Những vấn đề lý luận cơ bản của công tác xây dung kế
hoạch sản xuất kinh doanh trong Doanh nghiệp
I. Sự cần thiết khách quan của công tác kế hoạch trong cơ chế thị
trờng.
1. Quan niệm về kế hoạch
Khi các Doanh nghiệp tiến hành thực hiện sản xuất kinh doanh việc đầu tiên
của họ là lập kế hoạch cho việc thực hiện đó. kế hoạch sản xuất kinh doanh là một
công cụ quản lý của các Doanh nghiệp và tổ chức kinh tế nhằm đem lại hiệu quả
cho các Doanh nghiệp và các tổ chiức đó.
Cũng nh mọi phạm trù quản lý khác, đối với công tác công tác lập kế hoạch
cũng có nhiều cách tiếp cận khác nhau. Mỗi cách tiếp cận đều xem xét kế hoạch
theo một góc độ riêng và đều cố gắng biểu hiện đúng bản chất của phạm trù quản
lý này.
Cách tiếp cận theo quá trình cho rằng: kế hoạch sản xuất kinh doanh là một
quá trình có tính chất liên tục từ khi chuẩn bị xây dựng kế hoạch cho đến khi thực
hiện kế hoạch, kiểm tra đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch để đa Doanh nghiệp
phát triển theo các mục tiêu đã xác định.
Theo Steiner thì công tác lập kế hoạch là một quá trình bắt đầu từ việc thiết
lập các mục tiêu và việc quyết định chến lợc, các chính sách, kế hoạch chi tiết để
đạt đợc mục tiêu. Nó cho phép thiết lập các quyết định khả thi và nó bao gồm chu
kỳ mới của việc thiết lập mục tiêu và quyết định chiến lợc nhằm hoàn thiện hơn
nữa.
Trong cách tiếp cận này, khái niệm hiện tợng tơng lai, tính liên tục của quá
trình, sự gắn bó của hàng loạt hành động và quyết định để đạt đợc mong muốn
đều đã đợc thể hiện.
Công tác lập kế hoạch chến lợc là một trạng thái ý tởng, đó là sự suy nghĩ về
sự tiến triển của Doanh nghiệp, về những gì mong muốn và cách thức để thực hiện
chúng. ngày nay công tác lập kế hoạch Doanh nghiệp đợc xem là một quá trình
xác định mục tiêu, các phơng án huy động nguồn lực(bên trong và bên ngoài)
nhằm thực hiện có hiệu quả các mục tiêu đã xác định. công tác lập kế hoạch chú ý
đến tính phức tạp của các vấn đề: số lợng các bộ phận kế hoạch, tính chất đặc

sự kiểm soát có thể phá vở cả những kế hoạch tốt nhất đã có, nhng không có kế
hoạch thì các sự kiện xẩy ra một cáchi ngẫu nhiên và ta sẽ mất đi khả năng hành
động một cách chủ động.
2.Đặc điểm của thị trờng và công tác xây dựng kế hoạch
Cơ chế thị trờng có sự quản lý vĩ mô của Nhà nớc mà nớc ta đang hớng
tới xây dựng đã và đang đặt ra nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn cần phải đợc giải
quyết. Riêng trong lĩnh vực công tác lập kế hoạch, trong những năm chuyển đổi
cơ chế vừa qua đã tồn tại những ý kiến rất khác nhau, thậm trí trái ngợc nhau về
vai trò và sự tồn tại khách quan của công tác này. Những cuộc tranh luận, trao đổi
theo các hớng khác nhau đã tơng đối thống nhất với nhau. Bài học thực tế, bài
học và kinh nghiệm của các nớc có nền kinh tế thị trờng phát triển, cùng với các
kết quả ngghiên cứu bớc đầu ở nớc ta cho phép khẳng định sự tồn tại của công tác
công tác lập kế hoạch trong cơ chế quản lý mới, cơ chế quản lý thị trờng có sự
quản lý của Nhà nớc là một tất yếu khi quan. Trong điều kiện này, công tác lập kế
hoạch cần đợc tăng cờng và đổi mới, bởi lẽ:
1.1 Về mặt lý luận
1.1.1 Những đặc tr ng của nền kinh tế thị tr ờng và u nh ợc điểm của nó
Sự vận động của thị trờng dựa trên 3 quy luật sau :
- Quy luật giá trị : Tức trao đổi hàng hoá đợc tiến hành phù hợp với hoa phí lao
động xã hội cần thiết để tạo ra nó. Quy luật giá trị đợc biểu hiện trên thị trờng
thông qua quy luật giá cả biến động xoay quanh giá trị .
- Quy luật cung, cầu : Tức sự thay đổi thờng xuyên giữa nhu cầu với hàng hoá
đợc cung cấp đã tạo ra một điểm cân bằng mới.Tại đó cung cầu và giá cả đợc xác
định đối với một loạt hàng hoá, khi cầu lớn hơn cung thì giá tăng và ngợc lại cầu
nhỏ hơn cung thì giá giảm.
- Quy luật cạnh tranh: tức là chủ thể kinh tế tham gia hoạt động trên thị trờng
phải chấp nhận sự xuất hiện của các chủ thể kinh tế khác cùng bán hoặc cùng mua
một loại hàng hoá hoặc những mặt hàng tơng tự. ở đó có sự tranh dành về địa bàn
hoạt động và khách hàng mua hoặc bán để trao đổi hàng hoá đợc nhiều nhất nhằm
thu lợi nhuận cao.

