71. Trước hết là cái này
Ngày 19-5-1946, các vị trong ủy ban đời sống mới đến chúc thọ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Người
cảm ơn, mời nước rồi nói:
- Tôi thưa thấy mình già ở cái tuổi ngoài năm mươi này. Vả lại chúng ta đang bận nhiều việc, chưa
phải lúc cần đến hình thức lễ nghi chúc thọ.
Chủ tịch đề nghị trong Ban Đời sống mới cho biết công việc đã làm được. Nhà văn Nguyễn Huy
Tưởng một ủy viên trong ban thưa:
- Thưa Cụ, ủy ban vận động đời sống mới đã họp liền mấy buổi, trước hết định rõ 3 nguyên tắc:
dân tộc, dân chủ, khoa học...
Chủ tịch nước thoáng như có vẻ ngơ ngác, sau đó mỉm cười, nói:
- Nhân dân ta có mấy người hiểu “dân chủ, khoa học”. Tôi hỏi thật nhà văn, nếu đi vận động đời
sống mới, nhà văn làm gì trước?.
Nguyễn Huy Tưởng sau một phút bối rối, nói nào là ban đầu phải tuyên truyền ý nghĩa, sau đó tổ
chức đội ngũ... vân vân và vân vân...
Chủ tịch lắc đầu, nhìn mọi người, rồi khẽ vỗ vào bụng mình nói:
- Trước hết là cái này. Dân chúng cần cái này trước hết. Phải có ăn đã. Nếu không có ăn, cũng
không tuyên truyền được. Vậy muốn ăn phải làm gì ?
- Thưa Cụ phải làm việc ạ.
- Đúng, phải làm việc, phải siêng năng, thế là “cần”. Muốn dùng tiếng gì rõ hơn cũng được, nhưng
điều cốt yếu là phải thiết thực. Sau nữa, muốn cho vận động có kết quả thì cán bộ đi vận động,
phải làm gì?
Các ủy viên đời sống mới, bàn thế này, luận thế kia,chưa ngã ngũ.
Chủ tịch nghiêm trang nói:
Phải làm gương.
Và như sợ các ủy viên, cán bộ nghe chưa ra, Cụ nhắc lại:
- Mình phải làm gương.
Đôi mắt sáng hiền mà nghiêm của Cụ lần lượt nhìn mọi người như căn dặn thêm điều vừa nói.
Theo cuốn: Nhớ lời Bác dạy
72. Ba chiều trách nhiệm
Báo “Cứu quốc” số 69, ngày 17-10-1945 có đăng “thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi ủy ban
nhân dân các kỳ, tỉnh, huyện và làng. Bác viết:

một phần cũng là trách nhiệm của người lãnh đạo”.
Sửa chữa sai lầm, cố nhiên dùng cách giải thích, thuyết phục, cảm hóa. Song không phải tuyệt
nhiên không dùng xử phạt. Lầm lỗi có việc to, việc nhỏ. Nếu nhất luật không xử phạt thì sẽ mất cả
kỷ luật, thì sẽ mở đường cho bọn cố ý phá hoại. Vì vậy hoàn toàn không dùng xử phạt là không
đúng.
Trong công tác xét xử. Bác nhắc nhở “Không vì công mà quên lỗi - không vì lỗi mà quên công”,
thuyết phục giáo dục là hàng đầu, nhưng phải có kỷ luật rất nghiêm. Phải phân tích rõ ràng cái cớ
sai lầm, phải xét kỹ lưỡng việc nặng hay nhẹ, phải dùng xử phạt cho đúng”. “Người đời ai cũng có
khuyết điểm. Có làm việc thì có sai lầm”. “Đảng ta không phải trên trời sa xuống. Nó ở trong xã
hội mà ra. Vì vậy, tuy nói chung, thì đảng viên phần nhiều là những phần tử tốt, nhưng vẫn có một
số chưa bỏ hết những thói xấu tự tư, tự lợi, kiêu ngạo, xa hoa... Những thói xấu đó có từ lâu, nhất
là trong 80 năm nô lệ. Những thói xấu đó, họ mang từ xã hội vào Đảng. Cũng như những người
hàng ngày lội bùn, mà trên mình họ có hơi bùn, có vết bùn. Như thế thì có gì là kỳ quái ?”.
