NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ
KINH DOANH VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH
NGHIỆP THƯƠNG MẠI
A. KẾ TOÁN XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH
NGHIỆP
I. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH KẾT QUẢ KINH DOANH VÀ VAI TRÒ
CỦA KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG HOẠT ĐỘNG DOANH NGHIỆP.
Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh
sau một thời gian nhất định được biểu hiện dưới hình thức tiền lãi hoặc lỗ. Hay nói
cách khác kết quả kinh doanh là số chênh lệch giữa thu nhập và chi phí của hoạt
động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định (tháng, quý, năm) và kết quả
kinh doanh được cấu thành bởi hai bộ phận gồm: Kết quả hoạt động sản xuất kinh
doanh (kết quả hoạt động tiêu thụ, dịch vụ và kết quả hoạt động tài chính) và kết quả
hoạt động khác của doanh nghiệp.
Đây là một chỉ tiêu quan trọng để đánh giá hiệu quả kinh doanh của doanh
nghiệp, nó vừa là mục tiêu vừa là động lực để doanh nghiệp phát triển. Mặt khác nó
không chỉ có vai trò quan trọng đối với doanh nghiệp, lợi nhuận cũng đóng vai trò
quan trọng trong nền kinh tế xã hội.
Bất cứ một doanh nghiệp nào khi tiến hành hoạt động sản xuất kinh
doanh đều phải quan tâm đến hiệu quả kinh doanh. Hiệu quả kinh doanh là chỉ
tiêu chất lượng tổng hợp phản ánh kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của
doanh nghiệp. Hiệu quả thể hiện tập trung nhất ở chỉ tiêu lợi nhuận mà doanh
nghiệp đạt được trong một kỳ kinh doanh hay một kỳ kế toán. Kết quả kinh
doanh chịu ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình thanh toán và khả năng chi trả
của doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp có lợi nhuận cao thì doanh nghiệp mới có
điều kiện để trang trải các khoản chi phí bỏ ra, nhanh chóng thanh toán các
khoản tiền vay... Điều quan trọng là tạo nên uy tín của doanh nghiệp trong
quan hệ kinh doanh. Nhất là trong cuộc cạnh tranh gay gắt của thị trường,
muốn đứng vững thì doanh nghiệp phải có lợi nhuận, tạo điều kiện vật chất
cho doanh nghiệp bảo toàn vốn và phát triển vốn kinh doanh, mở rộng quy mô
kinh doanh.

xuất
kinh
doanh
=
Doanh
thu
thuần về
bán hàng
và cung
cấp dịch
vụ
-
Giá
vốn
hàng
bán
+
Doanh
thu hoạt
động tài
chính
-
Chi phí
tài
chính
-
Chi phí
bán
hàng
-

xuất kinh
doanh
=
Doanh thu
bán hàng
thuần
-
Giá vốn
hàng bán
-
Chi phí
bán hàng
-
Chi phí
quản lý
doanh
nghiệp
Trong đó
• Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ (TK511): Chỉ tiêu này phản ánh doanh thu
bán hàng và cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp trong một kỳ kế toán của hoạt động
sản xuất kinh doanh từ các giao dịch và nghiệp vụ là bán hàng và cung cấp dịch vụ.
Đó là toàn bộ số tiền thu được, hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát
sinh doanh thu như bán sản phẩm, hàng hoá, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao
gồm cả các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có).
• Giá vốn hàng bán (TK632): Là giá thực tế xuất kho của số sản phẩm (hoặc gồm cả
chi phí mua hàng phân bổ cho hàng hoá đã bán ra trong kỳ - đối với doanh nghiệp
thương mại), hoặc là giá thành thực tế lao vụ, dịch vụ hoàn thành và đã được xác
định là tiêu thụ và các khoản khác được tính vào giá vốn để xác định kết quả kinh
doanh trong kỳ.
• Chi phí bán hàng (TK641): Là toàn bộ chi phí phát sinh trong quá trình tiêu thụ sản

hàng
bán
-
Hàng
bán bị
trả lại
-
Thuế TTĐB,
XK, GTGT
tính theo
phương
pháp trực
tiếp
Trong đó doanh thu theo hoá đơn có hai trường hợp :
- Trường hợp 1 : Đối với cơ sở kinh doanh phải nộp thuế GTGT theo phương
pháp khấu trừ thì doanh thu theo hoá đơn là toàn bộ số tiền bán hàng, cung cấp
dịch vụ (không bao gồm thuế GTGT). Ngoài ra cũng có các khoản trợ giá, phụ thu,
phụ trợ mà cơ sở sản xuất kinh doanh được hưởng.
- Trường hợp 2 : Đối với cơ sở kinh doanh phải nộp thuế GTGT theo phương
pháp trực tiếp thì doanh thu theo hoá đơn là giá trị bên mua thanh toán bao gồm
cả thuế GTGT.
• Giảm giá hàng bán (TK532): Là khoản giảm trừ được doanh nghiệp (bên bán)
chấp thuận một cách đặc biệt trên giá đã thoả thuận trong hoá đơn, vì lý do hàng
bán bị kém phẩm chất, không đúng quy cách, hoặc không đúng thời hạn đã ghi
trong hợp đồng.
• Chiết khấu thương mại (TK521): Là khoản tiền mà donh nghiệp đã giảm trừ,
hoặc thanh toán cho người mua hàng do việc người mua hàng đã mua hàng (sản
phẩm, hàng hoá), dịch vụ với số lượng lớn theo thoả thuận về chiết khấu thương
mại đã ghi trên hợp đồng kinh tế mua bán hoặc các cam kết mua, bán hàng.
• Hàng bán bị trả lại (TK531): Là số sản phẩm, hàng hoá doanh nghiệp đã xác

Chi phí hoạt động
tài chính
Các khoản thu nhập hoạt động tài chính là số tiền thu được từ các hoạt động đầu
tư tài chính sau:
- Tiền lãi: Lãi cho vay; lãi tiền gửi; lãi bán hàng trả chậm, trả góp; đầu tư trái
phiếu, tín phiếu, chiết khấu thanh toán được hưởng do mua hàng hoá, dịch vụ;
lãi cho thuê tài chính;...
- Thu nhập từ cho thuê tài sản, cho người khác sử dụng tài sản (Bằng sáng chế,
nhãn hiệu thương mại, bản quyền tác giả...
- Cổ tức, lợi nhuận được chia.
- Thu nhập về hoạt động đầu tư mua, bán chứng khoán ngắn hạn, dài hạn.
- Thu nhập chuyển nhượng, cho thuê cơ sở hạ tầng.
- Thu nhập từ về các hoạt động đầu tư khác.
- Chênh lệch lãi do bán ngoại tệ, khoản lãi chênh lệch tỷ giá ngoại tệ.
- Chênh lệch lãi chuyển nhượng vốn.
- ...
c. Kết quả hoạt động kinh doanh từ các khoản thu nhập bất thường. (TK711)
Thu nhập khác là các khoản thutừ hoạt động xảy ra không thường xuyên,
ngoài các hoạt động tạo ra doanh thu bao gồm:
- Thu nhập từ nhượng bán, thanh lý TSCĐ
- Thu tiền được phạt do khách hàng vi phạm hợp đồng.
- Thu các khoản nợ phải thu đã xoá sổ tính vào chi phí kỳ trước.
- Khoản nợ phải trả nay mất chủ được ghi tăng thu nhập.
- Thu các khoản thuế được giảm, được hoàn trả.
- Các khoản tiền thưởng của khách hàng liên quan đến tiêu thụ hàng hoá, sản
phẩm, dịch vụ không tính trong doanh thu (nếu có).
- Thu nhập quà biếu, quà tặng bằng tiền, hiện vật...
- Những khoản thu nhập kinh doanh của những năm trước bị bỏ sót hay quên
ghi sổ kế toán, năm nay mới phát hiện ra...
- Các khoản thu khác.