rộng ở mọi cấp của nền kinh tế. Cùng với qúa trình phát triển lực lợng sản xuất,
quá trình xã hội hoá sản xuất và mở rộng phân công hiệp tác lao động, phạm vi và
trình độ kế hoạch này càng đợc nâng cao tơng xứng. Trên phơng diện đó công tác
lập kế hoạch là thành quả chung của mọi hình thái kinh tế xã hội.
ở nớc ta, xuất phát từ mô hình kinh tế mà chúng ta đang hớng tới xây
dụng là mô hình kinh tế hỗn hợp thích ứng với nó là cơ chế thị trờng có sự quản lý
của Nhà nớc. Kế hoạch đợc xác định là một trong những công cụ điều tiết để Nhà
nớc can thiệp vào nền kinh tế.
Nh vậy, công tác lập kế hoạch là việc làm chủ quan của con ngòi nhằm
can thiệp và điều chỉnh các hoạt động sản xuất kinh doanh với mong muốn chúng
càng ngày càng có hiệu quả và ổn định. nhng công tác lập kế hoạch lại có nhợc
điểm lớn là luôn luôn có độ sai lệch. Chỉ có điều là sai lệch ít hay nhiều tuỳ thuộc
vào làm kế hoạch. Bởi vì các phơng án và quyết định kế hoạch thờng dựa vào kết
quả dự đoán, dự báo, về hiện tợng sẽ xẩy ra trong tơng lai. vì vậy tất yếu sẽ xẩy ra
khoảng cách giữa thực tế và kế hoạch, điều này phải đợc tiến hành điều chỉnh kịp
thời mà mọi sự thay đổi phơng án kế hoạch thờng kéo theo hậu quả ảnh hởng tới
lĩnh vực khác có liên quan.
Từ đặc điểm của công tác lập kế hoạch và thị trờng cho chúng ta thấy
sự mâu thuẫn nhng thống nhất của hai vấn đề chủ quan và khách quan. do đó nhất
thiết chúng phải đợc gắn kết với nhau để phát huy những thế mạnh và bù đắp
thiếu hụt cho nhau vì mục tiêu đa hoạt động sản xuất kinh doanh, phát triển nhanh
và ổn định. Thị trờng sẽ xuất hiện ở mọi khâu của kế hoạch. nó là căn cứ xây
dụng thực hiện đồng thời là tiêu chuẩn để đánh giá kế hoạch. Ngợc lại , kế hoạch
làm lành mạnh hoá hoạt động thị trờng biến chúng thành phơng tiện hữu hiệu để
thực hiện các mục đích chủ quan của con ngời.
1.1.2 Về mặt thực tiễn
Trong những năm đầu chuyển đổi cơ chế, công tác kế hoạch không đợc coi
trọng đúng mức. Vì vậy, quản lý Doanh nghiệp bị cuốn hút và trôi nổi theo thị tr-
ờng.
Công tác lập kế hoạch không những không phát huy đợc tác dụng là điều

thực hiện chúng. Nó giúp mọi ngời biết mục tiêu cần đạt đợc và cần phải làm gì
để thực hiện mục tiêu đó. Thiếu kế hoạch Doanh nghiệp sẽ không tiến tới mục
tiêu một cách hữu hiệu, hơn nữa nó vạch ra những tác động quản trị nhằm đối phó
với những biến đổi. Các phơng án với sản phẩm khác nhau theo thời gian (tuỳ
thuộc vào thời gian của chiến lợc, chơng trình, dự án, kế hoạch tác nghiệp) là
công cụ để điều hành chỉ huy sản xuất, là cơ sở để xác định nhiệm vụ và mối quan
hệ cộng tác giữa các bộ phận và giữa ngời lao động trong quá trình thực hiện
nhiệm vụ sản xuất - kinh doanh. kế hoạch hoá góp phần giúp các Doanh nghiệp
thắng lợi trong cạnh tranh bằng cách xây dụng các kế hoạch nhằm khai thác triệt
để lợi thế so sánh, tập trung tận dụng thế mạnh của Doanh nghiệp. kế hoạch sản
xuất - kinh doanh đảm bảo sự an toàn chống rủi ro kinh doanh cho Doanh nghiệp
thông qua việc định ra nhiệm vụ an toàn, trong đó khả năng rủi ro vẫn có thể xẩy
ra nhng chỉ là thấp nhất. Các kế hoạch dự phòng cho phép ứng phó một cách
nhanh nhạyvới những thay đổi mà không lờng trớc tuy vậy, cần tránh tu tởng xây
dụng kế hoạch theo kiểu đợc ăn cả ngã về không. Khi xây dụng kế hoạch ngời
ta thờng phải tính toán sao cho khắc phục đợc tình trạng dàn trải nguồn lực hoặc
tránh không sử dụng hết nguồn lực nhằm khai thác tối đa nguồn lực của Doanh
nghiệp. kế hoạch là sự kết hợp giữa độ chín muồi với thời cơ, thể hiện những
tham vọng trong tơng lai nhằm đạt mục tiêu tồn tại và phát triển không ngừng của
Doanh nghiệp.
Lập kế hoạch là khâu đầu tiên trong chu trình quản lý của Doanh
nghiệp với việc phác thảo các mục tiêu và phơng án thực hiện góp phần không
nhỏ vào việc xác định đúng các mục tiêu hớng đi từ đó xác lập đánh giá, lựa chọn
các phơng án phối hợp các nguồn lực bên trong và bên ngoài để thực hiện có kết
quả tốt các mục tiêu sản xuất - kinh doanh.
II. Phơng pháp lập kế hoạch sản xuất - kinh doanh
1. Phân loại các chỉ tiêu kế hoạch
1.1 Các loại kế hoạch sản xuất - kinh doanh
Tuỳ theo các cách phân loại, theo những tiêu thức khác nhau mà kế
hoạch sản xuất - kinh doanh đợc chia thành: