PHẦN I MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN
VỀ BẢO HIỂM Y TẾ
I. SỰ CẦN THIẾT KHÁCH QUAN VÀ TÁC DỤNG CỦA BẢO HIỂM Y TẾ (BHYT)
1. Sự cần thiết khách quan về việc ra đời của Bảo hiểm y tế
Con người trong cuộc sống và lao động luôn luôn chịu ảnh hưởngvà chịu
sự tác động của môi trường xung quanh. Sự tác động này bao gồm khí hậu, gió
mùa... và trong thời đại công nghiệp hoá loài người lại chịu ảnh hưởng của cái
do chính mình gây ra, đó là sản xuất công nghiệp đã phá vỡ môi trường sinh
thái do các chất thải từ các khu công nghiệp tạo ra. Thêm vào đó sự lao động
không còn đơn thuần mà ở nhiều nơi, nhiều người đã phải làm những việc ở
những nơi nguy hiểm, độc hại. Môi trường xung quanh có tác động lớn đến sức
khoẻ của con người nên ốm đau bệnh tật là không thể tránh khỏi.
Từ xa xưa, loài người chỉ biết chữa bệnh bằng các loại lá rừng, bằng các
phương pháp đơn giản và tất nhiên chỉ chữa được các bệnh đơn giản lúc bấy
giờ, con người chưa tìm ra được các loại thuốc chữa bệnh. Đến thời đại phong
kiến loài người đã có tiến bộ hơn được đánh dấu bằng việc xuất hiện các lương
y, họ đã biết chế biến từ các loại cỏ cây, lá rừng ra các loại thuốc để có thể chữa
trị được một số loại bệnh. Song các lương y này không nhiều, vì vậy việc chữa
bệnh hầu như chỉ tập trung ở trong các triều đình và các gia đình quan lại bởi
cũng chỉ trong các triều đình, các gia đình quan lại mới có diều kiện khám chữa
bệnh (KCB), còn trong dân chỉ mới xuất hiện các thầy mo, thầy cúng, có chăng
chỉ biết chút ít về thuốc.
Dần dần, cùng với sự tiến bộ xã hội, khoa học phát triển thì con người đã
sản xuất ra được các loại thuốc như thuốc viên, thuốc tiêm từ các háo chất đặc
biệt và đã chế tạo ra các trang thiết bị để có thể chẩn đoán được bệnh tật, việc
khám chữa bệnh đã bắt đầu được phổ biến. Đến thời kỳ tư bản chủ nghĩa thì
mạng lưới y tế đã dần dần được phát triển đến từng địa phương, nhà nước đã bắt
đầu chú ý đến việc chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân. Hệ thống y tế được nâng
cấp dần bằng ngân sách của nhà nước, đội ngũ cán bộ ngành y được đào tạo
ngày càng tốt hơn, nhiều hơn. Cùng với sự phát triển kinh tế, của cải vật chất
được tạo ra ngày càng nhiều, đời sống con người ngày càng cao, nhu cầu KCB

dứt điểm, kịp thời... Nhưng để khắc phục hậu quả của những rủi ro này thì cần
phải đến những cơ sở y tế, đến các thầy thuốc KCB, điều trị, phẫu thuật... Vì
vậy đã làm cho ngành y tế nói chung cũng như các cơ sở KCB nói riêng ngày
càng phát triển theo chiều hướng ngày càng hiện đại hoá và chiều hướng này
được tất cả các quốc gia trên thế giới quan tâm. Khi xảy ra ốm đau, sự chi tiêu
cho KCB có thể là rất lớn mà khả năng của người bệnh lại không đảm bảo được
khoản chi tiêu cần thiết đó. Vì vậy chỉ có bảo hiểm y tế mới đáp ứng được việc
này với tính chất huy động sự đóng góp của số đông người khoẻ mạnh để bù
cho số ít người ốm đau. BHYT sẽ có một khối lượng quỹ đủ lớn để thay mặt
người bệnh thanh toán các chi phí KCB cho các cơ sở KCB, giúp họ tháo gỡ
được khó khăn lúc này.
