

∂y

∂f
∂x

=

2
f
∂x∂y
,

∂x

∂f
∂y

=

2
f
∂y∂x
,

∂y


o h`am riˆeng cˆa
´
p3du
.
o
.
.
cd
i
.
nh ngh˜ıa nhu
.
l`a c´ac d
a
.
o h`am riˆeng
cu

ad
a
.
o h`am riˆeng cˆa
´
p 2, v.v...
Ta lu
.
u´yr˘a
`
ng nˆe
´

.
o h`am hˆo
˜
nho
.
.
p n`ay
b˘a
`
ng nhau:

2
f
∂x∂y
=

2
f
∂y∂x
·
C
´
AC V
´
IDU
.
9.1. D
-
a
.

o
.
.
c t´ınh nhu
.
l`a d
a
.
o h`am cu

a h`am w
theo biˆe
´
n x v´o
.
i gia

thiˆe
´
t y = const. Do d
´o
∂w
∂x
=(x
2
− 2xy
2
+ y
3
)

.
trong 1), xem y = const ta c´o
∂w
∂x
=

x
y


x
= yx
y−1
.
Tu
.
o
.
ng tu
.
.
, khi xem x l`a h˘a
`
ng sˆo
´
ta thu d
u
.
o
.

´ap du
.
ng cˆong th´u
.
c (9.2), ta lu
.
u´yr˘a
`
ng
w = f(x, y)=f(ρ cos ϕ, ρ sin ϕ)=F(ρ, ϕ).
Do d
´o theo (9.2) v`a biˆe

uth´u
.
cd
ˆo
´
iv´o
.
i x v`a y ta c´o
∂w
∂ρ
=
∂w
∂x
∂x
∂ρ
+
∂w



∂w
∂x
sin ϕ +
∂w
∂y
cos ϕ

. 
116 Chu
.
o
.
ng 9. Ph´ep t´ınh vi phˆan h`am nhiˆe
`
ubiˆe
´
n
V´ı d u
.
3. T´ınh da
.
o h`am cu

a h`am w = x
2
+ y
2
x ta

(3, 0).
Gia

i. D
ˆa
`
u tiˆen ta t`ım vecto
.
d
o
.
nvi
.
e c´o hu
.
´o
.
ng l`a hu
.
´o
.
ng d
˜a cho.
Ta c´o
−→
M
0
M
1
=(2,−2)=2e

=
1

2
e
1

1

2
e
2
.
trong d
´o e
1
, e
2
l`a vecto
.
d
o
.
nvi
.
cu

a c´ac tru
.
cto

(1, 2). Ta c´o
f

x
=2x + y
2
⇒ f

x
(M
0
)=f

x
(1, 2)=6,
f

y
=2xy ⇒ f

y
(M
0
)=f

y
(1, 2)=4.
Do d
´o theo cˆong th´u
.

´o
.
ng
ta
.
id
iˆe

m O(0, 0) nhu
.
ng khˆong kha

vi ta
.
id
´o.
Gia

i. 1. Su
.
.
tˆo
`
nta
.
id
a
.
o h`am theo mo
.


cos α + sin α +

| cos α sin α|

ρ,
9.1. D
-
a
.
o h`am riˆeng 117
trong d´o ρ =

∆x
2
+∆y
2
,∆x = ρ cos α,∆y = ρ sin α.
T`u
.
d
´o suy ra
∂f
∂e
(0, 0) = lim
ρ→0

e
f(0, 0)
ρ

tvˆa
.
y, ta c´o
∆f(0, 0) = f(∆x, ∆y)− f(0, 0)=∆x +∆y +

|∆x||∆y|−0.
V`ı f

x
=1v`af

y
= 1 (ta
.
i sao ? ) nˆen nˆe
´
u f kha

vi ta
.
i O(0, 0) th`ı
∆f(0, 0) = ∆x +∆y +

|∆x∆y| =1· ∆x +1· ∆y + ε(ρ)ρ
ε(ρ) → 0(ρ → 0),ρ=

∆x
2
+∆y
2

.
idiˆe

mO.
V´ı d u
.
5. T´ınh c´ac d
a
.
o h`am riˆeng cˆa
´
p2cu

a c´ac h`am:
1) w = x
y
,2)w = arctg
x
y
·
Gia

i. 1) D
ˆa
`
u tiˆen t´ınh c´ac da
.
o h`am riˆeng cˆa
´
p1.Tac´o

y−1
(1 + ylnx),

2
w
∂x∂y
= yx
y−1
lnx + x
y
·
1
x
= x
y−1
(1 + ylnx),

2
f
∂y
2
= x
y
(lnx)
2
.
118 Chu
.
o
.