cho mình một hệ thống chứng từ sổ kế toán sao cho phù hợp với quy mô, đặc
điểm kinh doanh của doanh nghiệp và phù hợp với chế độ kế toán hiện hành.
Muốn xác định được kết quả kinh doanh thì kế toán phải sử dụng rất
nhiều các chỉ tiêu kinh tế, các chỉ tiêu này chính xác thì việc xác định kết quả
kinh doanh mới chính xác. Việc tổ chức công tác hạch toán kế toán ban đầu ở
các bộ phận là rất quan trọng, nó cung cấp thông tin cần thiết về các hoạt
động kinh tế cho các giai đoạn hạch toán kế toán tiếp theo. Thực chất công tác
hạch toán kế toán ban đầu là việc xử lý ghi chép chứng từ của công tác kế toán.
Một số chứng từ liên quan đến việc cung cấp thông tin cho kế toán xác
định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp bao gồm:
- Hoá đơn bán hàng, hoá đơn GTGT
- Các chứng từ gốc phản ánh thu, chi của các hoạt động kinh doanh, hoạt
động khác
- Giấy báo (Nợ, Có) của ngân hàng.
- Hoá đơn thanh toán.
- Các chứng từ khác có liên quan...
Việc ghi nhận các thông tin của nghiệp vụ kế toán phải được phân công
cụ thể trong các nhân viên kế toán để đảm bảo các thông tin chính xác về kết
quả kinh doanh thì kế toán phải kiểm tra các thông tin về thu nhập và chi phí
trên các chứng từ gốc sau: Hoá đơn bán hàng, hoá đơn GTGT, phiếu Thu - Chi,
giấy báo Có , giấy báo Nợ, hoá đơn thanh toán... Ngoài ra còn có các chứng từ
liên quan khác, các chứng từ này phải được lập đầy đủ số liên, phản ánh trung
thực rõ ràng của thông tin. Các bộ phận kế toán trong doanh nghiệp phải được
hướng dẫn ghi chép hạch toán ban đầu và luân chuyển chứng từ ban đầu theo
đúng trình tự thời gian, số lượng chứng từ phù hợp để quản lý việc lưu trữ
chứng từ được thuận lợi.
Căn cứ vào công tác hạch toán ban đầu (các chứng từ gốc) kế toán ghi
chép thông tin kế toán vào các sổ tài khoản liên quan (sổ tổng hợp và sổ chi
tiết).
Để hạch toán kế toán và xác định kết quả kinh doanh kế toán sử dụng hệ

Tài khoản TK515 – Tài khoản doanh thu hoạt động tài chính
Tài khoản TK632 – Tài khoản giá vốn hàng bán
Tài khoản TK635 – Tài khoản chi phí hoạt động tài chính
Tài khoản TK641 – Tài khoản chi phí tiêu thụ sản phẩm, cung cấp dịch
vụ...
Tài khoản TK6411 – Tài khoản chi phí nhân viên
Tài khoản TK 6412 – Tài khoản chi phí vật liệu bao bì
Tài khoản TK 6413 – Tài khoản chi phí dụng cụ, đồ dùng
Tài khoản TK 6414 – Tài khoản chi phí khấu hao TSCĐ
Tài khoản TK 6415 – Tài khoản chi phí bảo hành
Tài khoản TK 6417 – Tài khoản chi phí dịch vụ mua ngoài
Tài khoản TK 6418 – Tài khoản chi phí bằng tiền khác
Tài khoản TK642 – Tài khoản chi phí quản lý doanh nghiệp
Tài khoản TK6421 – Tài khoản chi phí nhân viên quản lý
Tài khoản TK6422 – Tài khoản chi phí vật liệu quản lý
Tài khoản TK6423 – Tài khoản chi phí đồ dùng văn phòng
Tài khoản TK6424 – Tài khoản chi phí khấu hao TSCĐ
Tài khoản TK6425 – Tài khoản thuế, phí và lệ phí
Tài khoản TK6426 – Tài khoản chi phí dự phòng
Tài khoản TK6427 – Tài khoản chi phí các dịch vụ mua ngoài
Tài khoản TK6428 – Tài khoản chi phí bằng tiền khác
Tài khoản TK711 – Tài khoản thu nhập khác.
Tài khoản TK811 – Tài khoản chi phí khác.
Tài khoản TK421 – Tài khoản phản ánh lãi, lỗ.
Tài khoản TK4211 – Tài khoản phản ánh lãi năm trước
Tài khoản TK4212 – Tài khoản phản ánh lãi năm sau
Sau khi đã phân tích tổng hợp các thông tin của hạch toán kế toán ban đầu, kế
toán tổ chức ghi chép sổ sách để xử lý thông tin nhằm cung cấp thông tin một cách
theo hệ thống, theo thời gian, không gian về đối tượng quản lý.
Sổ sách kế toán là những sổ được xây dựng theo mẫu biểu nhất định có liên