Mặt khác, trong xã hội văn minh hiện đại, để hiện đại hoá ngành y tế thì
nhà nước phải chi ra một khoản ngân sách rất lớn. Tuy vậy, do dân số ngày càng
tăng, do nhu cầu KCB ngày càng nhiều vì môi trường ngày càng bị ô nhiễm,
bệnh tật nhiều nên con người càng quan tâm đến sức khoẻ vì điều kiện kinh tế
xã hội đã được nâng cao. Chính vì vậy nhà nước không thể đảm đương, gánh
vác nổi toàn bộ những chi phí cho ngành y tế. Và do điều kiện kinh tế- xã hội
ngày càng phát triển nên tuổi thọ của người dân ngày càng cao, cơ cấu dân số
được chuyển dịch theo chiều hướng số người già ngày càng đông làm cho nhu
cầu KCB không ngừng tăng lên. Thêm vào đó tất cả các cơ sở KCB, thuốc men,
dịch vụ y tế ngày càng có chiều hướng đắt tiền hơn, đặc trị hơn. Tất cả những
vấn đề nêu trên đã làm cho chi phí KCB ngày càng tăng lên nhanh chóng và nó
đã trở thành một loại dịch vụ đắt giá nhất trong số tất cả các dịch vụ trong xã
hội. Vì dịch vụ KCB đắt cho nên đại đa số người dân không đủ khả năng tài
chính để đáp ứng và muốn đáp ứng triệt để thì lại ảnh hưởng rất lớn chi tiêu của
mỗi gia đình. Điều này càng thúc đẩy BHYT ra đời và BHYT trở nên thực sự
cần thiết nhất là trong điều kiện xã hội hiện nay. Bắt đầu từ những thập kỷ 40,
nhiều nước trên thế giới đã triển khai BHYT. Hiện nay, BHYT ở một số nước
được thực hiện dưới các hình thức khác nhau, có nước BHYT nằm trong hệ
thống bảo hiểm xã hội và có những nước thì BHYT là một hệ thống độc lập.

299/ HĐBT (nay là Chính phủ) ban hành ngày 15/8/1992. BHYT ở nước ta là
một loại hình bảo hiểm do nhà nước tổ chức, quản lý, huy động sức đóng góp
của cac nhân, tập thể và cộng đồng xã hội nhằm nâng cao chất lượng trong việc
khám và chữa bệnh. Đối với nước ta, đây là một lĩnh vực mới mẻ. BHYT áp
dụng bắt buộc đối với cán bộ công nhân viên chức (CBCNVC) tại chức, hưu
trí, nghỉ mất sức, lao động trong các đơn vị hành chính sự nghiệp, tổ chức Đảng,
đoàn thể xã hội, hội quần chúng có hưởng lương từ ngân sách nhà nước, các
doanh nghiệp quốc doanh, liên doanh, các doanh nghiệp ngoài quốc doanh có từ
10 lao động trở lên, các tổ chức nước ngoài có thuê mướn lao động Việt Nam.
BHYT áp dụng hình thức tự nguyện cho mọi người dân.
BHYT ra đời là sự thay đổi lớn về chính sách xã hội của Đảng và Nhà
nước ta, nó giải quyết một số vấn đề sau:
- BHYT góp phần nâng cao chất lượng và công bằng xã hội trong KCB
- Giúp cho những người tham gia BHYT khắc phục được những khó
khăn về kinh tế khi có ốm đau, bệnh tật xảy ra.
- Góp phần đổi mới hệ thống y tế
-Giảm nhẹ được chi tiêu ngân sách của Nhà nước cho y tế.