w
∂x
2
=

∂x

y
x
2
+ y
2

= −
2xy
(x
2
+ y
2
)
2
,

2
w
∂y
2
=

∂y

2
− y
2
(x
2
+ y
2
)
2
,

2
w
∂y∂x
=

∂x


x
x
2
+ y
2

=
x
2
− y
2

a
.
o h`am riˆeng cˆa
´
p1cu

a h`am w = f(x+y
2
,y+x
2
)
ta
.
id
iˆe

m M
0
(−1, 1), trong d´o x v`a y l`a biˆe
´
ndˆo
.
clˆa
.
p.
Gia

i. D
˘a
.

c c´ac biˆe
´
nd
ˆo
.
clˆa
.
p thˆong qua hai biˆe
´
n trung gian t, v. Theo cˆong
th´u
.
c (9.2) ta c´o:
∂w
∂x
=
∂f
∂t
·
∂t
∂x
+
∂f
∂v
·
∂v
∂x
= f

t


t
(0, 2) − 2f

v
(0, 2)
∂w
∂y
=
∂f
∂t
·
∂t
∂y
+
∂f
∂v
·
∂v
∂y
= f

t
(·)2y + f

v
(·)1
=2yf

t

+ y
3
+3x
2
y
3
.
(D
S. f

x
=2x +6xy
3
, f

y
=3y
2
+9x
2
y
2
)
2. f(x, y, z)=xyz +
x
yz
.
(D
S. f


z
= y cos(xy + yz))
4. f(x, y) = tg(x + y)e
x/y
.
(D
S. f

x
=
e
x/y
cos
2
(x + y)
+ tg(x + y)e
x/y
1
y
,
f

y
=
e
x/y
cos
2
(x + y)
+ tg(x + y)e

2
+ y
2
)
6. f(x, y)=xyln(xy). (D
S. f

x
= yln(xy)+y, f

y
= xln(xy)+x)
120 Chu
.
o
.
ng 9. Ph´ep t´ınh vi phˆan h`am nhiˆe
`
ubiˆe
´
n
7. f(x, y, z)=

y
x

z
.
(D
S. f

y
x

z
,f

z
=

y
x

z
ln
y
x
)
8. f(x, y, z)=z
x/y
.
(D
S. f

x
= x
x/y
lnz ·

1
y

x
= y
z
x
y
z
−1
, f

y
= x
y
z
zy
z−1
lnx, f

z
= x
y
z
ln(x)
z
lny)
10. f(x, y, z)=x
y
y
z
z
x

z
x+1
,
f

z
= x
y
y
z
lny · z
x
+ x
y+1
y
z
z
x−1
)
11. f(x, y) = ln sin
x + a

y
.
(D
S. f

x
=
1

− e
x
arctgy, f

y
= −
x
y
2

e
x
1+y
2
)
13. f(x, y)=ln

x +

x
2
+ y
2

.
(D
S. f

x
=

a h`am ho
.
.
p sau d
ˆay (gia

thiˆe
´
t h`am f(x, y)
kha

vi)
14. f(x, y)=f(x + y,x
2
+ y
2
).
(D
S. f

x
= f

t
+ f

v
2x, f

y

y
f

t

y
x
2
f

v
, f

y
=
−x
y
2
f

t
+
1
x
f

v
, t =
x
y

(D
S. f

x
= f

t
− 2xf

v
+ yf

w
, f

y
= −2yf

t
+ f

v
+ xf

w
,
t = x− y
2
, v = y − x
2

2
+ y
2
+
xf

w

z
2
+ x
2
,f

y
=
yf

t

x
2
+ y
2
+
yf

v

x

2
,
v =

y
2
+ z
2
,w=

z
2
+ x
2
)
19. w = f(x, xy, xyz).
(D
S. f

x
= f

t
+ yf

u
+ yzf

v
,

.
ng tr`ınh d
˜a cho tu
.
o
.
ng ´u
.
ng (f(x, y)-kha

vi).
20. f = f(x
2
+ y
2
), y
∂f
∂x
− x
∂f
∂y
=0.
21. f = x
n
f

y
x
2


+ y
2
=0.
122 Chu
.
o
.
ng 9. Ph´ep t´ınh vi phˆan h`am nhiˆe
`
ubiˆe
´
n
24. f = x
n
f

