Những giải pháp phát triển quan hệ Việt Nam
- Nhật Bản trong thời gian tới
I. Dự báo quan hệ kinh tế Việt Nam -Nhật Bản
1. Dự báo tình hình phát triển kinh tế thế giới.
Theo nhiều dự đoán, kinh tế thế giới trong những năm tới tăng trởng sẽ
không cao nh những năm trớc đây do nền kinh tế đã bóc vào giai đoạn chín
muồi và đang phải thực hiện cải cách chuyển đổi sang phát triển lĩnh vực mới.
Trong giai đoạn quá độ này, khó có thể tạo ra những bớc nhảy vọt về tốc độ,
thậm chí việc ổn định tốc độ phát triển cũng trở thành một nhiệm vụ khó khăn.
Theo con số tính toán của WB, năm 2000 khối lợng buôn bán thế giới tăng
12,5% so với năm 1999. Bên cạnh đó, nền kinh tế thế giới cũng đạt mức tăng tr-
ởng mạnh so với một vài năm trớc đó. Năm 2000, mức tăng trởng nền kinh tế
thế giới đạt 4,1% so với 2,8% năm 1999. Sang năm 2001, tốc độ này có thể
giảm xuống còn 3,4% và 3,2% vào năm 2002.
Theo dự báo của ngân hàng thế giới, sản xuất của nền kinh tế thế giới trong
giai đoạn 1998-2007 sẽ tăng bình quân 2,9% so với 5,1% trong giai đoạn 1966-
1973 và 2,8% trong giai đoạn 1974-1990 và 2,3% giai đoạn 1991-1997. Nếu chỉ
tính riêng từ năm 2001-2007 thì mức tăng trung bình có thể đạt 3,2%. Với mức
tăng trởng này tuy không cao nhng nếu đạt đợc nh vậy nó cũng cho thấy nền
kinh tế thế giới vợt qua thời kì giảm sút tốc độ tăng trởng. Trên thực tế, dự báo
trên là có cơ sở, vì
-Do sự phát triển khoa học công nghệ sẽ tạo ra động lực mới cho tăng trởng,
đặc biệt trong lĩnh vực đại diện cho cuộc cách mạng công nghệ mới nh thông
tin, vật liệu mới, công nghệ sinh học, năng lợng... ở thế kỉ XXI, sự phát triển
của khoa học kĩ thuật sẽ là một quá trình tiến lên liên tục với tốc độ nh tên bắn,
30 năm gần đây lợng kiến thức nhân loại có đợc về khoa học kĩ thuật bằng tổng
số kiến thức thu đợc trong 2000 năm trớc đó .
1
1
-Sự gia tăng xu thế toàn cầu hoá thúc đẩy mạnh hơn tiến trình tự do hoá th-
ơng mại, đầu t, chuyển dịch lao động, tạo cho các quốc gia có cơ hội tận dụng

Sau một thập kỷ suy thoái, nền kinh tế Nhật Bản vào những năm cuối của
thế kỉ XX đang có dấu hiệu phục hồi và không ít ngời cho rằng, trong tơng lai,
Nhật Bản sẽ có bớc phát triển khả quan, tiếp tục khẳng định vai trò của mình
trong phát triển kinh tế của cả khu vực. Tuy vậy, bên cạnh những dự đoán tốt
đẹp về tơng lai của Nhật Bản cũng có ý kiến cho rằng một vài thập niên đầu của
thế kỉ mới sẽ là thời kì mất mát lớn nhất đối với Nhật Bản. Để có những đánh
giá chính xác nhất về tình hình phát triển của Nhật trong thời gian tới, chúng ta
hãy xem xét qua các yếu tố cơ bản có thể ảnh hởng đến nền kinh tế, cả tích cực
cũng nh tiêu cực.
