VÀI NÉT CƠ BẢN VỀ VẬN CHUYỂN HÀNG KHÔ, HÀNG
BÁCH HÓA ĐA NĂNG TRONG VẬN TẢI THỦY NỘI ĐỊA.
I. Đặc điểm và các phương thức kinh doanh vận tải thủy nội địa.
1. Đặc điểm, vai trò vận tải thủy nội địa.
Thông thường trong buôn bán, người bán, ngưòi mua có hàng nhưng không
có tàu, thuyền để chuyên chở. Vì vậy để hợp đồng mua bán hàng hóa thực hiện
được, thì người bán hoặc ngưòi mua phải đi thuê tàu, thuyền….. để chở hàng. Việc
thuê tàu, thuyền … để chở hàng hóa đó chính là việc kí kết hợp đồng chuyên chở
hàng hóa bằng đường thủy.
Hợp đồng chuyên chở hàng hóa bằng đường thủy chính là sự thỏa thuận và
kết ước giữa hai bên: bên chuyên chở và bên thuê chở, theo đó người chuyên chở
có nghĩa vụ dùng tàu, thuyền… để chở hàng từ một cảng này đến một cảng khác
nhằm thu tiền cước do người thuê chở có nghĩa vụ trả.
Ngày nay khi xu thế hội nhập hóa, toàn cầu hóa đang ở xu hướng mạnh mẽ,
các nước trên thế giới ngày càng gia tăng buôn bán với bên ngoài, vì vậy vận tải
biển chiếm vị trí lớn trong hoạt động vận chuyển hàng hóa. Việt Nam với vị trí địa
lý thuận lợi, với bờ biển dài khoảng 3200 km lại có nhiều vũng, vịnh, chắn gió tốt,
nước sâu rất có thích hợp cho các tàu neo đậu để xây dựng thành các hải cảng lớn,
biển nước ta nằm dọc đường hàng hải quốc tế từ ấn độ dương sang Thái Bình
Dương, là nơi giao lưu buôn bán quốc tế của nhiều nước, có nhiều cảng biển cho
việc phát triển về vận tải biển. Vì vậy việc nâng cao khả năng khai thác vận tải
biển sẽ đóng góp quan trọng trong nền kinh tế quốc dân nói chung và nền ngoại
thương nước ta nói riêng.
Bên cạnh vận tải bằng đường biển, vận tải bằng đường sông của nước ta
cũng phát triển không ngừng. Với hệ thống sông ngòi dầy dặc và có những con
sông lớn nối liền với các quốc gia lân cận, thế cho nên vận tải đường sông cũng
đóng góp một phần rất quan trọng trong việc vận chuyển hàng hóa nội địa và quốc
tế.
2. Ưu nhược điểm của vận tải thủy
So với một số phương thức vận chuyển khác thì vận chuyển bằng đường
thủy có một số ưu điểm sau: tương đối thuận tiện vì người thuê chở có thể thuê bất

tàu vận tải biển mà người ta chia hoạt động của đội tàu vận tải biển thành hai loại:
Vận chuyển theo hình thức tàu chuyến (tramp) và vận chuyển theo hình thức tàu
chợ (liner).
Đặc trưng cơ bản trong ngành vận tải biển hiện nay là ngoài những tuyến
vận tải thường xuyên được tổ chức theo hình thức khai thác tàu chợ, do có những
lượng hàng hoá không lớn vẫn xuất hiện trong thị trường vận tải, nên hình thức vận
tải tàu chuyến vẫn rất phù hợp với những nước đang phát triển, kém phát triển, đội
tàu vận tải biển nhỏ bé, hệ thống cảng chưa phát triển.
Căn cứ theo dạng vận chuyển, hoạt động của đội tàu vận tải biển được chia
thành:
Vận chuyển đường biển riêng rẽ; vận chuyển đa phương thức (vận tải biển
chỉ là một bộ phận trong dây chuyền vận chuyển từ kho tới kho trên cơ sở một hợp
đồng vận tải đơn nhất giữa người kinh doanh vận chuyển và người thuê vận
chuyển); vận chuyển biển pha sông; vận chuyển sà lan trên các tàu mẹ trên biển.
Các loại tàu tham gia vận chuyển bao gồm: tàu chở container; tàu dầu; tàu
chở hàng rời, đổ đống; tàu mẹ chở sà lan; tàu hàng khô, tổng hợp.
Với các hình thức phân loại đội tàu như trên, trong hàng hải có hai hình thức
kinh doanh tàu: kinh doanh tàu chạy rỗng (tramp) và kinh doanh tàu chợ (liner).
Tàu chạy rỗng hay còn gọi là tàu chạy không định kỳ (Irregular) là tàu kinh
doanh chuyên chở hàng hoá (chủ yếu là hàng khô có khối lượng lớn và hàng lỏng)
trên cơ sở hợp đồng thuê tàu. Nó phục vụ theo yêu cầu của người thuê tàu.
Tàu chợ còn gọi là tàu chạy định kỳ (Regular) là tàu kinh doanh thường
xuyên trên một luồng nhất định, ghé vào các cảng nhất định và theo lịch trình đã
sắp xếp từ trước. Hình thức này xuất hiện cuối thế kỷ XIX và được phát triển
nhanh chóng.
Qua hai phương thức kinh doanh tàu chủ yếu ở trên, có các phương thức
thuê tàu chủ yếu:
- Phương thức thuê tàu chợ.
- Phương thức thuê tàu chuyến.
- Phương thức thuê tàu định hạn.

than, hàng ngũ cốc, quặng, sắt thép, phân bón, ….
Trên 80% hàng hoá được vận chuyển bằng tàu chuyến, tập trung ở các mặt
hàng sau: Các loại quặng, hàng hạt, phân bón rời hoặc đóng bao, than và cốc, gỗ
các loại, đường rời hay đóng bao.
- Đặc điểm của hợp đồng tàu chuyến là chủ hàng thường thuê cả chuyến, giá
cả thương lượng thông qua đại lý.
- Phương tiện vận chuyển bao gồm các loại tàu một boong, miệng hầm lớn,
tàu chuyên dùng để vận chuyển các loại hàng thích hợp và các loại tàu vận chuyển
tổng hợp.