y
x
α
,
z
x
β

, x
∂f
∂x
+ αy
∂f
∂y

2
f
∂x
2
,

2
f
∂x∂y
,

2
f
∂y
2
nˆe
´
u f = cos(xy)
(D
S. f

xx
= −y
2
cos xy, f

xy
= − sin xy − xy cos xy, f

yy

yz
= −yz sin t, f

zz
= −y
2
sin t, t = x + yz)
28. T´ınh

2
f
∂x∂y
nˆe
´
u f =

x
2
+ y
2
e
x+y
.
(D
S.
e
x+y
(x
2
+ y

∂x∂z
nˆe
´
u f = x
yz
.
(D
S. f

xy
= x
yz−1
z(1 + yzlnx), f

xz
= x
yz−1
y(1 + yzlnx),
f

yz
=lnx · x
yz
(1 + yzlnx))
30. T´ınh

2
f
∂x∂y
nˆe


xx
(0, 0) = m(m− 1), f

xy
(0, 0) = mn, f

yy
(0, 0) = n(n − 1))
32. T´ınh

2
r
∂x
2
nˆe
´
u r =

x
2
+ y
2
+ z
2
.(DS.
r
2
− x
2

xy
−1

z−1
, f

xz
=

1
y

x
y

z−1

1+zln
x
y

,
9.1. D
-
a
.
o h`am riˆeng 123
f

yz

´
u f = arc sin

x − y
x
.
T´ınh c´ac d
a
.
o h`am cˆa
´
p hai cu

a c´ac h`am (gia

thiˆe
´
t hai lˆa
`
n kha

vi)
35. u = f(x + y,x
2
+ y
2
).
(D
S. u



yy
= f

tt
+4yf

tv
+4y
2
f

vv
+2f

v
,
t = x + y, v = x
2
+ y
2
.)
36. u = f

xy,
x
y

.
(D


vv
+ f

t

1
y
2
f

v
,
u

yy
= x
2
f

tt
− 2
x
2
y
2
f

tv
+

, u

xy
= − sin y cos x· f

,
u

yy
= sin
2
y · f

− cos y · f

)
38. Ch´u
.
ng minh r˘a
`
ng h`am
f =
1
2a

πt
e

(x−x
0

124 Chu
.
o
.
ng 9. Ph´ep t´ınh vi phˆan h`am nhiˆe
`
ubiˆe
´
n
39. Ch´u
.
ng minh r˘a
`
ng h`am f =
1
r
trong d
´o
r =

(x − x
0
)
2
+(y − y
0
)
2
+(z − z
0

ng minh r˘a
`
ng c´ac h`am d
˜a cho tho

a
m˜an phu
.
o
.
ng tr`ınh tu
.
o
.
ng ´u
.
ng (gia

thiˆe
´
t f v`a g l`a nh˜u
.
ng h`am hai lˆa
`
n
kha

vi)
40. u = f(x − at)+g(x + at),



y
x

+ xg

y
x

, x
2

2
u
∂x
2
+2xy

2
u
∂x∂y
+ y
2

2
u
∂y
2
=0.
43. u = x

u
∂y
2
= n(n − 1)u.
44. u = f(x + g(y)),
∂u
∂x
·

2
u
∂x∂y
=
∂u
∂y
·

2
u
∂x
2
·
45. T`ım d
a
.
o h`am theo hu
.
´o
.
ng ϕ = 135

.
idiˆe

m
M(3, 1) theo hu
.
´o
.
ng t`u
.
d
iˆe

m n`ay dˆe
´
ndiˆe

m(6, 5). (DS. 0)
47. T`ım d
a
.
o h`am cu

a h`am f(x, y)=ln

x
2
+ y
2
ta

n 125
48. T`ım da
.
o h`am cu

a h`am f(x, y, z)=z
2
− 3xy +5 ta
.
idiˆe

m
M(1, 2,−1) theo hu
.
´o
.
ng lˆa
.
pv´o
.
i c´ac tru
.
cto
.
ad
ˆo
.
nh˜u
.
ng g´oc b˘a

.
ng lˆa
.
pv´o
.
i c´ac tru
.
cto
.
ad
ˆo
.
x, y, z c´ac g´oc tu
.
o
.
ng ´u
.
ng l`a α, β, γ.
(D
S.
cos α + cos β + cos γ
3
)
50. T´ınh d
a
.
o h`am cu

a h`am f(x, y)=2x

− y
2
ta
.
idiˆe

m M
0
(1, 1) theo hu
.
´o
.
ng
vecto
.
e lˆa
.
pv´o
.
ihu
.
´o
.
ng du
.
o
.
ng tru
.
c ho`anh g´oc α =60