Các yếu tố khách quan có tác động tới nền kinh tế Nhật Bản có thể kể đến
nh sự phát triển của khoa học công nghệ, xu hớng khu vực hoá toàn cầu hoá,
xu hớng hoà dịu và hợp tác giữa các quốc gia cũng nh tốc độ phát triển kinh
tế thế giới. Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật mà ngày nay là khoa
học công nghệ chắc chắn sẽ làm biến đổi nhanh chóng cơ cấu kinh tế thế giới
cũng nh bản thân mỗi nền kinh tế. Nhật Bản có thể tận dụng thị trờng bên
ngoài mở rộng thị trờng tiêu thụ sản phẩm và nhập khẩu nguyên nhiên vật
liệu cần thiết cho sự phát triển của đất nớc. Nhật Bản vốn là một nớc có u thế
về công nghệ ứng dụng nên trong thời gian tới, khi mà cạnh tranh ngày càng
gay gắt thì Nhật Bản có nhiều lợi thế hơn. Trong những năm qua, do quá chú
trọng đến phát triển công nghệ, không quan tâm đúng mức đến vấn đề bảo vệ
môi trờng nên hiện nay Nhật phải đối mặt với việc giải quyết tình trạng ô
nhiễm môi trờng trầm trọng. Trong tơng lai, khi mà xu hớng hoà dịu và hợp
tác trở nên rõ ràng hơn, Nhật Bản có thể nhận đợc sự hợp tác của các nớc để
giải quyết vấn đề này. Bên cạnh một số thuận lợi, Nhật Bản gặp phải không ít
khó khăn do những xu hớng này tạo ra. Sự gia tăng xu hớng toàn cầu hoá
thúc đẩy cạnh tranh mạnh mẽ hơn, tạo áp lực cho một số ngành kinh tế của
Nhật Bản còn dựa vào bảo hộ cao trong nớc nhất là lĩnh vực nông nghiệp. Do
sự phát triển nhanh của công nghệ thông tin làm thay đổi phong cách quản lý
3
3

4
4
phải phát huy khả năng làm việc độc lập sáng tạo. Hiện nay nhịp độ chuyển
dịch cơ cấu kinh tế của Nhật Bản tỏ ra chậm chạp hơn so với Mỹ và các quốc
gia t bản khác. Nếu quá trình chuyển đổi này diễn ra chậm sẽ làm cho tình hình
tài chính thêm khó khăn, thâm hụt ngân sách thêm trầm trọng, nợ dài hạn của
chính phủ sẽ tăng nhanh chóng và khả năng về một cuộc khủng hoảng mới
không phải là xa vời.
4.Dự báo tình hình phát triển kinh tế-thơng mại Việt Nam
Vài năm trở lại đây, trong khi các nớc trong khu vực khắc phục hậu quả suy
thoái kinh tế và tốc độ tăng trởng đang nhích dần lên thì Việt Nam vẫn đạt mức
tăng trởng khá, các chỉ tiêu về kinh tế, xã hội đạt đợc đều khả quan. Năm qua,
tốc độ tăng trởng đạt 6,7%, vợt mức kế hoạch đề ra trớc đó 5,5%-6% và cao hơn
mức của năm 1999 ( 4,8% ). Giá trị sản xuất công nghiệp tăng 15,5% ( kế
hoạch 10,5- 11% ). Trong nông nghiệp tuy bị thiên tai nặng nề nhng vẫn tăng
4,9%. Về hoạt động xuất nhập khẩu, kim ngạch xuất nhập khẩu một số mặt
hàng chủ yếu tăng mạnh, cà phê tăng 65,4%, chè 36%, cao su 18,3%, Việt Nam
trở thành nớc xuất khẩu gạo đứng thứ hai thế giới. Mặc dù vậy, nền kinh tế Việt
Nam vẫn chỉ là đang phát triển và còn kém xa các nớc trong khu vực và trên thế
giới.