“Cũng như một nhà có rể khờ, dâu dại không thể cấm họ gặp gỡ bà con. Đảng ta dù muốn giấu
những người và những việc không tốt kia, cũng không thể giấu. Quần chúng luôn luôn liên lạc với
Đảng ta... Họ chẳng những trông thấy những người tốt, việc tốt mà họ cũng trông thấy những
người xấu, việc xấu trong Đảng. Họ sẽ ngơ ngác mà hỏi Đảng này là Đảng tốt, đảng viên đều là
người tốt, vì sao lại có những người vu vơ, những việc mở tối như thế nhỉ? “.
Bốn hai năm đã qua, ngày nay, đọc lại những lời dạy bảo chí tình, chí nghĩa, chí ân ấy của Bác mà
chúng ta giật mình, thấy nhức nhối trong tim.
Theo cuốn: Nhớ lời Bác dạy
73. Nhân chi sơ, tính bản thiện
Tại lớp nghiên cứu chính trị khóa II, trường Đại học Nhân dân Việt Nam, ngày 8-12-1956, Chủ
tịch Hồ Chí Minh đã nói một câu chuyện rất đơn giản, câu chuyện Tam tự kinh, câu đầu tiên của
Tam tự kinh là “Nhân chi sơ, tính bản thiện”...
Người giải thích:
“Nhân” nghĩa là nhân dân. Trong bầu trời không có gì quý bằng nhân dân, trong thế giới không có
gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân.
“Thiện” nghĩa là tốt đẹp, vẻ vang. Trong xã hội không có gì tất đẹp, vẻ vang bằng phục vụ cho lợi
ích của nhân dân.

- Bác, Bác Hồ đấy !
Chúng tôi chưa kịp chào Bác thì Bác đã hỏi:
- Nước xách lên cho các chú đánh răng, rửa mặt phải không? Không đợi chúng tôi trả lời, Bác nói:
- Không được thế Hai chú đang tuổi thanh niên, buổi sáng chạy xuống suối rửa mặt tha hồ thoải
mái, mà còn tập thể dục, như thế có hơn không.
Cả hai chứng tôi đứng lặng người, Bác nói tiếp:
- Việc gì có thể làm được hãy tự làm lấy, đừng bắt chiến sĩ vất vả vì mình, mà các chú thì không bị
phụ thuộc.
Bác đi rồi, chúng tôi còn đứng nhìn theo và vô cùng thấm thía lời nhắc nhở của Bác.
Theo: N.D
(Ghi lời kể của Như Anh)
75. Ngày Tết, “nội vụ” cũng phải gọn gàng
Ngày 3-2-1963, nhân dịp Tết nguyên đán, Bác Hồ đến thăm Đại đội 129, trung đoàn 260 bộ đội
phòng không. Đơn vị bấy giờ đóng quân tại Tiên Hội, Đông Anh, Hà Nội.
Cán bộ, chiến sĩ đang lúi húi xây dựng vườn hoa thì Bác đến. Anh em vây xung quanh Bác. Người
nhìn các chiến sĩ trẻ âu yếm hỏi:
- Tết mỗi chú được bao nhiêu bánh chưng ?
Mọi người trả lời:
Thưa Bác, được hai chiếc ạ.
Người nhìn quanh rồi chỉ vào những cây phi lao mới trồng, cạnh vườn hoa nhỏ:
- Cây này có cho quả không ?
- Thưa Bác không ạ.
- Thế trồng nhãn có cho quả không?
- Thưa Bác có ạ.