)
53. T`ım gi´a tri
.
v`a hu
.
´o
.
ng cu

a vecto
.
gradien cu

a h`am
w =tgx − x + 3 sin y − sin
3
y + z + cotgz
ta
.
id
iˆe

m M
0

π
4
,
π
3


x
2
+ y
2
ta
.
idiˆe

m M
0
(1, 1, 1)
theo hu
.
´o
.
ng vecto
.
−→
M
0
M, trong d´o M =(3, 2, 3). (DS.
1
6
)
9.2 Vi phˆan cu

ah`am nhiˆe
`
ubiˆe

.
psˆo
´
biˆe
´
nl´o
.
n
ho
.
nhaid
u
.
o
.
.
c tr`ınh b`ay ho`an to`an tu
.
o
.
ng tu
.
.
.
126 Chu
.
o
.
ng 9. Ph´ep t´ınh vi phˆan h`am nhiˆe
`

a h`am c´o thˆe

biˆe

udiˆe
˜
ndu
.
´o
.
ida
.
ng
∆f(M)=f(x +∆x, y +∆y) − f(x, y)
= D
1
∆x + D
2
∆y + o(ρ) (9.5)
trong d
´o ρ =

∆x
2
+∆y
2
, D
1
v`a D
2

2
∆y
d
u
.
o
.
.
cgo
.
il`avi phˆan (hay vi phˆan to`an phˆa
`
n ≡ hay vi phˆan th´u
.
nhˆa
´
t)
cu

a h`am w = f(x, y)v`ad
u
.
o
.
.
ck´yhiˆe
.
ul`adf :
df = D
1

y, nˆe
´
u w = f(x, y) kha

vi ta
.
i M(x, y)th`ıt`u
.
(9.5) v`a (9.6)
ta c´o
∆f(M)=df (M)+o(ρ)hay∆f(M)=df (M)+ε(ρ)ρ (9.7)
trong d
´o ε(ρ) → 0 khi ρ → 0.
9.2.2
´
Ap du
.
ng vi phˆan dˆe

t´ınh gˆa
`
nd´ung
Dˆo
´
iv´o
.
i∆x v`a ∆y d
u

b´e ta c´o thˆe

(9.8)
Cˆong th´u
.
c (9.8) l`a co
.
so
.

d
ˆe

´ap du
.
ng vi phˆan t´ınh gˆa
`
nd´ung. Dˆo
´
i
v´o
.
i h`am c´o sˆo
´
biˆe
´
n nhiˆe
`
uho
.
n2tac˜ung c´o cˆong th´u
.

2
, g =0;
(iv) Vi phˆan cˆa
´
p1cu

a h`am hai biˆe
´
n f(x, y)bˆa
´
tbiˆe
´
nvˆe
`
da
.
ng bˆa
´
t
luˆa
.
n x v`a y l`a biˆe
´
nd
ˆo
.
clˆa
.
p hay l`a h`am cu


m(x, y) ∈ D tu
.
o
.
ng ´u
.
ng v´o
.
i c´ac sˆo
´
gia dx v`a dy cu

a c´ac
biˆe
´
nd
ˆo
.
clˆa
.
pdu
.
o
.
.
cbiˆe

udiˆe
˜
nbo

l`a nh˜u
.
ng sˆo
´
khˆong phu
.
thuˆo
.
c v`ao x v`a y.Nhu
.
vˆa
.
y, khi cˆo
´
d
i
.
nh dx v`a
dy vi phˆan df l`a h`am cu

a x v`a y.
Theo d
i
.
nh ngh˜ıa: Vi phˆan th´u
.
hai d
2
f (hay vi phˆan cˆa
´

m M v´o
.
i c´ac d
iˆe
`
ukiˆe
.
n sau dˆay:
(1) Vi phˆan df l`a h`am chı

cu

a c´ac biˆe
´
nd
ˆo
.
clˆa
.
p x v`a y.
128 Chu
.
o
.
ng 9. Ph´ep t´ınh vi phˆan h`am nhiˆe
`
ubiˆe
´
n
(2) Sˆo

´
gia d
ˆa
`
u tiˆen, t´u
.
cl`ab˘a
`
ng dx v`a dy.
T`u
.
d
´o
d
2
f(M)=

2
f(M)
∂x
2
dx
2
+2

2
f
∂x∂y
(M)dxdy +


.
c d
˘a

ng th´u
.
c (9.10) c´o thˆe

viˆe
´
tdu
.
´o
.
ida
.
ng
d
2
f =


∂x
dx +

∂y
dy

2
f(x, y)



∂x
dx +

∂y
dy

3
f(x, y)
=

3
f
∂x
3
dx
3
+3

3
f
∂x
2
∂y
dx
2
dy +3

3

f
∂x
n−k
∂y
k
dx
n−k
dy
k
. (9.11)
Trong tru
.
`o
.
ng ho
.
.
pnˆe
´
u
w = f(t, v),t= ϕ(x, y),v= ψ(x, y)
th`ı
dw =
∂f
∂t
dt +
∂f
∂v
dx (t´ınh bˆa
´

+
∂f
∂t
d
2
t +
∂f
∂v
d
2
v. (9.12)


Nhờ tải bản gốc
Music ♫

Copyright: Tài liệu đại học © DMCA.com Protection Status