Đối với nền công nghiệp của Việt Nam, khó khăn nằm cả ở đầu vào lẫn đầu
ra. Khó khăn lớn nhất ở đầu vào của sản xuất công nghiệp là thiếu vốn, bao
gồm cả vốn lu động để sản xuất và vốn đầu t đổi mới thiết bị kỹ thuật. Khó
khăn ở đầu ra của sản xuất công nghiệp là thị trờng và giá cả tiêu thụ sản phẩm,
sản phẩm của Việt Nam cha tìm đợc chỗ đứng trên thị trờng vì sức cạnh tranh
thấp, giá cả hàng hoá lại cao. Trong những năm tới, chúng ta tiếp tục thực hiện
chính sách mở cửa, thực hiện công cuộc cải cách đất nớc theo hớng công nghiệp
hoá-hiện đại hoá nền kinh tế. Một vài năm tới, khi Việt Nam thực hiện chơng
trình cắt giảm thuế quan (CEPT) chắc chắn sẽ là một sự kiện lớn có ảnh hởng
đến nền kinh tế đất nớc.

6
6
2. Về đầu t trực tiếp nớc ngoài của Nhật Bản tại Việt Nam.
Nhận thức đợc tầm quan trọng của nguồn vốn FDI nói chung và của Nhật
Bản nói riêng, chính phủ Việt Nam vẫn chủ trơng tích cực thu hút bằng nhiều
biện pháp. Bên cạnh đó, yếu tố khoa học công nghệ mà FDI mang lại cho
Việt Nam trong những năm qua cha thực sự nh mong muốn. Vì vậy trong
những năm tới, việc chuyển giao công nghệ qua các dự án đầu t trực tiếp nớc
ngoài sẽ đợc khuyến khích mạnh mẽ hơn.
Ngoài ra, một trong những chính sách lâu dài của Việt Nam là đẩy mạnh
xuất khẩu, mà trong lĩnh vực này, các liên doanh hoặc các công ty 100% vốn n-
ớc ngoài rất có tiềm năng. Hiện nay, Việt Nam đã phát triển những khu chế xuất
chính là một biện pháp quan trọng để khuyến khích xuất khẩu từ các doanh
nghiệp có vốn đầu t trực tiếp nớc ngơài. Trong thời gian tới, các khu chế xuất
này sẽ ngày càng đợc phát triển với qui mô lớn hơn, nhiều điều kiện u đãi hơn,
trở thành những cửa ngõ chính thu hút FDI của Nhật Bản và các nớc khác.
Về mặt cơ cấu đầu t, phơng hớng trong những năm tới là đẩy mạnh thu hút
vốn FDI vào các nghành mũi nhọn, đồng thời cũng là thế mạnh của Nhật Bản ,
nh ngành dệt, ngành chế tạo ô tô, xe máy... Hiện nay, tuy đã có những bớc tiến
đáng kể, nhng ngành công nghiệp điện tử vẫn cha phát triển tơng xứng với tiềm
năng của hai nớc. Trong lĩnh vực này mới chỉ có một số ít dự án đầu t vào điện
tử dân dụng còn điện tử công nghiệp với các sản phẩm rất cần thiết cho công
cuộc hiện đại hoá Việt Nam thì vẫn còn thiếu. Do đó, chú trọng thu hút đầu t
vào ngành công nghiệp điện tử là một phơng hớng chủ đạo trong chính sách thu
hút đầu t của Việt Nam đối với Nhật Bản.
3.Về thơng mại giữa hai nớc.
Trên cơ sở xem xét những vấn đề còn tồn tại, những thuận lợi và tiềm năng,
kết hợp những dự báo đợc phân tích ở trên phơng hớng phát triển quan hệ thơng
mại Việt Nam-Nhật Bản nh sau:
Một là, Việt Nam vẫn phải duy trì chính sách thay thế nhập khẩu đối với

Về lĩnh vực thu hút ODA, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý
và điều hành công tác tiếp nhận nguồn vốn ở các cấp sao cho nguồn vốn này đ-
ợc phân bổ hợp lý cho những ngành, những công trình thực sự cần thiết và mang
8
8