Người tươi cười:
- Thế thì trồng nhãn tốt hơn. Phi lao nên trồng ngoài hàng rào. Còn xà cừ trồng ngoài cổng doanh
trại, tính từ cổng ngược xuôi 500 mét trồng cây nào các chú phải chăm sóc cho được cây ấy.
Sau đó Bác đi xem nơi ăn chốn ở của đơn vị. Khen nhà bếp sạch, nhưng Người phê bình nhà ngủ
chưa gọn:
- Dù là chủ nhật, dù là ngày Tết “nội vụ” cũng phải gọn gàng.

Thế mà cũng khoe.
Tất cả mọi người ngồi im re. Anh chàng khoe với Bác không tìm được nơi nào để “độn thổ”.
Theo: Quốc Tuấn
78. So sánh
Sách “Sửa đổi lối làm việc” ký tên X.Y.Z của chủ tịch Hồ Chí Minh viết vào tháng 10-1947
được nhà xuất bản Sự thật xuất bản lần đầu tiên vào năm 1948, lần thứ 7 vào năm 1959. Từ năm
1959 đến nay, sách chưa có điều kiện tái bản nữa.
Chương V của sách có tiêu đề “Cách lãnh đạo”. Tiết 3 của chương này được Bác đặt tên “Học hỏi
quần chúng nhưng không theo đuôi quần chúng”, trong bài có đoạn Bác nhấn mạnh rằng “Dân
chúng đồng lòng việc gì cũng làm dược. “Dân chúng không ủng hộ việc gì làm cũng không nên”,
“Dân chúng sẽ không tin chúng ta nếu cán bộ không nhiệt thành” khiêm tốn, chịu khó học hỏi dân
chúng, biết, họ không nói, nói, họ cũng không nói hết lời”
Đề cập đến đặc điểm rõ nhất trong tư tưởng của dân chúng là họ hay “so sánh”, Bác viết rất cụ
thể: “Họ so sánh bây giờ và họ so sánh thời kỳ đã qua. Họ so sánh từng việc và họ so sánh toàn bộ
phận. Do sự so sánh, họ thấy chỗ khác nhau, họ thấy mâu thuẫn. Rồi lại do đó, họ kết luận, họ đề
ra cách giải quyết. Trong khi viết bài của mình, Bác Hồ cho biết: “Dân chúng so sánh đúng, giải
quyết đúng là vì tai mắt họ nhiều, việc gì họ cũng nghe, cũng thấy .
Vì sự so sánh kỹ càng đó mà cách giải quyết của dân chúng bao giờ cũng gọn gàng, hợp lý, công
bình”, “Dân chủ cũng do cách so sánh mà họ biết rất rõ ràng (cán bộ)...”.
Bác còn dặn: “Dân chúng có nhiều tầng lớp khác nhau, trình độ khác nhau, ý kiến khác nhau”, “cố
nhiên không phải dân chúng nói gì, ta cũng cứ nhắm mắt theo”.
Và Bác Hồ dạy cán bộ cũng phải biết so sánh. “So đi sánh lại sẽ lòi ra một ý kiến mà mọi người
đều tán thành, hoặc số đông người tán thành”, “thành một ý kiến đầy đủ, ý kiến đó tức là cái kích
thước nó tỏ rõ sự phát triển trình độ của dân chúng trong nơi đó, trong lúc đó. Theo ý kiến đó mà
làm, nhất định thành công”.
“So sánh lại, phân tích rõ ràng là cách làm việc có khoa học”. Cuối cùng Bác Hồ căn dặn và mong
muốn làm như thế mới tránh khỏi cái độc đoán, mới tránh khỏi sai lầm”.
Cán bộ là “Trung tâm của vấn đề”, rường cột của tổ chức, “cán bộ quyết định tất cả”. Cần phải “so
sánh lại”, để chọn đúng cán bộ cần cho Đảng, cho quân đội “Làm như thế, chính sách cán bộ, nhân
dân sẽ nhất trí, mà Đảng ta sẽ phát triển rất mau chóng và vững vàng”.