2. Đặc điểm và tác dụng của BHYT
a. Đặc điểm của bảo hiểm y tế
Việc triển khai BHYT có đặc trưng rất cơ bản sau:
- Thứ nhất, đối tượng của BHYT là rộng nhất vì vậy nó cũng phức tạp
nhất, nếu thực hiện tốt nó sẽ đảm bảo được quy luật lấy số đông bù số ít. Quy
luật này đối với bảo hiểm là vô cùng quan trọng, nó quyết định tới sự tồn tại hay
không của bảo hiểm. Nếu quy luật này đảm bảo sẽ là một trong những nhân tố
quyết định tới sự tồn tại và phát triển của bảo hiểm nói chung và BHYT nói
riêng. Nếu không đảm bảo được quy luật này chắc chắn bảo hiểm sẽ không hoạt
động được.
- Thứ hai, BHYT là loại hình bảo hiểm mang tính nhân đạo nhất trong số
tất cả các loại hình bảo hiểm. BHYT đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khoẻ với
chất lượng ngày càng cao đối với đại bộ phận dân cư. Với BHYT mọi người sẽ

xuống cấp. Bên cạnh đó, việc khai thác các nguồn đóng góp của dân, của các tổ
chức kinh tế, nguồn viện trợ trực tiếp...chậm được thể chế hoá và chưa hoà
chung vào ngân sách y tế làm hạn chế việc phát huy các nguồn vốn quan trọng
này. Do đó, khi thực hiện BHYT sẽ tạo ra một nguồn kinh phí hỗ trợ cho ngành
y tế nhằm góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và điều trị, nâng cấp
các cơ sở y tế, làm cho chất lượng phục vụ của ngành y tế ngày càng tốt hơn,
đáp ứng được nhu cầu về chăm sóc sức khoẻ nhân dân trong thời kỳ hiện nay.
b. Tác dụng của BHYT
Bảo hiểm y tế có vai trò rất quan trọng trong đời sống kinh tế xã hội, nó
ra đời đáp ứng nguyện vọng của mọi người dân, BHYT thúc đẩy sự phát triển
của y tế, tăng thêm mối quan hệ chặt chẽ giữa nhu cầu khám chữa bệnh và sự
phát triển của ngành y tế.
b.1. BHYT tạo ra sự công bằng trong KCB
Với tính chất nhân đạo xã hội về lĩnh vực hoạt động của bảo hiểm y tế
(hoạt động trực tiếp liên quan đến chữa trị cho người bệnh có tham gia bảo hiểm
y tế), BHYT không phân biệt giàu nghèo, tầng lớp, giai cấp, địa vị xã hội mà nó
tham gia vào việc chữa trị bệnh cho bất kể người dân nào có tham gia BHYT.
BHYT thực sự trở thành nhu cầu cần thiết đối với nhân dân.
Người tham gia bảo hiểm y tế sẽ được cơ quan BHYT thay mặt thanh
toán các chi phí khám chữa bệnh theo quy định, người nào muốn khám chữa
bệnh theo yêu cầu riêng thì phải tự thanh toán cho cơ sở khám chữa bệnh, sau
đó đề nghị cơ quan bảo hiểm y tế thanh toán theo quy định. Ngược lại những
người không tham gia bảo hiểm y tế thì phải thanh toán toàn bộ chi phí khám
chữa bệnh.
Mặt khác, việc quản lý chi phí khám chữa bệnh được chặt chẽ hơn nhờ có
sự quản lý, theo dõi của đại diện bảo hiểm y tế ở các bệnh viện, các cơ sở khám
chữa bệnh, tránh được các tình trạng tiêu cực của nhân viên y tế như làm giả,
làm dối, người được hưởng trợ cấp bảo hiểm y tế thì lờ đi còn những trương
hợp khác thì nhờ có sự quen biết hay bằng một hình thức nào đó mà được ưu
đãi. Hơn nữa, quyền lợi và nghĩa vụ của các cơ sở khám chữa bệnh liên quan